+ Thay thế các phương tiện công cụ dạy học khác của bộ môn giáo dục công dân, với đặc điểm có thể ghi nhớ và lưu trữ hàng loạt các chương trình khác nhau, máy vi tính có thể giúp cho giá[r]
Trang 1Chuyên đề : “Tìm hiểu việc vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy
môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản”
PHẦN A : MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài :
- Môn GDCD ở trường THCS nhằm cung cấp những hiểu biết sơ giản và cần thiết về các phạm trù, khái niệm đạo đức của một con người
- Trang bị cho học sinh những tri thức về nghĩa vụ và trách nhiệm công dân trong gia đình, học đường và xã hội
- Ở lớp 6 và lớp 7 học sinh sẽ hình thành những quan niệm về ứng xử trong gia đình, học đường và xã hội; kiến thức ở lớp 8 và lớp 9 học sinh sẽ tự hình thành cho mình những hiểu biết về quyền con người (quyền làm người) và nghĩa vụ trách nhiệm của công dân
- Hiện nay chúng ta đang đổi mới việc dạy và học theo hướng hiện đại nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của Học Sinh nhưng trên thực tế hiện nay
ở các trường THCS việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy môn GDCD còn rất hạn chế đặc biệt là việc dùng máy chiếu rất ít, thậm chí
có trường chưa được đưa vào sử dụng
- Trang bị những kiến thức, kỹ năng về việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan, ứng dụng công nghệ thông tin cho việc giảng dạy của bản thân, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và hiện đại hoá phương tiện dạy học để nền giáo dục nước ta tiến kịp với nền giáo dục của các nước trong khu vực và trên thế giới
- Việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy trong đó
có bộ môn GDCD Đó là vấn đề bản thân luôn quan tâm, trăn trở, suy nghĩ và
có hứng thú tìm hiểu
- Vì những lí do nêu trên nên chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài : “Tìm hiểu việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở Trường THCS Trần Quốc Toản”
II Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
1 Mục đích :
- Mục đích nghiên cứu của đề tài này là nhằm góp phần vào đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản
- Nâng cao ý thức cho học sinh để học sinh thấy được việc học tập tốt môn GDCD là hết sức quan trọng, làm cho học sinh yêu thích môn học, thấy được ý nghĩa thiết thực của môn GDCD trong việc hình thành và phát triển nhân cách của con người toàn diện, phù hợp với yêu cầu khách quan của Đất nước và thời đại
2 Nhiệm vụ nghiên cứu :
Trang 2-Tìm hiểu thực trạng vận dụng phương pháp dạy học trực quan ( Máy vi tính , máy chiếu, sơ đồ, tranh ảnh, số liệu thống kê, tham quan ) Trong giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản
- Tìm hiểu nguyên nhân, những hạn chế của việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan trong giảng dạy GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản
- Đưa ra biện pháp khắc phục những hạn chế
III Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp so sánh, phân tích, tổng kết kinh nghiệm giáo dục
IV Ý nghĩa:
- Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài này nhằm củng cố kiến thức, hình thành kĩ năng trong giảng dạy và rút kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân
PHẦN B : NỘI DUNG
I Thực trạng vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản:
1 Giới thiệu phương pháp Trực Quan :
a Khái niệm :
- Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện cần có để đạt được mục đích
- Phương pháp dạy học là tổ hợp các thao tác tự giác, liên tiếp được sắp xếp theo một trình tự hợp qui luật mà chủ thể tác động lên đối tượng nhằm tìm hiểu và cải biến đối tượng
- Phương pháp trực quan là phương pháp giảng dạy , trong đó giáo viên
sử dụng các phương tiện dạy học tác động trực tiếp đến cơ quan cảm giác của học sinh nhằm đạt hiệu quả cao và chất lượng giảng dạy cao
b Vai trò của phương pháp trực quan đối với dạy học môn GDCD :
- Phương pháp trực quan được sử dụng rộng rãi trong tất cả các môn học
ở trường THCS
- Môn GDCD là môn học trang bị cho học sinh một cách tương đối có hệ thống những kiến thức phổ thông, cơ bản , thiết thực về triết học, những vấn đề của thời đại, lý luận về nhà nước và pháp quyền, những vấn đề xây dựng sự nhiệp đất nước của Đảng trong thời kỳ quá độ đi lên Chủ Nghĩa Xã Hội, đạo đức, pháp luật, môn GDCD trực tiếp hình thành thế giới quan khoa học, quan điểm sống nhân đạo
- Trong giảng dạy bộ môn giáo viên có thể sử dụng các phương tiện trực quan hoặc tổng hợp các phương tiện trực quan của các môn học khác và cũng có thể sử dụng những tri thức học sinh tiếp thu được trong cuộc sông làm phương tiện trực quan
- Trong khi sử dụng phương pháp trực quan giáo viên hướng dẫn học sinh biết cách tổng hợp, khái quát những tư liệu thực tế thành lý luận, tức là hình thành và phát triển tư duy, nhận thức khoa học của học sinh
Trang 3- Muốn vậy, con người cần phải từng bước tích lũy tri thức , phải nhận biết từng bước cái cụ thể để đi đến tổng hợp thành cái trừu tượng và cái cụ thể trong tư duy Chính phương pháp trực quan giúp ích đắc lực cho học sinh năng lực nhận thức khoa học
- Đối với tri thức khoa học phổ biến và trừu tượng như tri thức của môn GDCD, khi năng lực tư duy của học sinh phổ thông còn bị hạn chế lớn thì việc
sử dụng phương tiện dạy học trực quan lại càng cần thiết Phương tiện dạy học trực quan càng gần gũi với cuộc sống học sinh, càng gắn bó với kiến thức đã thu nhận được của họ sẽ càng tăng thêm tác dụng tích cực của phương pháp trực quan
- Như vậy, sử dụng tốt phương pháp trực quan trong giảng dạy môn GDCD là hình thành, củng cố con đường nhận thức biện chứng cho học sinh, giúp cho họ phát triển tư duy lôgic, tư duy khoa học, phương pháp nhận thức khoa học và cải tạo thực tiễn phục vụ lợi ích của chính bản thân học sinh và của đồng loại
c Các phương tiện trực quan và việc sử dụng phương tiện trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS :
*Sơ đồ, bản đồ, tranh ảnh, số liệu thống kê :
- Sơ đồ, lược đồ khoa học có tác dụng rất lớn trong việc hình thành, phát triển, củng cố tri thức và tư duy của học sinh Sơ đồ, lược đồ khoa học giáo viên
có thể chuẩn bị trước, có thể giảng bài đến đâu, lập đến đó hoặc có thể đưa ra sau khi học sinh đã học xong một bài, một phần, một chương
- Tranh ảnh là những hình ảnh trực quan gây ấn tượng sâu sắc, tạo ra sự tiếp thu tri thức nhẹ nhàng, xây dựng tình cảm tốt đẹp đối với con người và đất nước cho học sinh Tranh ảnh rất đa dạng, có nhiều loại khác nhau, song điều cần thiết là phải lựa chọn sao cho phù hợp với nội dung môn học, nội dung bài giảng, biết đưa ra đúng chỗ, đúng lúc khi giảng bài
- Số liệu thống kê, tuy chỉ là những con số, song trong giảng dạy bộ môn giáo dục công dân thì không thể thiếu được Đó chính là những cơ sở , đôi khi là
cơ sở duy nhất để rút ra những kết luận khoa học về sự vận động, phát triển của các sự vật, hiện tượng, quá trình của hiện thực khách quan
*Màn ảnh :
- Do nhiều nguyên nhân khác nhau, màn ảnh chưa được sử dụng trong giảng dạy môn GDCD nhất là ở các trường nông thôn và miền núi Nhưng khi điều kiện cho phép thì giáo viên triệt để sử dụng màn ảnh để truyền thụ tri thức cho học sinh
*Máy vi tính :
- Ở huyện ta, một số trường THCS đã được trang bị máy tính, song việc
sử dụng chúng vẫn còn hạn chế, máy vi tính có thể và cần được vận dụng vào bộ môn GDCD Việc sử dụng máy vi tính trong giảng dạy môn GDCD sẽ có lợi trên những mặt sau đây:
+ Góp phần giúp cho học sinh tiếp cận với các thành tựu khoa học và công nghệ, giúp cho học sinh nhìn thấy và nếu có thể tự mình sử dụng nó
Trang 4+ Thay thế các phương tiện công cụ dạy học khác của bộ môn giáo dục công dân, với đặc điểm có thể ghi nhớ và lưu trữ hàng loạt các chương trình khác nhau, máy vi tính có thể giúp cho giáo viên bộ môn GDCD chuẩn bị trước những hình ảnh trực quan cần sử dụng trong bài giảng từ những tư liệu đơn giản đến những tư liệu hết sức phức tạp
*Thăm quan:
- Trong điều kiện hiện nay, khi cơ sở vật chất cho giảng dạy cho bộ môn hầu như không có thì việc tổ chức thăm quan nhằm nâng cao nhận thức về bộ môn, củng cố tri thức học sinh đã thu nhận được, phát triển năng lực tư duy, khả năng vận dụng tri thức, giáo dục tính tích cực xã hội, đạo đức tình cảm, thẩm mĩ cho học sinh là rất cần thiết và có thể thực hiện được
d.Một số vấn đề cần lưu ý khi vận dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy môn GDCD ở trường THCS :
- Muốn sử dụng tốt phương pháp trực quan trong giảng dạy bộ môn GDCD,giáo viên cần đầu tư suy nghĩ, công phu lựa chọn tài liệu trực quan, tìm
ra tài liệu trực quan điển hình, đưa ra đúng thời điểm , sát hợp với từng vấn đề giảng dạy, đảm bảo tính chính xác, chân thực, rõ ràng
- Các hình thức trực quan không chỉ có tác dụng minh họa bài giảng, mà còn có tác dụng tới việc hình thành, phát triển, củng cố tri thức khoa học cho học sinh - - Vì thế, khi sử dụng bất kỳ hình thức trực quan nào, giáo viên, một mặt, phân tích, giảng giải; mặt khác hướng dẫn học sinh biết tự rút ra kết luận cần thiết, tri thức muốn đạt tới Muốn vậy, giáo viên cần giúp cho học sinh biết tập trung suy nghĩ, chú ý tới những điểm chủ yếu, bỏ qua những cái thứ yếu trong tài liệu trực quan, biết hướng tư duy tới những kết luận khoa học cần thiết
Để bài giảng thu được kết quả tốt, giáo viên cần sử dụng kết hợp phương pháp trực quan với các phương pháp giảng dạy khác
e Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan:
* Nguyên tắc sử dụng đồ dùng trực quan:
- Căn cứ vào nội dung, căn cứ vào yêu cầu giáo dưỡng, yêu cầu giáo dục của bài học để lựa chọn đồ dùng trực quan thích hợp
- Phải có phương pháp thuyết trình một cách thích hợp với mỗi loại đồ dùng trực quan
- Đảm bảo sự quan sát đầy đủ và phát huy được tính tích cực của học sinh (Phải đảm bảo cho tất cả học sinh đều quan sát được )
- Bảo đảm sự kết hợp đúng mức giữa ngôn ngữ với việc trình bày đồ dùng trực quan
- Sử dụng đồ dùng trực quan phải rèn luyện được khả năng thực hành của học sinh
*Cách thức sử dụng :
- Người giáo viên phải nắm vững nội dung của từng loại đồ dùng trực quan
Trang 5- Xác định chính xác thời điểm sử dụng và thời điểm không sử dụng Xuất hiện đúng lúc kích thích sự tò mò, tưởng tượng của học sinh
- Vị trí của giáo viên luôn luôn đứng bên phải đồ dùng trực quan treo tường Vì khi đó thì không bị che phần đồ dùng ở trên bảng ( do thường thuận tay phải )
- Phải làm chủ quá trình thu nhận của học sinh, giúp cho học sinh phân tích được các sự kiện, các hiện tượng và rút ra được các kết luận cần thiết
- Cần phải biết hạn chế các tác động xấu của đồ dùng trực quan : gây ra cảm giác về tính chất máy móc, siêu hình của đồ dùng trực quan
- Việc sử dụng phương pháp trực quan phải trong mối quan hệ với các phương pháp dạy học khác Khi sử dụng phương pháp trực quan phải sử dụng phương pháp thuyết trình để giảng giải cho học sinh về nội dung, ý nghĩa của nội dung đó nói gì
2 Phương pháp dạy học trực quan trong chương trình GDCD ở trường THCS :
a Khái quát chương trình GDCD ở trường THCS :
- Chương trình môn GDCD ở trường THCS : Nội dung chương trình môn GDCD ở trường THCS bao gồm hai phần chính : Những chuẩn mực đạo đức và những chuẩn mực pháp luật
- Chúng ta có thể vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy một số bài GDCD lớp 9
chẳng hạn :
Với bài “ Năng động sáng tạo” có thể đưa những hình ảnh sau :
Trang 7Bài 8: GDCD 6: Sống chan hoà với mọi người, GV có thê đưa một số hình ảnh sống chan hoà với mọi nghười của Bác Hồ:
Trang 8Bác Hồ cho em bé ăn cơm
Trang 9Hồ Chủ tịch về thăm nhân dân Pắc Bó (20.2.1961)
Trang 10Bác Hồ tát nước với nhân dân
3 Thực trạng vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản:
a Những thuận lợi và khó khăn khi vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy GDCD lớp 9 ở trường THCS Trần Quốc Toản:
*Thuận lợi :
- Yếu tố đầu tiên là địa bàn : Trường THCS Trần Quốc Toản được trang
bị hơn 20 máy tính có kết nối mạng Internet, thư viện đạt chuẩn… cho nên có nhiều sách để giáo viên thu thập tư liệu, hình ảnh Đây là những thuận lợi cho giáo viên giảng dạy môn GDCD vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy bộ môn
-Yếu tố thứ hai là : Sự quan tâm của Ban Giám Hiệu nhà trường với việc
cử cán bộ giáo viên đi tập huấn, dự chuyên đề về việc đổi mới phương pháp dạy học trong đó có giáo viên giảng dạy môn GDCD
- Yếu tố thứ ba là : Giáo viên giảng dạy môn GDCD với mong muốn sử dụng phương pháp dạy học mới, hiện đại vào giảng dạy để góp phần đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học đối với môn này
Trang 11- Yếu tố thứ tư là : Trường có 1 phòng máy và 1 máy chiếu phục vụ cho việc giảng dạy và học tập của học sinh
- Ngoài ra các thầy, cô giáo trong trường đều am hiểu CNTT, biết soạn giáo án điện tử cho các tiết dạy Đây có thể xem là một trong những mặt mạnh của trường trên địa bàn huyện Phước Sơn
*Hạn chế :
- Đối tượng là HS ở trường phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số nên quá trình tiếp thu kiến thức mới còn hạn chế, còn e dè chưa linh hoạt Hơn nữa đa phần học sinh xem môn GDCD là môn phụ nên còn lơ là, không quan tâm đầu tư cho môn học
- Giáo viên không phải chuyên ngành GDCD vẫn dạy
- Chính dạy không chuyên nên Thầy Cô không có nhiều thời gian chuẩn bị,sưu tầm tài liệu,sách tham khảo và mặt khác họ tập trung vào chuyên ngành của mình
- Do tài liệu bổ sung không nhiều,chủ yếu là giáo viên tự mò mẫm, tìm kiếm tài liệu
- Nội dung chương trình phân phối không phù hợp có tiết quá dài, có tiết quá ngắn
b Thực trạng vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản:
- Qua số liệu điều tra việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản như sau :
+ Về màn ảnh : Màn ảnh được sử dụng cho 1 phòng cố định, có tiết không
có phòng thì giáo viên chiếu thẳng lên tường
+ Về thăm quan : Nhà trường chưa có điều kiện tổ chức cho HS đi tham quan
+ Về việc sử dụng máy chiếu và máy vi tính : Các em đã được học môn GDCD bằng máy chiếu nhưng chủ yếu là những tiết dự giờ, chuyên đề, tiết thi giáo viên dạy giỏi
Tóm lại : việc đổi mới nội dung phải đi liền với đổi mới phương pháp, vì
vậy việc vận dụng phương pháp trực quan vào giảng dạy môn GDCD là nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn pháp dạy học môn GDCD ở trường THCS
II Một số giải pháp, biện pháp và kiến nghị :
1 Giải pháp, biện pháp :
- Một là, thường xuyên thực hiện việc đưa máy chiếu vào giảng dạy môn GDCD ( ít nhất là dạy một số bài )
- Hai là, phải chú ý tới những điều kiện khi vận dụng phương pháp dạy học trực quan ( chủ yếu là máy chiếu ) vào giảng dạy
- Ba là, biết lựa chọn các phương pháp dạy học khác cho phù hợp, cách thức giảng dạy cho hiệu quả và tìm tòi tư liệu để sử dụng sao cho thích hợp
2 Kiến nghị :
Trang 12- Đẩy mạnh đầu tư vào giáo dục và đào tạo mà đặc biệt là vận dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong đó có phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy bộ môn GDCD ở các khối lớp nhằm nâng cao chất lượng,hiệu quả của việc học tập bộ môn và đáp ứng nhu cầu của người học
-Tăng cường hơn nữa việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy về trình
độ, kĩ năng sử dụng các phương tiện hiện đại trong dạy học
- Đặt môn GDCD vào vị trí ngang tầm với các môn khác, thậm chí cần phải được coi trọng, chú ý nhiều hơn vì đây là bộ môn góp phần quan trọng trong việc giáo dục tình cảm, hình thành nhân cách ở người học
- Bộ GDĐT cần soạn thảo, in ấn nhiều tài liệu tham khảo, hướng dẫn việc ứng dụng, khai thác các dữ liệu từ các nguồn thông tin khác nhau để Giáo viên
có thể tìm tòi tài liệu nhanh chóng và phù hợp cho việc giảng dạy đạt hiệu quả hơn
- Tất cả những ý kiến cũng như các giải pháp, biện pháp nêu trên bản thân tôi với mong muốn góp phần nhỏ vào phương pháp giảng dạy học GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản nói riêng và xa hơn nữa là góp phần thúc đẩy sự nghiệp giáo dục của nước nhà
Phần C: Kết luận
- Phương pháp dạy học trực quan là phương pháp giảng dạy mới – phương pháp dạy học hiện đại nhằm hình thành, cũng cố con đường nhận thức biện chứng cho học sinh, giúp học sinh phát triển lôgic, tư duy khoa học, phương pháp nhận thức khoa học và cải tạo thực tiễn
- Việc sử dụng các phương tiện trực quan hiện đại như máy vi tính, máy chiếu có tác dụng đổi mới phương pháp dạy học và hướng vào các hoạt động tích cực, chủ động của học sinh, nâng cao hiệu quả, chất lượng giáo dục đào tạo Tuy nhiên, để sử dụng tốt các thiết bị dạy học hiện đại đòi hỏi phải có nhiều thời gian thu thập tư liệu, soạn giáo án và đặc biệt nhà trường phải có điều kiện về cơ
sở vật chất, kĩ thuật mới thực hiện được
- Hiện nay, việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS trong đó có nhà trường THCS Trần Quốc Toản là yêu cầu khách quan từ phía học sinh và chính nội dung chương trình sách giáo khoa Tuy là một trường ở vùng ven thành phố nhưng trường THCS Trần Quốc Toản đã vận dụng thường xuyên máy chiếu vào giảng dạy hầu hết ở các môn
- Việc vận dụng phương pháp dạy học trực quan – phương pháp dạy học hiện đại, vào giảng dạy môn GDCD ở trường THCS Trần Quốc Toản, trong đó
có GDCD như các phương tiện máy chiếu, máy vi tính vào dạy học là còn ít Vì vậy, để đổi mới phương pháp dạy học và pháp huy tính tích cực của học sinh, nhà trường cần phải sử dụng kinh phí đầu tư trang thiết bị dạy học
- Tuy nhiên, không có phương pháp dành riêng cho từng bài học, từng môn học mà sử dụng phương pháp nào là tùy thuộc vào nội dung của bài học, tùy thuộc vào sở trường của Giáo viên, tùy thuộc vào cơ sở vật chất của nhà trường và tùy thuộc vào trình độ của người học