Ngữ văn 7 - Tiết 39: Từ trái nghĩa

- Để gây ấn tượng, hấp dẫn người đọc nhan đề của các tác phẩm văn học thường được đặt dựa trên sự đối lập của các cặp từ trái nghĩa. VD: Chiến tranh và hòa bình, Ngày và đêm…[r]

CHÀO MỪNG CÁC THẦY CÔ GIÁO

DỰ GIỜ MÔN NGỮ VĂN

LỚP 7A6

Tiết 39:

Từ trái nghĩa

CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM

THANH TĨNH Đầu giường ánh trăng rọi,

Ngỡ mặt đất phủ sương.

Ngẩng đầu nhìn trăng sáng, Cúi đầu nhớ cố hương.

NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ

Trẻ đi, già trở lại nhà,

Giọng quê không đổi, sương pha mái đầu Gặp nhau mà chẳng biết nhau,

Trẻ cười hỏi: Khách từ đâu đến làng?

(Trái nghĩa nhau về tuổi tác)

(Trái nghĩa nhau về hướng di chuyển)

THẢO LUẬN NHÓM (Hình thức: nhóm đôi/ Thời gian: 2 phút)

Từ “xinh” và “lười” trong câu sau

có phải là hai từ trái nghĩa không?

Vì sao?

“Cô ấy xinh nhưng lười.”

Cô ấy xinh nhưng lười.

- “xinh” chỉ hình thức bên ngoài.

-“lười” chỉ tính cách bên trong.

-> “xinh” và “lười” không cùng một tiêu chí,

một phương diện.

=> “xinh” và “lười” không phải là hai từ trái nghĩa.

< Rau non Rau già >

- “già” (độ tuổi): già >< trẻ

- “già” (chỉ sản phẩm trồng trọt ở giai đoạn đã phát triển đầy đủ sau đó sẽ chín hoặc tàn lụi đi): già >< non

-> “già”: từ nhiều nghĩa.

ĐUỔI HÌNH BẮT CHỮ

Tìm cặp từ trái nghĩa phù hợp với hình ảnh minh họa

NHẮM >< MỞ

CHÌM >< NỔI

KHÓC >< CƯỜI

CAO >< THẤP

NẮNG >< MƯA

THẢO LUẬN NHÓM

(Hình thức: 6 HS/ nhóm – Thời gian: 3 phút)

- Tổ 1, 2: Việc sử dụng các cặp từ trái nghĩa trong bản

dịch thơ “Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê” (Trần

Trọng San dịch) có tác dụng gì?

- Tổ 3, 4: Chỉ ra và nêu tác dụng của các từ trái nghĩa

trong bài ca dao sau:

“Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cò con?”

NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ

Trẻ đi, già trở lại nhà,

Giọng quê không đổi, sương pha mái đầu.

Gặp nhau mà chẳng biết nhau

Trẻ cười hỏi: Khách từ đâu đến làng?

(Trần Trọng San dịch)

-> Cặp từ trái nghĩa có tác dụng:

- Tạo nên vế đối trong câu thơ.

- Làm nổi bật quãng thời gian xa quê triền miên, đằng đẵng của nhà thơ.

- Bộc lộ nỗi niềm xúc động của người con xa quê đã lâu nay mới được trở lại mảnh đất chôn rau cắt rốn.

“Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay

-> Cặp từ trái nghĩa trong bài ca dao có tác dụng:

- Tạo nên phép đối trong câu ca dao

- Gây ấn tượng về sự đối lập giữa thân cò nhỏ bé, tảo tần, bươn chải và sự khắc nghiệt, dữ dội của thiên nhiên

- Bộc lộ niềm đồng cảm, xót thương của tác giả dân gian với những kiếp người chịu nhiều vất vả, khổ đau trong xã hội xưa

* Lưu ý:

- Để gây ấn tượng, hấp dẫn người đọc nhan đề của các tác phẩm văn học thường được đặt dựa trên sự đối lập của các cặp từ trái nghĩa

VD: Chiến tranh và hòa bình, Ngày và đêm…

- Trong giao tiếp đời thường nhiều khi từ trái nghĩa dùng để xác nhận, so sánh, giải thích sự vật, sự việc…

mà không nhằm tạo hình tượng, ý nghĩa văn học

VD: Ngôi nhà này cao còn ngôi nhà kia thấp.

Bài tập 1/ Tìm những từ trái nghĩa trong các câu ca dao, tục ngữ sau đây:

- “Chị em như chuối nhiều tàu,Tấm lành che tấm rách, đừng nói nhau nhiều lời.”

- “Số cô chẳng giàu thì nghèo,Ngày ba mươi Tết thịt treo trong nhà.”

- “Ba năm được một chuyến sai,

Áo ngắn đi mượn, quần dài đi thuê.”

- “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,

Ngày tháng mười chưa cười đã tối.”

Bài tập 3/ Chỉ ra và nêu tác

dụng của các cặp từ trái nghĩa trong bài thơ “Bánh trôi nước” (Hồ Xuân Hương)?

BÁNH TRÔI NƯỚC Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm lòng son

-> Tác dụng của từ trái nghĩa: Nhấn mạnh kiếp sống bấp bênh, vô định, không được quyền làm chủ, quyết định cuộc đời mình của người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa.

Trò chơi: NHANH NHƯ CHỚP

Luật chơi:

- Cả lớp chia thành 8 nhóm

- Trong vòng 3 phút, các các nhóm thảo luận, ghi ra phiếu HT những câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao có các cặp từ trái nghĩa

- Nhóm nào ghi được nhiều đáp án đúng hơn sẽ dành chiến thắng

Bài tập 4/ Viết một đoạn văn ngắn về tình cảm quê hương Trong đoạn văn có sử dụng

từ trái nghĩa