Một tiết học diễn ra nếu thiếu sự tương tác giữa học sinh với học sinh thì tiết học sẽ trở nên đơn điệu, không phát huy được tích cực, chủ động của học sinh, đồng thời bầu không khí lớp [r]
Trang 1I Lí do chọn đề tài:
Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có nhiệm vụ vô vùng quan trọng đó là hình thành 4 kỹ năng: Nghe – nói - đọc – viết cho học sinh Học vần là một phân môn có vị trí đặc biệt trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển 4 kỹ năng
đó Những kỹ năng này không phải tự nhiên mà có Nhà trường phải từng bước hình thành Trường tiểu học nhận nhiệm vụ đặt viên gạch đầu tiên dể xây dựng nền móng vững chắc, tạo đà phát triển cho các em Đặc biệt đối với học sinh lớp 1 - lớp “vỡ lòng”
- việc dạy học vần cho các em được xem là quan trọng hàng đầu Bởi các em có đọc, viết tốt ở lớp 1 thì các em mới nắm bắt được những yêu cầu cao hơn ở các lớp trên; có học tốt môn Tiếng Việt thì các em mới có thể tham gia học tập các môn học khác trong chương trình nhằm phát triển toàn diện học sinh
Là người giáo viên, đã nhiều năm gắn bó với công tác giảng dạy khối lớp 1, tôi nhận thức rất rõ vai trò của phân môn Học vần trong chương trình giáo dục phổ thông Tôi cho rằng để nâng cao hiệu quả học tập của phân môn Học vần, tạo tiền đề đẩy mạnh chất lượng môn Tiếng Việt cấp Tiểu học thì việc dạy cho học sinh phát âm đúng là nhiệm vụ hàng đầu và hết sức cần thiết Muốn vậy, người giáo viên phải có kĩ năng, sự khéo léo, sáng tạo và cả sự tận tụy, thường xuyên luyện tập thì mới có được những kĩ năng và phương pháp tốt giúp các em phát âm đúng
Phát âm đúng sẽ giúp học sinh có kĩ năng đọc đúng , từ đó -> đọc hay; hiểu đúng
từ ngữ, từ đó vận dụng tốt để rèn luyện kĩ năng nói và viết một cách chuẩn xác Ngoài
ra, phát âm đúng còn tạo cho các em sự tự tin trong giao tiếp, mạnh dạn trình bày ý kiến trước đám đông, trước tập thể Điều này có ảnh hưởng lớn đến hình thành nhân cách cho mỗi con người Đòi hỏi người giáo viên trong giảng dạy phải luôn quan tâm đến mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh
Năm học này, được phân công giảng dạy lớp 1, nhận thức được tầm quan trọng của phân môn Học vần như đã phân tích ở trên; xác định được vai trò và trách nhiệm của mình đói với học sinh, tôi đã đặc biệt quan tâm tới việc rèn phát âm cho học sinh, mong muốn giúp các em học sinh học tập thật tốt phân môn Học vần Vì thế tôi đã lựa
chọn đề tài “Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 1 phát âm đúng”.
II Khảo sát thực trạng:
* Qua thực tế nhiều năm giảng dạy và giao tiếp với học sinh, tôi nhận thấy học sinh thường mắc những lỗi phát âm như sau:
+ Phần âm: HS thường sai lẫn : hỏi – ngã , n – ng , s – x
+ Phần vần: Sai lẫn ở những âm đầu vần (vần an đọc thành ang; uôm đọc thành um; Sai lẫn âm cuối: ac đọc thành at , uôn đọc thành uông, ươn đọc thành ương, anh đọc thành ăn…
+ Đọc tiếng từ:
Sai lẫn phụ âm: l – n (nón – lón…), x – s ( đường xá – đường sá…, ch – tr ( cây tre- cây che…), r – d ( cá rô – cá dô, rổ - dổ…), r – g (cá rô – cá gô…)
Trang 2Sai lẫn dấu thanh: thanh hỏi – thanh nặng (đi ngủ đi ngụ, cử tạ cự tạ, củ sả
-cụ sạ…) , thanh sắc – thanh ngã ( em bé ngã – em bé ngá, lọ mỡ - lọ mớ, ghé gỗ - ghế gố…)
* Một số nguyên nhân dẫn đến học sinh phát âm sai lẫn như trên:
- Sai do cách phát âm theo vùng miền :
Ví dụ: l – n , , x – s , ch – tr, r – d … (miền Bắc)
R – g ( miền Tây)
At – ac, uôt – uôc… (miền Nam)
- Sai do thói quen sử dụng từ ngữ của vùng miền (Bẩn – bửn, rượu – riệu, gãy – gẫy )
- Sai do bộ máy phát âm của các em chưa hoàn chỉnh (sai dấu thanh)
- Sai do bản thân các em chưa kiên trì luyện tập
III Một số biện pháp rèn phát âm cho học sinh:
1 Hướng dẫn học sinh phát âm:
Hướng dẫn cách phát âm là phương pháp quan trọng hàng đầu Đòi hỏi người giáo viên phải có những hiểu biết, kinh nghiệm và cả kĩ năng hướng dẫn tốt Khi hướng dẫn học sinh phát âm, cần dùng lời nói mạch lạc, đơn giản để học sinh dễ hiểu và có thể
tự mình phát âm đúng Để hướng dẫn cho học sinh, tôi nghiên cứu bài, tập phát âm nhiều lần, tập nói lời hướng dẫn, tham khảo từ đồng nghiệp để có cách hướng dẫn hiệu quả nhất
Đối với những âm, vần, tiếng dễ nhầm lẫn, tôi luôn so sánh, phân tích cụ thể cách phát âm (môi – răng – lưỡi, đường dẫn hơi, điểm thoát hơi…) Một vài trường hợp cụ thể hay gặp:
* Sai lẫn một số phụ âm( thường gặp đối với học sinh người miền Bắc) :
- Khi học sinh sai lẫn âm l / n:
+ Âm l: lưỡi uốn cong, bật đầu lưỡi cho hơi thoát ra mạnh, dứt khoát
+ Âm n: Lưỡi ép sát lợi trên, cho hơi thoát ra đường mũi, sau đó mở miệng cho hơi thoat ra trên mặt lưỡi, luồng hơi có thể kéo dài
+ Với những học sinh vãn chua phát âm được, tôi yêu càu các em dùng hai ngón
tay, bóp mũi lại để đọc âm l( đối với âm n, khi bóp mũi lại sẽ không thể đọc được).
- Khi học sinh sai lẫn âm ch / tr:
+ Âm ch: môi mở hơi hẹp, đẩy lưỡi ra ép sát hai hàm răng, hơi thoát ra ở răng, nhẹ, nghe như có tiếng gió
+ Am tr: cuộn cong và rút ngắn đầu lưỡi, đàu lưỡi ép sát lợi trên, hơi thoát ra mạnh ở điểm đầu lưỡi
- Khi học sinh sai lẫn x / s:
+ Âm x: Đẩy lưỡi ra chạm 2 hàm răng, môi hẹp, khi hơi thoát ra nghe có tiếng
“xì” trước khi mở miệng
+ Âm tr: Cong đầu lưỡi, rút ngắn lưỡi, mở miệng cho hơi thoát ra mạnh
Trang 3- Khi học sinh sai lẫn p / b:
+ Âm p: Môi mím chặt, sau đó bạt môi mạnh cho hơi thoát ra dứt khoát ngay ở môi
+ Âm b: môi mím nhẹ, sau đó mở to miệng cho hơi thoát ra từ trong cổ, hơi có thể kéo dài
* Sai lẫn ở những âm đầu vần và cuối vần ( thường gặp ở học sinh người miền Nam):
- Vần ươm đọc thành ưm:
+ Vần ươm : môi mở hơi rộng, hàm dưới hơi đưa về trước và lượn cho hơi thoát
ra từ cổ, sau đó mím môi
+ Vần ưm: môi mở hẹp, cho hơi thoát ra từ mặt lưỡi, sau đó mím môi
- uôm đọc thành um
+ Uôm: lượn tròn 2 môi, cho hơi thoát ra ở môi, sau đó mím môi
+ um: tròn hai môi như đọc u , hơi thoát ra ở môi, sau đó mím môi, 2 môi không lượn như uôm
- ac đoc thành at:
+ ac: mở miệng rộng, hơi thoát ra gần trong chân lưỡn
+ at: môi mở hơi rộng, đưa lưỡi chạm vào lợi trên, hơi ra trên mặt lưỡi
* Sai lẫn dấu thanh ( gặp ở những học sinh có hệ thống bộ máy phát âm chưa hoàn
chỉnh):
- Những tiếng có thanh hỏi / thanh nặng: đi ngủ - đi ngụ, cử tạ - cự tạ, củ sả - cụ sạ…)
+ Tiếng có thanh hỏi: tôi hướng dẫn cho học sinh phát âm trầm, hơi luyến giọng,
lên cao, kéo dài hơi Có thể kèm theo động tác ngửa cổ hướng mắt lên trên
+ Tiengs có thanh nặng: phát âm thấp giọng và nặng, dứt khoát( không kéo dài);
Khi phát âm có thể làm động tác gật đầu
- Những tiếng có thanh sắc – thanh ngã ( em bé ngã – em bé ngá, lọ mỡ - lọ mớ, ghé gỗ
- ghế gố…)
+ Những tiếng có thanh ngã đọc nhấn mạnh, hơi kéo dài, luyến giọng, lên cao giọng
+ Những tiếng có thanh sắc: Đọc nhẹ nhàng hơn tiếng có thanh ngã, hơi ngăn, đọc nhanh, không kéo dài
Bằng cách hướng dẫn (như mọt vài ví dụ nêu trên) tôi nhận thấy học sinh có thể dẽ dàng phát âm và đạt hiệu quả cao
2 Giáo viên đọc mẫu:
Ở lứa tuổi học sinh tiểu học, các em luôn coi thầy, cô giáo của mình là thần tượng, là chuẩn mực Đặc điểm tâm lí của học sinh ở lứa tuổi này là hay bắt chước, hay làm theo Các em thích mình giống như thầy cô và người lớn Các em thường “bắt chước” cô từ cách ăn mặc, đi đứng, cho đến lời nói, cử chỉ, chữ viết …Học sinh lớp 1 hằng ngày đến lớp chủ yếu được nghe giọng của giáo viên Vì vậy giáo viên cố gắng cho học sinh nghe đúng, nghe hay thì việc học sinh đọc sai, viết sai từng bước được
Trang 4khắc phục Muốn học sinh phát âm tốt thì giáo viên phải phát âm chuẩn xác Xác định được điều đó, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu tài liệu, thường xuyên tập luyện để có kĩ năng phát âm đúng chuẩn để làm mẫu cho học sinh
Tuy vậy, nếu sử dụng phương pháp làm mẫu không khéo léo, sẽ dẫn đến tình trạng “lạm dụng” , tiết học sẽ trở nên nhàm chán và không phát huy được tính tích cực , chủ động của học sinh Vì thế, tôi chỉ sử dụng phương pháp này khi thấy thật cần thiết,
đó là khi các em học sinh dù qua hướng dẫn, không thể tự mình phát âm đúng
Khi vận dụng phương pháp đọc mẫu cho học sinh, tôi luôn rèn luyện cho các em biết kết hợp cả kĩ năng nghe và nhìn ( nghe tiếng phát âm và quan sát môi, miệng, lưỡi của cô) Như thế học sinh sẽ phát âm đúng và dễ dàng hơn Người giáo viên khi đọc mẫu, không đơn giản chỉ là phát ra âm tiết mà cần biết phối hợp với thuật “hình môi” nhằm hướng dẫn các em phát âm chuẩn xác hơn Học sinh nếu chỉ nghe mà không nhìn miệng cô đọc thì việc phát âm sẽ không đạt hiệu quả cao
Nhờ vận dụng phối hợp phương pháp đọc mẫu với việc hướng dẫn học sinh cách phát âm, tôi đã giúp cho học sinh lớp mình có kĩ năng phát âm tương đối tốt Phần đông học sinh lớp tôi phát âm đúng, rõ ràng
3 Khuyến khích học sinh phát hiện và điều chỉnh lẫn nhau:
Hoạt động dạy – học luôn luôn được thực hiện trong mối quan hệ tương tác : giáo viên với học sinh, học sinh với giáo viên, học sinh với học sinh Một tiết học diễn ra nếu thiếu sự tương tác giữa học sinh với học sinh thì tiết học sẽ trở nên đơn điệu, không phát huy được tích cực, chủ động của học sinh, đồng thời bầu không khí lớp học sẽ thiếu sự nhẹ nhàng, tự nhiên; người giáo viên cũng không thể hiện rõ được vai trò là người chỉ dẫn để giúp các em tự tìm tòi, lĩnh hội kiến thức Như vậy sẽ không thực hiện được mục tiêu đổi mới phương pháp dạy – học hiện nay
Trong quá trình rèn kĩ năng phát âm cho học sinh, tôi luôn đặc biệt quan tâm đến mối quan hệ tương tác giữa học sinh với học sinh Tôi đã chú trọng việc rèn cho các em
có kĩ năng nghe – nhận xét – sửa sai giúp bạn và tự sửa sai cho mình Các em sử dụng các kĩ năng ấy thường xuyên trong các tiết học trở thành một thói quen, tạo nề nếp học tập tốt
Qua quá trình nghe để nhận xét, sửa sai giúp bạn, sẽ giúp học sinh tự điều chỉnh, sửa sai cho mình Đồng thời còn rèn luyện cho các em tác phong mạnh dạn, tự tin trong góp ý, trao đổi, trình bày ý kiến, góp phần hình thành nhân cách Thực hiện thường xuyên như thế sẽ tạo được bầu không khí học tập nhẹ nhàng, thân thiện, đảm bảo được mục tiêu của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực
4 Rèn luyện tính kiên trì cho học sinh:
Rèn cho học sinh có tính kiên trì là nhiệm vụ quan trọng Bản thân tôi cũng phải rất kiên trì để hình thành tính cách ấy cho học sinh Khi có được lòng kiên trì, học sinh
sẽ vượt qua những khó khăn để đạt tới cái đích cao nhất Trong dạy phát âm cho học
Trang 5sinh, khi các em phát âm chưa đúng, phải điều chỉnh nhiều lần mà vẫn chưa đạt yêu cầu, các em sẽ dễ chán nản, không muốn luyện tập Tôi đã kiên trì hướng dãn, làm mẫu, yêu cầu học sinh phát âm nhiều lần, thường xuyên động viên khích lệ học sinh bằng những lời khen “e đã đọc tốt hơn rồi, em cố gắng thêm tí nữa”, “e cố gắng đọc được giống bạn”,“em đã đọc được rồi dó, em cố gắng lên nhé” …được động viên như vậy, học sinh sẽ không nản lòng vì nghĩ rằng mình sẽ làm được, sắp làm được, bạn làm được thì mình cũng sẽ làm được…từ đó học sinh sẽ quyêt tâm hơn
Trong số những học sinh phát âm sai, có một phần nhỏ học sinh do lười biếng, không muốn rèn luyện mình nên chỉ phát âm một cách nhanh chóng, đại khái cho xong, dần dần thành quen nên phát âm không chuẩn xác Với những đối tượng này, tôi thật nghiêm khắc, khen – chê đúng mực để các em thấy rằng mình có khả năng học tập rất tốt, mình cần phải thể hiện hết khả năng của mình
5 Quan tâm rèn luyện cho học sinh ở mọi nơi, mọi lúc.
Để giúp học sinh phát âm chuẩn, tôi không chỉ hướng dẫn, sửa sai cho các em trong giờ học môn học vần Tôi luôn theo dõi, uốn nắn cho các em cả trong các tiết học khác, trong giờ chơi, trong hoạt động tập thể… Bởi vì những lúc vui chơi là lúc các em
sử dụng lời nói một cách tự nhiên nhất Tôi luôn chú ý quan sát để pát hiện những lỗi phát âm của các em và kịp thời sửa chữa, đồng thời tạo cho học sinh thới quen phát âm chuẩn dù ở bất cứ nơi nào
6 Kết hợp với phụ huynh rèn luyện phát âm cho học sinh:
Ngay từ đầu năm học tôi đã có kế hoạch cùng bàn bạc và thảo luận với phụ huynh nêu ra cách đọc một số chữ khó để phụ huynh nắm bắt được, từ đó tạo điều kiện rèn luyện phát âm cho các em khi ở nhà Với một số em cá biệt về phát âm, tôi gặp trực tiếp phụ huynh trao đổi và động viên họ nên chọn mua những quyển truyện tranh trong đó
có lời đối thoại nhiều phụ âm mà học sinh hay nhầm lẫn và dành thời gian đọc, kể cho các em nghe, dạy em kể lại chuyện Ngoài ra tôi còn nhắc nhở phụ huynh thường xuyên chú ý tới lời nói, cách phát âm của mọi người trong gia đình , giải thích cho phụ huynh hiểu chính lời nói của người thân trong gia đình là môi trường giáo dục cho các em khi
ở nhà Như vậy việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường đều tạo môi trường phát âm chuẩn mực giúp các em ngấm dần một cách tự nhiên khi đọc phát âm đúng
Một số trường hợp, học sinh phát âm sai không phải do hệ thống phát âm của các
em chưa hoàn chỉnh, cũng không phải do các em chưa hiểu cách phát âm mà là do thói quen sử dụng từ ngữ địa phương ( rượu - riệu , bẩn – bửn, gãy – gẫy) Đối với những trường hợp này, trong mỗi bài dạy, khi có từ ngữ hoặc chủ đề liên quan, tôi luôn quan tâm tới các em thường nói sai, giải thích cho các em hiểu đúng nghĩa của từ cũng như cách dùng từ đúng, từ đó giúp các em tránh phát âm sai theo cách nói của địa phương Ngoài ra, thông qua họp phụ huynh học sinh, qua phiếu phối hợp giáo dục giữa giáo
Trang 6viên và gia đình, tôi luôn hướng cho phụ huynh học sinh có cách dùng từ đúng để sửa đổi và giúp các em phát âm và sử dụng từ ngữ chuẩn xác hơn
IV Hiệu quả:
Qua nhiều năm giảng dạy khối lớp 1, thường xuyên vận dụng những biện pháp trên tôi nhận thấy rất có hiệu quả, học sinh tôi hầu hết đều phát âm đúng và có thói quen
tự điều chỉnh mình quan tâm đến rèn luyện phát âm chuẩn cả khi đọc hay khi nói
Cụ thể như lớp 1b hiện nay tôi chủ nhiệm, so với đầu năm, các em có chuyển biến rõ rệt, số học sinh đã phát âm chuẩn và biết phát hiện các bạn trong lớp phát âm chưa đúng tăng lên, số học sinh phát âm sai giảm xuống, hầu hết các em mạnh dạn, tự tin trong học tập Qua khảo sát kết quả đạt được như sau:
Lỗi phát âm cơ bản
Đầu năm học
biện pháp trên)
Hiện nay
( Đã vận dụng các phương pháp nêu trên)
Số lượng Tỉ lệ (%) Số lượng Tỉ lệ (%)
* Sai lẫn một số phụ âm ( thường gặp đối
với học sinh người miền Bắc) :
-Sai lẫn âm l / n:
- Sai lẫn âm ch / tr:
- Sai lẫn x / s:
- Sai lẫn p / b:
12 / 33
10 / 33
8 / 33
4 / 33
36.4 30.3 24.2 12.1
4 / 33
3 / 33
3 / 33 0
12.1 9.1 9.1 0
* Sai lẫn ở những âm đầu vần và cuối vần
( thường gặp ở học sinh người miền Nam):
* Sai lẫn dấu thanh ( gặp ở những học sinh
có hệ thống bộ máy phát âm chưa hoàn
chỉnh):
- Những tiếng có thanh hỏi / thanh nặng:
- Những tiếng có thanh sắc – thanh ngã: 5 / 33 15.2
27.3
3 / 33
4 / 33
9.1 12.1
Trang 79 / 33
* Sai về thói quen sử dụng từ ngữ của vùng
miền (Bẩn – bửn, rượu – riệu, gãy – gẫy )
V Bài học kinh nghiệm:
Để hướng dẫn học sinh biết phát âm đúng chuẩn, đồng thời rèn luyện cho học sinh thói quen nói và đọc đúng, tạo cho học sinh sự tự tin trong giao tiếp, giáo viên cần:
1 Luôn có ý thức tự rèn luyện, thường xuyên tham khảo các tài liệu chuyên sâu, các giáo trình “ngôn ngữ tiếng Việt” luôn chú trọng tới lời nói khi giao tiếp với học sinh, với mọi người, ở mọi lúc mọi nơi
2 Giáo viên gần gũi với học sinh, nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý của HS, quan tâm chú trọng tới lời nói của các em trong các hoạt động cũng như khi giao tiếp với bạn, với cô và với mọi người để rèn luyện uốn nắn cho HS kịp thời
3 Giáo viên cần linh hoạt, sáng tạo và biết tận dụng mọi cơ hội tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhất để sửa ngọng cho HS, giúp HS dễ nhớ
4 Sử dụng phối hợp nhiều phương pháp và hình thức trong quá trình dạy phát âm cho học sinh, giúp học sinh hăng say học tập, kịp thời động viên khuyến khích các em
5 Biết kết hợp chặt chẽ với phụ huynh, tuyên truyền vận động phụ huynh tham gia rèn luyện cách phát âm cho HS có kết quả tốt
Vũ Hòa, ngày tháng năm
Người viết đề tài
Nguyễn Thị Chiên