- Trình bày được sự trao đổi nước ở thực vật phụ thuộc vào điều kiện môi trường.. - Trình bày được 2 con đường thoát hơi nước ở lá cùng với những đặc điểm của nó.[r]
Trang 1Ngày soạn: 6/10/2011
Tuần: 1 Tiết: 2
Bài 2: TRAO ĐỔI NƯỚC Ở THỰC VẬT (TT)
I Mục tiêu bài giảng:
1 Về kiến thức:
- Trình bày được cơ thoát hơi nước; ý nghĩa của thoát hơi nước với đời sống của thực vật
- Nêu được sự cân bằng nước cần được duy trì bằng tưới tiêu hợp lí mới đảm bảo cho sinh trưởng của cây trồng
- Trình bày được sự trao đổi nước ở thực vật phụ thuộc vào điều kiện môi trường
- Trình bày được 2 con đường thoát hơi nước ở lá cùng với những đặc điểm của nó Mô tả được các phản ứng đóng mở khí khổng
- Nêu được mối liên quan giữa các nhân tố môi trường với quá trình trao đổi nước
- Nêu được cơ sở khoa học của vấn đề tưới nước hợp lý cho cây trồng là điều kiện để cây sinh trưởng và phát triển tốt
2 Về kỹ năng:
- Kỹ năng quan sát
- Kỹ năng phân tích, tổng hợp
3 Về thái độ:
- Xây dựng ý thức quan tâm và tìm hiểu những vấn đề thực tiễn nông nghiệp
- Hiểu được cơ sở khoa học của việc tưới nước hợp lí cho cây=>Vận dụng vào việc chăm sóc cây trồng
II Phương pháp và phương tiện dạy học:
1 Phương pháp:
+ Hỏi đáp
+ Khám phá
+ Diễn giảng
2 Phương tiện:
- SGK sinh học 11
- Hình 2.1, 2.2 SGK
III Trọng tâm: Mục IV
IV.Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Chuẩn bị:
- Ổn định lớp (1 phút)
- Kiểm tra bài cũ: 4 phút
Câu 1: Nêu đặc điểm của lông hút liên quan đến quá trình hấp thụ nước của rễ.
Câu 2: Trình bày con đường vận chuyển nước ở thân
-Vào bài: (1 phút)
+GV:Động lực giúp dòng nước di chuyển một chiều trong thân là gì?
+HS- Lực hút của lá là lực đóng vai trò chính (động lực trên),lực đẩy của rễ (động lực dưới),lực trung gian
+Quá trình THN của lá tạo nên lực hút của lá.Vậy THN là gì?vai trò của quá trình này đối với cây trồng như thế nào?Chúng ta cùng nhau tìm hiểu
2 Trình bày tài liệu mới: Bài 2: Trao đổi nước ở thực vật (tt).
Bài 2: Trao đổi nước ở thực vật.
IV Thoát hơi nước ở lá:
Thoát hơi nước là sự mất nước từ bề
mặt lá qua hệ thống khí khổng là chủ
yếu, và một phần từ thân, cành
Hoạt động 1:25 phút
- Thoát hơi nước là gi?
-Thoát hơi nước được thực hiện
- Thoát hơi nước là sự mất nước từ bề mặt lá qua hệ thống khí khổng là chủ yếu,
và một phần từ thân, cành -Lá,thân
Trang 21 Ý nghĩa của sự thoát hơi nước:
- Tạo lực hút nước ở rễ
- Điều hòa nhiệt độ cho bề mặt thoát
hơi nước
- Tạo điều kiện cho CO2 từ không khí
vào lá thực hiện chức năng QH
2 Con đường thoát hơi nước ở lá:
a Con đường qua khí khổng có đặc
điểm :
+ Vận tốc lớn, thoát hơi nước nhiều
(95%)
+ Được điều chỉnh bằng đóng mở khí
khổng
b Con đường qua bề mặt lá – qua
cutin có đặc điểm:
+ Vận tốc nhỏ, thoát hơi nước ít (5%)
+ Không được điều chỉnh
3 Cơ chế điều chỉnh thoát hơi nước
a Cấu tạo khí khổng:
- 2 tế bào khổng hình hạt đậu nằm kề
nhau tạo thành lỗ khí
- Trong tế bào khổng có hạt lục lạp,
nhân ty thể
- Mép trong của tế bào khổng sát lỗ
khí dày hơn mép ngoài
b Cơ chế đóng mở khí khổng:
- Thành trong của tế bào khí khổng
dày ,thành ngoài mỏng, do đó :
+ Khi tế bào trương nước thành ngoài
dãn nhanh làm tb cong lại ở thành
trong →Khí khổng mở nhanh
+ Khi tế bào khí khổng mất nước
thành ngoài không căng,thành trong
duỗi thẳng →Khí khổng đóng nhanh
c.Nguyên nhân làm tế bào khí
khổng trương và mất nước:
-Ánh sáng
-Bơm ion
-AAB
qua cơ quan nào?
+ Cây còn non: lượng nước thoát
ra ở lá bằng thân và cành
+ Cây trưởng thành: lá > thân cành
- Yêu cầu HS thảo luận nhóm 2 phút và trả lời câu hỏi:
+ Lượng nước do rễ hút vào được cây sử dụng như thế nào?
+ Tại sao thoát hơi nước là “tai họa”?
+ Tại sao thoát hơi nước là “tất yếu”
- Sự thoát hơi nước có ý nghĩa gì?
- Sự thoát hơi nước ở lá được thực hiện nhờ con đường nào?
- Đặc điểm của mỗi con đường thoát hơi nước là gì?
- Con đường thoát hơi nào là chủ yếu?
- Tại sao thoát hơi nước qua khí khổng là chủ yếu?
Quan sát hình 2.1:
- Mô tả cấu tạo của khí khổng phù hợp với chức năng thoát hơi nước?
-Nhân tố nào là nguyên nhân trực tiếp gây đóng, mở khí khổng?
-Cơ chế đóng mở khí khổng diễn
ra như thế nào?
- Nguyên nhân nào làm TB khổng bị trương và mất nước?
Giải thích -Tuy nhiên để thích nghi với môi trường sống,thực vật có khả năng tự điều chỉnh đóng mở khí khổng:
+Phản ứng mở quang chủ động:
là phản ứng mở khí khổng, chủ động lúc sáng sớm khi mặt trời mọc
+Phản ứng đóng thủy chủ động :
- Thảo luận trong 2 phút và đại diện nhóm trình bày Nhóm khác bổ sung nếu có
+Tạo lực hút nước + Điều hòa nhiệt độ cho cây + Tạo điều kiện cho CO2 từ không khí vào lá thực hiện chức năng QH
- Qua khí khổng, qua cutin
- Qua khí khổng
- HS đọc phần em có biết để trả lời
+ 2 tế bào khổng hình hạt đậu nằm kề nhau tạo thành lỗ khí
+ Trong tế bào đóng có hạt lục lạp, nhân ty thể
-Nước + Mép trong của tế bào đóng sát lỗ khí dày hơn mép ngoài
- Khi tế bào trương nước →
mở nhanh + Khi tế bào khí khổng mất nước → đóng nhanh
- Ánh sáng, bơm ion, AAB
Trang 3V.Ảnh hưởng của điều kiện môi
trường đến quá trình trao đổi nước:
1 Ánh sáng : ảnh hưởng chủ yếu đến
quá trình thoát hơi nước ở lá với vai
trò tác nhân gây đóng mở khí khổng
2 Nhiệt độ: Ảnh hưởng 2 QT hấp thụ
nước ở rễ (hô hấp của rễ)và thoát hơi
nước ở lá (độ ẩm không khí)
3 Độ ẩm đất và không khí:
- Độ ẩm đất: ảnh hưởng quá trình hấp
thụ nước theo chiều thuận
- Độ ẩm không khí: ảnh hưởng đến
quá trình thoát hơi nước theo chiều
nghịch
4 Dinh dưỡng khoáng
Ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của hệ
rễ và áp suất thẩm thấu của dung dịch
đất Do đó ảnh hưởng đến sự hấp thu
nước và ion khoáng
VI .Cơ sở khoa học của việc tưới
nước hợp lý cho cây trồng:
1 Cân bằng nước của cây trồng
- Cân bằng nước là sự tương quan giữa
quá trình hấp thu nước (A) và quá
trình thoát nước (B)
+ Nếu A=B: mô đầy đủ nước, cây phát
triển bình thường
+ Nếu A>B: mô thừa nước, cây phát
triển bình thường
+ Nếu A<B: mất cân bằng nước, lá
héo, nếu thiếu nước kéo dài sẻ ảnh
hưởng năng suất
- Khi lượng nước lấy vào ít hơn lượng
nước mất đi thì cây ở trạng thái thiếu
nước Ở trạng thái này cây cần phải
được tưới nước
2 Tưới nước hợp lý cho cây trồng
- Căn cứ vào các chỉ tiêu sinh lí về chế
độ nước của cây trồng để xác định thời
điểm cần tưới nước
- Lượng nước tưới phải căn cứ vào
nhu cầu nước của từng loại cây, tính
là hiện tượng đóng khí khổng vào giờ trưa khi cường độ thoát hơi nước cao
+Phản ứng đóng và mở thủy bị động: khi tế bào bão hòa nước
- Những cây ở sa mạc ánh sáng gay gắt suốt ngày, nếu lỗ khí mở hơi nước sẽ thoát ra ngoài thì cây
sẽ nhanh chết, nhưng thực tế thì vẫn sống bình thường Vậy điều
gì sẽ xảy ra?
Hoạt động 2:5 phút
- Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến quá trình trao đổi nước
Hoạt động 3:4 phút
- Thế nào là trạng thái cân bằng nước trong cây?
- Khi nào cần tưới nước cho cây?
- Để tưới nước cho cây ta cần trả lời được các câu hỏi nào?
- Khi nào cần tưới nước cho cây?
- Với một chế độ nước phù hợp thì có lợi như thế nào cho cây trồng?
- Tưới nước cho cây như thế nào
- Những cây sống ở môi trường đặc biệt thì phải có sự điều chỉnh đóng mở lỗ khí riêng
+ Ánh sáng : ảnh hưởng chủ yếu đến quá trình thoát hơi nước ở lá với vai trò tác nhân gây đóng mở khí khổng + Nhiệt độ: Ảnh hưởng 2 QT hấp thụ nước ở rễ và thoát hơi nước ở lá
+ Độ ẩm và không khí: + Dinh dưỡng khoáng
- Cân bằng nước là sự tương
quan giữa quá trình hấp thu nước và quá trình thoát nước
- Khi A<B
- Khi nào cần tưới? lượng nước cần tưới là bao nhiêu? Cách tưới như thế nào?
- Căn cứ vào các chỉ tiêu sinh
lí về chế độ nước của cây trồng để xác định thời điểm cần tưới nước
- Lượng nước tưới phải căn
Trang 4chất đất và điều kiện môi trường cụ
thể
- Cách tưới phụ thuộc vào các nhóm
cây trồng, các loại đất
là hợp lí? cứ vào nhu cầu nước của
từng loại cây, tính chất đất và điều kiện môi trường cụ thể
- Cách tưới phụ thuộc vào các nhóm cây trồng, các loại đất
3 Củng cố:3 phút
Câu 1: Vì sao dưới bóng cây vào những ngày hè thì mát hơn mái che bằng vật liệu xây dựng? Cây thoát hơi nước làm mát không khí xung quanh
Câu 2: Cây trong vườn và cây trên đồi cây nào có cường độ thoát hơi nước qua cutin mạnh hơn? Vì sao? Cây trong vườn Vì lớp cutin mỏng hơn nên thoát hơi nước mạnh hơn
4 Dặn dò:2 phút
- Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK
- Chuẩn bị bài 3:
+ Các nguyên tố khoáng được rễ hấp thụ từ đất như thế nào?
+ Các nguyên tố khoáng giữa vai trò gì trong cấu trúc và các quá trình sinh lí của cây?
Rút kinh nghiệm:
Tổ trưởng ký duyệt Giáo viên soạn
Thái Thành Tài