Giáo trình tư pháp quốc tế

Bởi lẽ, trước khi nghiên cihí và học tập môn T ư pháp quốc t ế học viên phải nắm khá vững các kiến thức về Lý luận nhà nước và pháp luật nhất là hiệu lực của các quy phạm pháp luật tr

T R Ư Ờ N G Đ Ạ I H Ọ C L U Ậ T H À N Ộ I

GIÁO TRÌNH

T ư PHÁP QUỐC TẾ

GIÁO TRÌNH

Tư PHÁP QUỐC TÊ

80-2012/CXB/104-90/CAND

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Giáo trình

Tư PHÁP QUỐC TÊ

NHÀ XUẤT BẢN CÔNG AN NHÂN DÂN

HÀ NỘI - 2012

C hủ biên

TS BÙI XUÂN N H ự

T ập th ể tác giả 1.TS BÙI XUÂN N H ự

2 PGS.TS ĐOÀN NĂNG

& TS BÙI XUÂN N H ự

3 PGS.TS NGUYỄN BÁ DIÊN

4 TS NGUYỄN VĂN QUYEN

5 TS NGUYỄN HồNG BẮC

6 PGS.TS HOÀNG PHUỚC HIỆP

& TS NGUYÊN HỒNG BẮC

7 TS NÔNG QUỐC BÌNH

8 TS NGUYỄN THÁI MAI

C hương I, II

C hương III Chương IV , V III, XIII

C hương V II Chương X Chương XII Chương V , VI, XI

C hương IX

LỜI NÓI ĐẦU

N ghiên cícu và học tập T ư pháp quốc t ế đòi hỏi sự kiên

trì, dày công và cũng gập không ít khó khăn Bởi lẽ, trước khi

nghiên cihí và học tập môn T ư pháp quốc t ế học viên phải

nắm khá vững các kiến thức về Lý luận nhà nước và pháp

luật (nhất là hiệu lực của các quy phạm pháp luật trong

không gian và then gian); kiến thức cơ bản của Công pháp

quốc tế, Luật dân sự, Luật thương m ại, Luật hôn nhân và gia

đình, Luật lao động và Luật tô' tụng dân sự M ặt khác, Tư

pháp quốc t ế là m ột ngành khoa học pháp lý còn rất mới,

được hình thành cách đây không lâu không chỉ riêng ở nước

ta mà cả ở các nước khác trên th ế giới D o đó, nó có rất

nhiêu quan điểm và quan niệm khác nhau Cuốn giáo trình

này, tập th ể tác giả chỉ dừng lại nghiên cihi các quan điểm

c ơ bản, khá chính thống về T ư pháp quốc t ế ở Việt Nam

cũng như trên th ế giới, giới thiệu m ột cách cơ bản, có hệ

thông cùa T ư pháp quốc t ế Việt Nam.

G iáo trình này nhằm giúp sinh viên các trường đại học

luật, các cán bộ pháp lý, nghiên cứu sinh và giáo viên luật

dùng làm tài liệu học tập và tham khảo D o điều kiện biên

5

soạn và thời gian nghiên cứu có hạn nên tà i liệu không

tránh khỏi những kh iếm k h u yết n h ấ t địn h C h ú n g tô i m ong

nhận được s ự đó n g góp, x â y dựng b ổ ích củ a cá c b ạ n đe

biên soạn lần sau hoàn thiện hơn, đ á p ứng tố t hơn lòng

m ong m ỏi của các bạn.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

TRUỒNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

CHUƠNGI

K H ÁI NIỆM VỂ T ư PHÁP QUỐC TÊ

VÀ N G UỔ N CỦA T ư PHÁP QUỐC TẾ

I KHÁI NIỆM VỀ TƯPHÁP QUỐC TẾ

l ẻ Đối tư ợ n g đ iều ch ỉn h của T ư p h á p q uốc tế

Sự hợp tác quốc tế về mọi m ặt giữa các quốc gia là hiện

thực tất yếu khách quan trong mọi thời đại Việc củng cố và

tãng cường hợp tác giữa các quốc gia thể hiện trong quan hệ

dưới nhiều hình thức và phương diện: giữa các quốc gia và

đồng thời cũng như giữa công dân và pháp nhân của họ

Quan hệ quốc tế là tổng thể các quan hệ giữa các công dân

và pháp nhân của các nước và giữa các nước với nhau

M ọi lĩnh vực quan hộ pháp lý giữa các quốc gia thuộc đối

tượng điều chỉnh của Công pháp quốc tế Còn các quan hệ

pháp lý giữa công dân và pháp nhân phát sinh trong đời sống

quốc tế thuộc lĩnh vực điều chỉnh của Tư pháp quốc tế

Các quan hệ giữa công dân và pháp nhân của các quốc

gia trên th ế giới rất phong phú, đa dạng và cũng rất phức tạp

Chúng bao gồm những vấn đề như sau:

- Năng lực pháp luật dân sự của thể nhân nước ngoài và pháp nhân nước ngoài;

7

- Các quan hệ pháp luật về sở hữu của người nước ngoài,

pháp nhân nước ngoài và thậm chí của các quốc gia nước ngoài;

- Các quan hệ hợp đồng kin h tế ngoại thương;

- Các quan hệ pháp luật về tiền tộ và tín dụng;

- Các quan hệ về quyền lác giả và quyền sở hữu công nghiệp;

- Các quan hệ pháp luật về thừ a kế;

- Các quan hệ về hôn nhân và gia đình;

- Các quan hệ vể lao động củ a người nước ngoài;

- Các quan hệ tố tụng d ân sự nhằm bảo vệ quyền và lợi

ích của người nước ngoài và p háp n hân nước ngoài

N hư vậy, với các loại đối tượng trên đây T ư p háp q uốc tế

là m ột ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật, m ặt khác

trong khoa học phấp lý nói chung nó cũng lại là m ột ngành

khoa học pháp lý độc lập m à đối tượng nghiên cứu của nó là

lĩnh vực quan hệ pháp luật d ân sự (theo nghĩa rộng )phát

sinh trong đời sống quốc tế C ác quan hệ pháp luật dãn sự

này luôn có đặc trưng là m an g "yếu t ố nước ngoài'' Y ếu tố

nước ngoài đã được khẳng định m ột cách rất rõ ràng trong

Đ iều 758 Bộ luật dân sự 2005 của nước Cộng hòa x ã hội chủ

nghĩa V iệt N am như sau: "Quan hệ dân sự có yếu t ố nước

ngoài lù quan hệ dân sự có ít nhất m ộ t trong các bên tham

gia là c ơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, người V iệ t N a m

địnli cư à nước ngoài hoặc là cúc quan hệ dân sự giữa các

bên tham gia lủ công dán tó chức V iệt N a m nhưng căn cứ

đ ể xác lập, thay dổi, chấm cha quan hệ đó theo p h á p luật

nước ngoài, p h á t sinh tại nước ngoài hoặc tài sản liên quan

đến quan hệ đó ở nước ngoài".

Đ iều này k h ẳn a định rằng: T hứ nhất Tư pháp quốc tế

nghiên cứu các quan hộ pháp luật dân sự; Thứ hai, điểm

quan trọng hơn để phân biệt rõ Tư pháp quốc tế với Luật dân

sự và Công pháp quốc tế là Tư pháp quốc tế nghiên cứu chỉ

nhóm quan hê pháp luật dân sự mang "tính chất quốc tê".

Về "yếu tô' nước ngoài" trong khoa học Tư pháp quốc tế

cũng đã có sự thừa nhận chung là có ba loại yếu tố nước

ngoài (như Đ iều 758 Bộ luật dân sự 2005) m à m ột quan hệ

pháp luật dân sự có sự hiện diện của một trong ba loại yếu

tố nước ngoài đó thì là đối tượng điều chỉnh của Tư pháp

quốc tế Đó là:

Thứ nhất, có người nước ngoài, pháp nhân nước ngoải

hoặc người Việt Nam ở nước ngoài tham gia Người nước

ngoài là những người mang quốc tịch nước ngoài (không đồng

thời mang quốc tịch Việt Nam) và người không quốc tịch

T hứ hai, khách thể của quan hệ đó ở nước ngoài Ví dụ:

Tài sản là đối tượng của quan hệ nằm ỏ nước ngoài (di sản

thừa kế ở nước ngoài chẳng hạn)

T h ứ ba, sự kiện pháp lý là căn cứ xác lập, thay đổi, chấm

dứt quan hệ đó xảy ra ở nước ngoài (ví dụ: hai công dân Việt

Nam kết hôn với nhau ớ Pháp )

Như vậy, đối tượng điều chỉnh của Tư pháp quốc tế là

những quan hệ dân sự, quan hệ hôn nhân và gia đình, quan

hệ lao động, quan hệ thương mại và tô tụng dân sự có yếu tố

nước ngoài Nói gọn hơn đó là các quan hộ dân sự theo nghĩa

rộng có yếu tố nước ngoài

2 Nội d u n g và bản ch ất p h áp lý của T ư p h á p quốc tê

Các quy phạm của Tư pháp quốc tế điều chinh các quan