Thế giới nghệ thuật thơ đồng đức bốn

THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG TRONG THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN .... HÌNH TƯỢNG CÁI TÔI TRỮ TÌNH .... HÌNH TƯỢNG KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT .... Không gian tình yêu .... Không gian tâm linh ..... NGÔN NGỮ NGHỆ T

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

BÙI VĂN QUẢNG

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN

Chuyên ngành : Văn học Việt Nam

Mã số: 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Người hướng dẫn khoa học: TS NGÔ MINH HIỀN

Đà Nẵng, Năm 2015

T

Bùi Văn Quảng

1 Lí do họ đề tà 1

2 Lị h sử h ê ứ ấ đề 2

3 Đố tượ à phạm h ê ứ 8

4 Phươ ph p h ê ứ 8

5 Bố ụ 9

CHƯƠNG 1 THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN TRONG DÒNG CHẢY CỦA THƠ VIỆT NAM SAU 1975 10

1.1 NHỮNG ĐIỂM NỔI BẬT CỦA THƠ VIỆT NAM SAU 1975 10

1.1.1 T ếp tụ m hứ sử th , hư th ê ề b tr à ắ ớ hữ tr h ệm, k h h ệm hâ 10

1.1.2 Sự khẳ đị h tô thế sự à đờ tư 12

1.1.3 Sự h ệ đạ hóa tô trữ tì h 18

1.2 ĐỒNG ĐỨC BỐN VÀ HÀNH TRÌNH “LẤY THƠ LÀM CÕI ĐI VỀ BƠ VƠ” 23

1.2.1 Đồ Đứ Bố – “ ườ ày r ộ ” trê “ h đồ ộ đờ ” 23

1.2.2 Q a ệm hệ th t ủa Đồ Đứ Bố 27

CHƯƠNG 2 THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG TRONG THƠ ĐỒNG

ĐỨC BỐN 35

2.1 HÌNH TƯỢNG CÁI TÔI TRỮ TÌNH 35

2.1.1 C tô m thịt ớ ộ đờ 35

2.1.2 C tô số hết ù hệ th t 49

2.2 HÌNH TƯỢNG KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 55

2.2.1 Không gian tình yêu 55

2.2.2 Khô a “đồ h ề ố rạ” 58

2.2.3 Không gian tâm linh 64

3.1 THỂ THƠ 68

3.1.1 Thơ ụ b t 68

3.1.2 Thơ tự do 75

3.2 NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT VÀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ THUẬT 79

3.2.1 N ô ữ h ệ đạ , đ m hất dâ a à đầy s tạo 79

3.2.2 G ọ hoà ệm, a tà , tế t o à s y h ệm, tr ết í 87

3.3 BIỂU TƯỢNG NGHỆ THUẬT 94

3.3.1 Gai, bão giông 94

3.3.2 Cỏ, hoa, sô , mưa 96

KẾT LUẬN 104 TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thơ a V ệt Nam sa 1975, đặ b ệt sa 1986 đã ó hữ bướ

độ à ph t tr ể mạ h mẽ Hòa ù dò h y ủa họ , thơ a đã ó

hữ h yể b ế tí h ự à đạt h ề thà h tự đ kể Hầ hết, t phẩm thơ a đoạ ày đã thể h ệ hữ m xú hâ thự trướ h ệ thự

đờ số , đ sâ ào kh m ph hữ ó h sâ thẳm ủa tâm hồ o

ườ Chí h ì thế, thơ a ma hữ dấ ấ ủa thờ đạ … Sa thờ kì Đổ

Mớ , h ề hà thơ trẻ x ất h ệ ớ hữ h tâ đem ạ hơ thở h ệ đạ

ho thơ Chí h họ đã àm thơ a đổ mớ , đ p ứ đượ thị h ế ủa ô

ừa dâ dã, mộ mạ , ừa h ệ đạ , mớ mẻ, tạo ấ tượ sâ đ m tro òng

ườ đọ Đặ b ệt, Đồ Đứ Bố đã àm số d y dò thơ ụ b t tr yề thố ớ h ó hồ h , tha th ết, h ề b yê thươ Chí h ì

y, ô trở thà h một ươ mặt mớ , đầy tí h tro à thơ V ệt Nam thờ kì Đổ Mớ

Có thể ó , Đồ Đứ Bố đã óp phầ khẳ đị h sứ số mớ ủa thơ trữ tì h h ệ đạ bằ h tạo ra sắ mà mớ ho hữ ấ đề ỡ à đã

ớ ủa hữ kh t ọ đẹp đẽ ề tì h ườ à ẽ số Tìm h ể ớ

ơ Đồ Đ B ớ hú tô à một ệ àm ầ th ết úp

thẩm đị h ẻ đẹp thơ Đồ Đứ Bố , óp phầ khẳ đị h ị trí ủa ô trê

th đà dâ tộ đồ thờ ũ à h để kh m ph sự mớ mẻ ề thơ h ệ đạ tro sự ắ kết ớ ộ ồ thơ a dâ tộ

ó mớ , m xú mớ tro thơ (…) họ mạ h dạ à tự do hơ tro sự tìm

tò , thể h ệm, ớ h ầ đượ bộ ộ hết o ườ hâ ” [29, tr.228] Theo ô , Đồ Đứ Bố à một hà thơ b ết “sử dụ thể thơ q e th ộ ,

đặ b ệt à ụ b t, ố ắ tạo ra hữ thay đổ theo hướ tự do hơ ề

a h hoa ma à hưa h ra mì h Như , kh t p thơ ử

ra đờ thì Đồ Đứ Bố đã tự khẳ đị h ố đ r ê ủa mì h trê th đà

bằ hùm thơ ụ b t N yễ H y Th ệp ho rằ hí h t p thơ “

ử – ị ứ t h ủa thơ ụ b t” Hào q a ủa thơ ụ b t đã đưa Đồ

Đứ Bố đế ớ bạ đọ h ề hơ à sa đó ê t ếp, ô ho ra đờ h ề

t p thơ ó trị kh Thơ ủa ô dày dặ hơ à ẫ à thơ ụ b t đem

đế ho thơ ô bao m xú N yễ H y Th ệp h đị h: “Đồ Đứ Bố

x ất h ệ tro à thơ V ệt Nam kho mườ m ay V ết hừ 500 bà thơ, tro đó ó 90 bà thơ đượ kh h sà h hươ xếp ào oạ ự hay,

tà tử ô đị h” [8, tr.547]

Tạ ộ Hộ th o thơ Ma V Phấ à Đồ Đứ Bố tổ hứ ở H Phòng vào ngày 15/12/2011, t Đì h Kí h đã ó ờ dẫ ề thơ à bà ề

thơ Đồ Đứ Bố Ô ho rằ : “ ụ b t ủa Đồ Đứ Bố à thơ ủa đờ

thườ , ất ê từ thị thà h xô bồ, từ tay ướt hâ r o ấm em đồ bã …” [24, tr.9] Nhữ bà thơ ủa Đồ Đứ Bố ó ma ự , tr yề m à tạo sự

a tỏa sâ rộ tro ò ườ đọ Chí h Đồ Đứ Bố đã kế thừa a dao dâ a ó ý thứ à àm ho ụ b t tro thơ a h trở ê một tà s

r ê ma tê Đồ Đứ Bố bở a h b ết “ ễ d ù ô ữ, b ết đặt

ô từ thô dụ đú ở đí h hốt ủa th h, để ô từ ấy s hất,

th hoa hất, sa trọ hất” [24, tr.10]

Nhà thơ Bù K m A h tro bà Đồ Đ B ụ ọ

nhau đã thể h ệ m xú yê thí h ủa mì h ề thơ tì h ủa ô bở : “Nó thô

mộ hư o ườ ủa a h Nó mạ h mẽ à tho ề ĩ h, tho a

tà ố a h Nó đượ thổ ộ tha th ết mà độ đ o tro h d ễ t , tro

h dụ hì h h, ô từ ộ số q a h a h Nó bất ờ ớ ườ

đọ …” Theo Bù K m A h, “Đồ Đứ Bố hẳ àm d yê mà tro thơ

ụ b t ủa a h th t ó d yê ” Ô “ dụ hì h h, từ ữ rất thự , mà

độ đ o bất ờ” [24, tr.13]

Đ h Q a Tố ớ bà ết N ữ ơ ù Đồ Đ

B trì h bày tạ Hộ th o ạ đề p đế hữ bà thơ ố ù ủa Đồ

Đứ Bố trướ kh từ ã õ thế Đó à hữ bà thơ ết ề ha hủ đề đầy

tì h thươ : mẹ à bạ bè Tro hữ s t ấy, t ho rằ đó

hữ ờ b o ứ ho sự ra đ ủa a h Chí h hữ bà thơ ày, ề sa đượ

đồ h ệp ủa a h tìm thấy m hứ để ết hữ bà ề o ườ

à thơ Đồ Đứ Bố [24, tr.18]

Đồ q a đ ểm ớ hà h ê ứ trê ề thơ ụ b t ủa Đồ

Đứ Bố , t Đỗ M h T ấ tro bà ết ờ õ ơ ũ

ho rằ “Đồ Đứ Bố à một tí đồ ủa thơ… Bố o thơ à thứ ộ

th ê ê đế đ sợ ủa Trờ , à thứ đ kí h thờ khô thể đem ra đùa

ỡ ” Đỗ M h T ấ ũ h thấy ị trí đắ địa ủa Đồ Đứ Bố tro thơ ụ b t Ô ho rằ : “Bố o thơ ụ b t à õ hóa thâ , à b mệ h

ủa mì h… Lụ b t à ô ị ao hất để hà thơ tô h ườ yê … ớ

hà thơ khô ó da h h ệ ào ao q ý th ê ê hơ thế ữa Vì ụ b t

hí h à b mệ h, à Thượ đế, à a à k ê hã h ủa hà thơ!” [8, tr.591-592] Vớ hì ề thơ ụ b t ủa Đồ Đứ Bố hư thế, t

ho rằ , Đồ Đứ Bố đã mượ â thơ ụ b t để thể h ệ “ õ ề” ớ

q ê hươ một thờ ử à ớ mẹ để h ra ờ ẫ

ở – à th ê h ê , q ê hươ hữ ũ à hì h h ườ yê tro

tâm tưở Bố đã mượ bút ủa trờ để ẽ hoa, để àm thơ à để số ớ

hí h mì h Tro đó, ụ b t à hữ bô hoa tươ thắm đ m đà hất

N yễ Đ Đ ệp ũ ó hữ ý k ế ề thơ Đồ Đứ Bố tro

bà ết Đồ Đ B – p d ụ rằ : “sứ hấp dẫ đầ t ê ủa

Đồ Đứ Bố ó h à ụ b t ó r ê à sự q yết ệt à t o tợ , ó

kh bỗ b tro ọ đ ệ ” [8, tr.107] Theo ô , Đồ Đứ Bố ph “tr

đờ h ề , đa đờ ắm mớ a đế y Như a à “q y” mà ẫ

ữ đượ hồ h ê , khô rơ ào ắ ót, tỉa tót, ầ kì, đó à h Đồ

Đứ Bố àm thơ” [8, tr.111-112]

N yễ Trọ Tạo ũ ho rằ Đồ Đứ Bố “ hí h à một hà thơ h ệ thự ma b kị h ã mạ ”, “đã bắ ầ ụ b t để đế ớ ộ

đờ ày” [43, tr.86]

Nhà Lê Lự , ố yê q ý Đồ Đứ Bố ô ù ê ọ ô à một “tà a tà ” [8, tr.848], hà thơ Tố Hữ thì ho rằ Đồ Đứ

Bố à “một t ế đờ đồ đ ệ ọt ào à h a xót” [8, tr.837] Th m

hí, Đồ Đứ Bố ò đượ hà thơ Trị h Hoà G a đ h rất ao, à

“ o ườ đặ b ệt hất à V ệt Nam, tro đờ thườ ẫ tro hươ ” [8, tr.579]

T Phạm V Họ ớ bà ết Đồ Đ B : ơ õ

ề ơ ơ ạ kh m ph hồ thơ Đồ Đứ Bố ớ sư ô đơ , bơ ơ ữa

ộ đờ à ỗ b ồ mê h ma Th m hí, tì h yê tro thơ Bố ũ toà à hữ đợ hờ hụt hẫ …[24, tr.165]

T I rasara ớ hì ơ Đồ Đ B M V P ,

ộ ớ , ộ p p ạ h ê ề tìm h ể

ô ữ thơ Đồ Đứ Bố Đó à ô ữ t ế V ệt pho phú, s h

độ mà a h sử dụ tro thơ th t h h ệm Theo I rasara, Đồ Đứ

Bố hưa ó ý thứ tạo ô ữ r ê ho thơ mì h Bố hỉ “đ e ữa

dò ụ b t dâ a à ụ b t h yề o” [24, tr.217]

Kh h Phươ tro bà M V P Đồ Đ B ,

p ơ ề “p ép ạ” ũ ho rằ , thơ Đồ Đứ Bố thể

h ệ sự am tườ hữ phươ thứ mạ h mẽ hất ủa th ph p thơ ụ b t

tr yề thố Đó à hữ phươ thứ “trù đ ệp, ê hoà ủa từ ữ à

hì h h để tạo h ệ ứ ộ hưở , ừa khắ sâ (ý hĩa, m xú ), hệ

thố hóa đồ sộ, ừa tạo ra kho mờ hòe, a tỏa đa hĩa” Bằ sự tìm

h ể ề ộ đờ à o đườ đế ớ thơ a ủa Đồ Đứ Bố , Kh h Phươ ho rằ : “Thơ đế ớ Đồ Đứ Bố ữa kh ô trằ ư ếm

tr hữ họ hằ ạ ủa đờ số , đ ề ày hỉ ho thấy sứ tỏa

s à ô ố d ệ kì ủa hữ trị tha h kh ết, mà đô kh đượ ườ

ta h ể hầm thà h một thứ da h ọ , để ho một o ườ đờ thườ q

ửa đờ trầ tụ , ô m h, đột h ê đem tất th y hữ ì ò ạ ủa mì h ho

đ ề ít ra ũ à ý hĩa hất đố ớ hí h ườ ấy: Thơ” [24, tr.41]

Trong bài ạ ộ íp ổ ơ Đồ

Đ B , t N yễ Đứ Hạ h đã bà đế ộ d thơ Đồ Đứ Bố

trê ồ m hứ “hoà ệm tro tì h yê à hạ h phú ứa đô ”;

“thươ hớ q ê hà, hồ q ê à ườ q ê” à “tự hào ề sự bất tử ủa thơ” [24, tr.57]

N yễ Hoà N yê kh bà ét đặ sắ tro ô ữ thơ Đồ

Đứ Bố đã khẳ đị h, “tro thơ ụ b t, Đồ Đứ Bố đã tạo ra ô

ữ ho r ê mì h” Ô ho rằ , Đồ Đứ Bố “ àm thơ bằ sự tr

h ệm ủa a h ỉ , thự h ệ một ộ dấ thâ ó phầ ề

ĩ h Kẻ hà q ê ấy ứ kể ề đờ mì h, ph mì h, ướ ọ ủa mì h ớ

ọ đ ệ hồ h ê , hâ thà h, bằ một ô từ độ đ o, ó tí h” [24, tr.60-66]

Ph t b ể tạ Hộ th o thơ Đồ Đứ Bố , t N yễ Thúy Q ỳ h

đã hấ mạ h hữ ộ d hủ yế tro thơ Đồ Đứ Bố à thơ tì h, thơ ết ho hí h mì h à ho mẹ ù hữ bạ thơ Đó à hữ ầ thơ hứa đầy m xú ủa một “ ô dâ trê hà h trì h hòa hịp ù ộ

đồ , trê hà h trì h đ tìm, đồ thờ khẳ đị h tô ữa đờ số ”

N yễ Thúy Q ỳ h t p tr ào ba hì h tượ t ê b ể ủa thơ Đồ Đứ

Bố à “mưa, ô bão à sô ” Lí ề ba hì h tượ ày, N yễ Thúy

Q ỳ h ết: “N ẫm ợ ề ba hì h tượ ma tí h ẩ dụ mà Đồ Đứ

Bố sử dụ ớ tầ số ao tro thơ, tô hĩ, ệ ó thể đưa ào đị h:

ế à ẩ dụ ủa hoà h à sự trở, giông bão à ẩ số ủa số

ph thì sông à ẩ dụ ủa hố trở ề, ơ hở he à eo đ ố ù ủa

N oà ra, ph kể đế một số hữ khóa tốt h ệp đạ họ , tro

đó, tô trữ tì h tro thơ Đồ Đứ Bố đã đượ q a tâm xem xét ở ha phươ d ệ đờ thườ à tr ết í hâ s h ũ hư sự đặ sắ ủa ô

ữ, thể thơ, ọ đ ệ à hì h h ma tí h b ể tượ ao

hữ m q a Bằ ệ àm ày, hú tô ũ ố ắ óp phầ đ h

sâ sắ , hoà th ệ hơ ị trí, đó óp ủa Đồ Đứ Bố đố ớ thơ a đươ đạ V ệt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thự h ệ ày, hú tô sử dụ phươ ph p sa :

- P ơ p p – so sánh:

So s h đố h ế thơ Đồ Đứ Bố ớ thơ một số hà thơ h ệ đạ

hư N yễ Bí h, N yễ D y để tìm k ếm, khẳ đị h dấ ấ r ê , độ

CHƯƠNG 1

THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN TRONG DÒNG CHẢY CỦA THƠ VIỆT NAM SAU 1975

1.1 NHỮNG ĐIỂM NỔI BẬT CỦA THƠ VIỆT NAM SAU 1975

1.1.1 Tiếp tục cảm hứng sử thi, nhưng thiên về bi tráng và gắn với những trải nghiệm, kinh nghiệm cá nhân

Sa 1975, thơ ẫ t ếp tụ mạ h m hứ sử th kh ết ề ộ h ế tra h hào hù ủa dâ tộ so hất sử th đã ma tầm kh q t ị h sử

hơ kh ó đượ thể h ệ bằ tí h hâ x , ụ thể, thấm thía q a h êm

h ệm hâ ủa mỗ hà thơ Dấ h ệ thay đổ rõ ét hất à thơ khô

ò hoà toà ma âm đ ệ hào s bay bổ ợ a ã mạ hư trướ

1975 mà đã hứa đự hữ trầm ắ , s y tư ề hữ h s h, mất m t ủa

q ê hươ , đất ướ tro h ế tra h à ỗ đa ủa o ườ ừa từ ã

ộ h ế đa âm thầm h hị Trườ a à thể oạ mà hà thơ ựa

họ để d ễ t hữ b m xú mớ mẻ ày Tro hầ hết trườ a, hì h tượ tr tâm ủa thơ ẫ à hâ dâ Đó à hữ o

ườ bì h dị hư a h hù , d m đố d ệ ớ hữ h s h mất m t đa

thươ để hướ ề í tưở Tro Đ ờ ớ p ủa Hữ Thỉ h,

hì h h hâ dâ h ệ ê ớ hữ ẻ đẹp hào hù à b tr so hâ

dâ ò à hữ o ườ ữa đờ thườ , ày đêm b m trụ trê hữ

ù đất ệt h ế tra h ớ ẻ đẹp h yề thoạ , ao , ph thườ hư

ũ ô ù bì h dị:

Nhâ dâ tô khở ê tự phù sa

Và ứ thế, hâ dâ thườ ít ó Như mẹ tô ặ ẽ s ốt đờ

Và ứ thế, hâ dâ ao ò ọ

Hơ hữ ô sao ô độ ữa trờ

(Tha h Th o - N ữ ờ ớ ể )

Có thể h h thấy tro thơ sa 1975, hữ m h ề sự h

s h đã kh h ề so ớ trướ Tro hữ tra thơ, sự h s h bấy ờ khô ò à sự hồ s h, th hoa ủa m xú tự hào mà thay ào đó à

hữ ạ h ẽo, ô đơ , à ỗ b ồ h ế tra h ớ hì h h ô mộ, hết

ủa hí h hữ ườ trự t ếp tham a ào tr h ến:

họ V ệt Nam ó h à thơ a ó r ê Như thự tế, m hứ ày

hỉ t ếp tụ kho mườ m m đầ Để sa ày, kh họ bướ ào thờ

kì Đổ Mớ thì m hứ ày đã hạt dầ à khô ò à ồ hủ yế để

hà thơ t ếp tụ thể h ệ m xú ủa mì h trê từ tra ết Nó đú

hơ , m hứ sử th dầ đượ thay bằ hì đầy mẫ m trướ hữ

b ế đổ ủa thự tế ộ số

1.1.2 Sự khẳng định cái tôi thế sự và đời tư

Sa kh bướ ra khỏ ộ h ế tra h, trở ề ớ ộ số đờ thườ ,

o ườ V ệt Nam ph đố d ệ ớ bao thử th h, phứ tạp ủa ộ số

Họ t ếp tụ bướ ào một ộ h ế thầm ặ khô t ế sú hư khắ

h ệt à đầy m dỗ mà b tí h tro sạ h ay thẳ ủa hữ o ườ

từ đố d ệ ớ sự số à hết trê h ế trườ đạ bom m xưa khô dễ ì ượt q a Sự hèo khổ, đó r h ủa q ê hươ , ủa đồ độ à

ủa hữ ườ thâ yê ; sự m ộ mà , da dở hạ h phú ủa bao ứa

đô trở ề từ h ế tra h; ỗ ô đơ , đa đớ ủa hữ bà mẹ, ườ ợ trở thà h ỗ m h, day dứt khô ô tro tâm hồ ườ ầm bút Chí h ì thế, ó thể thấy tro họ sa 1975, m hứ sử th hạt dầ à đa dầ đượ thay bằ m hứ thế sự đờ tư

Sa 1975, thơ a V ệt Nam độ ắ ề ớ hữ h yể b ế

tí h ự ủa sự đổ mớ thơ theo hướ h ệ đạ hóa Dẫ trườ a ẫ ma

âm hưở hào hù , hư ị ủa o ườ đã bắt đầ đượ q a tâm Tro hữ trườ a ày, mặ dù bi hỉ à yế tố để àm ổ b t

tráng hư rõ rà , hì ề h ế tra h đã sâ hơ , ắ h ề hơ ớ

hữ s y tư hâ ề số ph dâ tộ à số ph o ườ Dườ hư số

ph o ườ đo đầy tro m xú ủa hà thơ:

Một mì h một mâm ơm

N ồ bê ào ũ ệ h Chị hô t ổ x â tro m úm đồ t ề

(Hữ Thỉ h - Đ ờ ớ p )

T ếp sa đó, đầ hữ m 80 ủa thế kỷ XX, “ ơ ờ ờ ” x ất

h ệ C hà thơ hú ý ph h h ề hữ b kị h ủa o ườ Đó à

hữ dư âm ủa ỗ đa h ế tra h C m bế tắ à h à m

kh ổ b t tro tâm trạ h ề ườ :

h êm h ệm” thể h ệ một h kh r ết ró tro t phẩm ủa mì h

Đặ b ệt sa 1986, kh “ ô ộ đổ mớ toà d ệ đất ướ đã thú đẩy t h thầ dâ hủ à sự ph t tr ể mạ h mẽ ý thứ hâ tro họ ” [29, tr.123] thì tro họ , hất à thơ a a đoạ ày đã trỗ d y hữ

m xú mớ mẻ, đ sâ ào kh m ph b hất bê tro ủa o ườ “để thể h ệ hữ kh t ọ đào sâ ào b ã” [28, tr.123] Cà ề sa , m

hứ thế sự đờ tư à đượ bộ ộ rõ ét à trở thà h m hứ s t

hủ yế ủa thơ a ào hữ m 90 ủa thế kỉ XX Đây à ú “tr h h ệm

ô dâ , đạo đứ hệ sĩ đã đượ đặt ra t y âm thầm hư kh q yết ệt” [36, tr.98] Các hà thơ thể h ệ hâ h hệ sĩ ủa mì h trê ha bì h

d ệ : ừa ph h h ệ thự ớ a trò ô dâ , ừa ph đ sâ ào kh m

ph đờ số hâ ớ m ô đ ề phứ tạp C m xú xót xa “Bấy ờ a h

ào t ổ bố mươ / Vẫ hố h kh ô mặt thờ í h tr … Đâ hỉ ỡ một

h yế đò đ h hìm đô ứa” (H ầ ơ ) kh ế o ườ h

thứ rõ hơ trị ủa sự số Họ h ể mì h ầ t ếp tụ ộ hà h trì h

am o hơ trướ để hướ ề sự tồ tạ đí h thự , ềm à hạ h phú

Bở , “Nhữ sợ ắ x yê q a hà mì h” ờ đây khô ò à hữ sợ

ắ bì h thườ mà đã trở thà h “ hữ mũ tê / Thà h hữ ê đạ /

Bắ t ếp ào a h khô ì he hắ ” (P ù K ắ Bắ )

Nhà thơ trở thà h hữ “N ườ đ tìm mặt” (H H ), đã tr

trở, day dứt ớ â hỏ “Ta à a ?” C â hỏ một thờ dườ hư khô thể à m h, kh tr thự đượ xem à sự khở đầ à đí h đế ủa hà h trì h s tạo hệ th t thì thơ ph tr thự ớ h ệ thự xã hộ à ườ

àm thơ ph b ết tô trọ sự th t Vớ hà thơ ú ày, “C đẹp à sự th t/

Hơ tắm tro ửa tro ướ à tắm tro hữ ý hĩ tr thự ”

( ) Thơ à ờ tự thú:

Anh là tháp Bay-o bố mặt

G ấ đ ba, ò ạ đấy à a h Chỉ mặt đó mà hì trò ườ khó Làm đa ba mặt k a tro õ ẩ hì h

(Chế La V ê - Tháp Bay- ặ )

h hét hữ bà thơ ết theo ô thứ , tạo à tự x đị h mì h ph

ó tr h h ệm đố ớ thơ a dâ tộ tro thờ kì mớ :

ọ dâ hủ Kh đã ó một kho ù thờ a ầ th ết, hà thơ ó

đ ề k ệ đ sâ kh m ph h ệ thự đờ số để rồ họ ỡ à , đa đớ à

ó phầ hụt hẫ trướ sự th t N yễ D y từ đa xót à thẳ thắ hỉ ra

hữ hị h h ủa đất ướ tro thờ kỳ khủ ho trầm trọ sa

h ế tra h:

…Xứ sở phì h ê sao th t ắm mày Xứ sở từ b sao th t ắm thứ ma

Ma quái - ma cô - ma tà - ma mãnh Q ỷ h p trà x ê ẹo hữ hì h hà

… Xứ sở thô m h Sao th t ắm trẻ o thất họ Lắm ô trườ xơ x đế ta thươ

Chứa bao đ ề bão tố ở bê tro

(Võ V )

Họ day dứt, tr trở ề hữ o ớt, hờ hợt ủa một thờ :

Ta đã đế hư một ềm k ê hã h mượ trờ xa h àm tấm th m êm

để q ê hết hữ p hề h trê mặt đất

( Bồ )

Vớ hữ thay đổ sâ sắ tro h thứ , hà thơ đã dũ m

đố d ệ ớ hữ ỗ đa thươ , mất m t ở:

Mấy đờ xươ trắ hóa ô Tro tà âm ỉ mấy thờ h ế tra h

(N ễ D )

Tro thơ a sa 1975 đặ b ệt sa 1986, t h thầ dâ hủ đượ thể

h ệ rõ ét à sâ sắ Ý thứ dâ hủ à kh t ọ dâ hủ ủa hà thơ ó thể đượ o à một tro hữ yế tố q a trọ kh ế thơ đ m hất thế sự

đờ tư hơ Nó úp hà thơ ó thể thẳ thắ bộ ộ hữ s y tư tr trở ủa

mì h ề tí h đa h ề ủa h ệ thự , thứ tỉ h ý thứ hâ , bồ dưỡ , o

dụ t h thầ s tạo hệ th t, tạo m hứ hâ b đặ b ệt ho thơ a Khẳ đị h tô trở thà h h ầ ấp th ết Nỗ m h:

Mà sao tô hẳ à tô Khi hèn mọ đ h rơ mì h ào q ê ã

Để khô rơ ào b kị h đ h mất hí h mì h kh : “Thơ ết ra ít bó

d ủa mì h” (P X Hạ ), hà thơ q a h khẳ đị h hâ

d t h thầ ủa hí h mì h đầy k ê hã h để tạo ra mà sắ mớ ho thơ

ca “từ tự hào a ợ , h êm ưỡ x ố ắ đọ s y tư Khô a thơ

h yể từ rộ sa hẹp, từ khô a ị h sử sa khô a đờ tư” [36, tr.92] N ườ đọ ì thế ó thể h ra hữ ẻ đẹp ủa “ ộ đờ thô q a

kí h ủa một ỗ b ồ tro s ốt ủa thơ Từ N yê Thạ h, à ồ

à t o bạo ủa Phạm Thị N ọ L ê , à d yê d hâ q ê hỉ tô thờ

d y hất một “ ờ thề ỏ may” ủa Phạm Cô Trứ; à hất í trí đờ thườ

ủa Đỗ M h T ấ , à hư o xa x m ủa Dươ K ề M h…” [36, tr.108] G ọ đ ệ ũ trở ê đa tha h, đa hĩa kh t ô tìm

h ất ê t ế ó ủa r ê mì h Chí h h ầ phó tí h, yê

ầ dâ hủ hóa ý thứ xã hộ đã dẫ đế ệ hì h o ườ theo

h ề h ề kh ha tro x thế đa dạ à phứ tạp hóa Vì thế, h thứ ề o ườ ô b ế hóa tro thơ Và, hệ q tất yế à sự x ất h ệ

k ể o ườ phứ hợp ề trạ th tì h m Sự phứ hợp đó đượ thể

h ệ thà h hữ mâ th ẫ tro số ph o ườ :

Tron ỗ h a h t ủa t yệt ọ

Trong kiêu hãnh ủa sự khướ từ, a h đơ độ

N ọt hư rượ , đắ hư rượ , hư t ệ ướ , b ồ hư t ệ ướ Chị đa ữ kí đa thươ , hay à hạ h phú

Lò hị trà đầy ềm t , hay à ờ ự …

(Ý Nhi)

Có thể khẳ đị h, trở ề ớ đờ số thế sự à đờ tư, thơ sa 1975 đã

x p đượ ị trí ủa ó tro đờ số t h thầ ủa xã hộ à đã ó đượ

hữ ươ mặt thơ, hữ bà thơ ư ữ đượ tro tâm trí ủa ô

hú Một số hà thơ k ê trì à thủy h ớ đị h hướ đã họ , đưa thơ

ề ớ ộ đờ để ữa m ô xô bồ, hỗ tạp, bụ bặm mà ẫ khô đ h mất mì h N yễ D y đã rất thà h ô kh ừa đưa đượ ào thơ mì h

bụ bặm, phồ tạp ủa ộ số ơ đô thị ừa ô b ết hắt ọ đượ hữ trị bề ữ từ hữ ồ sâ xa ủa đờ số dâ dã à hữ ẻ đẹp mo ma h, tho q a hưa ph đã mất hết N ay hà thơ ão thà h Chế La V ê từ đ x yê q a hữ m th h q a ủa ha ộ

kh h ế , ờ trở ề ớ đờ thườ ũ m h ỗ b ồ ề đờ , ề

hâ thế à ề sự bất ự ủa thơ ũ hư ị thế ủa ó ữa ộ đờ

Lâm Thị Mĩ Dạ ạ ô h êm ắm ỗ ô đơ tro tì h yê à trướ hâ

tì h thế th Cò X â Q ỳ h thì ứ tha th ết, hâ thà h, o â à khắ kho , bộ bạ h ềm khao kh t hạ h phú rất đờ thườ ủa mì h Bê ạ h

hà thơ am, hà thơ ữ t ếp tụ khẳ đị h ị thế ữ q yề ủa mì h

bằ hữ t ế ó t o bạo, thẳ thắ ề hữ b kị h à kh t ọ

hâ tro tì h yê “Như ẩ đằ sa tất mạ h mẽ, dữ dộ ấy à ý thứ sâ xa ề thâ ph , ề hữ ỗ ềm bất hạ h m ô đờ ủa k ếp phụ

ữ đã từ ó tro thơ xưa” [36, tr.105] Có thể m h hữ đ ề ày

q a s t ủa X â Q ỳ h, Dư Thị Hoà , N yễ Thị Hồ N t,

Đ h Th H ề , Đ h Thị Th Vâ …

Nhì h , thơ a sa 1975 đế ay đã thể h ệ kh đ m ét m xú

ủa o ườ trướ h ệ thự đờ số ớ hữ sắ đ ệ đa dạ , pho phú à phứ tạp Nhữ ấ đề thế sự hâ s h đượ hà thơ thể h ệ đầy đủ bằ hữ tr h ệm à kh m ph Sự tr h ệm ày ầ đây đượ hà thơ trẻ t ếp ố bằ hữ tr h ệm ở hí h ộ số h ệ

đạ Tro h ề t phẩm thơ, sự trở ề ớ o ườ đa dạ , phứ tạp, o

ườ ộ tâm đã mở đườ ho kh đ sâ ào thế ớ bê tro ủa

o ườ ớ hữ khô a , thờ a tâm tưở đặ b ệt Và, dù ở hoà

h ào thì ấ đề thế sự à hữ m xú hâ ẫ đượ â ê rất

hâ thự , ó kh ay độ tâm hồ o ườ Có thể ó , thơ a sa

1975 đã tạo ê hữ x độ mớ mẻ, hấp dẫ à h ề m h

1.1.3 Sự hiện đại hóa cái tôi trữ tình

Nó đế sự h ệ đạ hóa tô trữ tì h tro họ à m ố đề p

đế hữ thay đổ ề q a ệm hệ th t tro s tạo ủa hệ sĩ

ắ ề ớ bố h mớ ủa đất ướ Đặ b ệt, kh đất ướ bướ ào thờ

kì Đổ Mớ thì q a ệm hệ th t hươ ũ đã bắt đầ thay đổ

bằ ệ đ ào h ệ thự để kh m ph hữ h ề sâ ủa ộ số Có

hữ ấ đề ủa h ệ thự mà trướ đây do hoà h ị h sử, hươ hưa mạ h dạ đề p đế thì hôm ay đượ kha th à ph h hâ x

ào t phẩm H ệ thự ph h ủa họ à một h ệ thự đa h ề Và,

o ườ - hì h tượ tr tâm ủa họ - à o ườ thể, o

ườ đờ tư ớ hữ kh t ọ à ắ bó ớ ộ đờ bằ ph ườ

r ê Họ đượ đặt ào hoà h xã hộ đầy hữ mố q a hệ hằ hịt phứ tạp à tro hữ mố q a hệ đó, o ườ hâ đượ đặt ở ị trí

ao hất để đượ số theo m xú ủa r ê mì h, số ho hí h mì h

m h họa trướ 1975 để hì sâ , hì thẳ ào b hất ủa ộ số Họ

sẵ sà ph bỏ hữ hì h thứ ố ó ủa họ trướ đó để tạo ê một

Sa 1975, ý thứ hâ đượ đề p à khẳ đị h hư một ấ đề

tr tâm ủa thơ a Đ ề đó đượ thể h ệ ở sự đa dạ ề pho h à sự pho phú ề ọ đ ệ tro thơ Để àm đượ ệ đó, hà thơ ô

x đị h ị trí ủa mì h tro một thờ đạ à khô a t h thầ ụ thể

đồ thờ , ớ ệ tìm h thể h ệ hì hệ th t ủa r ê mì h Vì thế, thơ tro thờ kì ày, ừa ma đ m hữ s y tư hâ độ đ o ừa thể h ệ tâm thế à trạ th t h thầ ủa thờ đạ Đồ thờ ớ ệ x ất

h ệ hữ q a ệm à pho h ầ ũ ha để dầ hì h thà h x hướ à sự đa dạ à sự “phâ ự ” ề tư d y hệ th t, kh y h hướ thẩm mĩ, bút ph p à ô ữ Đây hí h à dấ h ệ ho thấy “thơ a sa

1975 đa s hữ bướ hâ mạ h mẽ trê o đườ h ệ đạ ho Tất

hà thơ tìm mọ h để ho thơ tồ tạ trê ha phươ d ệ hay và ớ ”

[56, tr.22]

Sau 1975, thơ a V ệt Nam độ ắ ề ớ hữ h yể b ế

tí h ự ủa sự đổ mớ theo hướ h ệ đạ hóa Đặ b ệt à từ sa 1986, bố

h ị h sử à hóa đượ đổ mớ , hà thơ đã ha h hó thí h ứ

hữ q a ệm khắt khe ề thơ a, ề đạo đứ ủa xã hộ Họ mạ h dạ bày

tỏ q a ệm ủa mì h để đố d ệ ớ ộ đờ Nhà thơ trẻ V Thùy L h đã

mạ h mẽ khẳ đị h tô hâ hư một t yê ô ề ý thứ hâ

ủa thế hệ thơ a đoạ ày:

Tôi là tôi Một b thể đầy mâ th ẫ

Tô đã hì mì h tro ươ kh khó kh ườ Bất ứ ú ào, trê sâ khấ ộ đờ

Trướ t ê à sự x ất h ệ ô kha ủa tô b thể, ớ b ể h ệ

ụ thể là hì tỉ h t o ề ộ đờ à th độ khô ừ tra ấ đờ

số ủa hà thơ Thơ a ì thế khô ò đ m hất trữ tì h ã mạ

hư trướ mà t ế đế sự đa dạ ớ hữ â thơ trú trắ , ma tí h đố thoạ ao, ọ đ ệ thơ ầ ũ ớ đờ số thườ ày Đó ũ à tô

đ m hất s y tư, ô tr trở trướ sự b ế th ê ủa ộ đờ Tro hoà

h mớ ủa đất ướ , do ị thế hà thơ đã thay đổ ê s t ủa họ khô ò à hữ bà rao đạo đứ hay sự m h họa ho một tư tưở

sẵ ó mà à hữ m h rất r ê ề trị ộ đờ ó kh

đ h thứ hữ kh t khao, hữ ỗ ềm trắ ẩ ủa o ườ

T ếp theo à tô đượ so h ế ở hữ ù mờ tâm h C tô

ày ố đã x ất h ệ từ trướ 1975 ớ hì ủa một số hà thơ ớ hư Hoà Cầm, Trầ Dầ , Lê Đạt… hư , do hoà h ị h sử ê trướ 1975

ó khô đượ thể h ệ ô kha Đế a đoạ ày, tô trữ tì h ma

đ m yế tố tâm h ớ hữ ù mờ ô thứ đã đem đế ho bạ đọ

nhiề m xú mớ mẻ đầy ấ tượ (Về K Bắ , M (Hoà Cầm), Bó ữ (Lê Đạt), 36 ơ ủa Lê Đạt à Dươ Tườ , B ạ và Ô mai (Đặ Đì h Hư ), ổ ỉ và Mù ạ (Trầ

Dầ )) Ở đó, thế ớ tâm h ớ hữ ù mờ ủa t ềm thứ hay ô thứ

ủa o ườ h ệ ra hư một hà h trì h kh m ph mớ mẻ, t o bạo, khô

hề é tr h ớ hữ r m mớ mẻ, t h tế, à tí h thể h ệm Chính

sự x ất h ệ ủa tô ày đã tạo đà ho h ề hà thơ trẻ họ đ ểm x ất

ph t “ à sự b ể h ệ ủa tô ở phầ t ềm thứ , ô thứ , tâm h” [29, tr.297] để s tạo C hà thơ ô ỗ ự kh m ph sự pho phú ủa “

tô ẩ ấ ”, d m phơ bày hữ b kị h hâ s h, hoà h hữ trị

ố đã q ổ đị h để đ tìm hữ trị mớ Tro a đoạ ày, h ề

t phẩm x ất h ệ m hứ “ th ê ” à kh t ọ tìm đế hữ hì h

thứ tổ hứ ô từ mớ ạ Kh tô đượ so h ế ở hữ ù mờ tâm

h, hà thơ đồ thờ ũ tạo ra đượ hữ q a ệm r ê ề đờ

số ho thâ ào hữ hĩa à hì h tượ Đ ề ày kh ế tí h đa hĩa ủa

ô ữ thơ a đượ hú ý h ề hơ đế Ý thứ tạo ra tí h hòe mờ tro

ô ữ à b ể tượ àm a t hất o tro thơ, b ộ ườ đọ ph

mã s h thể hệ th t q a h ề h ề ê tưở hóa kh ha

C tô tro thơ a đoạ ày ò ma đ m mà sắ tượ trư ,

s ê thự Đó hí h à q trì h k ếm tìm, ph t h ệ hữ ổ a , bụ bặm ủa ộ số h ệ đạ để đưa ào tro t phẩm ớ x hướ tìm ề

ớ tô hâ p trà hữ â o ủa đờ số thườ h t bằ sự thể h ệ mớ ạ C hà thơ h thứ đượ “q khứ khô mất đ , khô bị

ã q ê mà hìm dầ , mờ đ , a tỏa tro h ệ tạ ớ hữ ra h ớ mờ

o ữa thự à hư, ữa h ệ tạ à q khứ, ữa tâm thứ à t ềm thứ Thơ khô ò à hữ rõ rà hư một ớ một à ha mà à sự ao hòa ữa

õ thự à õ hư, ữa thế ớ s ê hì h à hữ hì h… Thơ à thế ớ ủa

hữ b ể tượ , tưở tượ , ấ mơ, o , mộ mị…” [52, tr.35] Thơ khô ò th ê ề ộ d ữ hĩa mà ó à sự hộ tụ ủa hạ đ ệ ,

b ể tượ , sự tươ hợp ữa q a Thế ớ thơ hìm tro ô thứ theo ố ết “tự độ tâm h” đẩy m xú ượt ra khỏ tầm k ểm so t ủa

ý trí Tất hì h h, ô từ, hạ đ ệ đề ó kh h yể t hữ ý

hĩa sâ sắ ủa ấ đề hâ s h thờ h ệ đạ C bà thơ ử ó ề ạ

p ú , Mộ ờ í ó ề và Đ - L ủa Tha h

Th o đã thể h ệ rõ đ ề này

Cũ từ q trì h h ệ đạ hóa tô trữ tì h tro thơ, h ề hà thơ

đã tìm h tho t ra khỏ hữ q a ệm thơ à th ph p tr yề thố Họ

m ố phó thơ ra khỏ hứ thườ ó à phươ t ệ b ể đạt

ho hữ ấ đề oà thơ Họ m ố thơ ph à thơ, à hí h ó Ở đó, ữ

khô hỉ thự h ệ hứ kí h ệ ô ữ mà ò à hữ hĩa b ể đạt “Nhà thơ àm hữ hủ yế khô ph bằ hĩa t ê dù , hĩa tự ị

ủa ó mà ở d ệ mạo, âm ượ , độ a ọ , sứ ợ m ủa hữ tro tươ q a ớ â thơ, bà thơ” [36, tr.299] C hà thơ theo x hướ ày

đã ô hú trọ kha th à àm à trị ủa ô ữ dâ tộ bằ

ệ tạo ra hữ hữ mớ bằ ệ kết hợp từ theo h mớ Họ bộ ộ rõ

ý thứ ph ỡ h ề t yế tí h, tạo ê hữ dò h y đứt ố à a

t tí h đồ h ệ ủa hì h h thơ hoặ ố ắ tỉ h ượ mố q a

hệ bề ổ , đặt hữ h ệ tượ kh ha bê ạ h ha à b ộ ườ đọ

tự x p mố ê hệ ữa hú (Lê Đạt, Dươ Tườ , Đặ Đì h Hư )

Như y, hì một h tổ q t, thơ sa 1975 đã độ một h

mạ h mẽ theo hướ h ệ đạ hóa Nhữ tìm tò kh m ph ủa thơ để h ệ

đạ hóa tô trữ tì h thự hất à hữ h tâ Nó úp hà thơ ượt

ra khỏ hữ kh ô khổ à thó q e đã đị h hì h từ trướ để mở ra hữ

o đườ đ mớ ho thơ

1.2 ĐỒNG ĐỨC BỐN VÀ HÀNH TRÌNH “LẤY THƠ LÀM CÕI ĐI VỀ

BƠ VƠ”

1.2.1 Đồng Đức Bốn – “người cày ruộng” trên “cánh đồng cuộc đời”

Đồ Đứ Bố s h ày 30-3-1948, tạ xóm Lê L , thô So Ma (tứ à Mo ), xã A Hồ , h yệ A H ( ay à A Dươ ), thà h phố H Phò S h ra à ớ ê tro một a đì h th ầ ô hèo, t ổ thơ Đồ

bươ h để số à ô dưỡ hồ thơ, hờ ày ươm mầm, eo hạt đã

ph ào tâm hồ hồ h ê , hâ hất ủa ã tra à ắ bó ớ r ộ ườ

hữ a tà , “bụ bặm” thị thà h hì h thà h ê một tí h h đặ b ệt rất r ê - Đồ Đứ Bố

Bố ớ ờ ớ th ệ ủa hà thơ Phạm T ế D t đượ x ất b Đây à,

“t p thơ đầ t ê Đồ Đứ Bố tra tâ đặt ào đấy rất h ề h ọ đổ

đờ ” (N ễ H p) Tuy nhiên, ắ ắ

khô hữ hưa ây đượ ấ tượ ớ ườ đọ mà ò “bị dư ô

ổ à bạ bẽo o h mặt đ ” (N ễ H p) Đồ Đứ Bố à ườ

luôn b ết đố d ệ à hấp h sự h ệt ã ủa đờ để ươ ê Vì thế, dù

“ hẳ đượ ì, ừa tẽ tò, ừa ê hề, hụ hã ạ thâ bạ da h ệt” hư

Đồ Đứ Bố khô ò Ô t ự ao độ để số , ữ ữ ềm đam mê ớ thơ à s t Dẫ t p thơ hất hứa hữ tì h m th ê

ê đượ ất ê từ hố ấm em bù đất à xô bồ ô trọ thị thà h, ph tr

bằ bao o toa , ất , th m hí à mất m t hư ó ẫ hưa tìm đượ

hỗ đứ tro tâm hồ ườ đọ T y t p thơ khô thà h ô , ạ ph

tr q a hữ a đoạ khó kh hất ủa ộ đờ : ta ha rồ ta o

hư Đồ Đứ Bố khô bỏ ộ Bằ hữ ỗ ự tột b ủa mì h à

sự úp đỡ ủa bạ bè, Đồ Đứ Bố t ếp tụ “mượ bút trờ để ẽ hoa”

Cũ hí h thờ a ày, Đồ Đứ Bố ph d yê ớ thơ ụ b t Và,

ử , một t p thơ th ầ ụ b t đã ra đờ (đượ họa sĩ Lươ

X â Đoà ẽ bìa à N yễ H y Th ệp ết tựa) Lụ b t trở thà h ị “ ứ

t h” ho thơ ô T p thơ à hữ “tì h m ẩ ơ, ây ất dạ khờ”

(N ễ H p) ủa một hồ thơ đ ê từ hố bù ầy, à hì đầy

m h ủa khổ đa , ất ề hữ bế tắ , rạ ỡ ủa thế ớ o ườ

Nó ũ à sự th hoa hữ m xú sâ xa, bề bỉ tro tâm hồ ủa

ườ “ph hữ” trê h đồ hớ thươ , hứa đự hữ khao kh t

t yệt ù ớ à thơ t yệt mĩ Đồ Đứ Bố “khô ph à th ê thầ ”,

“a h hỉ à tê ửa tỉ h, ửa q ê ao t ổ … à một kẻ hí tì h [4, tr.2] từ

“bơ ơ ữa phố mo thà h th hâ ” để ếm tr mọ ay đắ , ọt bù ủa

đờ à s tạo hữ â thơ ha đầy ướ mắt tro ử

Đế m 2000, ở ề ớ ẹ ra đờ đã thự sự để ạ ấ tượ

tro ò ườ đọ Đó ó thể đượ o à thế ớ ủa “rơm ớ rạ” ẫ “tơ

ớ tì h” So , hơ hết đó à tì h ườ đố ớ q ê hươ , bè bạ à ớ

hữ ườ thâ yê tro a đì h T p thơ đ h dấ sự trở ề ớ ộ

ồ q ê hươ , đất mẹ rất đỗ th ê ê à ồ à yê dấ ủa hồ thơ Đồ Đứ Bố Đó à một ô trì h “ ó sứ ặ , ó hất ượ ao” [8, tr.678] ẩ hứa tì h m sâ đ m ớ “ õ ề” - ườ mẹ hâ q ê “ ao hơ

a à , mạ h hơ hết, bề hơ tì h yê ” [8, tr.635] Đồ

Đứ Bố bằ m xú hâ tì h ủa mì h đã b ết tìm ề ộ ồ m xú

ủa a dao, ủa tì h ườ rất đỗ ọt ào à t ù đắ ót ủa ộ

đờ để tạo ê ở ề ớ ẹ - “đỉ h ao ủa thơ” ô [8, tr.678]

Sau khi ở ề ớ ẹ đượ trì h à , ộ số đã dễ hị hơ

ề t hất, Đồ Đứ Bố à thể h ệ sự q yết tâm số hết ớ thơ T p

ù đượ x ất b m 2000, khẳ đị h độ hí

ủa thơ Đồ Đứ Bố Ở đó, õ đạo à õ đờ x yê thấm, hòa trộ ào

ha , ù â đỡ ho õ thứ ủa thơ, bộ ộ rõ tô “đố ộ” tr ết í

hà Ph t ủa ô Đồ Đứ Bố t ếp tụ ấy â thơ ụ b t “ àm ầ đ

q a”, ẫ ữ yê hồ h ê , tà hoa à hút a tà , khí kh

ủa một o ườ tr q a hữ tr h ệm Ô q yết tâm x p một õ

r ê ho thơ mì h khô hỉ “Bằ â ụ b t ủa trờ ho a h” mà ò

“m ố h ếm đoạt thể thơ ụ b t thà h da h xư à tướ h ệ ủa r ê

mì h” [8, tr.589]

Đầ m 2005, Đồ Đứ Bố ph h p ệ ì thư phổ ở a đoạ ố Ô ừa hố họ ớ bệ h q ừa rút r ột h hữ

sợ tơ thơ tâm h yết ho đờ Thờ a ày, ó ú ô rất ạ q a :

Tô khô thể hết đượ đâ

Bở tô ò khú sô sâ ợ đò

hà thơ Nó thể h ệ ò yê đờ mã h ệt, sự khao kh t số h y bỏ tro tâm hồ th sĩ

Đồ Đứ Bố - ườ “ ày r ộ trê h đồ hớ thươ ” đã kết thú hà h trì h s tạo hệ th t ủa mì h ào ú 10 ờ 30 phút ày 14

th 2 m 2005 tạ hà r ê ở thô So Ma , xã A Hồ , h yệ A H (H Phò ) C đờ mì h, Đồ Đứ Bố đã “mượ â ụ b t ủa trờ ho

a h” để thự h ệ hà h trì h m m ết đ ề ớ thơ à ớ đờ Ô tìm thấy

mì h trê hữ ẻo đườ trà p ý thơ, kí th ỗ ò đầy kh t ọ

ũ hư bao h ê tr trở, day dứt ề tì h đờ , tì h ườ tro m t p thơ Dườ hư mỗ t p thơ ra đờ ô đề ph đ h đổ bở hữ mất m t,

đa thươ ề sự ra đ ủa hữ ườ thâ yê à ủa hí h đờ ô Vì thế, ớ ô , thơ à ộ đờ Đó à ẻ đẹp ủa tì h yê đơ độ , bơ ơ

1.2.2 Quan niệm nghệ thuật của Đồng Đức Bốn

“Q a ệm hệ th t à hì h thứ bê tro ủa sự h ếm ĩ h đờ

số , à hệ q y h ế ẩ hìm tro hì h thứ hệ th t, ó ắ ớ phạm trù phươ ph p s t , pho h hệ th t, àm thà h thướ đo

ủa hì h thứ họ à à ơ sở ủa tư d y hệ th t” [14, tr.275] Q a

ệm ày h phố x yê s ốt hà h trì h s tạo hệ th t ủa hệ sĩ

Đồ Đứ Bố ó một q a ệm rất r ê ề thơ Vớ ô , thơ à b

mệ h, à ẽ số ở đờ à ô đồ hà h ù ô trê khắp ẻo đườ

a tha , ph ê ã Đượ số ớ thơ à hạ h phú , hí h ì thế, để àm thơ, Đồ Đứ Bố đã đ h đổ h ề thứ ô ù q ý ủa mì h để “t y

rằ một m hà tra h/ Như tr t m ớ ẫ dà h ho thơ” (Đã ầ

ó ơ ơ) Đồ Đứ Bố số hết ớ thơ, hỉ ó thơ mớ úp ô tìm

thấy hí h mì h:

Gử â ụ b t ào trờ

Ta đ tìm ạ o ườ tro ta

(Vớ x ơ ồ )

Q a ệm ày h ệ ra tro s ốt hà h trì h s tạo hệ th t ủa

ô , thô q a hì h h ma tí h b ể tượ ao, khú xạ ê hữ

hì h h, b ể tượ , đổ bó ê tô trữ tì h à dấ ào ô ữ thơ ông Tro thứ h ủa Đồ Đứ Bố , thơ ết khô hỉ hằm thể h ệ

mì h, khô h h phụ a mà hỉ để tra tr ỗ ò ớ hữ b kho ,

tr trở trướ đờ Đ ề ày í tạ sao Đồ Đứ Bố đã hấp h hữ

hô a ủa ộ đờ để ữ ẹ hồ thơ, để tìm hí h mì h dù b ết ph tr

q a bao ô bão ủa đờ Tự hào ớ da h xư “th sĩ đồ q ê”, hà thơ tìm thấy hí h mì h từ hữ “ ơ” rất ườ :

Gử â ụ b t ho ườ

Ta đ tìm ạ o ườ tro thơ

(Vớ x ơ ồ )

C ộ đờ số ớ hữ mất m t khổ đa , Đồ Đứ Bố hỉ b ết

ấy thơ để ứ rỗ , tho t ho tâm hồ Thơ à ơ để Đồ Đứ Bố ử

ắm ỗ b ồ thâ ph à kí th hữ ướ mơ Chí h ì y, tro

bê ạ h tì h yê q ê hươ , a đì h, bè bạ … th hâ ò ó thể sống cho

r ê mì h ớ bao s y tư, tr trở để tìm thấy bì h a à ó b ĩ h để đố

d ệ ớ bao o toa , đổ ỡ mà tìm thấy ẽ số ho hí h mì h Tro õ thơ

ấy, Đồ Đứ Bố ó thể tự do s tạo, bộ ộ tr thự hất hữ s y

ẫm ủa mì h ề đờ Đồ Đứ Bố ý thứ rất rõ, thơ ố à tấm ươ

ph h ế tâm hồ ườ hệ sĩ Tro q a ệm ủa ô , “thơ ph đạt

đế độ dị… dị hí h à h t ếp để đế ớ b hất ủa ộ

đờ ũ hư õ sâ xa ủa tâm hồ ” [8, tr.690]

Là một ườ àm thơ ô ấy sự tr thự đặt ê hà đầ , ô đã rất tự hào ớ da h xư “th sĩ ủa đồ q ê”, “kẻ mượ bút ủa trờ ”,

“ ườ h trâ đốt ửa”, hữ â thơ a r ột hất ủa đờ Đồ Đứ

Bố đã đượ ết ra từ sự tr thự đó Vớ ô , àm thơ à một hà h trì h

“ph hữ”, hà h trì h “trằ ư ếm tr họ hằ ” Thơ ph đượ eo mầm trê “ h đồ thươ hớ”, mà ở đó hà thơ q e ọ à “ õ b ồ ”,

“ õ hớ”, “ õ đ ề”, “ õ hồ hoa ”… à kết q th ề à hữ “ ọt mắt”, “t ế h m”, hữ “mùa th hoa ú à ” đẹp đẽ, hứa hất bao â

tì h sâ đ m ủa o ườ Thơ ô , ì thế, à tấm ò ủa ườ ày

( ờ dạ )

Thơ tô hư ửa mặt trờ

Đ ù ây ỏ ro hơ ĩ h hằ

(Đ ơ d ớ ộ ồ )

Chấp h à ườ “ h trâ đốt ửa”, “ ườ ày r ộ trê h

đồ hớ thươ ”, Đồ Đứ Bố đã ặm ụ m ệt mà , k ê trì trê o đườ trót đa ma để thơ à hữ t phẩm thơ mì h “Dẫ hưa đượ đế

mặt trờ / Cũ thà h hạt thó th mườ à ươm” (M

ề ) tỏa hươ ữa đờ

Vớ Đồ Đứ Bố , thơ à q à tặ ủa trờ so thơ ũ ma tro

( ù )

Thơ ì thế, sẽ “ àm một ây đà ” để “Tô ồ tô ẩy khú oa ho

ườ ” (L ơ ộ ) Khô thể khô h thấy rằ , ộ

thơ ủa mì h, Đồ Đứ Bố đã tâm ệm “đ tìm tô ữa hà tr ệ ườ ”

(K ể d ớ ặ ờ ) mà dệt ê hữ â thơ “từ t a ắ

hồ ” ( ộ ) để “Câ thơ ấp ở sâ đì h/ Nh ộm tr

tr s h ộm tì h tì h đa / Nh ộm b ồ hữ hạt mưa ma / Thà h sao

ở trắ ườ a trướ hà” ( ù ẫ ò dò ) Để ó hữ

â thơ ma sứ mệ h th ê ê hư thế, ườ hệ sĩ ph ao độ hệ

th t h êm tú , ph “ ọ mì h tro đ m h y… tro hữ ày b ể

độ ” để ết ê hữ â thơ tâm h yết dâ tặ ho đờ Đ ề ày thể

h ệ ý thứ tr h h ệm ủa ườ hệ sĩ rất đ trâ trọ

khổ thơ à a tà phó tú ủa th hâ Ô đam mê thơ hư khô hề mù q ề thơ mà ô ó ý thứ rõ rà ề trị ủa thơ a à

sứ mệ h hà thơ để họ thơ àm ẽ số Ô ô xem thơ a à một q à

(Về ạ x )

Chí h ì thế, tro tâm ệm ủa Đồ Đứ Bố , “thơ hư t ế hót

ủa một o h m, hư ph à thứ h m mỏ à ; ph ma hươ sắ ủa thứ hoa ỏ, hư ph à hoa ỏ độ [24, tr.345] Đây ó thể o à sự tự ý thứ ề b ã ủa một hà thơ ó tà , à ướ yệ ủa một th hâ ặ

yê tắ , phươ t ệ , b ệ ph p thể h ệ o ườ tro hươ , tạo ê trị hệ th t à thẩm mĩ ho hì h tượ hâ t tro đó

Đồ Đứ Bố ũ ó q a ệm hệ th t ề o ườ rất rõ rà

Vớ ô , o ườ ô à hữ thể số , ô ắ ớ đờ , ph ếm tr à

ô dưỡ ềm t , kh t ọ Đó à hữ thâ ph b ết số à ố h ế ,

b ết s y h ệm ề mì h, ề đờ để họ một h ứ xử phù hợp hất ớ đờ

Vớ Đồ Đứ Bố , o ườ à hữ thâ ph ườ ô ù hỏ

bé, hữ k ếp “ ỏ”, “k ếp ro rê ” đa âm thầm số để m h ỗ

họ hằ , b ồ đa ủa đờ Đã y, ph ườ hỏ bé ph đố d ệ ớ

hữ ơ bão ộ đờ , ph “tựa bão để số ”, ph “ ượt bão mưa to” để

“ ộ mò sô sâ ” (Đ ờ ) Nhữ họ hằ đã tr q a kh ế o ườ

đa đớ đế “rạ hì h hà ” hư ũ hí h ó đã úp o ườ thứ

h trị ủa ộ số Bở , à số đa khổ, o ườ à thấy ý hĩa t ủa ộ số Và, o ườ khô ho phép mì h ụ ã mà

ph b ết ươ ê Đó hí h à hà h trì h ủa à thử ửa Vì thế, o ườ tro thơ Đồ Đứ Bố ô h ệ ê ớ ềm t à b ĩ h q yết số hết trê o đườ mì h đã ựa họ :

Co đườ đã họ thì đ Gặp bao sấm sét h ề kh ẫ ườ

Chí h q a ệm ày mà ó thể thấy o ườ tro thơ Đồ Đứ

a khổ ù bao đ ề th h thứ để ữ ữ ềm t , để yê thươ à

s tạo, o ườ mớ ó thể th hoa tro tì h yê à thơ a:

Và hôm ay trờ đất đa x â Cây ì em thêm một ầ thay

độ m xú ủa o ườ ớ yê sơ ĩ h hằ ủa th ê h ê

đồ thờ úp o ườ b ết thứ tỉ h để tìm thấy b ã ủa mì h từ ẻ đẹp ủa q ê hươ đồ r ộ :

hệ th t ủa Đồ Đứ Bố đẫm đầy ướ mắt Như , ớ ềm t ào

tì h yê , ộ số à ò kh t khao s tạo hệ th t, Đồ Đứ Bố đã ượt ê hí h mì h bằ t h thầ “S ốt một đờ a h ẫ số đam mê”

(M e x H Nộ ) để s tạo hữ ầ thơ đ m đà sắ hươ đủ sứ để

ho ườ đọ ó “ ơ mà tìm” (E ồ )

Vớ q a đ ểm hệ th t r ê ủa mì h, Đồ Đứ Bố đã ph ê d

ù thơ để h ạ bao xú m hâ thà h, tha th ết trướ ẻ đẹp ủa ộ

đờ Toà bộ sự h ệp thơ ủa ô à ềm khao kh t đượ số à đượ yê

mã h ệt, đồ thờ ũ à sự tr â ớ đờ , ớ ườ Trê tất mọ t hất phù ph ếm, hồ thơ Đồ Đứ Bố đã eo đ ào ộ đờ mà tỏa rạ

sắ hươ r ê

CHƯƠNG 2

THẾ GIỚI HÌNH TƯỢNG TRONG THƠ ĐỒNG ĐỨC BỐN

2.1 HÌNH TƯỢNG CÁI TÔI TRỮ TÌNH

2.1.1 Cái tôi máu thịt với cuộc đời

thơ ô à tấm ươ ph h ế bao ất , khổ đa ù hữ h êm

h ệm ủa ô ề ộ đờ

Thơ Đồ Đứ Bố à sự m h sâ sắ hữ họ hằ ủa o

ườ tro ộ đờ Đó à hữ đa đ tro đờ ề m ế ơm ma h o,

mó ợ đờ kh ế ô ất à trở thà h m h ủa đờ ô :

Mái tranh h đất hì trờ q a

Đêm ằm sao dột tứ t Tưở đâ ướ mắt ườ dư ạ ề

hữ họ hằ ạ ủa đờ số ” [24, tr 52] hoặ từ hữ kho h khắ bất hợt ữa đờ thườ

Tro thơ Đồ Đứ Bố th ê h ê à ơ để th hâ ử ắm tâm

sự Từ t a “ ắ m h”, “ ọt mưa ma ”, hà h “hoa rự à ”, hùm

“hoa a trắ m ốt” đế “th m ỏ mướt xa h”, “ o th yề tro đêm

tr ”, “đồ ỏ hoa à ” đề bà bạ một sứ số h ệm mà , tha h, tươ , dị dà à tì h tứ Đó à một thế ớ ủa bùa mê, h yề d ệ C tô trữ tì h ẩ ơ hìm đắm tro õ số th ê ê , th ị ấy để “bút trờ ”

m bồ hồ , xao x yế , bì h yê C tô trữ tì h h ề kh thổ thứ

ù hữ đêm “Sao rơ h y đô bờ” (Đ ầ ), đắm hìm tro

sắ à ủa hoa, ủa ắ , ủa hồ h ê “ trờ ắ tơ”, ủa “Một h ế

ó th q a/ Để hoa h ề rụ tím” (D ớ ặ ờ ó ã ) hoặ ủa một “Hồ Tây ắ / Hoa ú à ào th ” (Hồ ), “Hoa dâ da ở mê h mô khắp trờ ” (B ổ ờ L ) Vớ hữ â thơ hư hữ ét ẽ

hẹ hà , t h tế ớ am mà dị hẹ, tô trữ tì h đượ tự do hòa hịp

ớ th ê h ê t yệt mĩ, đa ướ í , q ấ q ýt ò ườ một ỗ ềm