GA GDCD 1O TRON BO

Trong tieát 1 cuûa baøi 2 chuùng ta ñaõ bieát ñöôïc giôùi töï nhieân, hieåu theo nghóa roäng laø toaøn boä theá giôùi vaät chaát trong ñoù coù caû con ngöôøi vaø xaõ hoäi loaøi ngöôøi, ñ[r]

Trang 1

Tuần 1

Tiết ppct 1

Ngày soạn :20 /8/2010

Phần thứ nhất

CÔNG DÂN VỚI VIỆC HÌNH THÀNH THẾ GIỚI QUAN,

PHƯƠNG PHÁP LUẬN KHOA HỌC

Bài 1(2 tiết )

THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN BIỆN CHỨNG

(Tiết 1)

I/ Mục tiêu bài học :

Học xong bài này, học sinh cần đạt được :

1/ Về kiến thức :

-Nhận biết được vai trò của thế giới quan và phương pháp luận của triết học

-Hiểu được nội dung cơ bản của CNDV và CNDT, phương pháp luận biện chứng vàphương pháp luận siêu hình

-Hiểu được chủ nghĩa duy vật biện chứng là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duyvật và phương pháp luận biện chứng

2/ Về kỹ năng :

Phát hiện và đánh giá được một số biểu hiện của quan niệm duy vật hoặc duy tâm, biệnchứng hoặc siêu hình trong cuộc sống hằng ngày

3/ Về thái độ :

Có ý thức trau dồi thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

II/ Phương tiện dạy học:

-SGK, sách giáo viên GDCD10

-Giấy khổ lớn, phiếu học tập…

III/ Tiến trình tổ chức dạy học :

1/ kiểm tra bài cũ: ( 1’ ) – GV giới thiệu sơ lược chương trình GDCD10

2/ Giới thiệu bài mới: ( 1’ )

Các em có biết vì sao trong cuộc sống nhiều khi cùng đứng trước một vấn đề mà người talại có nhiều cách giải thích, giải quyết, ứng xử khác nhau không ?( HS trả lời )

Vì quan niệm của mỗi người về thế giới xung quanh ( hay còn gọi là thế giới quan ) vàcách riếp cận của mỗi người đối vơi thế giới đó ( phương pháp luận ) nhiều khi hoàn toàn khác nhau

Để đạt được kết quả tốt nhất trong mọi hoạt động đòi hỏi mỗi người phải được trang bịthế giới quan và phương pháp luận đúng đắn, khoa học

Vậy, chúng ta có thể tìm thấy thế giới quan và phương pháp luận ở môn khoa học nào? Thế giới quan và phương pháp luận nào được coi là đúng đắn nhất? Phải làm thế nào để mỗi chúng ta có được thế giới quan và phương pháp luận khoa học ấy?

Trang 2

Chúng ta lần lược đi tìm những câu trả lời trong bài học đầu tiên của môn GDCD 10 – bài 1 Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng.

3/ Dạy bài mới :

Hoạt động 1: ( 9’ ) – Thuyết trình, đàm thoại để tìm hiểu khái

niệm triết học

*Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm triết học.

*Cách tiến hành: GV thuyết trình và đưa ra một số câu hỏi

đàm thoại

GV trình bày: Trong quá trình chinh phục và cải tạo thế giới

để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, loài người đã và đang không

ngừng xây dựng nên nhiều môn khoa học khác nhau, mỗi môn

khoa học đó chỉ tập trung nghiêng cứu một lĩnh vực cụ thể của

thế giới

Ví dụ: Vật lý nghiên cứu về các hạt cơ bản, các quá trình

nhiệt, điện, ánh sáng, sự vận động của các hạt phân tử…

Sinh học: Nghiên cứu quá trình tiến hóa, sinh trưởng và phát

triển của các giống loài, sự trao đổi chất giữa cơ thể sống với

môi trường…

Văn học: nghiên cứu về những hình tượng, ngôn ngữ ( câu, từ,

ngữ pháp…)

GV tiếp tục trình bày: Tuy nhiên, có một môn khoa học xuất

hiện từ rất sớm trong lịch sử nhân loại, nhưng nó không đi sâu

nghiên cứu một bộ phận hoặc một lĩnh vực riêng biệt nào đó

của thế giới, mà chỉ nghiên cứu những vấn đề chung nhất, phổ

biến nhất của thế giới

GV hỏi: Theo các em đó là môn khoa học nào?

HS trả lời

GV kết luận: Đó là triết học Nếu mỗi môn khoa học cụ thể

đem lại cho con người những quan niệm riêng lẻ về một mặt

nhất định của thế giới, thì triết học – trên cơ sở khái quát những

quan niệm riêng lẻ của các khoa học cụ thể, đã đem lại cho con

người những quan niệm chung nhất, phổ biến nhất về thế giới

1/ THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN

a/ Vai trò của thế giới quan và phương pháp luận triết học

* Triết học là gì?

Trang 3

GV hỏi: Vậy triết học là gì?

GV bổ sung: Mặt dù không đi sâu nghiên cứu từng lĩnh vực cụ

thể của thế giới , song quan niệm chung nhất, phổ biến nhất ,

triết học tiếp chúng ta có được hiểu biết về thế giới xung quanh

một cách có hệ thống, từ đó định hướng cho chúng ta trong việc

tiếp cận và xử lý những vấn đề nảy sinh trong các lĩnh vực khác

nhau của đời sống ( tự nhiên, xã hội và tư duy )

GV hỏi: Theo các em triết học có vai trò như thế nào đối với con

người?

HS trả lời

GV kết luận

GV chuyển ý:Vậy thế nào là thế giới quan và phương pháp

luận? Thế giới quan và phương pháp luận nào là đúng đắn và

khoa học? Chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu những nội dung này ở

phần 2 và 3

Hoạt động 2: ( 7’ ) – Động não để hiểu khái niệm thế giới

quan

*Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm thế giới quan.

*Cách tiến hành: GV đặt vấn đề và đưa ra các câu hỏi

GV đặt vấn đề: Theo cách hiểu thông thường “ thế giới quan “

là quan niệm của con người về thế giới Tuy nhiên để nắm

được khái niệm thế giới quan một cách sâu sắc chúng ta cần

làm rõ hơn khái niệm này

GV hỏi: Khi tìm hiểu quan sát thế giới xung quanh ( các sự vật,

hiện tượng trong tự nhiên và xã hội ) c húng ta muốn đạt được

điều gì?

Là hệ thống các quan điểmlý luận chung nhất về thế giớivà vị trí của con người trongthế giới đó

* Vai trò của triết học:

Là thế giới quan và phươngpháp luận chung cho mọi hoạtđộng thực tiễn và hoạt độngnhận thức của con người

b/ Thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm

*Thế giới quan là gì?

Trang 4

HS trả lời

GV yêu cầu HS: đưa ra các ví dụ cụ thể để chứng minh.

HS đưa ra ví dụ

GV nhận xét – kết luận: sự hiểu biết ( tri thức, kiến thức ).

GV hỏi: Những hiểu biết về thế giới xung quanh sẽ đem lại cho

con người điều gì? ( liên hệ đến thái độ của con người ).

HS trả lời

GV kết luận: Niềm tin

GV hỏi: Sự hiểu biết và niềm tin của con người về một cái gì đó

sẽ tác động đến hoạt động con người như thế nào?

HS trả lời

GV kết luận: chỉ đạo hoạt động của con người

GV hỏi: Từ những phân tích trên, em nào hãy cho biết thế giới

quan là gì?

HS trả lời

GV kết luận: Thế giới quan của mỗi người cũng như nhân loại

sẽ thay đổi cùng với sự phát triển của nhận thức và sự biến đổi

không ngừng của thế giới

GV chuyển ý: Vậy, con người nhận thức về thế giới quan như

thế nào là đúng đắn, khoa học? Để hiểu được điều này chúng ta

đi nghiên cứu phần tiếp theo

Hoạt động 3:( 15’ ) – Đàm thoại để tìm hiểu về TGQDV và

TGQDT

*Mục tiêu: HS hiểu được vấn đề cơ bản của triết học, phân

biệt được TGQDV và TGQDT

*Cách tiến hành: GV trình bày và đưa ra các câu hỏi đàm

thoại

GV trình bày: Để lựa chọn và trang bị cho mình một thế giới

quan khoa học, đúng đắn trước hết đòi hỏi mỗi người phải phân

biệt được các hình thái thế giới quan Cơ sở để phân biệt các

hình thái thế giới quan chính là vấn đề cơ bản của các hệ thống

thế giới quan, đồng thời cũng là vấn đề cơ bản của triết học

GV hỏi: Vậy vấn đề cơ bản của triết học là gì?

HS trả lời

GV kết luận: Vấn đề cơ bản của triết học là mối quan hệ giữa

vật chất và ý thức Vấn đề cơ bản của triết học

Gồm có 2 mặt:

* Mặt thứ nhất trả lời câu hỏi: Giữa vật chất và ý thức, cái

nào có trước, cái nào có sau và cái nào quyết định cái nào?

* Mặt thứ hai trả lời câu hỏi: Con người có khả năng nhận

thức được thế giới khách quan hay không?

Là toàn bộ những quanđiểm và niềm tin định hướnghoạt động của con người trongcuộc sống

* Thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm

Vấn đề cơ bản của triết học ( vấn đề cơ bản của các hệthống thế giới quan ) là mốiquan hệ giữa vật chất và ý thức( giữa tồn tại và tư duy )

Trang 5

Căn cứ vào cách trả lời mặt thứ nhất vấn đề cơ bản của triết

học, chúng ta có thể phân biệt thế giới quan duy vật và thế giới

quan duy tâm

GV yêu cầu HS: Đưa ra một số ví dụ về thé giới quan duy vật

và thế giới quan duy tâm, giải thích vì sao đó là thế giới quan

duy vật và thế giới quan duy tâm

HS: đưa ra các ví dụ và giải thích.

GV: nhận xét và đánh giá

GV hỏi: Giữa thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm,

theo các em thế giới quan nào là đúng đắn, khoa học hơn? Vì

sao?

HS trả lời

GV kết luận: Đó là thế giới quan duy vật Vì:

+Thế giới quan duy vật là cơ sở giúp con người nhận thức và

hành động đúng đắn

+Thế giới quan duy vật gắn liền với khoa học và có vai trò

tích cực trong việc phát triển khoa học

Hoạt động 4:( 7’ ) –Thảo luận nhóm củng cố kiến thức phần b.

*Mục tiêu: HS thấy được TGQDV là đúng đắn, khoa học.

*Cách tiến hành: HS làm bài tập 4 ( SGK trang 11 ).

GV:chia lớp ra làm 2 nhóm

HS: Cả 2 nhóm làm bài tập 4 ( SGK trang 11 ).

HS: Từng nhóm đọc SGK, tìm ý trả lời và thảo luận thống nhất

ý kiến và đại diện nhóm lên trình bày

GV: yêu cầu các thành viên các nhóm bổ sung ý kiến.

GV nhận xét và kết luận:

- Truyện thần thoại “ Thần trụ trời “

+ Yếu tố duy vật: Vũ trụ, đất, đá…duy tâm: Thừa nhận sự tồn

tại

+ Yếu tố của thần thánh

- Câu nói của khổng tử: Duy tâm

+ Sống, chết: Theo quy luật ( chứ không phải do “mệnh”)

Thế giới quan duy vật chorằng: Vật chất là cái có trước,cái quyết định ý thức Thế giớivật chất tồn tại khách quan,độc lập đối với ý thức của conngười.Không do ai sáng tạo ravà không ai có thể tiêu diệtđược

Thế giới quan duy tâm chorằng: Ý thức là cái có trước vàlà cái sản sinh ra giới tự nhiên ( vật chất)

*Củng cố về thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm.

Trang 6

+ Giàu sang: do con người ( không phải do “trời”).

4/ Củng cố, luyện tập: ( 4’ )

-GV:chia lớp ra làm 4 nhóm và phát phiếu học tập cho từng nhóm:

-HS: trả lời các câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn sau:

1/ Đối tượng nghiên cứu của triết học là những

a Quy luật b Quy luật chung

c Quy luật chung nhất d Quy luật riêng

2/ Triết học nghiên cứu về những vấn đề

a Chung của thế giới b Lớn của thế giới

c Chung nhất, phổ biến nhất của thế giới d Lớn nhất của thế giới

3/ Vấn đề cơ bản của triết học là

a Vật chất và ý thức b Vật chất quyết định ý thức

c Ý thức quyết định vật chất d Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

4/ Quan niệm cho rằng: Vật chất có trước ý thức và vật chất quyết định ý thức, được gọi là thế giới

quan

a Duy tâm b Duy vật

c Thần thoại d Tôn giáo

-HS:trả lời câu hỏi trong phiếu học tập

-GV: nhận xét và kết luận: 1c 2c 3d 4b

Trang 7

I/ Mục tiêu bài học:

Học xong bài này, HS cần đạt được:

1/ Về kiến thức:

- Nhận biết được vai trò của thế giới quan và phương pháp luận của triết học

- Nhận biết được nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm, phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình

- Thấy được chủ nghĩa duy vật biện chứng là sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duyvật và phương pháp luận biên chứng

2/ Về kỷ năng:

Phát hiện và đánh giá được một số biểu hiện của quan niệm duy vật hoặc duy tâm, biện chứng hoặc siêu hình trong cuộc sông hằng ngày

3/ Về thái độ:

Có ý thức trau dồi thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

-Sách giáo khoa, sách giáo viên 10, tài liệu tham khảo…

-Giấy khổ lớn, phiếu học tập…

III/ Tiến trình tổ chức dạy học:

1/ Ổn định lớp – kiểm tra bài cũ:( 3’)

Câu hỏi: Hãy phân tích sự khác nhau về đối tượng nghiên cứu giữa triết học với các môn khoa

học cụ thể, cho ví dụ.

2/ Giới thiệu bài mới: (1’)

Ở tiết trước chúng ta đã biết triết học có vai trò là thế giới quan và phương pháp luận chung cho mọi hoạt động của con người Chúng ta cũng đã biết thế nào là thế giới quan, thế giới quan duy vật, thế giới quan duy tâm và căn cứ để phân biệt thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm

Thế giới quan có vai trò to lớn vì nó định hướng cho mọi hoạt động của con người Do đó, được trang bị một thế giới quan khoa học, đúng đắn là hết sức cần thiết đối với mỗi chúng ta Tuy nhiên chỉvới một thế giới quan khoa học, đúng đắn thôi thì chưa đủ, thế giới quan ấy chỉ có thể giúp cho chúng

ta đạt được kết quả tốt nhất trong mọi hoạt động khi nó được kết hợp với phương pháp luận khoa học

Vậy, thế nào là phương pháp, phương pháp luận, phương pháp luận nào được coi là khoa học? Chúng ta có thể tìm thấy sự kết hợp giữa thế giới quan đúng đắn và phương pháp luận khoa học ấy ở đâu? Những câu trả lời sẽ được tìm thấy ở những nội dung tiếp theo của bài 1 (tiết 2 )

3/ Dạy bài mới:

Hoạt động 1: ( 6’ ) – Đàm thoại

* Mục tiêu: HS hiểu được thế nào là phương pháp và phương

c/ Phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình

* Phương pháp và phương pháp luận

Trang 8

pháp luận

* Cách thực hiện: GV kể câu chuyện ‘’ Một con Quạ thông

minh “ và đặt câu hỏi cho HS trả lời

GV kể chuyện “ Một con Quạ thông minh “

GV hỏi: Con quạ đã làm cách nào để có thể uống được nước ở

trong bình?

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận

GV hỏi: Theo em, để học tập được tốt cần phải làm gì?

HS trả lời

GV kết luận: Mỗi người sẽ có cách thức khác nhau để đạt tới

mục đích mà mình đặt ra Cách thức để đạt tới mục đích đặt ra

được gọi là phương pháp

GV trình bày: Tuy nhiên loài người không chỉ dừng lại ở

những cách thức ( phương pháp ) cụ thể Những cách thức cụ

thể đó dần dần được khái quát, xây dựng thành những hệ

thống lý luận chặt chẽ, những hệ thống lý luận đó lại quay trở

lại chỉ đạo các phương pháp cụ thể Đó là phương pháp luận

GV kết luận: Phương pháp luận bao gồm:

- Phương pháp luận riêng: Toán, sử…

- Phương pháp luận chung: Khoa học xã hội, khoa học tự

nhiên…

- Phương pháp luận chung nhất: Triết học

Trong lịch sử triết học, có hai phương pháp luận đối lập

nhau là phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận

siêu hình

Hoạt động 2: ( 18’ ) – Thảo luận nhóm

* Mục tiêu: HS phân biệt được phương pháp luận biện chứng

và phương pháp luận siêu hình

* Cách tiến hành: GV cho HS thảo luận nhóm

GV chia lớp ra làm 2 nhóm

GV yêu cầu các nhóm: Đọc khái niệm phương pháp luận

biện chứng và phương pháp luận siêu hình, phân tích ví dụ

trong SGK trang 8

GV giao câu hỏi cho 2 nhóm

Câu hỏi: So sánh sự khác nhau giữa phương pháp luận biện

chứng và phương pháp luận siêu hình?

HS các nhóm thảo luận ( 3’ )

HS đại diện nhóm trình bày

- Phương pháp là gì?

Là cách thức để đạt tới mụcđích đặt ra

- Phương pháp luận

Là hệ thống lí luận về phươngpháp, là hệ thống các quan điểmchủ đạo việc tìm tòi, xây dựng,lựa chọn và vận dụng cácphương pháp

* Phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình

Trang 9

HS khác bổ sung ý kiến

GV nhận xét – kết luận: Lập bảng so sánh

Sự khác nhau Phương pháp luận biện

chứng

Phương pháp luận siêu hình

- Xem xét sự vật và hiện

tượng trong sự tác động qua

lại, ràng buộc, quy định lẫn

nhau

tượng trong sự vận động và

phát triển không ngừng

tượng trong tính chỉnh thể,

hệ thống

- Xem xét sự vật và hiệntượng trong trạng thái cô lập,tách rời

- Xem xét sự vật và hiệntượng trong sự tĩnh tại,khôngvận động, không phát triển

- Xem xét sự vật và hiệntượng một cách phiến diện,một chiều

GV hỏi: Trong hai phương pháp luận trên, theo em phương

pháp luận nào là đúng đắn, khoa học? Vì sao?

HS trả lời

GV kết luận: Phương pháp luận biện chứng là đúng đắn, khoa

học, vì:

- Phương pháp luận siêu hình phản ánh không đúng bản

chất của sự vật, do đó không thể đáp ứng nhu cầu nhận thức

khoa học và hoạt động thực tiễn của con người

- Phương pháp luận biện chứng phản ánh đúng bản chất vốn

có của sự vật giúp con người nhận thức đúng và hành động

đúng

* Mục tiêu: HS hiểu được thế giới quan duy vật và phương

pháp luận biện chứng gắn bó với nhau, không tách rời nhau

* Cách tiến hành: GV cho HS đọc ví dụ trong SGK và trả lời

câu hỏi

GV yêu cầu HS đọc ví dụ

HS đọc ví dụ

GV hỏi: L phơi-ơ-bắc và G Hê-ghen có thế giới quan và

phương pháp luận gì?

HS trả lời

GV lập bảng so sánh:

Thế giới quan

Phương pháp luận

Ví dụ

-Phương pháp luận biệnchứng: Xem xét sự vật và hiệntượng trong sự ràng buộc lẫnnhau giữa chúng, trong sự vậnđộng và phát triển không ngừngcủa chúng

-Phương pháp luận siêu hình:Xem xét sự vật và hiện tượngmột cách phiến diện, chỉ thấychúng tồn tại trong trạng thái côlập, không vận động, không pháttriển, áp dụng một cách máymóc đặt tính của sự vật này vàosự vật khác

2/ Chủ nghĩa duy vật biện chứng – sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

Thế giới quan duy vật vàphương pháp luận biện chứnggắn bó với nhau, không tách rời

Trang 10

Các nhà DV

trước Mác

Duy vật Siêu hình Thế giới tự

nhiên cótrước Nhưngcon người lạiphụ thuộcvào số trời

Các nhà BC

trước Mác

Duy tâm Biện chứng Ý thức có

trước vậtchất Giới tựnhiên vậnđộng và pháttriển khôngngừng

Triết học

Mác – Lênin

Duy vật Biện chứng Thế giới

khách quan,tồn tại độclập với ý thứcvà luôn vậnđộng, pháttriển

nhau

Sự thống nhất này đòi hỏichúng ta phải xét trong từng vấnđề, từng trường hợp cụ thể:

- Xét về thế giới quan: Phảixem xét chúng với quan điểmduy vật biện chứng

- Xét về phương pháp luận:Phải xem xét chúng với quanđiểm biện chứng duy vật

GV chia HS làm 4 nhóm và phát phiếu học tập

Hãy khoanh tròn câu đúng nhất

1/ Căn cứ vào phạm vi ứng dụng, phương pháp luận của triết học là:

a/ Phương pháp luận chung b/ Phương pháp luận riêng c/ Phương pháp luận chung nhất d/ Phương pháp luận biện chứng

2/ Thế giới quan đúng đắn nhất là thế giới quan

c/ Biện chứng duy vật d/ Duy vật biện chứng

3/ Phương pháp luận đúng đắn nhất là phương pháp luận

a/ Duy vật biện chứng b/ Biện chứng duy vật c/ Biện chứng duy tâm d/ Duy tâm biện chứng

4/ Trong triết học duy vật biện chứng, thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

Trang 11

a/ Tồn tại bên cạnh nhau b/ Tách rời nhau c/ Thống nhất hữu cơ với nhau d/ Bài trừ nhau

HS làm trong phiếu học tập

- Hiểu được giới tự nhiên tồn tai khách quan

- Biết được con người là sản phẩm của giới tự nhiên

2/ Về kĩ năng:

Vận dụng được kiến thức đã học từ các môn học khác để chứng minh được các giốngloài thực vật, động vật, kể cả con người đều có nguồn gốc từ tự nhiên

Trang 12

Thừa nhận và tôn trọng tính khách quan trong quá trình tồn tại, phát triển của giới tựnhiên

- GSK, SGV GDCD 10, tài liệu tham khảo…

- Giấy khổ lớn, phiếu học tập…

1/ Kiểm tra bài cũ: ( 3’ )

Câu hỏi: Hãy chỉ ra sự khác nhau giữa phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu

hình.

2/ Giới thiệu bài mới:

Các em thân mến! Chúng ta đang sống trong một thế giới có muôn vàn sự vật và hiệntượng vô cùng phong phú, đa dạng về màu sắc, âm thanh, hình dạng… như thế, nên ngay từ rất sớmcon người đã đặt ra biết bao dấu chấm hỏi như: Thực chất thế giới các sự vật và hiện tượng xungquanh ta là gì? Chúng là tự có, là tự thân vận động theo những quy luật khách quan hay được tạo ra vàđược điều khiển bởi một thế lực thần bí nào đó? Tại sao chúng ta lại có mặt ở đây và con người có vịtrí như thế nào trong thế giới này? Con người có thể nhận thức và cải tạo được thế giới này haykhông?

Xuất phát từ thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng, đồng thời trên cơ sởtổng kết những thành tựu khoa học mà loài người đã đạt được, những câu hỏi này sẽ được trả lời trongbài 2 – Thế giới vật chất tồn tại khách quan

Hoạt động 1:( 6’ ) – Đàm thoại

* Mục tiêu: HS hiểu biết được giới tự nhiên tồn tại khách

quan

* Cách tiến hành: GV đặt câu hỏi cho HS trả lời

GV đặt vấn đề: Hàng ngày các em thường quan sát và tiếp

xúc với rất nhiều các sự vật và hiện tượng như con người, con

vật, cây cối, sông ngòi, đất đai, mặt trời, mặt trăng, biển, rừng,

núi…

GV hỏi: Vậy, theo em các sự vật và hiện tượng đó được gọi

chung là gì?

HS trả lời

GV kết luận: Giới tự nhiên

GV hỏi: Theo em, giới tự nhiên bao gồm những yếu tố nào?

Trang 13

- Theo nghĩa hẹp: Giới tự nhiên được hiểu là toàn bộ các sự

vật và hiện tượng trong tự nhiên

- Theo nghĩa rộng: Giới tự nhiên bao gồm các sự vật và

hiện tượng trong tự nhiên, cả con người và xã hội loài người

GV hỏi: Nhũng sự vật và hiện tượng, con người và xã hội loài

người đang tồn tại dưới dạng vật chất hay ý thức? Chúng có

tồn tại thật hay không? Vì sao chúng ta biết chúng tồn tại thật?

HS trả lời

GV kết luận: Tồn tại dưới dạng vật chất, chúng tồn tại thật,

chúng ta có thể trực tiếp hoặc gián tiếp nhận biết được chúng

thông qua cảm giác

Từ những điều này ta có thể khẳng định giới tự nhiên là

toàn bộ thế giới vật chất, theo nghĩa này, con người và xã hội

loài người là một bộ phận của giới tự nhiên ấy

* Mục tiêu: HS hiểu được hai quan niiệm khác nhau giải thích

về sự ra đời và tồn tại của giới tự nhiên

* Cách tiến hành: GV cho HS đọc các quan niệm về sự ra đời

của giới tự nhiên và đưa ra câu hỏi thảo luận

GV yêu cầu: HS 2 nhóm đọc hai quan niệm trong SGK trang

13

GV đưa ra câu hỏi và thời gian thảo luận là 3 phút

GV hỏi: Em đồng ý với quan niệm nào? Quan niệm đó đã được

chứng minh về mặt khoa học hay chưa? Cho ví dụ.

HS các nhóm thảo luận

HS các nhóm đại diện trình bày

Quan niệm của các nhà triết học duy tâm, tôn giáo cho

rằng, giới tự nhiên là do thần linh thượng đế sáng tạo ra là

không có căn cứ khoa học, thậm chí quan niệm đó còn bị các

phát hiện khoa học bác bỏ Ví dụ “ thuyết tiến hóa “ của

S.Đácuyn, thuyết “ nhật tâm” của N.Côpecnic… Ngược lại

quan niệm của các nhà triết học duy vật cho rằng tự nhiên là

cái có sẵn, là nguyên nhân tồn tại và phát triển của chính nó

đang ngày càng được chứng minh bởi nhiều công trình khoa

học trong các lĩnh vực sinh học, nhân chủng học, thiên văn

học, địa lý học, sử học…

GV hỏi: Như vậy, giới tự nhiên là nó tự có hay do thần linh,

thượng đế sáng tạo ra?

loài người

- Theo nghĩa rộng: Giới tựnhiên là toàn bộ thế giới vậtchất Theo nghĩa này, con ngườivà xã hội loài người cũng là mộtbộ phận của giới tự nhiên ấy

Giới tự nhiên là tự có, không

do ai sáng tạo ra

Trang 14

HS trả lời

GV kết luận

Giới tự nhiên là tự có, phát triển từ đơn giản đến phức tập,

từ thấp đến cao, từ hữu cơ đến vô cơ, từ những sự sống được

tổng hợp ở trình độ đơn giản nhất đến những sinh vật bật cao

Giới tự nhiên mà chúng ta được chứng kiến như ngày nay là

kết quả của một quá trình phát triển lâu dài

GV hỏi: Sự vận động và phát triển của giới tự nhiên có phụ

thuộc vào ý muốn của con người không?

HS trả lời

GV kết luận: Không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con

người

GV hỏi: Vậy, sự vận động và phát triển của giới tự nhiên có

tuân theo quy luật không? Đó là quy luật nào?

HS trả lời

GV kết luận: Giới tự nhiên vận động và phát triển tuân theo

quy luật riêng của nó ( quy luật khách quan )

GV hỏi: Vậy, giới tự nhiên tồn tại khách quan hay chủ quan?

HS trả lời

GV kết luận: Tồn tại khách quan

* Mục tiêu: HS hiểu được con người là sản phẩm của giới tự

nhiên

GV hỏi: Giữa con người và các loài sinh vật có đặc điểm nào

giống nhau?

HS trả lời

GV nhận xét – bổ sung

- Cơ thể người cũng thực hiện quá trình trao đổi chất giữa cơ

thể sống với môi trường như các loài sinh vật khác

- Cơ thể người cũng được tạo nên từ các tế bào giống như

các sinh vật khác

GV trình bày: Có rất nhiều điểm giống nhau giữa con người

với các loài sinh vật đặt biệt là các động vật có vú Tuy nhiên

con người cũng có nhiều đặc điểm khác với các loài sinh vật

khác như: Con người không sống theo bản năng, không thích

nghi một cách thụ động với tự nhiên

- Giới tự nhiên tồn tại và pháttriển theo những quy luật riêngcủa chúng.Đó là những quy luậtkhách quan

2/ Xã hội là bộ phận đặc thù của giới tự nhiên

a/ Con người là sản phẩm của giới tự nhiên

Trang 15

GV hỏi: Vì sao giữa con người và các loài sinh vật lại có

những điểm giống nhau đó?

HS trả lời

GV kết luận: Vì con người trước hết là một sinh vật và giống

như các loài sinh vật khác cũng là một sản phẩm của giới tự

nhiên

GV hỏi: Các em có đồng ý với những quan điểm cho rằng, con

người chính là sản phẩm của các lực lượng siêu nhiên thần bí

tạo ra ( chẳng hạn như chuyện thần thoại Trung Quốc, Đạo

thiên chúa )? Vì sao?

HS trả lời

GV kết luận: Không, vì đó là những quan niệm sai lầm do

con người tưởng tượng ra

GV hỏi: Theo em, vì sao lại có những quan niệm sai lầm như

vậy?

HS trả lời

GV kết luận: Do con người hiểu biết quá ít về giới tự nhiên

và bản thân mình, do khoa học khi đó chưa phát triển…

GV hỏi: Vậy theo em, con người có nguồn gốc từ đâu? Con

người xuất hiện trước hay xuất hiện sau giới tự nhiên?

HS trả lời

GV kết luận: Con người có nguồn gốc từ tự nhiên, con người

xuất hiện sau giới tự nhiên cho nên con người là sản phẩm của

giới tự nhiên

GV hỏi: Căn cứ vào đâu mà chúng ta kết luận như vậy?

HS trả lời

GV kết luận: Căn cứ vào những kiến thức sinh học, lịch sử,

nhân chủng học… Ví dụ như “ thuyết tiến hóa” của Đácuyn

cho rằng con người có nguồn gốc từ động vật

GV hỏi: Con người có thể tồn tại và phát triển mà không cần

đến môi trường tự nhiên hay không?

HS trả lời

GV kết luận: Con người không thể tách rời môi trường tự

nhiên

GV kết luận: Như vậy con người chính là sản phẩm của giới

tự nhiên, con người chỉ có thể tồn tại trong môi trường tự

Con người có nguồn gốc từ tựnhiên, con người là sản phẩmcủa giới tự nhiên

Con người chỉ tồn tại trongmôi trường tự nhiên và pháttriển cùng với môi trường tựnhiên

Trang 16

nhiên và phát triển cùng với môi trường tự nhiên.

4/ Củng cố, luyện tập: ( 4’)

GV đưa ra câu hỏi

HS trả lời trong phiếu học tập

1/ Theo nghĩa rộng toàn bộ thế giới vật chất là

c Xã hội loài người d Cả tự nhiên và xã hội

2/ Thế giới cật chất tồn tại

a Phụ thuộc vào ý thức con người b Do thượng đế quy định

c Khách quan độc lập với ý thức d Do con người quyết định

3/ Con người là kết quả là sản phẩm của

4/ Con người chỉ có thể tồn tại

a Trong môi trường tự nhiên b Ngoài môi trường tự nhiên

c Bên cạnh môi trường tự nhiên d Tách rời tự nhiên

Học xong bài này, HS cần đạt:

Tin tưởng vào khả năng nhận thức và cải tạo giới tự nhiên của con người, phê phánnhững quan điểm duy tâm thần bí về nguồn gốc của giới tự nhiên và con người

Trang 17

- SGK, SGV CDCD 10, tài liệu tham khảo…

Câu hỏi:Giới tự nhiên theo nghĩa rộng là gì? Tại sao lại khẳng định giới tự nhiên tồn tại khách

quan?

Trong tiết 1 của bài 2 chúng ta đã biết được giới tự nhiên, hiểu theo nghĩa rộng là toànbộ thế giới vật chất trong đó có cả con người và xã hội loài người, đồng thời chúng ta cũng biết rằnggiới tự nhiên là tự có, không do ai sáng tạo ra, nó vận động và phát triển theo những quy luật kháchquan vốn có của nó Con người chính là sản phẩm cao cấp nhất của quá trình tiến hóa lâu dài của giớitự nhiên

Vậy, xã hội loài người có mối quan hệ với tự nhiên như thế nào? Con người có thể làm

gì trước giới tự nhiên? Những câu hỏi này sẽ được trả lời ở phần tiếp theo của bài 2

Hoạt động 1: ( 13’ ) – Đàm thoại – Thảo luận nhóm

* Mục tiêu: HS hiểu được xã hội là sản phẩm của giới tự

nhiên

* Cách tiến hành: GV cho HS thảo luận và đưa ra các câu

hỏi cho HS trả lời

GV cho HS thảo luận nhóm

GV đưa nội dung thảo luận cho các nhóm, thời gian thảo

luận là 2 phút

Nhóm 1: Con người có nguồn gốc từ đâu?

Nhóm 2: Xã hội có nguồn gốc như thế nào?

Nhóm 3: Xã hội được tạo nên bởi những yếu tố cơ bản

nào?

Nhóm 4: Xã hội có thể tồn tại tách rời môi trường tự nhiên

không?

HS các nhóm đại diện trình bày

Nhóm 1: Con người có nguồn gốc từ tự nhiên và sản phẩm

cấp cao của giới tự nhiên

b/ Xã hội là sản phẩm của giới tự nhiên

Trang 18

Nhóm 2: Xã hội có nguồn gốc từ tự nhiên và cũng là sản

phẩm của giới tự nhiên

Nhóm 3: Xã hội được tạo nên bởi những con người và mối

quan hệ giữa những con người với nhau

Nhóm 4: Xã hội không thể tách rời môi trường tự nhiên, vì

xã hội là sản phẩm và là một bộ phận của giới tự nhiên

GV kết luận

GV hỏi: Giữa xã hội loài người và phần còn lại của giới tự

nhiên có đặt điểm gì khác nhau không?

HS trả lời

Xã hội loài người có những điểm khác với phần còn lại

của giới tự nhiên như:

- Xã hội được tác động, được tổ chức bởi những hoạt động

của con người

- Xã hội là hình thức tổ chức cao nhất của giới tự nhiên

- Xã hội có những quy luật riêng mà giới tự nhiên không

có

GV kết luận: Những điểm khác nhau đó chính là những

điểm đặc thù mà chỉ xã hội mới có

Hoạt động 2: ( 13’ ) – Đàm thoại – Động não

* Mục tiêu: HS hiểu được con người có thể nhận thức được

thế giới khách quan

* Cách tiến hành: GV đưa ra một số câu hỏi choHS trả lời

GV hỏi: Nhờ vào đâu mà các em biết thầy đang hỏi các em?

Nhờ đâu mà các em thấy những con chữ trên bảng?

HS trả lời

GV kết luận: Nhờ nghe thấy, nhìn thấy

GV hỏi: Nếu chỉ nghe thấy nhìn thấy mà không suy nghĩ thì

các em có hiểu được những gì đang xảy ra xung quanh mình

không?

HS trả lời

GV kết luận: Để hiểu được về thế giới xung quanh đòi hỏi

chúng ta phải kết hợp hoạt động của các giác quan với hoạt

động của bộ não

Xã hội là sản phẩm của giới tựnhiên

Có con người mới có xã hội, màcon người là sản phẩm của giới tựnhiên, cho nên, xã hội cũng là sảnphẩm của giới tự nhiên, nhưng làmột bộ phận đặc thù của giới tựnhiên

c/ Con người có thể nhận thức, cải tạo thế giới khách quan

* Con người có thể nhận thức được thế giới khách quan

Trang 19

GV hỏi: Vậy thông qua các giác quan và thông qua hoạt

động của bộ não, con người có thể nhận biết được thế giới

khách quan hay không?

HS trả lời

GV kết luận

GV trình bày: Có một số nhà triết học như: Cantơ, Đ.hium…

cho rằng, con người lhông thể nhận thức được thế giới khách

quan Đó là những người theo thuyết “ bất khả tri “

GV hỏi: Em có đồng ý với quan niệm của họ không?

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Quả đúng là hiện nay vẫn có

nhiều sự vật và hiện tượng con người chưa thể biết được bản

chất của chúng, nhưng khoa học và công nghệ cũng như con

người ngày càng phát triển từ từ con người sẽ hiểu biết được

chúng

C Mác cho rằng, không có cái gì là không thể biết mà chỉ

có những cái chúng ta chưa biết Ông cũng cho rằng, sở dĩ có

những cái chúng ta chưa biết là do trình độ nhận thức, trình

độ khoa học của con người còn có hạn chế Và mai đây,

cùng với sự phát triển không ngừng của nhận thức, của khoa

học… dần dần con người sẽ biến những cái chưa biết thành

những cái sẽ biết

GV hỏi: Em có đồng ý với cách giải thích của C.Mác không?

HS trả lời

GV kết luận

* Mục tiêu: HS hiểu được con người có thể cải tạo thế giới

khách quan, bảo vệ và cải tạo môi trường tự nhiên phù hợp

với lứa tuổi

GV chia HS ra làm 4 nhóm

GV giao câu hỏi, thời gian thảo luận 2 phút

Nhóm 1: Con người có thể tạo ra giới tự nhiên hay không?

Vì sao?

Nhóm 2: Con người có thể cải tạo giới tự nhiên hay

không? Lấy ví dụ minh họa

Nhóm 3: Muốn cải tạo được giới tự nhiên và xã hội con

người phải làm gì?

Nhờ các giác quan, nhờ hoạtđộng của bộ não, con người hoàntoàn có khả năng nhận thức đượcthế giới khách quan

* Con người có thể cải tạo thế giới khách quan

Trang 20

Nhóm 4: Nếu con người nhận thức và vận dụng không

đúng các quy luật khách quan thì điều gì sẽ xảy ra? Ví dụ

minh họa

Con người có thể cải tạo thếgiới khách quan Muốn cải tạođược thế giới khách quan, conngười phải nhận thức và vận dụngđúng quy luật khách quan Ngượclại làm trái các quy luật kháchquan con người sẽ phải trả giá

GV hỏi, HS trả lời

1/ Tại sao nói xã hội là một bộ phận đặc thù của giới tự nhiên?

2/ Trong quá trình cải tạo giới tự nhiên và xã hội con người phải làm gì? Tại sao?

- Phân biệt được 5 hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

- So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa vận động và phát triển của sự vật và hiệntượng

Xem xét sự vật và hiện tượng trong sự vận động và phát triển không ngừng của chúng,khắc phục thái độ cứng nhắc, thành kiến, bảo thủ trong cuộc sống cá nhân và tập thể

- SGK, SGV GDCD 10, tài liệu tham khảo…

Trang 21

Câu hỏi: Em hãy chứng minh giới tự nhiên tồn tại khách quan Tại sao nói xã hội là một bộ phận

đặc thù của giới tự nhiên?

Thế giới các sự vật và hiện tượng trong đó có cả chúng ta đang không ngừng vận độngvà biến đổi Vì thế hãy sống sao cho thật có ý nghĩa giữa cuộc đời này, đừng để cho cuộc đời, nhất lànhững năm tháng tuổi trẻ bị xóa nhòa và cuốn đi một cách vô nghĩa giữa vaòng xoáy của thời gian

Ngay lúc này các em có thể cảm nhận thấy nhịp đập của trái tim mình, hơi thở trong lòngngực, những biến đổi trong cơ thể và tâm hồn của các em… và cùng với tất cả những gì đang biến đổixung quanh… đã buộc chúng ta không thể không tìm hiểu về sự vận động Vậy, vận động theo cáchhiểu của triết học là gì? Có những sự vật và hiện tượng nào trong thế giới không vận động và biến đổihay không?Giữa vận động và phát triển có liên hệ với nhau hay không? Chúng ta sẽ cùng nhau làm rõnội dung này trong bài 3 – Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

Hoạt động 1: ( 6’ ) – Liên hệ thực tế

* Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm vận động

* Cách tiến hành: GV đặt câu hỏi gợi mở cho HS liên hệ với

thực tế cuộc sống

GV yêu cầu: Em hãy lấy ví dụ về các sự vật và hiện tượng

đang vận động xung quanh chúng ta

HS lấy ví dụ

GV nhận xét

GV hỏi: Em hãy quan sát sự vật và hiện tượng sau đang ở

trạng thái nào?

- Nước chảy từ cao xuống thấp

- Xe buýt rời bến

- Người nông dân đang gặt lúa

- Ca sĩ đang hát

- Mặt trời đang lên

- Trời đang đổ mưa

- Nước bóc hơi

- Quả xoài đang chín trên cây

HS trả lời

GV kết luận: Các sự vật và hiện tượng trên đang vận động và

biến đổi không ngừng

GV hỏi: Về mặt triết học em thấy các quan niệm sau đây đúng

1/ Thế giới vật chất luôn luôn vận động

a/ Thế nào là vận động?

Trang 22

hay sai? Vì sao?

- Cái bàn đứng im vì thế không vận động

- Quả xoài nằm im trong giỏ nên nó không vận động

- Bạn A ngồi im một chổ nên bạn ấy không vận động

- Lọ thuốc nằm im trong tủ nên nó không vận động

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Những quan niệm đó đều sai, vì vận

động được hiểu theo nghĩa thông thường, phiến diện Về mặt

triết học đúng im chỉ là tương đối là một trạng thái đặc biệt

của vận động, là vận động trong trạng thái cân bằng, ổn định

của sự vật và hiện tượng Nói cách khác vận động bao hàm

trong nó trạng thái đứng im tương đối

GV kết luận

* Mục tiêu: HS hiểu được vận động là phương thức tồn tại của

thế giới vật chất

* Cách tiến hành: GV đặt vấn đề và đưa ra câu hỏi cho HS

trả lời

GV yêu cầu HS đọc kĩ câu hỏi và trả lời

- Nếu như Trái Đất ngừng quay thì thế giới này sẽ ra sao?

- Nếu cây không trao đổi chất với môi trường thì cây như

thế nào?

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Trái Đất ngừng quay thì thế giới

không tồn tại, cây sẽ chết nếu không có trao đổi chất

GV hỏi: Vận động là thuộc yính tự có hay áp đặt từ bên

ngoài?

HS trả lời

GV kết luận: Vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức

tồn tại của các sự vật và hiện tượng

* Mục tiêu: HS hiểu được 5 hình thức vận động của thế giới

vật chất

* Cách tiến hành: GV tổ chức cho HS thảo luận nhóm

Theo triết học Mác – Lê nin,vận động là mọi sự biến đổi( biến hóa ) nói chung của cácsự vật và hiện tượng trong giớitự nhiên và xã hội

b/ Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất

Vận động là thuộc tính vốn có,là phương thức tồn tại của các sựvật và hiện tượng

c/ Các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất

Triết học Mác – Lênin đã

Trang 23

GV đặt vấn đề: Thế giới vật chất rất phong phú và đa dạng,

do đó các hình thức vận động của các sự vật và hiện tượng

cũng rất phong phú và đa dạng Triết học Mác – Lênin đã

khái quát các hình thức vận động của thế giới vật chất thành 5

hình thức cơ bản từ thấp đến cao như sau:

- Vận động cơ học

- Vận động vật lý

- Vận động hoá học

- Vận động sinh học

- Vận động xã hội

GV chia HS làm nhóm

GV hỏi: Quan sát và giải thích sự vận động của các sự vật và

hiện tượng sau:

Nhóm 1:

- Sự dịch chuyển của ròng rọc

- Vận động của các điện tích âm, điện tích dương

Nhóm 2:

- Cây ra hoa kết quả

- Sự liên kết giữa Hyđro và Oxy tạo thành nước

- Sự thay đổi của các chế độ trong lịch sử

HS đại diện trả lời

- Mỗi hình thức vận động đều có đặc trưng riêng cho mọi

dạng vật chất tương ứng

- Hình thức vận động ở trình độ cao hơn bao hàm trong nó

hình thức vận động ở trình độ thấp hơn

- Mỗi sự vậtcó thể tham gia nhiều hình thức vận đông khác

nhau nhưng bao giờ cũng có một hình thức vận động đặc

trưng

- Các hình thức vận động có mối liên hệ hữu cơ với nhau

Hoạt động 4: ( 8’ ) – Diễn giảng – Đàm thoại

* Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm phát triển

* Cách tiến hành: GV trình bày và đưa ra câu hỏi cho HS

thảo luận nhóm

GV trình bày khái niệm phát triển: Phát triển là khái niệm

dùng để khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên

khái quát các hình thức vậnđộng của thế giới vật chất thành

5 hình thức cơ bản từ thấp đếncao như sau:

- Vận động cơ học

- Vận động vật lý

- Vận động hoá học

- Vận động sinh học

- Vận động xã hội

2/ Thế giới vật chất luôn luôn vận động

a/ Thế nào là phát triển?

Phát triển là khái niệm dùngđể khái quát những vận độngtheo chiều hướng tiến lên từthấp đến cao, từ đơn giản đếnphức tạp, từ kém hoàn thiện đếnhoàn thiện hơn Cái mới ra đờithay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời

Trang 24

từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện

đến hoàn thiện hơn Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ

ra đời thay thế cái lạc hậu

GV hỏi: Sự vận động và phát triển có phải là một không? Vì

sao?

HS trả lời

GV kết luận

Vận động và phát triển không phải là một, vì sự vận động

của sự vật có thể theo chiều hướng khác nhau, trong khi đó

phát triển khái quát chiều hướng vận động tiến lên Do vậy,

vận động bao hàm trong nó sự phát triển

GV hỏi: Nếu không có sự vận động thì có sự phát triển không?

HS trả lời

GV kết luận: Không có sự vận động thì không có sự phát

triển, vận động và phát triển có mối quan hệ mật thiết với

nhau

Sự phát triển diễn ra phổ biến trong tất cả các lĩnh vực tự

nhiên, xã hội và tư duy

* Mục tiêu: HS hiểu được phát triển là khuynh hướng tất yếu

của vận động

* Cách tiến hành: GV diễn giảng, đặt câu hỏi cho HS trả lời

GV trình bày: Quá trình phát triển của các sự vật và hiện

tượng không diễn ra một cách đơn giản thẳng tắp, mà diễn ra

một cách quanh co, phức tạp, đôi khi có những bước thục lùi

tạm thời

GV cho HS cả lớp cùng trao đổi câu hỏi

Phân tích cuộc đấu tranh giải phóng dâ tộc của nước ta từ

1930 – 1945

GV gọi ý cho HS trả lời

- Giai đoạn cách mạng diễn ra đơn giản hay phức tạp

- Có gặp khó khăn không?

- Có lúc nao quanh co, thục lùi không?

- Có lúc nào tưởng chừng như thất bại không?

- Kết quả cuối cùng là gì?

HS trả lời cá nhân

GV nhận xét – kết luận: Trong quá trình phát triển của sự

vật khuynh hướng vận động tiến lên luôn giữ vai trò chủ đạo

thay thế cái lạc hậu

Vận động và phát triển cómối quan hệ mật thiết với nhau.Không có sự vận động thì khôngcó sự phát triển nào cả

b/ Phát triển là khuynh hướng tất yếu của quá trình vận động của sự vật và hiện tượng.

Quá trình phát triển của cácsự vật và hiện tượng không diễn

ra một cách đơn giản thẳng tắp,mà diễn ra một cách quanh co,phức tạp, đôi khi có những bướcthục lùi tạm thời

Phát triển là khuynh hướng tấtyếu của thế giới vật chất Đó là

Trang 25

cái mới thay thế cái cũ, cái tiếnbộ thay thế cái lạc hậu.

GV đặt câu hỏi

HS trả lời

1/ Vận động là gì? Tại sao nói vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất?

2/ Giữa vận động và phát triển của thế giới vật chất có quan hệ với nhau như thế nào? Chứng

minh phát triển là khuynh hướng tất yếu của thế giới vật chất

NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN

CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG

( Tiết 1 )

- Hiểu được khái niệm mâu thuẫn theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng

- Hiểu được thế nào là mặt đối lập của mâu thuẫn và sự thống nhất giữa các mặt đối lập

Vận dụng những hiểu biết trên vào cuộc sống, phân tích một số mâu thuẫn trong các sựvật và hiện tượng

Có ý thức tham gia giải quyết những mâu thuẫn mà bản thân các em gặp phải trong cuộcsống

- SGK, SGV 10, tài liệu tham khảo…

Câu hỏi: Hãy lấy ví dụ chứng minh, vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức tồn tại của sự

vật và hiện tượng.

2/ Giới thiệu bài mới:( 1’ )

Trang 26

Chúng ta đã biết vận động là thuộc tính vốn có, là phương thức tồn tại của sự vật và hiệntượng Phát triển là khuynh hướng tất yếu của quá trình ấy Vận động bao hàm trong nó sự phát triển,không có vận động thì không có sự phát triển.

Vậy nguyên nhân nào đã dẫn đến sự vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng?Trong bài 4 sẽ giúp chúng ta thấy được nguồn gốc, động lực đã thúc đẩy sự vận động và phát triểncủa sự vật và hiện tượng, qua đó chúng ta sẽ có nhận thức sâu sắc hơn về sự vận động, phát triển củasự vật và hiện tượng

Hoạt động 1: ( 6’ ) – Động não

* Mục tiêu: HS hiểu được thế nào là mâu thuẫn theo quan

điểm triết học

GV hỏi: Trong cuộc sống hằng ngày, mỗi khi nhắc tới khái

niệm mâu thuẫn, các em thường hình dung, nghỉ tới điều gì?

HS trả lời

GV yêu cầu HS: Em hãy đưa ra một vài ví dụ về mâu thuẫn.

HS ví dụ

GV nhận xét – kết luận: Đó là cách hiểu theo quan điểm

thông thường về mâu thuẫn

GV thuyết trình: Khác với quan niệm thông thường về mâu

thuẫn, khái niệm mâu thuẫn trong triết học được dùng với ý

nghĩa sâu sắc hơn Theo cách lý giải của triết học, bất kì sự

vật, hiện tượng nào cũng chứa đựng trong nó những mặt đối

lập Hai mặt đối lập vừa ràng buộc, gắn bó, vừa bài trừ, gạt bỏ

nhau tạo thành mâu thuẫn

GV lấy ví dụ minh họa

GV hỏi: Vậy theo cách hiểu của triết học, mâu thuẫn là gì?

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Theo triết học Mác – lênin, mâu

thuẫn là một chỉnh thể trong đó hai mặt đối lập vừa thống

nhất, vừa đấu tranh với nhau

GV cho HS làm bài tập: Hãy phân biệt mâu thuẫn theo cách

hiểu thông thường và mâu thuẫn theo cách hiểu của triết học

1/ Thế nào là mâu thuẫn?

a/ Khái niệm mâu thuẫn

Theo cách hiểu thông thường,mâu thuẫn được hiểu là trạngthái xung đột, chống đối nhau

Theo triết học Mác – lênin,mâu thuẫn là một chỉnh thểtrong đó hai mặt đối lập vừathống nhất, vừa đấu tranh vớinhau

Trang 27

trong các trường hợp sau:

a Bà A và bà C cải nhau trong chợ

b Điện tích âm và điện tích dương của cùng một nguyên

tử

c Trong cơ quan X có mâu thuẫn giữa ông B và ông D

d Iran kiên quyết chống lại Mỹ

e Giai cấp nô lệ chống lại giai cấp chủ nô trong xã hội

chiếm hữu nô lệ

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Câu b và e là mâu thuẫn theo nghĩa

triết học Chúng được gọi là nhũng mặt đối lập

* Mục tiêu: HS hiểu được thế nào là hai mặt đối lập của mâu

thuẫn

GV yêu cầu HS: Đọc kĩ khái niệm mặt đối lập của mâu thuẫn

trong SGK trang 25 và đưa ra vấn đề cho HS thảo luận

HS đọc khái niệm

GV chia HS làm 2 nhóm

GV giao câu hỏi cho các nhóm, thời gian thảo luận 3 phút

Nhóm 1:

a Mặt đồng hóa ở cơ thể A và mặt dị hóa ở cơ thể B

b Điện tích âm của nguyên tử A và điện tích dương của

nguyên tử B

c Hoạt động dạy và hoạt động học của thầy và trò trong

tiết học này

d Mặt tích cực và mặt tiến bộ trong xã hội đang ngày càng

chiếm ưu thế

Nhóm 2:

a Giai cấp bóc lột trong xã hội chiếm hữu nô lệ và giai cấp

bị bóc lột trong xã hội phong kiến

b Mặt đồng hóa và dị hóa trong cùng một tế bào B

c Tệ nạn mại dâm và ma tý đang có chiều hướng tăng rõ

rệt

d Điện tích âm của nguyên tử A và điện tích dương của

nguyên tử B

GV yêu cầu các nhóm: Hãy chỉ ra trong các trường hợp trên,

đâu là mặt đối lập của mâu thuẫn và đâu không phải là mặt

đối lập của mâu thuẫn? Vì sao?

b/ Mặt đối lập của mâu thuẫn

Trang 28

GV hỏi: Từ kết quả thảo luận trên, các em hiểu thế nào là mặt

đối lập của mâu thuẫn?

HS trả lời

GV kết luận: Mặt đối lập của mâu thuẫn chính là những mặt,

những khuynh hướng, những thuộc tính, những đặc điểm…

trong cùng một sự vật, hiện tượng có chiều hướng trái ngược

nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật và hiện

tượng

GV yêu cầu HS: Lấy ví dụ về mặt đối lập của mâu thuẫn.

HS ví dụ

* Mục tiêu: HS hiểu được thế nào là sự thống nhất giữa các

mặt đối lập

* Cách tiến hành: GV đưa ra câu hỏi cho HS trả lời

GV hỏi: Các em hãy cho biết hoạt động dạy của thầy ở lớp

này với hoạt động học của trò ở lớp khác có được gọi là mâu

thuẫn hay không?

HS trả lời

GV kết luận: Không, vì chúng là hai mặt bất kì, không nằm

trong cùng một sự vật, hiện tượng, không phải là một chỉnh

thể

GV đưa ra ví dụ:

VD 1: Mỗi sinh vật đều có hai mặt đồng hóa và dị hóa.

VD 2: Hoạt động kinh tế đều có hai mặt sản xuất và tiêu

dùng

GV hỏi: Những trường hợp trên có phải là hai mặt đối lập của

mâu thuẫn không? Nếu thiếu một trong hai mặt có thể tạo

thành một chỉnh thể không?

HS trả lời

GV kết luận

GV hỏi: Vậy muốn tạo thành một chỉnh thể mâu thuẫn dòi hỏi

hai mặt đối lập phải làm sao?

HS trả lời

GV kết luận: Hai mặt đối lập phải ràng buộc nhau, liên hệ

Mặt đối lập của mâu thuẫnchính là những mặt, nhữngkhuynh hướng, những thuộc tính,những đặc điểm… trong cùngmột sự vật, hiện tượng có chiềuhướng trái ngược nhau trong quátrình vận động, phát triển của sựvật và hiện tượng

c/ Sự thống nhất giữa các mặt đối lập

Trang 29

gắn bó với nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau.

GV hỏi: Vậy, em hiểu thế nào là sự thống nhất giữa các mặt

đối lập?

HS trả lời

GV kết luận: Sự thống nhất giữa các mặt đối lập ( theo nghĩa

triết học ) chính là sự liên hệ, gắn bó với nhau, làm tiền đề tồn

tại cho nhau giữa các mặt đối lập

Sự thống nhất giữa các mặtđối lập ( theo nghĩa triết học )chính là sự liên hệ, gắn bó vớinhau, làm tiền đề tồn tại chonhau giữa các mặt đối lập

1/ Theo triết học Mác – lênin mâu thuẫn là?

a Sự bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

b Trạng thái xung đột, chống đối nhau

c Sự ràng buộc và quy định lẫn nhau giữa các mặt đối lập

d Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

2/ Bất kì sự vật, hiện tượng nào cũng chứa đựng những

3/ Những sự vật và hiện tượng nào sau đây được coi là hai mặt đối lập của mâu thuẫn

4/ Các mặt đối lập được coi là thống nhất với nhau khi chúng

a Liên hệ gắn bó, ràng buộc nhau

b Cùng tồn tại trong một sự vật

c Hợp lại thành một khối

d Liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau

5/ Dặn dò: ( 1’ )

Các em về nhà học bài, làm bài tập và xem tiếp phần còn lại của bài 4 – Nguồn gốc vận động,phát triển của sự vật và hiện tượng

Trang 30

Tuần 7

Tiết PPCT 7

Ngày soạn: 20/9/2010

Bài 4 ( 2 tiết )

NGUỒN GỐC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN

CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG

( Tiết 2 )

Hiểu được sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc khách quan của mọi sự vậnđộng, phát triển của sự vật và hiện tượng

Biết vận dụng phân tích một số mâu thuẫn trong các sự vật và hiện tượng

Có ý thức tham gia giải quyết những mâu thuẫn mà bản thân các em gặp trong cuộcsống

Câu hỏi: Trình bày khái niệm mâu thuẫn theo cách hiểu của triết học Mác – Lênin Thế nào làmặt đối lập của mâu thuẫn?

2/ Giới thiệu bài mới:

Các em thân mến! Tiết trước các em đã hiểu mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó haimặt đối lập vừa thống nhất với nhau vừa đấu tranh với nhau, các em đã hiểu được thế nào là mặt đốilập của mâu thuẫn, sự thống nhất giữa các mặt đối lập của mâu thuẫn… trong phần tiếp theo của bàinày chúng ta sẽ tiếp tục giải quyết một số vấn đề như: thế nào là đấu tranh giữa các mặt đối lập?Việc giải quyết mâu thuẫn sẽ dẫn đến điều gì? Mâu thuẫn nên được giải quyết bằng cách nào?

Hoạt động 1: ( 10’ ) – Đàm thoại d/ Sự đấu tranh giữa các mặt

Trang 31

* Mục tiêu: HS hiểu được thế nào là sự đấu tranh giữa các

mặt đối lập

GV hỏi: Các mặt đối lập có thể tách rời nhau hay không? Vì

sao?

HS trả lời

GV nhận xét – kết luận: Không Vì mâu thuẫn là một chỉnh

thể, mỗi mâu thuẫn được tạo thành bởi hai mặt đối lập trong

cùng một sự vật và hiện tượng Do dó, chúng không tách rời

nhau, chúng luôn luôn thống nhất với nhau

GV hỏi: Căn cứ vào đâu để nhận biết đó là hai mặt đối lập

của mâu thuẫn?

HS trả lời

GV kết luận: Khuynh hướng vận động và phát triển trái

ngược nhau của chúng

GV hỏi: Khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau đã tác động

như thế nào đến quan hệ giữa các mặt mặt đối lập?

HS trả lời

GV bổ sung – kết luận: Sự vận động trái ngược nhau đã làm

cho các mặt đối lập luôn luôn tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau

GV hỏi: Vậy, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là gì?

HS trả lời

GV kết luận: Là sự tác động qua lại theo khuynh hướng bài

trừ, gạt bỏ nhau giữa các mặt đối lập

GV yêu cầu HS: lấy một số ví dụ về sự đấu tranh giữa các

mặt đối lập

HS ví dụ

GV nhận xét – kết luận: Trong mỗi mâu thuẫn, sự thống nhất

và đấu tranh giữ các mặt đối lập không tách rời nhau

Hoạt động 2: ( 10’ ) – Diễn giảng – Đàm thoại

* Mục tiêu: HS hiểu được mâu thuẫn là nguồn gốc vận động

và phát triển của sự vật và hiện tượng

* Cách tiến hành: GV giảng giải, đặt câu hỏi cho HS thảo

luận nhóm

GV trình bày: Trong mỗi sự vật và hiện tượng bao giờ cũng

tồn tại nhiều mâu thuẫn khác nhau, trong đó có những mâu

thuẫn cơ bản, mâu thuẫn không cơ bản, mâu thuẫn bên trong,

mâu thuẫn bên ngoài… khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết

đối lập

Sự đấu tranh giữa các mặt đốilập là sự tác động qua lại theokhuynh hướng bài trừ, gạt bỏnhau giữa các mặt đối lập

2/ Mâu thuẫn là nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng.

a/ Giải quyết mâu thuẫn

Trang 32

thì sự vật và hiện tượng chứa đựng mâu thuẫn đó sẽ chuyển

hóa thành sự vật và hiện tượng khác Chẳng hạn, trong nhận

thức của mỗi người, giữa cái ta đã biết và cái chưa biết luôn

luôn mâu thuẫn với nhau, để giải quyết mâu thuẫn đó mỗi

chúng ta không ngừng nỗ lực học hỏi, tìm hiểu để làm đầy vốn

hiểu biết của mình, do đó ta sẽ ngày càng trưởng thành hơn

hiểu biết nhiều hơn

GV hỏi: Vậy phải làm gì để cho các sự vật và hiện tượng

không ngừng phát triển?

HS trả lời

GV bổ sung – kết luận: Mâu thuẫn phải được giải quyết, hay

nói cách khác phải tích cực giải quyết mâu thuẫn

GV trình bày: Khi đấu tranh giữa các mặt đối lập trở nên

quyết liệt, sự cân bằng, thống nhất giữa các mặt đối lập sẽ bị

phá vỡ, làm cho sự vật và hiện tượng cũ mất đi và được thay

thế bằng sự vật và hiện tượng mới Trong sự vật và hiện tượng

mới đó lại dần dần uất hiện mâu thuẫn mới, khi những mâu

thuẫn mới được giải quyết thì sự vật và hiện tượng mới đó trở

nên cũ và bị các sự vật và hiện tượng tiếp theo thay thế… cứ

như thế, mâu thuẫn và quá trình giải quyết mâu thuẫn đã tạo

nên sự vận động và phát triển vô tận của thế giới khách quan

Do đó sự đấu tranh giữa các mặt đối lập chính là nguồn gốc

vận động, phát triển của các sự vật và hiện tượng

GV yêu cầu HS: lấy ví dụ minh họa

HS ví dụ

* Mục tiêu: HS hiểu được cách giải quyết những mâu thuẫn

trong cuộc sống hằng ngày

* Cách tiến hành: GV đưa ra tình huống cho HS thảo luận

nhóm

GV chia HS làm 4 nhóm

GV giao câu hỏi cho HS, thời gian thảo luận 3 phút

Nhóm 1,2: A và B là hai người bạn rất thân với nhau, vì một

chuyện hiểu lầm không đáng có mà cả tuần nay hai bạn

không chơi với nhau, thậm chí không thèm nói chuyện với

nhau nữa

Hỏi: Nếu em rơi vào trường hợp của hai bạn ấy em sẽ giải

quyết như thế nào?

Sự đấu tranh giữa các mặt đốilập chính là nguồn gốc vậnđộng, phát triển của các sự vậtvà hiện tượng

b/ Mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng đấu tranh

Trang 33

Nhóm 3,4: Cả lớp 10D ai cũng phấn đấu chăm chỉ học tập,

thực hiện đúng nội quy của nhà trường Tuy nhiên có hai bạn

trong lớp thường xuyên đi trể, bỏ tiết hay nói leo, mất trật tự

trong giờ học, vì thế thường bị trừ rất nhiều điểm thi đua Tuần

rồi trong bảng xếp loại thi đua lớp đứng thứ 28/28 lớp trong

toàn trường Cả lớp ai cũng ấm ức nhưng chẳng ai dám góp ý

phê bình hai bạn đó cả

Hỏi: Theo em, tập thể lớp 10D cần phải làm gì để đưa phong

trào của lớp đi lên?

HS thảo luận nhóm

HS trình bày cá nhân

Như vậy, mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng sự đấu tranh

giữa các mặt đối lập, không phải bằng con đường điều hòa

mâu thuẫn

GV hỏi: Từ nội dung bài học này em rút ra điều gì cho bản

thân?

HS trả lời

GV kết luận: Để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, mỗi người

phải không ngừng tham gia đấu tranh để bảo vệ cái đúng cái

tiến bộ, chống lại những tiêu cực sai trái trong cuộc sống

Muốn làm được điều đó mỗi chúng ta phải tự vươn lên để

hoàn thiện bản thân mình

Mâu thuẫn chỉ được giải quyếtbằng sự đấu tranh giữa các mặtđối lập, không phải bằng conđường điều hòa mâu thuẫn

1/ Các mặt đối lập được coi là đấu tranh với nhau khi chúng

a Tương tác với nhau b Tác động, bài trừ, gạt bỏ nhau

c Xung đột, tiêu diệt nhau d Đối đầu với nhau

2/ Trạng thái thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

c Không liên quan đến nhau d Không mâu thuẫn với nhau

3/ Đối với sự vận động và phát triển của thế giới các sự vật và hiện tượng, mâu thuẫn chính là

4/ Trong cuộc sống em thường chọn cách cư xử nào sau đây

c Kiên quyết bảo vệ cái đúng d Tránh voi chẳng xấu mặt nào

5/ Dặn dò: ( 1’ )

Trang 34

Các em về nhà học bài, làm bài tập và xem trước bài 5 – Cách thức vận động, phát triển của sựvật và hiện tượng

Tuần 8

Tiết PPCT 8

Ngày soạn: 25/9/2010

Bài 5 ( 1 tiết )

CÁCH THỨC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN

CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG I/ Mục tiêu bài học:

- Hiểu được khái niệm chất và lượng của sự vật và hiện tượng

- Hiểu được mối quan hệ biện chứng giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chấtcủa sự vật và hiện tượng

- Biết vận dụng để phân biệt mặt chất và lượng của các sự vật và hiện tượng

- Biết vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi vềchất của sự vật và hiện tượng vào thực tiễn cuộc sống

Có ý thức kiên trì không ngừng nổ tực học tập và rèn luyện, tránh các biểu hiện chủquan nóng vội trong học tập rèn luyện cũng như trong cuộc sống

Câu hỏi: Hãy chỉ ra nguồn gốc vận động, phát triển của các sự vật và hiện tượng?

Nhà thơ Trần Hòa Bình đã từng viết:

Thêm một chiếc lá rụngThế là thành mùa thuThêm một tiếng chim gù,Thành ban mai tinh khiết

Dĩ nhiên là tôi biếtThêm một lắm điều hayNhưng mà tôi cũng biếtThêm một phiền toái thay

Theo em, những câu thơ trên nói lên điều gì? Trong thế giới vật chất các sự vật và hiệntượng luôn luôn vận động và biến đổi không ngừng Vậy cách thức vận động, phát triển của sự vật và

Trang 35

hiện tượng như thế nào? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài 5 – Cách thức vận động, phát triển của sự vậtvà hiện tượng

* Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm chất của sự vật và hiện

tượng

* Cách tiến hành: GV đưa ra câu hỏi cho HS thảo luận nhóm

Nhóm 1: Em hãy tìm ra những thuộc tính của đường

Nhóm 2: Em hãy tìm ra những thuộc tính của muối

Nhóm 3: Em hãy tìm ra những thuộc tính của chanh

Nhóm 4: Em hãy tìm ra những thuộc tính của ớt

HS thảo luận

GV nhận xét – kết luận: Đường ngọt…, muối mặn…, chanh

chua…, ớt cay… như vậy chúng ta có thể phân biệt được các sự

vật và hiện tượng bằng cách căn cứ vào các thuộc tính của sự

vật

GV hỏi: Những thuộc tính của đường, muối, chanh, ớt… là do

chúng tự có hay do ai đó áp đặt cho nó?

HS trả lời

GV kết luận: Nó tự có

GV hỏi: Mỗi sự vật và hiện tượng chỉ có một hay nhiểu thuộc

tính?

HS trả lời

GV kết luận: Mỗi sự vật và hiện tượng có nhiều thuộc tính

( thuộc tính cơ bản và không cơ bản ), thường thường chúng ta

căn cứ vào những thuộc tính cơ bản của sự vật để phân biệt

các sự vật với nhau

GV hỏi: Dựa vào những điều phân tích trên, em hãy cho biết

khái niệm chất theo nghĩa triết học là gì?

HS trả lời

GV kết luận:Khái niệm chất dùng để chỉ những thuộc tính cơ

bản, vốn có của sự vật và hiện tượng, tiêu biểu cho sự vật và

hiện tượng đó, phân biệt nó với các sự vật và hiện tượng khác

GV bổ sung: Chất theo nghĩa triết học khác với chất theo

quan niệm thông thường ( GV lấy ví dụ minh họa )

1/ Chất

Khái niệm chất dùng để chỉnhững thuộc tính cơ bản, vốn cócủa sự vật và hiện tượng, tiêubiểu cho sự vật và hiện tượngđó, phân biệt nó với các sự vật

Trang 36

* Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm lượng của sự vật và hiện

Ví dụ 2: Đối với mỗi quốc gia, lượng là số dân, diện tích

lãnh thổ của nước đó

Ví dụ 3: Trong hộp phấn, lượng là số viên phấn có trong

hộp phấn

GV hỏi: Dựa vào những ví dụ trên, em hãy cho biết khái niệm

lượng theo nghĩa triết học là gì?

HS trả lời

GV kết luận:Khái niệm lượng dùng để chỉ những thuộc tính

cơ bản, vốn có của sự vật và hiện tượng biểu thị trình độ phát

triển ( cao, thấp ), quy mô ( lớn, nhỏ ), tốc độ vận động

( nhanh, chậm ), số lượng( ít, nhiều )… của sự vật và hiện

tượng

GV kết luận: Mọi sự vật và hiện tượng trong thế giới đều có

mặt chất và mặt lượng thống nhất với nhau

* Mục tiêu: HS hiểu được mối quan hệ giữa sự biến đổi về

chất dẫn đến sự biến đổi về lượng

* Cách tiến hành: GV đưa ra các câu hỏi cho HS trả lời cá

nhân

GV hỏi: Để thực hiện ước mơ trở thành sinh viên đại học các

em phải làm gì?

HS trả lời

GV kết luận: Chăm chỉ học tập, rèn luyện.

GV hỏi: Các em có thể đạt được ngay ước mơ đó hay không?

Vì sao?

HS trả lời

GV kết luận: Không Vì để làm được điều đó, các em phải

tích luỹ đủ một lượng tri thức, kinh nghiệp và kĩ năng cần thiết

và hiện tượng khác

2/ Lượng

Khái niệm lượng dùng để chỉnhững thuộc tính cơ bản, vốn cócủa sự vật và hiện tượng biểu thịtrình độ phát triển ( cao, thấp ),quy mô ( lớn, nhỏ ), tốc độ vậnđộng ( nhanh, chậm ), sốlượng( ít, nhiều )… của sự vật vàhiện tượng

3/ Quan hệ giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất a/ Sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất

Trang 37

thực hiện dần dần qua nhiều năm.

GV hỏi: Sự biến đổi về lượng diễn ra nhanh hay chậm? Dần

dần hay đột biến?

HS trả lời

GV kết luận: Sự biến đổi về lượng diễn ra một cách dần dần.

GV hỏi: Sự tích luỹ về lượng kiến thức, kĩ năng… trong 10 năm

nhưng các em chua thể trở thành sinh viên, theo em vì sao?

HS trả lời

GV kết luận: Giới hạn mà trong đó sự biến đổi về lượng chưa

làm thay đổi về chất của sự vật và hiện tượng đó gọi là độ

GV hỏi: Vậy, muốn làm cho chất cơ bản của sự vật và hiện

tượng thay đổi, đòi hỏi lương của sự vật hiên tượng phải làm

sao?

HS trả lời

GV kết luận: Khi sự biến đổi về lượng đạt đến một mức độ

nhất định, phá vỡ sự thống nhất giữa chất và lượng thì chất

mới ra đời thay thế chất cũ

GV lấy ví dụ minh họa

Hoạt động 4: ( 7’ ) –Thảo luận nhóm

* Mục tiêu: HS hiểu được khi chất mới ra đời thì lại bao hàm

một lượng mới tương ứng với nó

* Cách tiến hành: GV đưa ra câu hỏi cho HS thảo luận nhóm

GV yêu cầu: HS các nhóm đọc ví dụ trong SGK trang 32

HS các nhóm nghiên cứu ví dụ

Nhóm 1: Hãy chỉ ra trong ví dụ thuộc tính nào được coi là

chất và thuộc tính nào được coi là lượng?

Nhóm 2: Tại sao khi chuyển từ trạng thái lỏng sang trạng

thái hơi thì thể tích cùng với vận tốc của phân tử cũng như độ

hòa tan của nước thay đổi khác trước?

GV hỏi: Từ việc phân tích ví dụ trên, em rút ra kết luận gì?

HS trả lời

GV kết luận: Lượng biến đổi đến một giới hạn nhất định làm

cho chất biến đổi, khi một chất mới ra đời lại bao hàm một

lượng mới tương ứng với nó Do đó, chất và lượng của sự vật

và hiện tượng luôn thống nhất không tách rời nhau

Giới hạn mà trong đó sự biếnđổi về lượng chưa làm thay đổivề chất của sự vật và hiện tượngđó gọi là độ

Điểm giới hạn mà tại đó sựbiến đổi của lượng làm thay đổichất của sự vật và hiện tượngđược gọi là điểm nút

b/ Chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới tương ứng

Trang 38

GV hỏi: Từ nội dung bài học em rút ra được đều gì cho bản

thân?

HS trả lời

GV bổ sung – kết luận: Trong quá trình học tập và rèn luyện

cũng như trong cuộc sống, để đạt được mục tiêu đề ra đòi hỏi

mọi người phải không ngừng kiên trì, nhẫn nại, không coi

thường việc nhỏ, cần phải tránh nóng vội, chủ quan, hấp tấp

Lượng biến đổi đến một giớihạn nhất định làm cho chất biếnđổi, khi một chất mới ra đời lạibao hàm một lượng mới tươngứng với nó Do đó, chất và lượngcủa sự vật và hiện tượng luônthống nhất không tách rời nhau

1/ Mặt chất và lượng của mỗi sự vật và hiện tượng luôn

2/ Sự biến đổi về lượng của sự vật và hiện tượng diễn ra một cách

3/ Giới hạn mà trong đó sự biến đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất của sự vật và hiện tượng được gọi là

4/ Để chất mới ra đời nhất thiết phải

a Tạo ra sự biến đổi về lượng

b Tích luỹ dần dần về lượng

c Tạo ra sự biến đổi về lượng đến một giới hạn nhất định

d Tạo ra sự thống nhất giữa chất và lượng

5/ Dặn dò: ( 1’ )

Các em về nhà học bài, làm bài tập và xem trước bài 6 – Khuynh hướng phát triển của sự vậtvà hiện tượng

Tuần 9

Trang 39

- Hiểu được khái niệm phủ định, phủ định biện chứng và phủ định siêu hình

- Hiểu được những việc làm gây hại cho môi trường là phủ định siêu hình

- Hiểu được khuynh hướng phát triển nói chung của sự vật và hiện tượng

- Phân biệt được sự khác nhau giữa phủ định biện chứng và phủ định siêu hình

- Lấy ví dụ về việc làm gây hại cho môi trường để chứng minh cho phủ định siêu hình

- Biết vận dụng để phân tích và dự báo khuynh hướng phát triển tất yếu của bản thâncũng như của các sự vật và hiện tượng xung quanh

Biết trân trọng bảo tồn, giữ gìn, nâng niu và phát triển những giá trị tích cực của nhữngthời đại đã qua, những truyền thống tốt đẹp của ông cha ta, những tinh hoa của nhân loại

Câu hỏi: Hãy phân tích mối quan hệ biện chứng giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi vềchất?

Ở hai bài trước, chúng ta đã lần lược xem xét nguồn gốc và cách thức vận động, pháttriển của sự vật và hiện tượng Vậy, đâu là khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng? Chúng

ta sẽ tìm hiểu và làm rõ nội dung này trong bài 6 – Khuynh hướng phát triển của sự vật và hiện tượng

Hoạt động 1: ( 18’ ) – Đàm thoại – thảo luận nhóm

* Mục tiêu: HS hiểu được khái niệm phủ định, phủ định biện

chứng và phủ định siêu hình

* Cách tiến hành: GV đưa ra các câu hỏi đàm thoại và đưa ra

tình huống cho HS thảo luận nhóm

GV yêu cầu HS: Hãy trả lời nhanh các câu hỏi sau:

a Để xây dựng một cây cầu mới vững chắc hơn tại vị trí của

1/ Phủ định biện chứng và phủ định siêu hình

a/ Phủ định là gì?

Trang 40

cây cầu cũ, trước tiên ta phải làm gì?

b Để trồng một cây xanh mới vào vị trí của một cây xanh

đang bị sâu bệnh, trước hết ta phải làm gì?

HS trả lời

GV kết luận: a Dỡ bỏ cây cầu cũ, b Chặt bỏ cây bị sâu

bệnh; vậy để có một cây cầu mới, một cây xanh mới thì ta

phải xóa bỏ cây cầu cũ, và chặt bỏ cây bị sâu bệnh

GV hỏi: Việc xóa bỏ sự tồn tại của một sự vật và hiện tượng

nào đó dược gọi là gì?

HS trả lời

GV kết luận: Được gọi là phủ định, hay nói cách khác, phủ

định là xóa bỏ sự tồn tại của một sự vật và hiện tượng nào đó

Có hai quan niệm cơ bản về phủ định là phủ định biện chứng

và phủ định siêu hình

GV cho HS thảo luận nhóm, chia làm 3 nhóm, thời gian 2

phút

GV đưa ra tình huống cho HS thảo luận

Bạn A và bạn B mỗi người có một hạt táo, thầy giáo yêu

cầu hai bạn hãy phủ định hạt táo đó Thế là, bạn A đã đập vỡ

hạt táo của mình, còn bạn B đem gieo hạt táo của mình xuống

đất ( trong điều kiện bình thường )

c Trong hai cách đó, cách nào xóa bỏ sự tồn tại và phát triển

tự nhiên của hạt táo? Theo em, hạt táo của bạn nào có thể

mọc thành cây mới?

HS thảo luận nhóm

Cả hai hạt táo đều bị phủ định,vì sự tồn tại của chúng đều bị

xóa bỏ Cách phủ định của hai hạt táo là khác nhau, quan

niệm phủ định của hai bạn cũng khác nhau

Cách của bạn A sẽ xóa bỏ sự tồn tại và phát triển tự nhiên

của hạt táo Hạt táo của bạn B có thể mọc thành cây mới

GV kết luận: Về mặt triết học thì cách phủ định của bạn A là

phủ định siêu hình

GV hỏi: Vậy, em hiểu thế nào là phủ định siêu hình?

Phủ định là xóa bỏ sự tồn tạicủa một sự vật và hiện tượngnào đó

b/ Phủ định siêu hình

Phủ định siêu hình là sự phủ

Tiêu đề	Thế Giới Quan Duy Vật Và Phương Pháp Luận Biện Chứng
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông
Chuyên ngành	Giáo Dục Công Dân
Thể loại	Bài giảng
Năm xuất bản	2010
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	129
Dung lượng	225,83 KB