Sự bao dung của Hồ Chí Minh: Phần 1

Tài liệu Bao dung Hồ Chí Minh: Phần 1 gồm các bài viết: Thu phục lòng người - Một kế Tài liệu giữ nước và cứu nước của Hồ Chí Minh, Khơi dậy và phát huy điều thiện ở mỗi con người - Một ứng xử ngoại giao Hồ Chí Minh, Tấm lòng cụ Hồ, Quan niệm về cách mạng của Bác Hồ, Sự thật lịch sử.

NGUYỄN VĂN KHOAN

BAO DUNG

Hồ CHÍ MINH

NHÀ XUẤT BẢN ư\0 ĐỘNG

T rang 8 của sách này, trong chương II "Đánh bằng mưu" có câu; "Cho nên dùng binh giỏi nhất

là đánh bằng mưu Thứ hai là đánh bằng ngoại giao

l ’hứ ba mới đánh bằng binh Vây thành mà đánh

là kém nhất" Trang 13, tác giả dẫn lời Khổng Minh rằng: "ông Khổng Minh nói: Trước hết cốt lấy lòng dân, th ứ hai mới cốt lấy thành trì của địch", ở đây hẳn có liên quan đến câu chuyện Khổng Minh 7 lần bắt và cũng 7 lần tha Mạnh Hoạch để thu phục lòng người Trang cuối cùng của sách có đoạn viết: "Ngày thường do thám quân sự và chính trị nưức ngoài, hoặc cổ động nhân dân các nước đó phản đối chính sách của chính phủ họ"

Một năm ba tháng sau khi cuốn sách trên được

in ra, ngày 17 tháng 5 năm 1946, theo Biên niên tiểu sử Hồ Chí Minh tập 3, tr.201, bài viết đâu tiên của một loạt 15 bài về "Binh pháp Tôn Tử" của Hồ Chí Minh đã được đăng lần lượt trên báo Cứu Quốc,

ký bút danh là Q.Th, bài cuối cùng kết thúc vào ngày 13-12-1946, 6 ngày trưởc khi thực dân Pháp gây lại cuộc chiến tranh Pháp - Việt

Nhứng bài này đã phát triển nhứng ý cơ bản trong cuốn: "Phép dùng binh của ông Tôn Tử" viết năm 1943, đồng thời bổ sung thêm những thông tin mới, gợi ý những vấn đề mới cho cán bộ quân sự Việt Nam, trong điều kiện thực tế của Việt Nam trước nguy cơ của một cuộc chiến tranh sẽ xẩy ra Có thể coi đây là một "cẩm nang", "một kim chỉ nam" Không phải chuẩn bị riêng cho cán bộ quân sự, mà là cho

tấ t cả các cán bộ, cho chiến sĩ, cho toàn dân ta,

là một vũ khí về lý luận chiến tranh, về chiến lược, chiến thuật mà Hồ Chủ tịch trao cho toàn quân, toàn dân ta, trước khi Người sang Pháp

Trong bài "Muốn biết người phải làm th ế nào?" đăng trên báo Cứu Quốc số thứ sáu ngày 24-5-1946, ngày Hồ Chủ tịch dự cuộc họp của Hội đồng Chính phủ nghe báo cáo về việc Đoàn Quốc hội nước ta

đang làm việc ở Pháp, Người đá chỉ ra rằng "lúc

bình thời, phải xem xét tình hình chính trị, quân

sự của nước địch, xúi giục dân chúng nước địch phản đối chính trị hoặc nếu có thể, nổi dậy bạo động, dánh

đổ chính phủ, làm cho nội bộ địch bị phá vỡ" Chứ

"người" trong bài này không chỉ nói một người mà bao hàm ý rộng hơn là đối phương, là kẻ thù, không phải là ta

Ngày 31 tháng 5, một ngày sau khi Hồ Chủ tịch

đi Pháp, Báo Cứu Quốc số 254 đăng tiếp bài "Binh pháp Tôn Tử"

Cuối bài này, FÎÔ Chủ tịch dẫn lời Tôn Tử: "Tôn

Tử nói rằng: "Muốn biết tình hình bên địch, không

gì hiểu rõ nhân vật của bên địch, từ người tưđng cầm quân cho tđi người phu ngựa Phải dò xét tên tuổi, tính cách và mối quan hệ của những người ấy

th ế nào, tìm cách giao thiệp thân mật vứi họ"

Trong bài tiếp theo "Đặt kê' hoạch tác chiến" (Báo Cứu Quốc ngày 7-6-1946, số 60) Hồ Chủ tịch viết: việc dụng binh là việc nhân nghĩa để cứu nước Phải

"dùng mọi phương pháp để làm rối loạn nước địch hay bộ đội của địch "

Dưới tiêu đề "Hình thức chiến tranh ngày nay"

ò mục chiến tranh "về chính trị tức là về ngoại giao"

(Cứu Quốc số 351, ngày 20-9-1946) Hồ Chủ tịch viết: Phải nêu cao chính nghĩa và kêu gọi dư luận tán đồng lập trường của mình "tránh" đừng để nước thứ

3 đi về "phe với địch", trên trường quốc tế "không

bị cô lập mà vẫn giữ được ưu thế" Tiếp đó, Người lại nhắc: "phải dò xét tình hình bên địch về mặt chính trị, kinh tế,quân sự, xúi giục nhứng phần tử

bất bình ở nước địch nối dậy phản kháng hay

gây chuyện, ngăn cản cuộc động viên của bên địch, gây nhứng cuộc băi công của thợ thuyền hay bạo động của nông dân (ở nước địch) đưa ngoại giao của bên địch đến chỗ bế tắc, gây phong trào cách

m ạng ở nước địch".

Trong bài "Chiến tran h tư tưởng" (Cứu Quốc số

372, ngày 11-10-1946) Người đã nhấn mạnh đến loại hình chiến tranh này một cách rất rõ ràng như sau:

"Chiến tranh ngày nay không riêng gì về mặt quân

sự, mà cả về chính trị, kinh tế, văn hóa nữa Chiến tranh về mặt văn hóa hay tư tưởng so với nhứng mặt khác cúng không kém quan trọng Mục đích của

nó là làm ly gián quân địch, làm nhụt ý chí chiến đấu của bên địch", về công tác tuyên truyền ở nước đối phương, Người viết: "Phải tuyên truyền cho dân chúng hoang mang, rối loạn, mất hẳn nhuệ khí, không tin lưởng ở sự thắng trận Đối với địch, tuyên truyền thành cồng có thỂ không phải đánh mà vẫn khuất phục được ầọ"

Giải thích về "Chiến lược của quân ta và quân Pháp", trong bài đăng trên báo Cứu Quốc số 434 ngày 13-12-1946, Hồ Chủ tịch khẳng định: "Một cuộc chiến tranh xâm lược nhất định không được dư luận thế giới và nhất là dư luận dân chúng Pháp đồng tình Hơn nứa binh sĩ Pháp đã chịu đau khổ vì chiến tranh, rất chán ghét chiến tran h không dại gì lại để choquân cưdp nưđc hưởng lợi Không thể cậy vú khí

mà cổ thể quyết định được thắng lợi Phải xem những người cầm vũ khí có phải là nhứng chiến sĩ hăng hái đánh trận không?".

Bài báo cuối cùng được đến với cán bộ và chiến

sĩ ta cúng đúng lúc không khí chiến tranh đã căng thẳng, giặc Pháp đã sẵn sàng tấn công

Những lời dạy bảo của Hồ Chủ tịch vê "công thành là hạ sách", một lần nữa, trước loạt bài này, vào ngày 22 tháng 2 năm 1946, trong "Lời hiệu triệu dồng bào toàn quốc" đã được Người viết: "Người xưa

có nói rằng "Đánh vào lòng là hơn hễt, đánh vào thành trì là thứ hai" (Biên niên tập 3, tr.l47) Phải chăng những ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh về

"công tâm là thượng sách" bắt nguồn từ tri thức quân

sự của dân tộc ta trong các cuộc đấu tranh cứu nước, giữ nước, cùng với những kinh nghiệm quân sự hiện đại của các nước châu Âu được đâ'i chiếu với tư tưởng của một nhà quân sự phương Đông vĩ đại nhất là Tôn Tử? Như chúng ta đã biê't, thư sô' 35 trong

"Quân trung từ mệnh tập" của Nguyễn Trãi, ông

đã "đánh vào lòng người" khi viết cho quân quan nhà Minh thấy rằng "nay ở các thành trì, đô, ty trở xuông đều căm giận bọn các người lừa dối họ

Kẻ ở trong thành vượt lũy trốn ra ngỏ ý muốn (cùng ta) đánh thành " "ở Trung Quốc hiện nay

có mối lo của các xứ Tầm Châu, Giang Tả các người giứ mình đã không xong huông chi còn mưu toan cưđp nước khác?"

Nhứng ý kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh về

"đánh vào lòng người" trong thời đại ngày nay, với điều kiện cụ thể của Việt Nam, qua tư duy của bản thân Người, có nhiều điểm mđi, có thể tập trung vào mấy vấn đề chínb dưới đây:

1 Phải tìm hiểu tình hình mọi mặt của nước đối phương, chính trị, kinh tế, quân sự Phải tìm hiểu tình hình của tướng tá, binh sĩ đối phương

2 Phải tuyên truyền rộng rái mục tiêu chiến đấu chính nghĩa của ta trong nhân dân binh lính đối phương

3 Phải tạo điều kiện cho nhân dân, binh lính, đối phương gây trở ngại cho chính những người cầm quyền của nưdc bọ, gây trở ngại cho việc động binh

Lịch sử đấu tranh chính trị, ngoại giao chính phủ, ngoại giao nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước đã khẳng định tính chính xác cũng như thắng lợi rất vẻ vang của

3 muc tiêu trên

Chỉ xin nêu một vài chứng minh nhỏ

Để tìm hiểu đối phương, năm 1911, anh Nguyễn Tất Thành đã không đi sang phía Đông, đến vđi các quốc gia "đồng văn đồng chủng" mà đi sang châu

Âu, sang các nưdc "trùm thực dân", đến chính nưởc Pháp là nước có chính phủ đang đô hộ Tổ quốc Việt Nam, đã cưđp nưđc Việt Nam Đanien Emêri, trong cuốn "Phan Bội Châu và thời đại của ông",- đã rất

có lý khi nhận xét rằng "Nguyễn Tất Thành sang Pháp để chống lại nước Pháp" Cho nên, đối vđi Nguyễn

Ái Quốc, Hò Chí Minh, nưđc Pháp ấy với mọi mối quan hệ chính trị, kinh tế, văn hóa, với tấ t cả nhứng

gì là cao đẹp, là tự do, bình đẳng, bác ái, cùng với

tấ t cả những gì là bất công, bạo lực, bóc lột đều được in rất đậm nét, rất rõ trong nhận thức của Người Người đã là bạn bè thân thiết vđi rất nhiều chính khách, nhà báo, nhà văn, nhà thơ, nhà hoạt động chính trị, công nhân, nông dân của chính nước Pháp đối phương từ Tổng thống, Thủ tướng đến một công nhân xe hỏa, nhà in Riêng đối vđi các nhà quân sự, chỉ riêng một chuyến đi 4 tháng sang Pháp năm 1946, hiện nay Bảo tàng Cách mạng Việt Nam còn lưu giứ trên dưới một trăm danh thiếp của các thống chế, đô đốc, tướng tá Pháp mời Người đi chơi

dự tiệc, thăm viếng gia đình, cả những người trưđc

đó, sau này đá và sẽ cầm quân chống lại nước Việt Nam Đó là những tưđng Raun Salan, Pơti, Gioăng, Đờlát đờ Tátxinhi, Lơ Bri, các đô đốc Đácgiăngliơ, Mêdốp, Ghêgoa, Bácgiô, nguyên soái Giăngtilom, Rơ ve cùng vđi sự giao thiệp rộng rãi với hầu như tất cả các bộ trưởng Pháp của Đảng Cộng sản, Xã hội phe tả, phái hữu Chủ tịch Hồ Chí Minh hiểu biết rất rõ về họ, hiểu biết nhứng mặt yếu, mạnh, những mối quan hệ giứa họ với nhau - ví dụ như mối quan hệ xấu giữa Đại tướng Lơ Cléc và đô đốc Đácgiăngliơ - mà Người còn tuyên truyền giải thích

một cách rất tế nhị, rất ngoại giao, rất lịch sự - vàn hóa, tuyên truyền mà không ra vẻ tuyên truyền -

về cuộc chiến đấu chính nghĩa của nhân dân ta, về tình hữu nghị đoàn kết giứa hai dân tộc Việt - Pháp,

về lòng mong mỏi chân thành thiết tha hòa bình

để tránh cho hai nước một cuộc chiến tranh đẫm máu Bằng trí tuệ và ứng xử tuyệt vời, bằng tấm lòng nhân nghĩa của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã làm hai việc đồng thời: hiểu rõ được đối phương

và đánh vào lòng người của đối phương, gây nên trong

họ sự dắn đo, suy tính, sự dè dặt đứng trước vấn

dè của Việt Nam đến mức, nản lòng, hoặc trung lập, hay đứng về phía Việt Nam

Như một nhà nghiên cứu lịch sử nước ngoài đá phân tích "ông Hồ đâ lấy văn hóa tiến bộ của nước đối phương để chiến thắng"^^\

Trăm lời tuyên truyền không bằng một hành động

cụ thể Nhứng chính sách của Chính phủ ta, thái

đô ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh với các nhà chức trách Pháp trong cuộc chiến tranh, với các tù binh, hàng binh, đả là nhứng bài tuyên truyền phong phú, sinh động nhất Được thức dậy tinh thần của Cách mạng Pháp, Cách mạng Mỹ với truyền thống yêu chuộng dân chủ, tự do, bình đẳng, bác ái, trước

(1) Nguyên vãn câu nói của Đavid Halberstam, nhà báo Mỹ

"ông Mồ đă dùng tới lìên văn hóa và tâm hồn của kè dịch của ông", Ho, Random House, New York, 1970.

sự th ật về cuộc chiến tranh bẩn thỉu" và sau này

là chiến tranh xâm lược của Mỹ ở Việt Nam, qua các bằng chứng sống, các phương tiện thông tin đại chúng, nhân dân Pháp, nhân dân Mỹ đã "nổi dậy"

"gây nhứng cuộc bãi công của thợ thuyền, của nông

dân" thực sự là một "phong trào cách mạng ở nước

địch" như Hồ Chí Minh đâ tiên đoán Không thể

kể hết những công dân "nưức địch" đã nằm trên đường sắt, giữ các đoàn xe không cho đi xầm lược Việt Nam, những người đâ tự thiêu để phản đối chiến tranh, bàng trăm ngàn người xuống đường, hàng ngàn thanh niên bỏ hàng ngú "quân mình", đốt thẻ quân dịch, hàng trăm nhà báo, nhà văn, chính khách, mục sư,

nhà truyền giáo, luật gia, bác học ở "nước địch"

đã đứng về phía ta chông lại chính nhứng người cầm quyền của nước họ, đòi triệt thoái quân viễn chinh xâm lược, đòi thương lượng hòa bình với Việt Nam Chính sách "đánh vào lòng người" của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được hàng triệu triệu người dân yêu chuộng hòa bình trên thế giđi ủng hộ, được nhiều chính phủ đồng tình, hạn chế "các nước thứ 3 đi vđi địch", thật sự đá gây được một phong trào rộng Iđn có chiều sâu "ủng hộ Việt Nam" Điểm cao nhất của chính sách "tâm công" này là ngay nhứng người

ở nưđc địch, vì nhận ra sự thật, chân lý, để giữ

vẹn tròn phẩm cách cua mình, đâ không ngần ngại đứng hẳn sang hàng ngũ của Việt Nam chống lại ngay quân địch của chính nưđc họ Nếu như xưa

kia, khi Lý Thường Kiệt vào Ung Châu, được nhân dân địa phương ủng hộ, không gây khó khăn nhiíng cũng chưa tham gia trong cùng đội ngũ quân Việt, nếu như thời Nguyễn Trãi có một Thái Phúc đã ngả

về phía ta thì trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ nhất là trong kháng chiến chống Pháp - đã có nhiều người trong quân đội địch cầm súng chiến đấu dưới lá cờ "tâm công" của Chủ tịch

Hồ Chí Minh vì, nên độc lập của Việt Nam vì hạnh phúc của nhân dân Việt Nam, vì bản thân họ, vì tình hữu nghị của cả hai dân tộc đang bị rơi vào một cuộc chiến tranh đáng lẽ không nên để xẩy ra

Xét rộng ra trong lịch sử chiến tranh, trong nhứng cuộc xâm lược cướp nước, trong đấu tranh C IÍU nưđc,

giứ nước, có lẽ chưa ở đâu, như ở Việt Nam, dưới

ánh sáng tư tưởng về quân sự của Hồ Chí Minh, chính sách "đánh vào lòng người" lại được vận dụng sáng tạo, đầy nhân - nghĩa như thế, đạt được hiệu quả lớn lao như thế Sức thuyết phục của phượng pháp cách mạng "đánh vào lòng người" ấy cho đến ngày nay vẫn còn được sáng tỏ qua nhứng hành động hữu nghị với Việt Nam của các chính phủ - một thời do điều kiện lịch sử quy định là thù địch với Việt Nam - đang "khép lại quá khứ" với hàng trăm, hàng ngàn những con em của họ, ngay cả bản thân

họ - đă trở về với Việt Nam trong một tinh thần

bạn bè, tin cậy, cùng chung sống hòa bình, dân chủ,

th ịn h vượng

ở một góc độ khác, có thể nói "đánh vào lòng người" để họ hiểu ta, tin ta, chiến thắng kẻ thù chung lấy lại tình đoàn kết, hứu nghị, còn là một thành phần của tư tưởng vĩ đại trong thời đại hiện nay của Hồ Chí Minh là "Đại đoàn kết, Đại hòa hợp", một dạng "đánh vào lòng người" để khỏi phải "đánh" vào ai nứa.

Trong phạm vi của kế sách giữ nước, C IÍU nước lâu dài, bài học "đánh vào lòng người", về tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh cần được nghiên cứu một cách khoa học

KHƠI DẬY VÀ PHÁT HUY ĐIỀU THIỆN ở MỖI CON NGƯỜI - MỘT ỨNG xử NGOẠI GIAO Hồ CHÍ MINH

^ h ú n g ta nghĩ rằng nếu ngoại giao là công việc giao thiệp, ứng xử của những con người, những

tổ chức, những chính phủ với một đô'i tượng khác thì cổ thể nói Nguyễn Ái Quốc đã thực sự làm "ngoại giao" rấ t sớm cho đến ngày cuối cùng của đời mình

Nguyễn Ái Quốc đã làm "ngoại giao" ở nhiều nước với nhứng tư cách, cương vị rất khác nhau của mình,

từ người dân nô lệ, vô sản đến Chủ tịch nước, giao thiệp với những đối tượng cũng khác nhau, từ người

mù chứ đến nhà bác học, từ cai ngục, tướng cướp đến thủ tướng, tổng thống, từ anh lính binh nhì đến đại tưđng, thống chế

Nhưng bất cứ với ai, dù ở hoàn cảnh nào, Người

cũng quan niệm rằng "mỗi người đều có cái thiện

và ác ở trong lòng, ta phải biết làm sao cho phần tốt ở trong mỗi người nảy nở như hoa mùa xuân

và phần xấu bị mất dần đi, đó là thái độ của người cách mạng" (xin Ixíu ý: không phải chỉ làm cho "phần

tố t nảy nở", mà còn "nảy nở như hoa mùa xuân" N.V.K)

Đối với đồng bào ta, có tội với dân với nước như Nguyễn Hải Thần, Người vẫn kêu gọi lòng yêu nước, giao việc - mà là giao nhứng việc quan trọng vứi chức vụ lớn Khi bộ mặt hại dân, hại nước đã quá

rõ ràng, y bị chính phủ nưức bạn giam giữ, Người

còn yêu cầu chính phủ cấp cho gạo, tiền hàng tháng

để sinh sống, để ăn năn hối ỉỗi Khi vụ Châu Phà

ở Kỳ Sơn kết thúc, cán bộ địa phương định xử tử,

giam tù bọn thổ phỉ, Người đã chỉ thị: "Tuyệt đối khômg được đánh đập, không được bắt đi cải tạo,

đi tù Tuyệt đối không được xử tử Phải giáo dục, cảm hóa, giải thích cho bà con hiểu"

Năm 1946, khi trên dưới 20 vạn "Hoa quân nhập Việt", Người đã phải ứng phó cả bốn mặt:

- Với đồng bào, ra sức giáo dục tinh thần cảnh

giác:, nhẫn nại, kiên trì "chính sách Câu Tiễn" tránh

khiêu khích địch - tức là không cho hay hạn chế mânn ác của chúng phát triển, tránh những xung đột bạo động quá khích gây hỏng việc Iđn

- Với bọn Việt quốc, Việt cách, phần thì chủ độn,g cảm hóa, liên kết, phần thì giao chức, giao quyền hạn chế tới mức tối đa không để chúng rảnh tay cùn,g với quan thầy thưc hiện kế hoạch "diệt cộng, cầrm Hồ"

- Với quân Tưởng, dùng uy tín cá nhân, dùng đại nghĩa th u y ết phục, không có những hành động tháii quá để "trêu tức" chúng, để 'chúng có cớ gây

sự, cố cớ phát huy cái ác.

- Vđi Pháp, giao thiệp với nhiều người, tranh thủ, phân hóa từng người, ngăn ngừa nhứng cơn giận

dữ "đánh chuột vỡ lọ quý" của nhân dân ta Vđi Lơ Cléc,

Người viết thư chúc mừng năm mới viên đại tưđng

thực dân này, "một nhà ái quốc" "một quân nhân

lừng danh chiến công, nhưng nay đang^tự làm tổn

thương đến uy danh và tư cách của mình" Vđi Salãng,

Người**đá tặng một tấm ảnh ghi ngày 7-4-1945 vđi

dòng chứ "tình bạn tốt đẹp" nhứng dòng chữ thật

dễ hiểu và cũng thật khó nghĩ là Người có thể viết

nên như thế Còn khi Pônmuýt, kẻ truyền đạt thư miệng của Bôlae đòi bộ đội Việt Nam nộp vú khí,

Người đã hỏi lại Pônmuýt: "Tôi biết ông đã tham gia kháng chiến của nhân dân Pháp chống Hít-le

vậy liệu ở địa vị ông, ông có thể nhận nhứng điêu kiện đó khỏng? " Pônmuýt bị lúng túng Kẻ đi thuyết giáo đă bị thuyết phục không chỉ vì sự tiếp đón chu đáo đúng mức của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn

vì chính nghĩa của cả một dân tộc

Trong hai cuộc chiến tranh chống Mỹ và Pháp,

Chủ tịch Hồ Chí Minh đâ nhiều lần kêu gọi các nhà cầm quỳền Pháp, Mỹ ngừng cuộc chiến tranh vì "máu của thanh niên hai nưức đả đổ vô ích" Người luôn

cố gắng tới mức cao nhất giứ cái "thiện" trong con người đối phương vđi phương châm "còn nước còn tát" Vì vậy cho đến khi chỉ còn vài giờ trưđc khi rời nước Pháp, Người vẫn còn ký vđi Mutê Tạm ước

14 tháng 9

Ngay cả khi ở trên đất nưđc anh em, vào các giai đoạn phức tạp, Người đã phải nhiều lần kiên

trì, khéo léo để vTjfỢt qua nhứng nghi kỵ, vượt lên

lo việc lớn

Trước đó 5 - 6 năm, trong sách "Cách huấn luyện quân sự của Khổng Minh", Người đã viết "Cương nhưng không thể bị gãy, nhu nhưng không thể uốn cong, hoàn toàn nhu nhược, hoàn toàn cương mạnh đêu

bị th ấ t bại"

Đó là "khoan mà không nhu nhược", "nhẫn nhục nhưng không khuất phục" Đó còn là "dĩ bất biến, ứng vạn biến" trong điều kiện cụ thể của một tình thế cụ thể

Phải chăng đó là kế thừa chính sách "tâm công" đánh vào lòng người, "lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo", truyền thống của dân tộc ta đã đúc kết từ nhiều th ế kỷ

Có phải đó là cách nhìn nhận, mong muốn đòi hỏi "khách không mời mà mang vú khí đến" chỉ phảicút đi (Mỹ cút) và tay sai chỉ phải rời bỏ quyền lực (ngụy nhào) chứ không buộc bị tiêu diệt hết và sẵn sàng ' "rải thảm đỏ" cho họ ra về đoàn tụ với gia đình như xưa kia ông cha ta đâ cấp thuyền, sắm ngi.ía, chở gạo, dọn đường cho quân ngoại xâm v'ê nưđc, xóa bỏ, ngăn chặn sự hận thù, không tạo cho điều ác ở đối phương trỗi 4 |ổja ẩỵ ^

và cả lâu dài để hai nước thoật khổi câôV4iia, ỊỊ

"tắt muôn đời chiến tranh"? ị ■

ỉ • - 1 ' t ' » ■ * 1 » ^ \ > 4 1 '- 1 í ỉ

sắc từ kinh tế, lịch sử, vãn hóa và ngôn ngữ, đứng vững trên quyền lợi lâu dài của đất nước, dân tộc trong cái chung của nhân loại, có tầm nhìn xa, trông rộng, biết vận dụng khôn khéo các sách lược, phương pháp đấu tranh phân hóa kẻ thù Nhưng cái đòi hỏi trước hết là cái "tâm", cái "nhân" Đối thoại với nhau, tìm cái tốt, cái thiện của nhau và tác động theo chiều hưđng tích cực để chúng "nảy nở như hoa mùa xuân" hạn chế tđi mức cao nhất "điều ác của mỗi con ngtíời" Đây là điều Chủ tịch líô Chí Minh không chỉ yèu cầu riêng đối với mọi người cộng sản mà có ý đòi hỏi người cách mạng Việt Naixi làm gương trước, đi trước một bước, chủ động trước một bước đối vđi đối tượng.

Tất cả những điều trên có thể đóng góp vào một khoa học mới, đó là "khoa học của ứng xử", khoa học lấy điều thiện để đôì tâm vđi nhau?

Hoặc có thể đây không chỉ là một quan niệm v'ê*n^oại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn

có một cái gì Iđn hơn: một nghệ thuật, một chiến lược, một nguyên tắc hay một "trường phái ứng xử" nhân đạo nh ất? Hay chỉ là một món quà mà Bác

tặng chung nhân dân các nước, tặng riêng một số

nước đang đối đầu nhau khi loài người sắp bước vào

th ế kỷ XXI, th ế kỷ mong muốn hòa dịu, hòa bình, thương yêu nhau, ít đi điều ác, nhiều hơn điều thiện đang nảy nở.như hoa của một mùa xuân chan chứa tình người? ‘