Đối với nước ta, thế kỷ XX là thế kỷ của những biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt, giành lại độc lập, tự do thống nhất Tổ Quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đại hội Đảng IX đã khảng định một trong ba chiến công có ý nghĩa lịch sử và thời đại trong thế kỷ này là “thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và từng bước đưa đất nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội” . Thắng lợi đó gắn liền với sự lãnh đạo sáng suốt và tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới. Độc lập, tự chủ và sáng tạo vừa là truyền thống vừa là bản lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đó còn là một bài học xuyên suốt lịnh sử lãnh đạo và đấu tranh của Đảng, một nhân tố bảo đảm cho Đảng hoàn thành sứ mệnh lịch sử là đội tiên phong lãnh đạo cách mạng Việt Nam. 1. Tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo của Đảng ta Những năm đầu thế kỷ XX Người cộng sản đầu tiên của Việt Nam đã tiếp cận và tiếp thu lý luận cách mạng của thời đại là chủ nghiã Mác Lênin vào năm 1920. Mười năm tiếp theo với những hoạt động vô cùng phong phú, sáng tạo của Người cộng sản Nguyễn Ái Quốc mà nổi bật là quá trình Người chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho sự mở đầu ra đời một Đảng Cộng sản ở Đông Nam Châu Á Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngay trong quá trình vận động và chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng đã thể hiện những nét rất riêng ở Nguyễn Ái Quốc, Người hiểu rõ rằng chủ nghĩa Mác Lênin không chỉ là vũ khí đấu tranh của giai cấp công nhân, mà còn của tất cả các dân tộc bị áp bức. Đối với các dân tộc bị sáp bức, lý luận đó là cái cần thiết là con đường tự giải phóng mình. Vì vậy, Nguyễn Ái Quốc đã thấy sự cần thiết phải truyền bá lý luận đó vào cả phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam. Tiếp nhận lý luận cách mạng của thời đại, phong trào công nhân Việt Nam đã chuyển dần từ tự phát tiến lên tự giác và phong trào yêu nước Việt Nam từng bước thoát khỏi sự bế tắc về đường lối. Điểm nổi bật ở đây là sự kết hợp yếu tố giai cấp và dân tộc, gắn liền vấn đề giải phóng dân tộc với giải phóng xã hội. Nếu giải phóng xã hội để thực hiện chủ nghĩa xã hội là cái đích cần đi tới thì mục tiêu giành độc lập dân tộc phải đặt ra trước hết. Cách mạng Việt Nam phải giải quyết cả hai vấn đề nặng nề mà trước hết là giải phóng dân tộc. Sự ra đời của Đảng (321930) với chính cương và sách lược vắn tắt do Nguyễn Ái Quốc khởi thảo và luận cương chính trị thông qua tháng 101930 đã thể hiện quan điểm đó.
Trang 1Đối với nước ta, thế kỷ XX là thế kỷ của những biến đổi tolớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt, giành lại độc lập, tự do thống nhất
Tổ Quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội Đại hội Đảng IX đã khảngđịnh một trong ba chiến công có ý nghĩa lịch sử và thời đại trong thế
kỷ này là “thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và từng bước đưa đất
nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội” 1 Thắng lợi đó gắn liền với sự
lãnh đạo sáng suốt và tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo của ĐảngCộng sản Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới
Độc lập, tự chủ và sáng tạo vừa là truyền thống vừa là bản lĩnhcủa Đảng Cộng sản Việt Nam Đó còn là một bài học xuyên suốtlịnh sử lãnh đạo và đấu tranh của Đảng, một nhân tố bảo đảm choĐảng hoàn thành sứ mệnh lịch sử là đội tiên phong lãnh đạo cáchmạng Việt Nam
1 Tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo của Đảng ta
Những năm đầu thế kỷ XX Người cộng sản đầu tiên của ViệtNam đã tiếp cận và tiếp thu lý luận cách mạng của thời đại là chủnghiã Mác - Lênin vào năm 1920 Mười năm tiếp theo với nhữnghoạt động vô cùng phong phú, sáng tạo của Người cộng sản -Nguyễn Ái Quốc mà nổi bật là quá trình Người chuẩn bị những điềukiện cần thiết cho sự mở đầu ra đời một Đảng Cộng sản ở ĐôngNam Châu Á - Đảng Cộng sản Việt Nam Ngay trong quá trình vậnđộng và chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng đã thể hiện những nét rấtriêng ở Nguyễn Ái Quốc, Người hiểu rõ rằng chủ nghĩa Mác - Lênin
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ IX, Nxb CTQG, H.2001, tr.6
Trang 2không chỉ là vũ khí đấu tranh của giai cấp công nhân, mà còn của tất
cả các dân tộc bị áp bức Đối với các dân tộc bị sáp bức, lý luận đó
là cái cần thiết là con đường tự giải phóng mình Vì vậy, Nguyễn ÁiQuốc đã thấy sự cần thiết phải truyền bá lý luận đó vào cả phongtrào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam Tiếp nhận lý luậncách mạng của thời đại, phong trào công nhân Việt Nam đã chuyểndần từ tự phát tiến lên tự giác và phong trào yêu nước Việt Namtừng bước thoát khỏi sự bế tắc về đường lối Điểm nổi bật ở đây là
sự kết hợp yếu tố giai cấp và dân tộc, gắn liền vấn đề giải phóng dântộc với giải phóng xã hội Nếu giải phóng xã hội để thực hiện chủnghĩa xã hội là cái đích cần đi tới thì mục tiêu giành độc lập dân tộcphải đặt ra trước hết Cách mạng Việt Nam phải giải quyết cả haivấn đề nặng nề mà trước hết là giải phóng dân tộc Sự ra đời củaĐảng (3/2/1930) với chính cương và sách lược vắn tắt do Nguyễn
Ái Quốc khởi thảo và luận cương chính trị thông qua tháng 10/1930
đã thể hiện quan điểm đó
Cần phải thấy rằng thời điểm Nguyễn Ái Quốc thành lập ĐảngCộng sản Việt Nam, vấn đề dân tộc và thuộc địa không phải đãđược các Đảng cộng sản ở Châu Âu và Quốc tế cộng sản hiểu đúng
và đặt đúng vị trí của nó Đặt trong bối cảnh như thế mới thấy hếttinh thần độc lập, tự chủ và sáng tạo trong đường lối trên cơ sở nắmbắt đúng yêu cầu thực tiễn của đất nước và dân tộc, không sao chépđường lối cách mạng của các Đảng cộng sản khác, hay các phongtrào dân tộc khác nhau trên thế giới; coi chủ nghĩa Mác - Lênin như
“bàn chỉ nam” cho con thuyền cách mạng Việt Nam.
Trang 3Chặng đường mười năm sau ngày thành lập Đảng, Nguyễn ÁiQuốc vẫn hoạt động ở nước ngoài Từ sự vận động đầy sôi động củacách mạng, của đất nước Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (11/1939)khảng định lại quan điểm đã nêu ở hội nghị thành lập Đảng là:
giương cao ngọn cờ giải phóng dân tộc Như vậy, cũng phải mất tới
10 năm mới chứng minh một quan điểm, một đường lối đúng, tháng2/1941 Nguyễn Ái Quốc về nước cùng Trung ương Đảng lãnh đạocao trào giải phóng dân tộc Hội nghị Trung ương đảng lần thứ 8(5/1941) đã quyết định những vần đề cơ bản và cụ thể dẫn tới thắnglợi của cuộc cách mạng tháng 8/1945 Với sứ mệnh nặng nề là lãnhđạo toàn dân tộc giành cho được độc lập, Đảng và Hồ Chí Minh rasức lãnh đạo xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng bao gồmlực lượng chính trị và lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa cáchmạng ở cả miền núi đồng bằng và thành thị, tập trung và tổ chức
toàn dân “đem sức ta mà giải phóng cho ta” với một nước thuộc địa
nhỏ yếu phải đương đầu với những kẻ thù hùng mạnh trên thế giới làPháp - Nhật, nên phải có phương pháp hình thức đấu tranh thích hợp
đi từ khởi nghĩa từng phần đến tổng khởi nghĩa, phải sáng tạo và năngđộng chớp đúng thời cơ để giành thắng lợi trước cách mạng chínhquốc Như vậy, thắng lợi của cách mạng tháng tám năm 1945 là thắnglợi của tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo cả về: mục tiêu, hình thức,phương pháp đấu tranh; xây dựng phát triển lực lượng ; chiến lược vàchỉ đạo chiến lược; phát huy nhân tố tự thân với tranh thủ thời cơ dotình hình chiến tranh thế giới đem lại
Trang 4Ngay sau khi thắng lợi của cách mạng tháng Tám, nước ViệtNam độc lập lại dơi vào vòng vây và sự tấn công của chủ nghĩa đế
quốc Nhiệm vụ hàng đầu là bảo vệ thành quả cách mạng và thành
công nổi bật của Đảng ta sau khi giành chính quyền trong thờigian từ tháng 9/1946 là tăng cường sức mạnh thực sự của cáchmạng để có thể tự bảo vệ trong điều kiện đồng chí bè bạn chưa thểtrực tiếp giúp đỡ Sự nhạy cảm đặc biệt về chính trị của Đảng và
Hồ Chí Minh đã dẫn đến thành công trong sách lược lợi dụng mâuthuẫn trong hàng ngũ kẻ thù, một yếu tố có ý nghĩa quyết định đếnkhả năng tự bảo vệ Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cả dân tộc đãđứng lên tự giải phóng, nay lại tự mình bảo vệ và phát triển thànhquả cách mạng bằng những phương sách đầy sáng tạo đưa conthuyền cách mạng Việt nam vượt qua những thác gềnh để lướt tới
Những cuộc chiến tranh nhằm giải phóng đất nước đã kết thúcvới thắng lợi hoàn toàn vào năm 1975 Đó là thành quả của đườnglối chiến tranh nhân dân của Đảng Cộng sản Việt Nam Bản thân sựkiên trì tiến hành kháng chiến suốt 30 năm vượt qua biết bao nhiêuthử thách của thời gian và những tác động phức tạp của tình hìnhthế giới đã thể hiện sự độc lập, tự chủ và sáng tạo của Đảng ta vàdân tộc ta Có thể thấy rõ là, trong hai cuộc kháng chiến, Đảng vànhân dân ta đã nhận được sự giúp đỡ và ủng hộ to lớn, có hiệu quảcủa các nước xã hội chủ nghĩa và các lực lượng tiến bộ trên thế giới,song Đảng ta luôn giữ vững sự độc lập, tự chủ trong đường lối tiếnhành đấu tranh cách mạng Nhờ sáng tạo trong hình thức và phương
Trang 5pháp đấu tranh mà chúng ta đã giành thắng lợi từng bước, tiến tớithắng lợi hoàn toàn.
Với chặng đường 45 năm liên tục chiến đấu và hy sinh giànhthắng lợi trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân có thể coi độclập, tự chủ và sáng tạo là tinh thần tiêu biểu chi phối toàn bộ hoạtđộng lãnh đạo của Đảng Kinh nghiệm của từng thời kỳ cũng như
bài học chung trong lãnh đạo là: nếu không độc lập, tự chủ và sáng
tạo, phạm vào chủ nghĩa giáo điều, rập khuôn kinh nghiệm bên ngoài, chịu ảnh hưởng nặng nề của bên ngoaì thì sẽ phạm phải sai lầm và tổn thất.
Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Miền Bắc từ năm 1954
và trên cả nước từ năm 1975, suốt một thời kỳ dài, Đảng ta mặc dù
đã vạch ra đường lối chung và đường lối phát triển kinh tế, songtrên thực tế đã thực hiện theo mô hình của các nước xã hội chủnghĩa đi trước, nhất là cơ chế quản lý Sự trì trệ và kém hiệu quả củaquá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong đường lối vàphương pháp, rập khuôn cách làm của nước ngoài Tuy vậy, cũngphải thấy rằng, Đảng ta cũng sớm bắt đầu quá trình tìm tòi cách làmmới, sớm tính đến hiệu quả của trình xây dựng đất nước Quá trìnhtìm tòi đó đã bắt đầu từ những năm 60 trên miền Bắc
Độc lập, tự chủ và sáng tạo để tìm hướng đi phù hợp với hoàncảnh của đất nước là rất khó khăn, phức tạp Để khẳng định đượccon đường giải phóng dân tộc nêu ra ở Cương Lĩnh đầu tiên là đúngcũng phải mất gần 10 năm tức là đến Hội nghị Trung ương Đảng lầnthứ sáu, (tháng 11 - 1939) Sau năm 1954, để xác định một cách
Trang 6đúng đắn đường lối và phương pháp cách mạng Việt Nam, có đượcNghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 (tháng 1 - 1959),Đảng ta cũng phải mất 5 năm.
Năm 1958, miền Bắc bắt đầu quá trình cải tạo xã hội chủnghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội Năm năm sau, Đảng ta cũngthấy rõ những hạn chế, khiếm khuyết của mô hình và cơ chế đangthực hiện Vì vậy, năm 1963, Đảng đã tiến hành những cuộc vận
động lớn như: “cải tiến quản lý hợp tác xã”, “cải tiến kỹ thuật” trong nông nghiệp và “3 xây, 3 chống” trong công nghiệp và
thương nghiệp Tiếp đó là quá trình tìm kiếm cách làm ăn mới diễn
ra liên tục cả từ phía Đảng và Nhà nước và cả từ phía quần chúngnhân dân, cả từ phía Trung ương và cả từ phía các địa phương
Sau khi giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước(1975), Đảng ta với tinh thần độc lập, tự chủ, động viên ý chí tự lực
tự cường, phát huy sức mạnh của cả dân tộc để xây dựng và pháttriển đất nước với quy mô và tốc độ lớn Nếu thời kỳ xây dựng chủnghĩa xã hội ở miền Bắc do còn bị chi phối bởi quy luật chiến tranhnên sự tìm tòi kéo dài mà chưa tìm được con đường để phát triển,thì trong thời kỳ cả nước xây dựng chủ nghĩa xã hội, chỉ trong 4năm chúng ta đã tìm ra được một hướng đi mới với nghị quyết
Trung Ương 6 (năm1979) khuyến khích sản xuất bung ra Hội nghị
này được coi là sự mở đầu của công cuộc đổi mới nói chung và đổimới tư duy nói riêng Những chủ trương và các giải pháp Hội nghịđưa ra có tính chất đột phá, không chỉ nhằm khắc phục những khókhăn trước mắt mà còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cho sự khởi đầu
Trang 7của tư duy mới đúng đắn sáng tạo, một xu thế mới, tháo gỡ những gìtrói buộc sự phát triển kinh tế - xã hội, đó là một dấu hiệu về khả năngchuyển đổi mô hình CNXH ở Việt Nam Mặc dù vậy, để có đượcquyết định rứt khoát đường lối đổi mới tại Đại hội Đảng VI (12/1986),
cả nước cũng phải trải qua nhiều thể nghiệm, với cả sai lầm vấp váp
Từ thực tiễn lịch sử càng cho chúng ta thấy Đảng ta đã nêucao trách nhiệm trước đất nước và nhân dân, với tinh thần độc lập
tự chủ và sáng tạo rất lớn Cũng cần thấy rằng, các nước XHCNtrước đây đã trải qua nhiều chục năm thực hiện cơ chế và mô hình
cũ, khi tìm đến cái mới bằng cải tổ, cải cách, thì lại mắc sai lầm vàdẫn đến sụp đổ Như thế, càng thấy sự khó khăn, phức tạp của quátrình cách mạng, tinh thần sáng tạo và ý thức độc lập, tự chủ củaĐảng ta càng có ý nghĩa quyết định giúp cách mạng vượt lên mọithử thách để giành thắng lợi
Tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo trong cách mạng XHCNcàng được thể hiện nổi bật trong sự nghiệp đổi mới từ năm 1986đến nay là: chúng ta không rập khuôn máy móc theo mô hình cải tổcủa các nước; sáng tạo bước đi riêng, tỉnh táo và kịp thời phát hiệnnhững sai lầm của các nước để đưa công cuộc đổi mới của nước taphát triển đúng hướng và có hiệu quả Thắng lợi của công cuộc đổimới chính là thắng lợi của đường lối đổi mới mang tính độc lập, tựchủ, sáng tạo rất cao của Đảng ta Đảng ta đã kiên định con đườngXHCN, nắm vững nguyên tắc, đồng thời nhạy bén nắm bắt cái mới.Không chỉ dừng lại ở xác định đường lối, Đảng ta đã đặc biệt quantâm thể chế hoá và cụ thể hoá đường lối thành pháp luật và chính
Trang 8sách; bình tĩnh và chủ động vượt qua những thách thức nặng nề,những chấn động chính trị của thế giới, bảo đảm cho đất nước vàchế độ XHCN đứng vững và phát triển
Trong lịch sử Đảng ta, có những thời điểm khó khăn tưởngnhư không thể vượt qua nổi, công cuộc đổi mới trong những nămqua là một trong những thời điểm như thế Từ những thành tựu của
công cuộc đổi mới, Đảng ta củng cố thêm nhận thức: nếu biết nêu
cao tinh thần độc lập, tự chủ và sáng tạo thì hoàn toàn có thể vượt qua mọi thử thách dù là thử thách nghiêm trọng nhất Trong diễn
văn kỷ niệm 105 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, nói về độclập, tự chủ, sáng tạo, tự lực, tự cường, Tổng bí thư Đỗ Mười đã chỉ
rõ: “Kinh nghiệm lịch sử đã chỉ rõ rằng cách mạng chỉ giành được
thắng lợi khi chúng ta kiên định mục tiêu, nêu cao tinh thần độc lập,
tự chủ, tự lực, tự cường, đổi mới, sáng tạo” 2 Như vậy, không chỉ
trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân mà cả trong cách mạng
xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đều chú trọng phát huy tinh thần độc lập,
tự chủ, sáng tạo Ở đây, cần thiết phải thấy rõ những yếu tố đã làmnên truyền thống và bản lĩnh độc lập, tự chủ sáng tạo của Đảng ta!
Trước hết đó là phẩm chất chính trị của Đảng ta - Đảng do
Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện Phẩm chất
và bản lĩnh Hồ Chí Minh là độc lập, tự chủ và sáng tạo đã trở thànhphẩm chất và bản lĩnh của Đảng và luôn luôn được Đảng giữ vững
và phát huy Cần nhấn mạnh rằng, phẩm chất chính trị của đội tiênphong là sự trung thành vô hạn với giai cấp và dân tộc, một lòngmột dạ vì nước, vì dân Đảng ta là đạo đức, là văn minh như Chủ
2 Đỗ Mười: Diễn văn kỷ niệm lần thứ 105 ngày sinh Chủ Tịch Hồ Chí Minh, Báo Nhân dân, ngày 20/05/1995
Trang 9tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định Không có phẩm chất chính trịnhư thế, chắc chắn không thể có ý trí độc lập, tự chủ và tinh thầnsáng tạo.
Độc lập, tự chủ, sáng tạo chỉ có được với một Đảng luôn luôn
tiêu biểu cho trí tuệ của dân tộc Trí tuệ của Đảng trước hết là trang
bị lý luận tiền phong, là không ngừng nâng cao trình độ lý luận, khảnăng tư duy lý luận và tổng kết lý luận Đó cũng là khả năng nắmbắt và vận dụng quy luật khách quan trên cơ cở phải nhìn cho rộng,suy cho kỹ như Hồ Chí Minh đã căn dặn Ở mỗi thời kỳ lịch sử,Đảng chú trọng xây dựng Đảng, nâng cao trình độ trình độ lãnh đạolên ngang tầm với đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng, của đất nước vàdân tộc Cuộc sống hàng ngày khảng định rằng: không nâng cao trítuệ của Đảng thì chẳng những không thực hiện được vai trò lãnhđạo mà cũng không giữ được độc lập tự chủ, nhất là ở trong nhữngbước ngoặt khó khăn phức tạp
Độc lập, tự chủ, sáng tạo hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa dân tộccực đoan, hẹp hòi, trái lại nó chính là sản phẩm của chủ nghĩa quốc
tế chân chính và trong sáng Ở đây, đòi hỏi phải giải quyết đúng đắnmối quan hệ giữa dân tộc và thời đại, giữa những vấn đề cụ thể củacách mạng Việt nam với xu thế chung của cách mạng thế giới vàtình hình quốc tế
Độc lập, tự chủ, sáng tạo phản ánh kinh nghiệm lãnh đạochính trị của Đảng Một Đảng dày dạn và từng trải trong đấu tranhcách mạng mới có bản lĩnh độc lập, tự chủ, sáng tạo Lãnh đạochính trị là một khoa học và nghệ thuật mà độc lập, tự chủ, sáng tạo
Trang 10là biểu hiện của khoa học và nghệ thuật đó Bởi vì, nó phản ánh quyluật vận động của cách mạng thông qua sự vận dụng của đội tiềnphong lãnh đạo là Đảng Cộng sản.
Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Khoá VIII
(12/1997) đã nhấn mạnh tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt là “Tiếp tục đẩy
mạnh công cuộc đổi mới, khơi dậy và phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, ra sức cần kiệm để đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nâng cao hiệu quả sức cạnh tranh của nền kinh tế, kết hợp chặt chẽ với phát triển văn hoá giáo dục, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội Ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất đi đôi với xây dưng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nâng cao ý chí tự lực tự cường, giữ vững bản sắc dân tộc trong tiến trình hội nhập quốc tế Bảo đảm an ninh quốc phòng vững chắc Kết hợp chặt chẽ đổi mới kinh tế - xã hội với cải cách bộ máy nhà nước và hệ thống hành trính, xây dựng Đảng ngang tầm đòi hỏi của thời kỳ mới” 3
2 Độc lập, tự chủ, sáng tạo trong lực chọn hình thức, bước
đi, cách làm phù hợp của quá trình đổi mới ở Việt nam
V.I.Lênin viết: “Tất cả các dân tộc đều đi đến chủ nghĩa xã
hội, đó là điều không tránh khỏi, nhưng tất cả các dân tộc đều tiến tới chủ nghiã xã hội không phải một cách hoàn toàn giống nhau Mỗi dân tộc sẽ đưa đặc điểm nước mình vào hình thức này hay hình thức khác của chế độ dân chủ vào loại này hay loại khác của chuyên chính vô sản, vào nhịp độ này hay nhịp độ khác của việc cải
3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện hội nghị lần thứ tư ban chấp hành Trung Ương khoá VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr54
Trang 11tạo xã hội chủ nghĩa đối với các mặt khác nhau của đời sống xã
lược hay mục tiêu, phương hướng cụ thể của mỗi thời kỳ cách mạng
là vấn đề có ý nghĩa quyết định trước tiên bảo đảm cho cách mạngthắng lợi Song bằng con đường nào, với những hình thức nào, bước
đi nào, cách làm như thế nào cho phù hợp để thực hiện mục tiêu,phương hướng đã định, vấn đề này cũng rất quan trọng Kinh
nghiệm cho thấy: “Phong trào cách mạng có khí dẫm chân tại chỗ,
thậm trí thất bại nữa, không phải vì thiếu phương hướng và mục tiêu rõ ràng, mà chủ yếu vì thiếu phương pháp cách mạng thích hợp” 5 Thực tiễn lịch sử sẽ không có và không bao giờ có được một
phương pháp cách mạng duy nhất đúng để có thể áp dụng cho mọinước, mọi hoàn cảnh Một phương thức nào đó thích hợp cho nướcnày, lại có thể không dùng được ở nước khác; đúng trong thời kỳnày, hoàn cảnh này, song sẽ lại là sai nếu đem áp dụng máy mócvào thời kỳ khác, hoàn cảnh khác Tất cả đều tuỳ thuộc ở nhữngđiều kiện lịch sử cụ thể
Xuất phát từ yêu cầu bức thiết của dân tộc và đất nước, trên cơ
sở tổng kết thực tiễn, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của cácnước khác, Đảng ta đã lựa chọn hình thức, bước đi, cách làm củanước ta là:
2.1 Tập trung phát triển kinh tế
Nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội, xét đếncùng là sự sản xuất vật chất và tái sản xuất ra đời sống hiện thực
4 V.I.Lênin: Toàn tập, tập 30, Nxb Tiến bộ, M.1981, tr.160
5 Lê Duẩn: Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb Sự thật, H.1976, tr.34
Trang 12Nước ta từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, nền kinh tế đã lâmvào khủng hoảng, trì trệ Nhất là sau cuộc tổng điều chỉnh giá -lương - tiền lần thứ hai (9/1985) không thành công, lạm phát tăngđến 774,7%, đời sống nhân dân gặp rất nhiều khó khăn Nếu khôngkhắc phục tình trạng đó thì chẳng những dân tôc ta bị kìm hãmtrong nghèo nàm lạc hậu, mà vận mệnh của Đảng, của chế độXHCN cũng đứng trước thử thách khó lường Cho nên, Đảng ta tậptrung cho đổi mới kinh tế, đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng, coi đó
là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng
Trong khi Đảng ta xác định cần tập trung cho đổi mới kinh tếthì cũng bắt đầu sự khủng hoảng và sụp đổ ở các nước Đông Âu,Liên Xô thành trì của cách mạng thế giới, có quan hệ chặt chẽ vềkinh tế đối ngoại với nước ta chiến tới 90% phải tan rã và làm toàn
bộ kinh tế đối ngoại của nước ta bị xáo trộn Mỹ và các nướcphương Tây vẫn đang bao vây cấm vận đối với nước ta Quan hệViệt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Cămpuchia, Việt nam -ASEAN vẫn chưa có quan hệ bình thường, thậm chí còn đối đầucăng thẳng Cho nên, sự nghiệp phát triển kinh tế của nước ta đứngtrước những thách thức hết sức hiểm nghèo, đòi hỏi phải phát huytinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo, từ thực tiễn và bám sát thực tiễntrong nước và những biến đổi của thế giới, vận dụng sáng tạo Chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm tìm ra những hìnhthức, bước đi, cách làm thích hợp để ổn định nền kinh tế vốn đanggặp rất nhiều khó khăn
Trang 13Từ những hiện tượng “khoán chui” trong hợp tác xã nông nghiệp, hiện tượng “xé rào” trong các xí nghiệp quốc doanh; từ chủ trương “làm cho sản xuất bung ra”, ý tưởng sử dụng các thành phần
kinh tế ngoài quốc doanh và tập thể ở Hội nghị Trung ương 6, khoá
IV (8/1979)… tư duy kinh tế của Đảng đã từng bước hình thành vàphát triển Cho đến nay chúng ta đã xây dựng được mô hình kinh tế
trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam: “Nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa” 6 Đi sâu vào nghiên cứu chúng ta thấy rõ tư duy
mới của Đảng ta là không dập khuân, sao chép máy móc, nếu dậpkhuân sao chép trong thời điển này sẽ dẫn đến hậu quả khó lường.Đảng ta tiến hành lãnh đạo chuyển nền kinh tế tập trung quan liêu baocấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, các thành phần kinh
tế đều có vai trò, vị trí khác nhau, trong đó kinh tế quốc doanh và kinh
tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân.Đảng ta chủ trương xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chuyểnsang cơ chế thị trường, nhưng không tuyệt đối hoá và coi thị trường là
“liều thuốc vạn năng” Trong cơ chế thị trường phải giữ vững được
vai trò quản lý, điều tiết của Nhà Nước để vừa khuyến khích mặt tíchcực và hạn chế những điểm tiêu cực của cơ chế, kết hợp chặt chẽ hàihoà giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xãhội
Những chủ trương chính sách của Đảng nêu trên đã được cụthể hoá bằng hệ thống pháp luật, quy định của Nhà nước, từng bước
đi vào cuộc sống, ổn định tình hình kinhh tế, đưa nước ta ra khỏitình trạng khủng hoảng, hoàn thành những nhiệm vụ, mục tiêu kinh
6 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ IX, Nxb CTQG, H.2001, tr.96
Trang 14tế trong chặng đường đầu và bước sang thời kỳ mới, thời kỳ đẩymạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Thắng lợitrên lĩnh vực kinh tế đã tạo ra những tiền đề cần thiết về vật chất vàtinh thần để giữ vững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhândân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào con đường XHCN mà Đảng vànhân dân ta đã lựa chọn, tạo điều kiện cho đổi mới các lĩnh vựckhác của đời sống xã hội.
Bàn về bước đi của thời kỳ quá độ, Đảng ta cho rằng thời kỳ quá
độ của nước ta chia làm nhiều chặng, nhưng cho đến nay có hai chặng
mà chúng ta đã và đang vượt qua Đó là chặng đường đầu kéo dàikhoảng 20 năm (1975-1995) là chặng đường chuẩn bị cho côngnghiệp hoá, hiện đại hoá Chặng đường thứ hai đẩy mạnh công nghiệphoá, hiện đại hoá đất nước, dự kiến khéo dài 25 năm (1995 - 2020),nhằm đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp Trong chặngđường thứ hai, Đảng ta phân ra các bước quá độ nhỏ là:
- Từ năm 1995 đến năm 2000 nhằm đẩy tới một bước côngnghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh, bước này có tính chất bản lề, quá
độ từ chặng đầu đến chặng đường thứ hai, trong đó cần phải tậptrung đặc biệt công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nôngthôn, phát triển toàn diện nông, lâm, ngư nghiệp, gắn với côngnghiệp chế biến, công nghiệp hàng tiêu dùng nhằm vừa đáp ứng nhucầu cần thiết của nhân dân, vừa đẩy mạnh xuất khẩu, tăng nhanhtích luỹ từ nội bộ nền kinh tế khoảng 25% Một loạt những biệnphát thực hiện tương đối đồng bộ, toàn diện như: nâng cấp, hiện đạihoá có trong điểm kết cấu hạ tầng, xây dựng hành lang pháp lý và
Trang 15hình thành khung thể chế cho sự vận hành của nền kinh tế thịtrường, cải cách cơ bản hệ thống tài trính và ngân hàng, tạo thịtrường vốn và thị trường các yếu tố của sản xuất, giải quyết việclàm, khống chế tăng dân số, chuyển mạnh chất lượng giáo dục đàotạo… Đó là bước chuyển mạnh sang kinh tế thị trường định hướng
- Từ 2011 đến 2020 là bước đẩy mạnh công nghiệp hoá hiệnđậi hoá, hoàn thành về cơ bản quá trình công nghiệp hoá đất nước,đưa nước ta vượt trình độ trung bình của các nước phát triển, tạo cơ
sở và điều kiện để từ đó tiến vào xã hội thông tin Hình thức bước đicách làm của chúng ta trong thực hiện nhiệm vụ công nghiệp hoá,hiện đại hoá XHCN hoàn toàn phù hợp với Việt Nam, nó khônggiống các nước, mà cũng khác lối tư duy kiểu cũ về công nhiệp hoá,hiện đại hóa của trước thời kỳ đổi mới