THU HOẠCH sự phát triển lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và sự vận DụNG SáNG tạo của ĐảNG TA

Lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một nội dung rất cơ bản trong học thuyết hình thái kinh tế xã hội của chủ nghĩa Mác Lênin. Những tư tưởng đó đã được Mác Ăngghen vạch ra những nét cơ bản và đã được V.I.Lênin tiếp thu, bảo vệ, vận dụng và phát triển sáng tạo trong điều kiện lịch sử mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga những năm đầu của thế kỷ XX. Hiện nay trước sự sụp đổ chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu, các thế lực phản động, các học giả tư sản ra sức tập trung công kích, chống phá, xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác Lênin nói chung và lý luận về thời kỳ quá độ nói riêng. Vì vậy việc nhận thức và làm sáng tỏ những tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn, qua đó góp phần tích cực trong việc đấu tranh, bảo vệ và phát triển lý luận về thời kỳ quá độ trong giai đoạn cách mạng mới. Trong quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn phong phú, sôi động của mình C.Mác Ph.Ăngghen đã hình thành những tư tưởng hết sức cơ bản về thời kỳ quá độ. Do áp dụng triệt để phương pháp biện chứng vào việc nghiên cứu xã hội. C.Mác Ph.Ăngghen không những phân chia lịch sử phát triển của xã hội loài người qua các hình thái kinh tế xã hội, mà còn phân chia mỗi hình thái kinh tế xã hội thành các giai đoạn phát triển nhất định. Theo Mác, mỗi một hình thái kinh tế xã hội đều có tính chất quá độ và tính chất lịch sử. Bằng cách phân tích khoa học quá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong của hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa và những vấn đề gắn liền với giai đoạn của quá trình ấy, các ông đã chứng minh chủ nghĩa tư bản phải nhường chỗ cho chủ nghĩa cộng sản đó là một quá trình lịch sử tự nhiên. Các ông đã nhìn thấy rằng, xã hội mới phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều thời kỳ trên con đường đi tới xã hội cộng sản chủ nghĩa.

THU HOẠCH-Sự phát triển lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và Sự VậN DụNG SáNG TạO CủA ĐảNG TA

Lý luận về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một nội dung rất

cơ bản trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác

- Lênin Những tư tưởng đó đã được Mác - Ăngghen vạch ra nhữngnét cơ bản và đã được V.I.Lênin tiếp thu, bảo vệ, vận dụng và pháttriển sáng tạo trong điều kiện lịch sử mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở nước Nga những năm đầu của thế kỷ XX Hiện nay trước sự sụp

đổ chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu, cácthế lực phản động, các học giả tư sản ra sức tập trung công kích,chống phá, xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và

lý luận về thời kỳ quá độ nói riêng Vì vậy việc nhận thức và làmsáng tỏ những tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là vấn đề cấp thiết cả về lý luận vàthực tiễn, qua đó góp phần tích cực trong việc đấu tranh, bảo vệ vàphát triển lý luận về thời kỳ quá độ trong giai đoạn cách mạng mới

Trong quá trình hoạt động lý luận và thực tiễn phong phú, sôiđộng của mình C.Mác - Ph.Ăngghen đã hình thành những tư tưởnghết sức cơ bản về thời kỳ quá độ Do áp dụng triệt để phương phápbiện chứng vào việc nghiên cứu xã hội C.Mác - Ph.Ăngghen khôngnhững phân chia lịch sử phát triển của xã hội loài người qua cáchình thái kinh tế - xã hội, mà còn phân chia mỗi hình thái kinh tế - xãhội thành các giai đoạn phát triển nhất định Theo Mác, mỗi một hìnhthái kinh tế - xã hội đều có tính chất quá độ và tính chất lịch sử.Bằng cách phân tích khoa học quá trình phát sinh, phát triển và tiêuvong của hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa và những vấn

đề gắn liền với giai đoạn của quá trình ấy, các ông đã chứng minhchủ nghĩa tư bản phải nhường chỗ cho chủ nghĩa cộng sản đó làmột quá trình lịch sử tự nhiên Các ông đã nhìn thấy rằng, xã hộimới phải trải qua nhiều giai đoạn, nhiều thời kỳ trên con đường đi tới xãhội cộng sản chủ nghĩa

Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức” các ông đã nói rõ tính kháchquan sự vận động phát triển của lịch sử xã hội loài người tất yếu sẽ

đi lên chủ nghĩa cộng sản: chủ nghĩa cộng sản không phải là trạng

thái cần phải tạo ra, không phải là một lý tưởng mà hiện thực phảikhuôn theo Chúng ta gọi chủ nghĩa cộng sản là một trào lưu hiệnthực, nó xoá bỏ trạng thái hiện nay Trong tác phẩm “phê phánCương lĩnh Gô ta” Mác đã đưa ra định nghĩa kinh điển về thời kỳ

quá độ lên chủ nghĩa xã hội Mác viết: “giữa xã hội tư bản chủ nghĩa

và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ

xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá

độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy không phải là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản”1 Thời kỳ

quá độ “là xã hội vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa do đó là

một xã hội, về mọi phương diện - kinh tế, đạo đức, tinh thần còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà nó đã lọt lòng ra”2 Đó là xãhội chưa phát triển trên cơ sở của chính nó C.Mác - Ph.Ăngghen đãnêu ý tưởng về hai giai đoạn của chủ nghĩa cộng sản, giai đoạnthấp, Mác gọi là xã hội - xã hội chủ nghĩa, một xã hội vừa thoát thai

từ xã hội cũ, trong xã hội ấy tất yếu còn đấu tranh giai cấp và vì vậycòn cần đến nhà nước của giai cấp vô sản, nó tồn tại đến khi xây

1 C.Mác - Ph ngghen to t p, t p 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 Ăngghen toà tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47.

2 S d, tr.33 đd, tr.33.

dựng xong cơ sở vật chất cho chủ nghĩa cộng sản, hay nói cáchkhác là bảo đảm cho chủ nghĩa cộng sản phát triển trên cơ sở củachính nó Giai đoạn cao là chủ nghĩa cộng sản, xã hội không cònphân công lao động, không còn phân biệt giữa lao động trí óc và laođộng chân tay, làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu Như vậy thời

kỳ quá độ là thời kỳ sinh đẻ lâu dài và đau đớn để loại bỏ dần cái cũ,xây dựng và củng cố dần những cái mới, là thời kỳ tạo ra những tiền

đề vật chất và tinh thần để hình thành một xã hội mới cao hơn xã hội

tư bản

Kế thừa và phát triển toàn diện tư tưởng của C.Mác Ph.Ăngghen về phân kỳ hình thái kinh tế - xã hội, về thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện mới, giai đoạn chủ nghĩa tư bảnphát triển thành chủ nghĩa đế quốc, cách mạng xã hội chủ nghĩa đãtrở thành vấn đề trực tiếp Lênin đã đề cập đến khả năng giànhthắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở một số nước, kể cảnhững nước tư bản chủ nghĩa phát triển trung bình, thậm chí còn lạchậu nhiều mặt Cuộc cách mạng tháng Mười Nga năm 1917, cùngvới quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga đã để lại nhiều

-bài học kinh nghiệm quý báu về vấn đề lý luận và thực tiễn của thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, làm cho lý luận về thời kỳ quá độ lênchủ nghĩa xã hội ngày càng sáng tỏ hơn Trong tác phẩm “Nhà nước

và cách mạng” Lênin đã phân chia hình thái kinh tế - xã hội cộngsản chủ nghĩa qua ba giai đoạn: Giai đoạn một: “những cơn đau đẻkéo dài”, gọi là thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; Giai đoan hai:

“giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa”, gọi là chủ nghĩa xãhội; Giai đoạn ba: “giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa” gọi

là chủ nghĩa cộng sản Qua sự phân kỳ của Lênin, thời kỳ quá độ có

vị trí độc lập tương đối, không nằm trong giai đoạn đầu của xã hộicộng sản chủ nghĩa, chỉ có nhận thức như vậy về thời kỳ quá độ thìmới xác định được vị trí, phạm vi, đặc điểm, tính chất giới hạn củathời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa Mác Lênin còn chỉ rõ:

“những thời kỳ của lịch sử xã hội cũng giống như những thời kỳ của

lịch sử trái đất đều không có ranh giới trìu tượng nào thật rành mạch

như những cách phân giới hạn trong giới tự nhiên hoặc trong xã hội,

1 C.Mác - Ph ngghen to t p, t p 23, Nxb CTQG, H, 1995, tr 537 Ăngghen toà tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47.

đều chỉ có tính chất quy ước và không cố định, đều là tương đối chứ không phải là tuyệt đối.”2 Qua đó ta thấy rằng tư tưởng của C.Mác -Ph.Ăngghen và Lênin là rất biện chứng, thống nhất, khi chúng tanhận biết được vị trí, giới hạn của thời kỳ quá độ, thì ngay trong vịtrí, giới hạn đó còn hàm chứa cả những đặc điểm, nội dung của thời

kỳ quá độ và còn của cả giai đoạn XHCN

Như vậy, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo quan điểmcủa chủ nghĩa Mác - Lênin là thời kỳ chuyển biến cách mạng từ xãhội cũ sang xã hội mới xã hội - xã hội chủ nghĩa, được bắt đầu khigiai cấp vô sản giành chính quyền, thiết lập chuyên chính vô sản,kết thúc khi xây dựng xong cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xãhội Trong thời kỳ quá độ thì đặc điểm kinh tế là biểu hiện rõ nétnhất, đó là quan hệ về sỏ hữu, về phân phối sản phẩm lao động.Theo quan điểm của C.Mác - Ph.Ăngghen, trong thời kỳ quá độ,chính quyền tư bản chủ nghĩa đã bị đánh bại nhưng chế độ tư hữuvẫn còn tồn tại, việc cải tạo và đi đến xoá bỏ phải tiến hành dần dần,

đó là quá trình mà giai cấp vô sản phải tạo ra được khối lượng tư

2 Lênin to n t p, Nxb ti n b , M, 1978, t p 23, tr 175 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ến bộ , M, 1978, tập 23, tr 175 ộ , M, 1978, tập 23, tr 175 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47.

liệu sản xuất cần thiết, thì lúc đó mới xoá bỏ được chế độ tư hữu.

Về quan hệ phân phối còn chưa thể bình đẳng được Tóm lại trongthời kỳ quá độ không riêng gì lĩnh vực kinh tế mà các lĩnh vực kháccủa đời sống xã hội còn mang những tàn dư, dấu vết của xã hội cũchưa thể xoá bỏ ngay lập tức Trong thời kỳ quá độ còn nhà nước,còn giai cấp, còn đấu tranh giai cấp là tất yếu

Kế thừa quan điểm của C.Mác - Ph.Ăngghen, Lênin đã chỉ ra đặcđiểm thời kỳ quá độ, theo Lênin: Đặc điểm phổ quát của thời kỳ quá

độ là sự cùng tồn tại, vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau củanhững yếu tố, những thuộc tính của cả xã hội cũ và xã hội mới, làthời kỳ đan xen, thâm nhập vào nhau giữa chủ nghĩa tư bản và chủnghĩa xã hội, là thời kỳ mà cái cũ còn tồn tại và thậm chí còn pháttriển lấn áp những mầm mống của cái mới, là thời kỳ mà trên nhiềuphương diện đều có thể phát triển tự phát tiểu tư sản, là thời kỳchứa đựng mâu thuẫn không thể dung hoà được giữa tính kỷ luậtnghiêm ngặt của giai cấp vô sản với tính vô chính phủ, vô kỷ luật tựphát của tầng lớp tiểu tư sản Thời kỳ quá độ còn là thời kỳ lâu dàikhó khăn, phức tạp, để vượt qua những khó khăn phức tạp ấy giai

cấp vô sản phải sẵn sàng đón đợi và phải trải qua nhiều lần thửnghiệm, vừa làm vừa rút kinh nghiệm, có như vậy mới tìm ra đượchướng đi đúng đắn, hiệu quả Lênin viết: “Thời kỳ đó không thểkhông bao gồm những đặc điểm hoặc đặc trưng của cả hai kết cấukinh tế xã hội ấy Gọi là thời kỳ quá độ ấy không thể nào lại khôngphải là thời kỳ đấu tranh giữa chủ nghĩa tư bản đang giãy chết vàchủ nghĩa cộng sản đang phát sinh, hay nói một cách khác, giữachủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt hẳn và chủ

còn khẳng định thêm: về phương diện kinh tế, gọi là thời kỳ quá độtồn tại những thành phần, những bộ phận của cả chủ nghĩa tư bản

và chủ nghĩa xã hội, các thành phần kinh tế cùng tồn tại đan xen vàonhau, thâm nhập lẫn nhau, vừa hợp tác, vừa đấu tranh với nhau; vềchính trị - xã hội đây là thời kỳ đấu tranh giữa chủ nghĩa tư bản đã bịđánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt tận góc, chủ nghĩa xã hội đã phátsinh nhưng còn non yếu, do đó nhất thiết phải thiết lập chuyên chính

vô sản, cũng cố nền dân chủ của nhân dân; thời kỳ quá độ lên chủ

1 V.I.Lênin, to n t p, t p 39 Nxb ti n b , M 1979, tr 309 - 310 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ến bộ , M, 1978, tập 23, tr 175 ộ , M, 1978, tập 23, tr 175.

nghĩa xã hội còn tồn tại cơ cấu giai cấp xã hội phức tạp, với các giaicấp và tầng lớp xã hội khác nhau, những giai cấp, những bộ phận

mà lợi ích cơ bản của họ khác nhau, thậm chí đối lập nhau Mặtkhác các thế lực phản động bên ngoài luôn luôn tìm cách móc nốiphá hoại công cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậythời kỳ quá độ là thời kỳ đấu tranh giai cấp, dân tộc diễn ra gay gophức tạp, nội dung của cuộc đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độdiễn ra trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội, hìnhthức phong phú đa dạng

Khi lý giải về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, các nhà kinhđiển của chủ nghĩa Mác - Lênin còn đề cập đến con đường pháttriển không qua tư bản chủ nghĩa ở các nước chậm phát triển, tức làquá độ từ xã hội tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội C.Mác -Ph.Ăngghen cho rằng: với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản đã chiếnthắng, các dân tộc lạc hậu có thể rút ngắn được rất nhiều quá trình

phát triển của mình để tiến lên chủ nghĩa cộng sản “Một xã hội,

ngay cả khi đã phát hiện được quy luật tự nhiên của sự vận động của nó, cũng không thể nào nhảy qua các giai đoạn phát triển tự

nhiên hay dùng sắc lệnh để xoá bỏ những giai đoạn đó Nhưng nó

có thể rút ngắn và làm dịu bớt được những cơn đau đẻ”1 Như vậy,các nước tiền tư bản chủ nghĩa đều có thể đi lên chủ nghĩa cộngsản bằng còn đường bỏ qua sự phát triển tư bản chủ nghĩa vớinhững điều kiện tiên quyết nhất định, một trong những số đó là cácnước tiền tư bản phải được sự giúp đỡ của các giai cấp vô sản ởcác nước tiên tiến

Trong điều kiện lịch sử mới được hình thành sau cách mạngtháng Mười vĩ đại, Lênin đã khẳng định: “với sự giúp đỡ của giai cấp

vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến lên tới chế

độ Xô viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủnghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ

nghĩa xã hội đó là quá độ trực tiếp và quá độ gián tiếp Theo Lênin,những nước có chủ nghĩa tư bản phát triển cao, giai cấp công nhân

đã trưởng thành mới có đủ những tiền đề xã hội, kinh tế và chính trịcho sự chuyển tiếp lên chủ nghĩa xã hội Trái lại, những nước lạc

1 C.Mác v Ph ngghen, to n t p, Nxb CTQG, H, 1993, t.23, tr21 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 Ăngghen toà tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47.

1 V.I.Lênin S d, 1977, t.41, tr 295 đd, tr.33.

hậu chỉ có thể đi lên chủ nghĩa xã hội bằng quá độ gián tiếp, điềukiện để quá độ gián tiếp theo Lênin là, Đảng cộng sản phải giữ vị trílãnh đạo xã hội, luôn luôn được cũng cố vững mạnh; chính quyềncông nông đủ điều kiện để làm nhiệm vụ chuyên chính vô sản; liênminh công nông bền vững làm cơ sở xây dựng khối đại đoàn kếttoàn dân; phải có sự giúp đỡ của giai cấp vô sản ở các nước tiên

tiến Lênin viết: “tính quy luật chung của sự phát triển trong lịch sử

toàn thế giới đã không loại trừ mà trái lại, còn bao hàm một số giai đoạn phát triển mang những đặc điểm hoặc về hình thức hoặc về trình tự của sự phát triển đó”2 Lênin còn chỉ rõ, đối với những nướclên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa phải trải quanhững bước trung gian, quá độ, mới có thể xây dựng thành công

chủ nghĩa xã hội “Chúng ta phải hiểu đường lối, thể thức, thủ đoạn

và phương sách trung gian cần thiết để chuyển từ quan hệ tiền tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội Đó là mấu chốt vấn đề” 3

Tóm lại, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biếncách mạng sâu sắc, toàn diện trên tất cả các mặt của đời sống xã

2 V.I.Lênin S d, 1978, t.45, tr.431 đd, tr.33.

3 V.I.Lênin S d, 1978, t43, tr 274 đd, tr.33.

hội, nhằm cải tạo xã hội cũ, tạo ra những tiền đề vật chất tinh thầncủa xã hội mới, xã hội – xã hội chủ nghĩa Đó là quá trình đấu tranh

để giải quyết vấn đề ai thắng ai giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa

xã hội Mọi biểu hiện chủ quan duy ý chí, nóng vội hoặc trì trệ bảothủ, thụ động đều gây hậu quả tiêu cực, ngăn cản quá trình đi lênchủ nghĩa xã hội

Lý luận thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội đã được các nhàkinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đề cập đến một cách sâu sắctoàn diện, vận dụng sáng tạo lý luận về thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tế cách mạng ViệtNam, Chủ tịch Hồ chí Minh và Đảng ta khẳng định: Con đường cáchmạng Việt Nam là tiến hành giải phóng dân tộc, hoàn thành cáchmạng dân tộc dân chủ nhân dân Quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa Theo quan niệm của Đảng, sau khi cơbản hoàn thành cách mạng dân tộc, dân chủ, nhân dân, dưới sựlãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân, dựa trên nền nền tảngliên minh công nhân, nông dân và trí thức đã được củng cố vữngchắc, cách mạng Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới, giai đoạn

quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua giai đoạn phát triển tư bảnchủ nghĩa Vận dung một cách sáng tạo vào thực tiễn cách mạngViệt Nam, trong điều kiện miền bắc hoàn thành cách mạng dân tộcdân chủ, miền nam còn bị ách đô hộ của đế quốc Mỹ, chủ tịch HồChí Minh và Đảng chủ trương, đồng thời thực hiện hai nhiệm vụchiến lược: tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, đưamiền bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển tưbản chủ nghĩa, miền nam tiếp tục hoàn thành cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân Hai cuộc cách mạng này có quan hệ chặt chẽthống nhất với nhau là điều kiện tiền đề thúc đẩy cách mạng ViệtNam phát triển Theo đánh giá của nhiều nhà lý luận nước ngoài,cách làm vừa kháng chiến vừa kiến quốc, xây dựng chủ nghĩa xãhội trong hoàn cảnh có chiến tranh là một sáng tạo độc đáo của HồChí Minh và của Đảng ta, phản ánh đúng thực chất quy luật pháttriển của cách mạng Việt Nam: độc lập dân tộc gắn liền với chủnghĩa xã hội Tuy nhiên Hồ Chủ Tịch cũng Đưa ra những nhận địnhkhó khăn phức tạp mà cách mạng Việt Nam phải trải qua Người

viết: Về phương diện kinh tế “miền Bắc nhất định tiến lên chủ nghĩa

xã hội Mà đặc điểm to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”1, mặt khác chúng ta xâydựng chủ nghĩa xã hội vừa có hoà bình, vừa có chiến tranh, trongđiều kiện bối cảnh quốc tế vừa có thuận lợi vừa có khó khăn, thuậnlợi là chủ nghĩa xã hội đã xuất hiện ở một loạt nước, chúng ta nhậnđược sự hỗ trợ, hợp tác mạnh mẽ từ bên ngoài, theo tinh thần quốc

tế vô sản chân chính; khó khăn của chúng ta là, luôn luôn bị chủnghĩa đế quốc tìm cách phá hoại công cuộc hoà bình xây dựng chủnghĩa xã hội Điều đó buộc chúng ta phải có ý thức độc lập, tự chủ,

tự lực, tự cường, tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận lợi, hạn chếnhững khó khăn để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Đảng tachỉ rõ, quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một quá trình dầndần, khó khăn phức tạp và lâu dài Quá trình đó bao gồm hai mặt cảitạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới, mà xây dựng là nhiệm vụ chủchốt, lâu dài Đồng thời Đảng nhất mạnh đến tính chất tuần tự, dầndần của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, và tính chất phức tạp

1 H Chí Minh to n t p, t p10, tr 13 ồ Chí Minh toàn tập, tập10, tr 13 à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47.

khó khăn của nó được thể hiện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chínhtrị, xã hội Đảng chỉ rõ:

Thứ nhất, đây thực sự là một cuộc cách mạng làm đảo lộn mọimặt đời sống xã hội, cả lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, cả

cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng Nó đặt ra và đòi hỏi đồngthời giải quyết hàng loạt mâu thuẫn khác nhau

Thứ hai, sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội là một sự nghiệp

mà Đảng, Nhà nước và nhân dân ta chưa có kinh nghiệm, là côngviệc hết sức mới mẻ, vừa làm vừa học, có thể sẽ vấp váp và thiếusót Xây dựng xã hội mới bao giờ cũng khó khăn, phức tạp hơnđánh đổ xã hội cũ đã lỗi thời

Thứ ba, sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội luôn luôn bị cácthế lực phản động trong và ngoài nước tìm mọi cách chống phá Vìvậy đòi hỏi trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng phảithận trọng, tránh nôn nóng, chủ quan, đốt cháy giai đoạn Vấn đề cơbản là phải xác định đúng bước đi và hình thức phù hợp với trình độcủa lực lượng sản xuất, biết kết hợp các khâu trung gian, quá độ, tuần

tự từng bước, từ thấp đến cao

Năm 1975 cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân

ta giành thắng lợi, đất nước thống nhất, cách mạng Việt Nam bướcsang một giai đoạn mới, giai đoạn cả nước quá độ đi lên chủ nghĩa

xã hội bỏ qua tư bả chủ nghĩa Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IVnăm 1976 đã xác định đường lối chiến lược xây dựng chủ nghĩa xã

hội là: “Nắm vững chuyên chính vô sản, phát huy quyền làm chủ tập

thể của nhân dân lao động, tiến hành đồng thời ba cuộc cách mạng: cách mạng quan hệ sản xuất, cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng tư tưởng văn hoá, trong đó cách mạng khoa học kỹ thuật là then chốt; đẩy mạnh công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội; xây dựng chế độ làm chủ tập thể xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền sản xuất lớn

xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn hoá mới, con người mới xã hội chủ nghĩa ”1 Bên cạnh đó Đảng cũng lường trước những khó khănthách thức trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Chúng ta đilên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa nửa phong kiến, điểmxuất phát thấp, nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, lại bỏ qua một

1 Đ ng c ng s n Vi t Nam: Báo cáo chính tr c a BCHT ộ , M, 1978, tập 23, tr 175 ủa BCHTƯ Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV Nxb Ư Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV Nxb Đ ng t i ại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV Nxb Đại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV Nxb ộ , M, 1978, tập 23, tr 175 đd, tr.33.ại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV Nxb i h i i bi u to n qu c l n th IV Nxb ểu toàn quốc lần thứ IV Nxb à tập, tập 19, Nxb CTQG 1995, tr.47 ốc lần thứ IV Nxb ần thứ IV Nxb ứ IV Nxb

ST H, 1997, tr 67.

hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa một nấc thang tiến bộtrong tiến trình vận động và phát triển của lịch sử xã hội loài người;bên cạnh đó đất nước lại trải qua hai cuộc chiến tranh hậu quả đểlại hết sức nặng nề, vì vậy thời kỳ quá độ là một quá trình đấu tranhgiai cấp phức tạp lâu dài, phải tiến hành đồng thời hai nhiệm vụchiến lược, xây dựng và bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa, trong đó nhiệm vụ xây dựng là nhiệm vụ quan trọngđược đặt lên hàng đầu Những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX,

do duy trì quá lâu cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, nóng vội chủquan duy ý chí, lối suy nghĩ và hành động đơn giản, muốn xoá bỏnhanh các thành phần kinh tế không cơ bản trong thời kỳ quá độ,không tôn trọng quy luật khách quan, áp dụng xơ cứng máy móc môhình chủ nghĩa xã hội… dẫn đến nước ta rơi vào tình trạng khủnghoảng kinh tế, xã hội Đánh giá đúng thực trạng thuận lợi và khókhăn, trên cơ sở nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, Đạihội VI của Đảng đã tổng kết những thành tựu đạt được, chỉ ranhững mặt còn hạn chế, yếu kém cần phải khắc phục sửa chữa,đồng thời đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước nhằm thực

hiện đúng hơn, có hiệu quả hơn công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội Chủ trương của Đảng là tiến hành mỡ cửa đổi mới toàn diện,trước hết là đổi mới tư duy, tư duy về kinh tế, tư duy về chính trị,chú trọng đổi mới kinh tế làm cơ sở tiền đề để từng bước đổi mớihoàn thiện chính trị Đảng ta xác định, đây là đổi mới theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa, đổi mới phải trên cơ sở kiên định mục tiêucon đường xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế thị trường vừa mới phátsinh hiện nay là nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủnghĩa Trên cơ sở đó đai hội dưa ra những nhận thức mới về cơ cấukinh tế, về công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong chặng dườngđầu tiên, thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hàng hoá vàthị trường, phê phán triệt để cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp,khẳng định chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh, coi trọng lợi ích

cá nhân và tập thể, chăm lo phát triển nhân tố con người, đổi mới cơchế chính sách xã hội Đại hội VI là một cột móc đánh dấu bướcchuyển nhận thức của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội và thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội Trước đây ta nhấn mạnh tới cách mạngquan hệ sản xuất, ngày nay trong đổi mới, chúng ta đặt vấn đề một