Giáo án Ngữ văn 8 bài 19: Quê hương

Mời quý thầy cô và các bạn tham khảo Giáo án Ngữ văn 8 bài 19: Quê hương để nâng cao kĩ năng và kiến thức soạn giáo án theo chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương trình dạy học. Giáo án Ngữ văn 8 bài 19: Quê hương được soạn với hình thức 3 cột phù hợp quy định bộ GD và nội dung súc tích giúp học sinh dễ dàng hiểu bài học hơn.

QUÊ HƯƠNG

(Tế Hanh)

A.Mục tiêu cần đạt:

1.Kiến thức:

- Cảm nhận được vẻ đẹp tươi sáng, giàu sức sống của một làng quê miền biển trung bộ và tình cảm quê hương đằm thắm của tác giả

- Hiểu được sức truyền cảm nghệ thuật của bài thơ qua nghệ thuật tả cảnh, tả tình bình dị mà lắng sâu, thấm thía

2.Kĩ năng: cách phân tích, cảm thụ một tác phẩm thơ trữ tình

3.Thái độ: Khơi dậy tình cảm yêu quê hương trong mỗi con người

B.Chuẩn bị của giáo viên và học sinh.

Học sinh:

- Sưu tầm tư liệu, tìm hiểu về Tế Hanh

- Tìm đọc một số bài thơ viết về quê hương của Tế Hanh và các tác giả khác

- Soạn bài theo các câu hỏi trong SGK

Giáo viên:

- Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp của Tế Hanh

- Thiết kế giáo án- các hoạt động dạy và học

- Chuẩn bị các tranh ảnh, tư liệu, đèn chiếu….phục vụ cho tiết dạy

C, Tiến trình bài dạy.

HĐ 1 Khởi động (5 phút)

1.Kiểm tra bài cũ

Hãy đọc thuộc lòng đoạn thơ từ “ Ta sống mãi

trong tình thương nỗi nhớ…đến Than ôi!Thời

oanh liệt nay còn đâu?” và trình bày nỗi nhớ

khôn nguôi về “một thời oanh liệt nay còn đâu”

của con hổ trong bài thơ “Nhớ rừng” của Thế

Lữ

HS: Đọc thuộc lòng đoạn thơ theo yêu cầu và

Phân tích để thấy: Thất vọng với thực tại, con hổ

“sống mãi trong tình thương nỗi khớ” về một

quá khứ hào hùng, giang sơn hùng vĩ

-Hổ nhớ một thủa tung hoành với hình ảnh về

một vị chúa tể sơn lâm uy nghi, hùng dũng và

quyền thế.

-Nỗi nhớ trào dâng khi những đêm vàng bên bờ

suối-hổ như một thi sĩ tận hưởng vẻ đẹp của

thiên nhiên; khi những ngày mưa chuyển bốn

phương ngàn- hổ như vị hiền triết lặng ngắm

giang sơn đổi mới; khi bình minh, tiếng chim ca

làm đẹp thêm giấc ngủ say; khi chiều về, chiến

trường đẫm máu làm rạng rỡ thêm chiến công

của vị thủ lĩnh bất bại….tất cả đã chỉ còn là kỉ

niệm, tất cả “nay còn đâu”

-Kết thúc đoạn thơ là tiếng kêu bi thiết: Than ôi!

Thời oanh liệt nay còn đâu?

GV: Đánh giá và cho điểm

2 Vào bài mới

Quê hương, nguồn cảm hứng dồi dào, sâu

nặng của biết bao các thi nhân Trong phong

trào thơ mới, chúng ta gặp nỗi nhớ quê hương

với muôn ngàn cung bậc từ đau thương như

thơ Chế Lan Viên, não nùng như Lưu Trọng

Lư, da diết như Nguyễn Bính, nồng nàn như

Anh Thơ đến tươi vui như Đoàn Văn Cừ,

sáng trong như Hàn Mặc Tử….Và tất nhiên

không thể không nhắc đến Tế Hanh Đến với

bài thơ “Quê hương”, chúng ta sẽ thấy tại sao

trong một dòng chảy ào ạt của cả một phong

trào thơ người ta vẫn trào dâng tiếng thơ của

Tế Hanh!

GV Trình bày hiểu biết của em về Tế Hanh

HS: Căn cứ vào SGK và tư liệu được đọc để giới

thiệu về Tế Hanh

- Tên thật là Trần Tế Hanh Sinh năm 1922

tại Quảng Ngãi

- Là một nhà thơ nổi tiếng của phong trào

Thơ Mới với những bài thơ mang nặng

nỗi buồn và tình yêu quê hương thắm

thiết

- Với những đóng góp to lớn của mình, ông

được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ

Chí Minh về văn học nghệ thuật năm

1996

I.Đọc và hiểu văn bản

1.Vài nét về tác giả- tác

phẩm

* Tác giả: Tế Hanh sinh năm 1921 tại làng chài ven biển tỉnh Quảng Ngãi.

- Phong cách thơ: Dung

dị, hiền lành, sâu lắng, tự nhiên

GV: Như vậy, các em đã có những hiểu biết về

nhà thơ Tế Hanh (ghi bảng)

GV: mở rộng thêm:

- “Tế Hanh là nhà thơ của quê hương, của nỗi

niềm xa xứ” (Hà Minh Đức)

- “Tế Hanh là người tinh lắm, Tế Hanh đã ghi lại

được đôi nét cảnh sắc thần tình về cảnh sinh hoạt

chốn quê hương” (Hoài Thanh)

GV: Em biết gì về hoàn cảnh sáng tác bài thơ?

HS: (Theo SGK, HS nói được: Bài thơ được in

trong tập “Nghẹn ngào” (Xuất bản 1939)- Sau

được in trong tập “Hoa Niên”-1945

GV: Bài thơ là một tác phẩm thành công nằm

trong nguồn cảm hứng về hương đất nước của

Tế Hanh.Quê hương là nguồn cảm hứng suốt

cuộc đời nhà thơ Tế Hanh có nhiều bài về quê

hương như “Mặt quê hương”, “Nhớ con sông

quê hương”…

GV: Nghe thầy đọc và cho biết cần đọc bài thơ

này với giọng như thế nào?

GV: Gọi 2 học sinh đọc và nhận xét

HS: Bài thơ này nên đọc:

-2 câu đầu : Đọc giọng nhẹ nhàng

-14 câu tiếp: Giọng đọc mạnh mẽ, hào sảng …

-4 câu cuối: Trầm hơn có phần suy tư, sâu

lắng…

GV: Trong bài có một số từ cần nắm được nghĩa

để hiểu đúng, đặc biệt để thấy sự sáng tạo của

nhà thơ Các em hiểu thế nào là “hăng”-

“rư-ớn”-‘xa xăm”?

HS: Trả lời

GV: Các em đã giải nghĩa khá tốt (hăng: sôi

nổi-mạnh mẽ do được kích thích nổi-mạnh

Rướn: cố hết sức để vươn ra phía trước

Xa xăm: rất xa vời.)

GV mở rộng thêm và chuyển ý: Bài thơ làm theo

*Tác phẩm: Sáng tác năm 1939- Khi mới 18 tuổi, rời xa quê hương ra Huế học.

2 Đọc

Hào hứng- tha thiết

3.Bố cục: Chia 2 phần:

II Phân tích văn bản.

1.Hình ảnh quê h ơng

thể thơ: 8 tiếng (Sản phẩm sáng tạo đặc trưng

của phong trào Thơ mới)

Bài thơ được triển khai theo mạch cảm xúc: Nỗi

nhớ, sự hồi tưởng về quê hương

GV: Hãy xác định bố cục của bài thơ.

HS: Có thể chia bài thơ theo nhiều cách:

Cách 1 Theo khổ

Cách 2 Theo đoạn

+ Đoạn đầu “ Làng tôi…thớ vở”: Hình ảnh quê

hương trong nỗi nhớ của tác giả

+Khổ cuối: Lời bộc bạch tâm sự của nhà thơ

GV: Chúng ta sẽ phân tích bài thơ theo bố cục 2

phần

(ghi bảng)

GV: (Đọc và hỏi) Em có nhận xét gì về giọng

thơ của 2 câu đầu?

HS: Nhẹ nhàng, mộc mạc……

GV Bình thêm: Thơ Tế Hanh, mở đầu thường

rất dung dị: VD Những ngày nghỉ học tôi hay

tới/ Đón chiếc tàu đi đến những ga…hoặc Quê

hương tôi có con sông xanh biết…Và Làng tôi

ở vốn làm nghề chài lưới….Cách mở đầu ấy

báo hiệu một tiếng thơ mộc mạc đến hiền lành,

chân chất mà tha thiết Hai câu thơ mở đầu

cho ta thấy “Quê hương” thực sự là lời thủ thỉ

tâm sự của một hoài niệm về nơi ta giờ đã

xa…

GV: Vậy thì, qua 2 câu đầu, tác giả đã giới

thiệu với chúng ta những gì về quê hương?

HS: Quê hương làm nghề chài lới- chung quanh

là nước- cách biển một ngày đi đường sông…

GV: Lược ghi bảng- Vừa ghi vừa nói: nước bao

vây cách biển nửa ngày sông (cách tính riêng

của ngời dân vùng chài) Cách giới thiệu tự

nhiên, mộc mạc và cũng rất tự hào về quê mình

GV: Sinh ra và lớn lên ở một miền quê ba bề

bốn bên là nước như vậy, tình quê thấm đẫm vào

tình cảm của chàng trai miền biển để khi đi xa

luôn hồi tưởng, nhớ nhung tha thiết Theo em,

trong nỗi nhớ của nhà thơ

a.Giới thiệu về quê

h-ơng.

-Lời giới thiệu rất mộc mạc, giản dị

-Nghề nghiệp: chài lưới -Địa thế: nước bao vây

b.Nhớ mãi trong lòng

cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cá.

-Đoàn thuyền ra khơi trong một ngày mới tươi đẹp

quê hương đã được tác giả hồi tưởng qua mấy

cảnh? Đó là những cảnh nào?

HS: …qua 2 cảnh: Cảnh dân chài bơi thuyền đi

đánh cá và cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về

GV: Yêu cầu HS đọc thơ “Khi trời trong…thâu

góp gió” Hình dung và miêu tả lại cảnh được

tái hiện Em có nhận xét gì về bức tranh thiên

nhiên ở đây?

HS: Cảnh đẹp: trời trong không gợn mây đen;

gió nhẹ nhàng, bình minh tươi tắn…

GV bình: Biển cả không phải lúc nào cũng bình

yên mà có lúc bão giông Nhưng tâm hồn tác giả

vẫn hướng trọn cho hình ảnh về một ngày bình

yên, sáng đẹp Đó chẳng phải là một biểu hiện

của tình quê trong mỗi người chúng ta hay sao?

Hình ảnh quê nhà thực là nơi neo đậu yên ổn cho

những con người phải xa xứ!

Trên cái nền cảnh ấy, con người lao động hiện

lên như thế nào?

HS: Các chàng trai miền biển trẻ, khoẻ bơi

thuyền ra khơi

GV: Trong nỗi nhớ của mình, quê hương đã

đ-ược tái hiện qua hình ảnh nào? Biện pháp tu từ

nào đã được sử dụng và tác dụng của nó?

HS:

GV: Các em đã nói đúng: Nhà thơ mượn hình

ảnh con thuyền để nói về khí thế, tâm hồn của

người dân quê

+Con thuyền đợc so sánh với con tuấn mã (sinh

động, hồn nhiên) đang “vượt trường giang” Các

từ “tuấn mã”, “trường giang” làm giọng thơ có

nét trang trọng, mang bóng dáng xa xa, cổ tích

GV: Có bạn đọc là “chiếc thuyền nhẹ băng như

con tuấn mã” Nếu là “băng” thì câu thơ có hay

hơn không? Vì sao?

HS:

+băng: Vượt thẳng qua, bất chấp mọi trở ngại

+ “hăng” ngoài nói về tốc độ nhanh, mạnh còn

cho thấy cả tinh thần, khí thế Nó như nhân hoá

cả con thuyền Còn băng thì chỉ nói được sự lướt

-Người dân: các chàng trai trẻ, khoẻ bơi thuyền

ra khơi

-Con thuyền như con tuấn mã mạnh mẽ vợt tr-ường giang

-Cánh buồm hay hồn quê hương luôn căng gió

GV: Có ý kiến cho rằng 2 câu thơ “Cánh

buồm….thâu góp gió” là 2 câu thơ hay nhất ý

kiến của em?

HS: Đúng vậy, đây là 2 câu thơ hay vì:

“Cánh buồm” (hiện thực, hữu hình) lại được so

sánh với “mảnh hồn làng” (trừu tượng): Cảm

nhận sâu lắng về tình đất, tình người trong tâm

khảm mỗi con ngời

GV bình: Hình ảnh cánh buồm đã trở thành

hình ảnh biểu tượng trong hồn thơ của nhiều

thi nhân Nguyễn Du với “Buồn trông cửa bể

chiều hôm/Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm

xa xa”, Nguyễn Bính với “Anh đi đấy, anh về

đâu/ Cánh buồm nâu, cánh buồm nâu, cánh

buồm…”… Cánh buồm trong thơ Tế Hanh đã

trở thành biểu tượng, linh hồn của quê hương

để sau đó “Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra

khơi” là tác giả đã “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng

mặn quá”.

* Xa quê hương, tâm trí tác giả nhớ mãi những

hình ảnh một buổi lao động của những người

dân quê nhà đầy khí thế, mạnh mẽ Hình ảnh ấy,

dệt thành một bức tranh tươi đẹp và sống động

Tươi đẹp và sống động như tình yêu trong trẻo

mà nhà thơ gửi về cho làng chài Quảng Ngãi của

mình

Em hãy đọc đoạn tiếp theo từ “Ngày hôm sau…

trong thớ vỏ” Buổi đón thuyền về vang lên

những âm thanh Hãy nêu và trình bày cảm

nhận của em về cảnh đó?

HS: Buổi thuyền về, bến đỗ náo nhiệt: tiếng “ồn

ào” của bao nhiêu âm thanh xen nhau, tiếng hát

trong lòng ngân nga, hân hoan tri ân trời

biển….Đó không chỉ là âm thanh thực tế mà còn

là âm thanh của lòng người

GV: Em hãy phân tích 2 câu thơ “Dân

chài….xa xăm” để thấy vẻ đẹp của người dân

quê mang những nét rất riêng của Tế Hanh.

HS:

* Bằng bút pháp lãng mạn, nhà thơ đã tái hiện bức tranh lao động hứng khởi trên nền cảnh thiên nhiên tươi đẹp với tình cảm trìu mến, yêu thương

c.Và còn mãi trong tâm trí một buổi đón thuyền về.

- Âm vang của biển cả, của con ngời…là những thanh âm của hạnh phúc, niềm vui

-Hình ảnh ngời dân chài được khắc hoạ trong chiều sâu cảm nhận

->Bức tượng đài khoẻ khoắn đầy sức sống của người dân chài quê h-ương

-Hình ảnh con thuyền trên bến đỗ bình yên

+làn da ngăm rám nắng: Khoẻ, cái khoẻ của

ng-ười lao động trải bao sương gió…

+thân hình nồng thở vị xa xăm: Đẹp, vẻ đẹp kết

tinh từ ngàn xa của những con người gắn mình

với biển cả bao la…

GV bình: Hai câu thơ là những phát hiện riêng

của Tế Hanh Hình ảnh người dân chài mang

sắc thái huyền thoại, cổ tích, mang hơi thở của

đại dương… quen mà lạ, thực mà hư Phải

tinh tế và gắn bó sâu nặng với quê hương mới

có thể nhận ra vị xa xăm như thể được toát ra

từ cả thân hình người dân chài.

Người dân thì vậy, còn con tuấn mã khi ra khơi,

bay giờ ra sao?

HS: phân tích 2 câu tiếp:

-Hình ảnh con thuyền: mỏi, trở về nằm và nghe

chất muối thấm dần trong thớ vỏ

+Lời thơ như dịu đi: Tác giả có cái nhìn rất âu

yếm với con thuyền

+Nghệ thuật nhân hoá: con thuyền như một con

người mệt mỏi nằm nghỉ thanh thản sau những

ngày lao động vất vả

+Cảm nhận tinh tế: con thuyền cũng thấm sâu

trong mình những trải nghiệm của cuộc đời (Cả

đến vật vô tri cũng mang trong mình sắc diện

riêng của quê nhà)

GV: Hoài Thanh đã đúng khi nhận xét Tế

Hanh đã ghi lại được đôi nét thần tình chốn

quê hương bởi một tình quê luôn da diết trong

lòng Tế Hanh có những cách cảm rất riêng:

lắng sâu suy nghĩ về quê hương Kết thúc

những bài thơ viết về mảnh đất thân thương

của ông thường là những lời thổ lộ trực tiếp

với bạn đọc Hãy phân tích khổ cuối để chứng

minh.

HS:

- Bộc bạch hoàn cảnh và nỗi lòng của mình:

“nay xa cách” nhng “lòng luôn ưtởng nhớ” (liên

tưởng đến ca từ của bài “Quê hương tuổi thơ tôi”

của Từ Huy: “Tôi xa quê tôi, bao năm tháng

2.Lời bộc bạch tâm sự của tác giả

-Luôn tưởng nhớ về quê hương

-Các hình ảnh của quê hương đã thành những kí

ức không quên

-Hình ảnh quê hương đã trở thành nỗi ám ảnh trong tâm hồn

III Tổng kết

Bằng một giọng thơ trong sáng và giản dị, nhịp thơ khoẻ và mạnh, với sự sáng tạo hình ảnh vừa chân thực, chính xác vừa bay bổng lãng mạn, bài thơ đã bộc lộ một tình yêu quê hương nồng hậu

và đắm say của một hồn thơ dạt dào tình quê, tình

qua, nhưng trong trái tim không bao giờ xa…”

-Các hình ảnh liên tiếp trở về trong tâm trí: màu

nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi Nhịp thơ da

diết do cách liệt kê các hình ảnh

-Nỗi nhớ quê thành điểm nhạy cảm trong tâm trí

Chỉ cần “thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra

khơi” ở đâu đó là hình ảnh quê hương lại trở về

ngự trị trong tâm hồn

GV bình: Mỗi con người khi đi xa vẫn thường

lưu giữ trong mình một hương vị của quê nhà

để nhớ Nếu người dân đồng bằng Bắc bộ khi

xa nhớ “Canh rau muống, cà dầm tương” thì

người dân miền biển nhớ hương vị của biển cả

“Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá”.

GV: Hãy trình bày cảm xúc của em sau khi học

xong bài thơ.

HS: Cảm xúc về tác giả, nội dung và nghệ thuật

của bài thơ

GV Đưa là bài tập thảo luận: So sánh cảm xúc

giữa “Quê hương” và “Nhớ con sông quê

hương”

HS So sánh (dựa vào hoàn cảnh sáng tác- giọng

thơ- nội dung…) để tìm câu trả lời

-Giống: Tình yêu thiết tha sâu nặng với quê

hương

-Khác:

+ “Quê hương”: sáng tác khi tác giả mới 18 tuổi

rời nhà đi học nên tình cảm sôi nổi, da diết

như-ng có nét bồnhư-ng bột, trẻ trunhư-ng Hình ảnh thơ

mạnh mẽ, phóng túng, đôi chỗ khoa trương

+ “Nhớ con sông quê hương”: Sáng tác năm 35

tuổi, tác giả tập kết ra Bắc trong cảnh ngộ đất

nước chia cắt nên tình cảm đằm sâu, day dứt

Bài thơ không chỉ nói về tình yêu quê hương mà

còn phản ánh khát vọng thống nhất đất nước…

GV: Các em về nhà hãy:

-Tìm đọc và chép lại ít nhất 5 câu thơ (đoạn thơ)

đất nước

IV Hướng dẫn về nhà

viết về quê hương của các nhà thơ trong phong trào thơ Mới khác như Đoàn Văn Cừ, Anh Thơ, Bàng Bá Lân, Nguyễn Bính, Huy Cận, Hàn Mặc Tử…

-Học thuộc lòng bài thơ

Soạn “Khi con tu hú”

+Tìm hiểu tập thơ “Từ ấy”

+Hoàn cảnh ra đời của bài thơ

+Trả lời các câu hỏi trong SGK