bai giang tam ly

- Phải có sự kết hợp giữa kích thích có điều kiện và kích thích không điều kiện.. a) Thí nghiệm: (SGK)[r]

B ài 6 Hoạt động phản xạ của hệ thần kinh

I Những vấn đề chung về phản xạ:

1 Khái niệm phản xạ:

Phản xạ nghĩa là phản ánh, là hoạt động đáp ứng của cơ thể đối với mọi kích thích bên ngoài hoặc bên trong cơ thể, thông qua hệ thần kinh trung ơng

Trong sinh lý học, phản xạ là sự phản ứng có tính quy luật của cơ thể đáp lại một kích thích tác động vào giác quan

VD: tr ớc một tia sáng mạnh, mắt phản xạ nhắm lại, giúp cho mắt khỏi bị th ơng tổn

2 Cung phản xạ.

Cung phản xạ là đ ờng đi của xung động thần

kinh từ chỗ bị kích thích tới cơ quan đáp ứng

Mỗi một cung phản xạ th ờng bao gồm 5 khâu cơ bản:

- Bộ phận nhận cảm (Thụ cảm thể):có nhiệm

vụ biến năng l ợng của kích thích thành các điện thế hoạt động, còn gọi là các xung động thần

- Đ ờng dẫn truyền thần kinh h ớng tâm: có nhiệm vụ truyền các xung động phát sinh từ thụ cảm thể về trung khu thần kinh

- Trung khu phản xạ (thuộc hệ thần kinh trung

ơng): ở đây diễn ra quá trình xử lý thông tin nhận đ ợc

- Đ ờng dẫn truyền thần kinh ly tâm: có nhiệm

vụ truyền xung động thần kinh từ trung ơng thần kinh đến cơ quan thực hiện

- Cơ quan thực hiện: Thực hiện nhiệm vụ

Hình 3.2: Sơ đồ cung phản xạ đơn

giản.

(1): Thụ cảm thể(2): Dây thần kinh h ớng tâm (3): Trung khu thần kinh.(4): Dây thần kinh ly tâm (5): Cơ quan thực hiện (cơ, tuyến, mạch máu).

3 Vòng phản xạ:

Trong thực tế hầu hết các phản xạ của con

ng ời đều là những phản xạ phức tạp, có cấu trúc khép kín, do vậy đ ợc gọi là vòng phản xạ

- Tham gia vào bộ phận nhận cảm không chỉ là một số giác quan mà là nhiều giác quan cùng tham gia

- Trung khu phản xạ không chỉ nằm ở một điểm nào đó ở trung ơng thần kinh, mà còn ở các bậc khác nhau

- Xung h ớng tâm không chỉ truyền tới tuỷ sống mà còn lên cả não

- Xung ly tâm không chỉ truyền tới một cơ quan thực hiện mà đến nhiều cơ quan khác nhau

- Khâu h ớng tâm ng ợc: đó là xung thần kinh xuất phát từ cơ quan thực hiện, báo quay trở lại trung

ơng thần kinh về kết quả thực hiện, trên cơ sở đó

có b ớc điều chỉnh tiếp theo

II Các loại phản xạ:

1 Theo ý nghĩa sinh học, có thể chia các phản xạ thành phản xạ định h ớng, phản xạ tự vệ, phản xạ dinh d ỡng, phản xạ sinh dục, phản xạ vận động

và phản xạ t thế - tr ơng lực

2 Theo sù ph©n bè cña c¸c thô c¶m thÓ cã thÓ chia ra:

- C¸c ph¶n x¹ thuéc c¸c thô c¶m thÓ n»m trªn bÒ mÆt c¬ thÓ (ngo¹i thô c¶m thÓ)

vÝ dô: c¸c thô c¶m thÓ ë c¸c gi¸c quan nh tai, m¾t, da, mòi, l ìi

- C¸c ph¶n x¹ thuéc c¸c thô c¶m thÓ bªn trong c¬ thÓ (néi thô c¶m thÓ)

vÝ dô: c¸c thô c¶m thÓ ë c¸c c¬ quan néi t¹ng, m¹ch m¸u; c¸c ph¶n x¹ thuéc c¸c thô c¶m thÓ b¶n thÓ ë g©n, c¬, khíp

3 Theo phản ứng phản xạ ng ời ta chia ra các phản xạ vận động, phản xạ bài tiết, phản xạ tim mạch, phản xạ nôn

4 Theo sự xuất hiện của các phản xạ trong quá trình phát triển chủng loại và phát triển cá thể, ng ời ta chia ra các phản xạ bẩm sinh (không điều kiện) và phản xạ tập nhiễm (có

điều kiện)

a.Phản xạ không điều kiện:

VD bị giật mình khi bất ngờ nghe tiếng động mạnh Phản xạ không điều kiện đảm bảo cho các cơ quan trong cơ thể hoạt động ổn định và thống nhất

vớ dụ đụng tay vào nồi nước sụi thỡ sẽ rỳt tay lại!

Phản xạ khụng điều kiện là phản xạ sinh

ra đó cú, khụng cần phải học tập.

Các đặc điểm của phản xạ không điều kiện:

- Là loại phản xạ bẩm sinh, có sẵn, đ ợc di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

- Mang tính chất loài

- Là loại phản xạ t ơng đối ổn định trong cuộc sống cá thể

- Có sẵn cung phản xạ

b Phản xạ có điều kiện:

Là phản xạ đ ợc hình thành trong đời sống cá thể là kết quả của quá trình học tập rèn luyện VD

động tác bơi của con ng ời đ ợc hình thành trong quá trình tập bơi

VD gừ kẻng cho chú ăn cơm

Phản xạ cú điều kiện là phản xạ được học,

và tiếp thu trong quỏ trỡnh sống!

Phản xạ có điều kiện có các đặc điểm sau:

- Đ ợc hình thành trong cuộc sống hàng ngày

- Mang tính chất cá thể

- Dễ bị thay đổi hoặc mất đi khi điều kiện thay đổi

- Không có sẵn cung phản xạ mà đ ợc hình thành trên cơ sở các phản xạ không điều kiện

- Không mang tính di truyền

- Có sự tham gia của vỏ não

Trong Tâm lý giáo dục thì phản xạ có điều kiện rất quan trọng, liên quan đến việc khen thưởng và kỷ luật Hai cái này nếu thực hiện đúng thì sẽ tạo điều kiện cho các phản xạ có điều kiện tốt ở học sinh (ví

dụ buồn ngủ nhưng vẫn cố thức học bài, không hôm sau cô giáo kiểm tra không biết sẽ bị phạt )

STT Ví dụ Phản xạ không

điều kiện Phản xạ có điều kiện

1

4

5

Tay chạm phải vật nóng,

rụt tay lại

Đi nắng, mặt đỏ gay, đổ

mồ hôi

Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội

dừng lại

Trời rét, môi tím tái, người

run, sởn gai ốc

Gió mùa đông bắc về,

Nghe tiếng gió rít qua khe

cửa chắc trời lạnh lắm, tôi

vội mặc áo len đi học

2

3

X X

X

X

X

Phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện

Tính

chất

Bẩm sinh Không bẩm sinh

Không thay đổi Dễ mất khi không củng cố

Di truyền được, mang tính chất chủng loại

Không di truyền, mang tính

cá thể

Số lượng có hạn Số lượng không hạn định

Cung phản xạ đơn giản

Hình thành đường liên hệ tạm thời

Trung ương nằm ở

Trung ương ở vỏ não

Bảng so sánh tính chất của phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

1 Hình thành phản xạ có điều kiện

b) Điều kiện hình thành phản xạ có điều kiện

- Phải có sự kết hợp giữa kích thích có điều

kiện và kích thích không điều kiện.

a) Thí nghiệm: (SGK)

- Quá trình đó phải được kết hợp thường xuyên.

c) Cơ chế:

Hình thành đường liên lạc tạm thời