- Caùc em coù nhôù queâ khoâng AØ, ñieàu ñoù laø taát nhieân roài, bôûi vì xa queâ ai laïi khoâng buoàn, ai laïi khoâng coù nhöõng kyû nieäm ñeïp nôi choân nhau, caét roán... Baøi môùi :[r]
Trang 1
Ngày soạn : 17-10-09 BÀI 10
Ngày dạy : 19-10-09
TUẦN: 10 ( kết quả cần đạt sgk / 122)
I.VĂN - VĂN BẢN – TIẾT: 37 CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
( Tĩnh dạ tứ ) Lí Bạch
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS
- giúp hs thấy được tình cảm quê hương sâu nặng của bài thơ
- Thấy được một số đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: hình ảnh gần gũi , ngơn ngữ tự nhiên , bình dị , tình cảnh giao hịa
- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp( 2/ 2) torng một bài thơ tuyệt cú , thủ pháp đối và tác dụng của nĩ
B CHUẨN BỊ: -Thầy: giáo án – bảng phụ
- Trị: bài soạn
C- TIẾN TRINH TỔ CHỨC:
HOẠT ĐỘNG CỦA
THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG -KIẾN THỨC
* HĐ1: KT bài cũ : - đọc bài thơ
XA NGẮM THÁC NÚI LƯ của
Lí bạch ?- Điểm nhìn của tg đối
với tồn cảnh núi Lư?
A Ngay dưới chân núi Lư
B Trên đỉnh níu Lư
C đứng nhìn từ xa
D trên dường xuơi thuyền
*H
Đ 2: Bài m ớ i “ Vọng
Nguyệt Hoài Thương”
(trông trăng nhớ quê
là 1 chủ đề phổ biến
C
Trang 2trong thơ cổ không chỉ
ở Trung Quốc mà còn
ở Việt Nam Vầng
trăng tròn tượng trưng
cho sự đoàn tụ Cho
nên, ở xa quê trăng
càng sáng càng tròn
lại càng nhớ quê Bản
thân hình ảnh vầng
trăng cô đơn trên trời
cao thẳm trong đêm
khuya thanh tĩnh đủ gợi
nên nỗi sầu xa xứ
Tình cảm trông trăng
nhớ quê của Lý Bạch
được thể hiện qua (nỗi
sầu xa xú) bài thơ “Tĩnh
Dạ Tứ”
* HĐ3:Hd Đọc – Hiểu chú thích
- Học sinh đọc chú thích
-Dựa vào chú thích các em nhắc
lại cho cô đôi nét về tác giả Lý
Bạch
GVHD đọc -> GVđọc
-> GV nhấn mạnh những điều cần
lưu ý về tg
Hỏi : xác định số tiếng số câu của
bài thơ ? Thuộc thể thơ gì ? cách
hiệp vần ?
GV: tiếng thứ 2 và tiếng thứ 4 ở
mỗi câu trong thơ ngũ ngơn phải
phân minh nghĩa là thanh phải
ngược nhau nhưng ở bài thơ này
khơng như thế tiếng 2-4 cùng
thanh ( thị -thượng) ( đầu –đầu) ->
khơng bị ràng buộc về niêm luật
và đối
*HĐ4 HDđọc –hiểu văn bản
-đọc và so sánh 2 bài thơ :
“Xa Ngắm Tách Núi Lư ”
và “Cảm Nghĩ Trong
Đêm Thanh Tĩnh” Em
hãy nhận xét nội dung
miêu tả không gian,
thời gian và cảm xúc
của tác giả ở 2 bài
thơ có gì khác nhau ?
- bài thơ cĩ thể chia làm mấy ý ?
GV: thơ ngữ ngơn thường cĩ bố
cục 2 phần
- Học sinh đọc 2 câu
- hs dựa chú thích trả lời
-Hs đọc
- 4 câu mỗi câu 7 tiếng ( ngữ ngơn tứ tuyệt – cổ thể ) vần chân câu 2-6
-“Xa Ngắm Tách Núi
Lư ” miêu tả cảnh thiên nhiên đẹp hùng vĩ hịa mình với thiên nhiên ,yêu thiên nhiên
-“Cảm Nghĩ Trong Đêm Thanh tĩnh miêu tả tg đang trạng thái nằm nghĩ với gian phịng tràn ngập ánh trăng
tg khơng ngử được vì nhớ quê
- 2 ý ( 2câu đầu ý 1– 2 câu cuối
ý -Hs đọc
- Khơng thuần túy là tả cảnh
mà cĩ cả tả tình vì nhà thơ khơng ngủ được nhìn thấy sương trên mặt đất
- đang nằm trên
I- Đọc- hiểu chú thích:
1 Tác giả : sgk / 123- 124 2.- thể thơ: Ngữ ngơn tứ tuyệt
- Hoàn cảnh sáng tác, số tha phương trong cơn li loạn
II- Đọc- Hiểu văn bản:
1 Hai câu đầu :
Sàng tiền … thượng sương
- Aùnh trăng sáng là đối tượng cảm nghĩ của chủ thể trữ tình trong 1 đêm trằn trọc không ngủ được
Trang 3đầu :
- Cĩ người cho rằng hai câu đầu
của bài thơ chỉ thuần túy tả cảnh ,
cịn 2 câu cuối là thuần túy tả
tình Em cĩ tán thành ý kiến đĩ
khơng? vì sao?
- Chữ “sàng” cho biết
nhà thơ đang ngắm
trăng với tư thế nào ?
GV: Như vậy tác giả
đang nằm trên giường
mà không ngủ được
nên mới nhìn thấy ánh
trăng xuyên qua cửa
sổ Cũng có thể tác
giả đã ngủ rồi song
tỉnh dậy mà không
ngủ lại được Và trong
tình trạng mơ màng ấy
chữ “nghi” và chũ
“sương” xuất hiện là
rất tự nhiên và hợp
lý Bởi vì trăng sáng
quá, màu trắng của
ánh trăng khiến tác
giả ngỡ là sương đã
bao phủ khắp nơi trên
mặt đất
* Thuở thiếu thời ông
thường lên đỉnh núi
Nga Mi để ngắm trăng
vì thế ông nhớ mãi
trăng nữa vành trên
đỉnh núi Nga Mi (Nga Mi
sơn nguyệt bán luân
thu)
gv: Như vậy ở 2 câu đầu ánh
trăng nặng trĩu nỗi niềm suy tư
của tác giả, còn 2 câu cuối thì
sao
- Học sinh đọc 2 câu cuối
- Giải thích nghĩa Hán
Việt?
- Phải chăng hai câu thơ cuối chỉ
thuần túy là tả tình ?
- Mà ở đây chỉ cĩ một cụm từ trực
tiếp tả tình Đĩ là cụm từ nào?
- Những chữ : đê đầu,
cử đầu ,vọng, … tả gì ?
GV: Như vậy, dù là
giường
-Khơng chỉ tả tình thuần túy
- “cố hương” (nhớ quê cũ)
- động từ chỉ người
HSthảo luận 3/ đại diện mhĩm
Trình bày -“ tư cố hương”
-ngắm trăng nhớ quê -> tả cảnh ngụ tình
- Phép đối -cử đầu
>< đê đầu -vọng minh nguyệt
>< tư cố hương
2 Hai câu cuối :
- Cử đầu vọng minh nguyệt
- Đê đầu từ cố hương
Phép đối, bố cục chặt chẽ tạo nên tính thống nhất liền mạch của cảm xúc
- Hình ảnh nhân vật rữ tình và nỗi nhớ quê hương da diết
Trang 4tả cảnh, tả người, song
tình người được thể
hiện rõ, nói khác hơn
ở đây tình người, tình
quê hương đã biến
thành hành động
“vọng”, “cử”, “đê”
- Ở 2 câu cuối này
tác giả đã sử dụng
phép nghệ thuật gì ?
- Hãy chỉ ra những từ
ngữ, hình ảnh đối
nhau ?
GV liên hệ thực tế : Ai sinh ra
và lớn lên cũng đều cĩ quê hương
đi xa ai cũng nhớ những kỉ niệm ở
quê hương của mình
*HĐ5 :tổng kết:
- Từ ngữ nào thể hiện nỗi nhớ quê
hương da diết của tác giả?
- cho biết mối quan hệ giữa người
và trăng ntn ?
- Nhận xét ngơn ngữ sử dụng
trong bài thơ?
- trong một đêm trăng thanh tĩnh
xa quê tâm trạng của tg ntn ?
GVchốt -> gọi HS đọc ghi nhớ
-giản dị mà tinh luyện
- nổi mhớ quê da diết của một người xa xứ
* Củng cố : Đọc lại bài thơ
* Dặn dò : -Học bài thuộc bài thơ phần phiên âm và dịch thơ
- soạn bài “ ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê”
Ngày soạn : 17-10-09
Ngày dạy : 19-10-09
II- VĂN
- VĂN BẢN- TIẾT: 38 NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ ( Hồi hương ngẫu thư ) – Hạ Tri chương-
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS
- Thấy được cảm tình sâu nặng của nhà thơ
- Thấy được 1 số đặc điểm của bài thơ : hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên, bình dị, tình cảm giao hòa- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp( 2/ 2) torng một bài thơ tuyệt cú , thủ pháp đối và tác dụng của nĩ
B CHUẨN BỊ: -Thầy: giáo án – bảng phụ
- Trị: bài soạn
C- TIẾN TRINH TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG CỦA
THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ NỘI DUNG - KIẾN THỨC
Trang 5* H Đ 1: KT bài cũ – đọc phiên
âm và dịch thơ bài thơ “Cảm
nghĩ trong đêm thanh
tĩnh” ? Nêu chủ đề của bài
thơ ?
A.Lên núi nhớ bạn
B.Non nước hữu tình
C.Tức cảnh sinh tình
D.Trơng trăng nhớ quê
*H Đ 2: Bài m ớ i Chúng ta
biết rằng Lý Bạch xa
quê năm 25 tuổi và
ông xa quê mãi mãi,
cho nên khi nhìn ánh
trăng sáng thì ông lại
nhớ đến quê nhà
Bởi vì quê hương là nơi
ta được sinh ra, được
lớn lên Vì thế dù đi
đến đâu chúng ta đều
nhớ về quê hương,
nhớ về nguồn cội
Và lòng yêu quê
không chỉ thể hiện ở
thơ Lý Bạch mà ngay
cả ở Hạ Tri Chương
cũng có bài “Hồi
hương ngẫu thư” rất là
đặc sắc Sau đây cô
và các em sẽ cùng
tìm hiểu Hồi : trở về ;
hương : quê; ngẫu : tình
cờ ngẫu nhiên; thư :
viết Ngẫu nhiên
viết nhân buổi mới
về quê
* H Đ 3:Hd Đọ c – Hi ể u chú
thích
Trước tiên chúng ta
sẽ tìm hiểu về tác
giả Hạ Tri Chương
- Cô mời 1 em đọc cho
cô phần chú thích sgk
- Dựa vào phần chú
thích các em cho cô
biết vài nét về tác
gia?û
Gvgiới thiệu thêm về tg và
1 số điều cần chú ý về tg
Gvgiới thiệu thêm về tg và
1 số điều cần chú ý về tg
-Ông sinh năm 659 –
744 làm quan ở kinh thành hơn 50 năm
Năm 744 ông xin cáo quan về quê Khi trở về ông gặp nhiều điều bất ngờ do đó ông ngẫu hứng viết bài thơ này
- Thất ngơn tứ tuyệt
- Lục bát
-HS đọc -HS dựa sgk dịch
I- Đọc- hiểu chú thích:
1 Tác giả : sgk/127
2 Thể thơ:
- Thất ngơn tứ tuyệt
- Lục bát
Trang 6- Xác định thể thơ phần phiên âm
và phần dịch thơ ?
Giáo viên đọc bài
thơ trước 1 lần (phiên
âm, dịch nghĩa, dịch
thơ sau đó hướng dẫn
cách đọc)
- Học sinh đọc lại Giáo
viên nhận xét cách
đọc
- Dựa vào phần dịch
nghĩa của từng yếu
tố, hãy dịchâ nghĩa
của các câu thơ phần
phiên âm (nghĩa
từng câu)
-Cô mời 1 em đọc lại
cho côphần dịch
nghĩa
Vậy chúng ta hiểu
nghĩa của bài thơ rồi
1 em đọc lại 2 bản
dịch thơ trong sách
-H
ỏ i: Em nào hãy cho
cô biết phần phiên
âm và phần dịch thơ
có gì khác nhau ?
GV:Như vậy, phần
phiên âm thể thơ thất
ngôn tứ tuyệt, còn
cả 2 bản dịch thơ đều
là thể thơ lục bát Tuy
khác nhau về câu,
nhịp, vần, luật nhưng
các dịch giả của
chúng ta đều chuyển
được cái tâm trạng,
cảm xúc của tác giả
khi về thăm quê cũ
mà trẻ con lại tưởng
ông là khác lạ
* H Đ 4: HD đọ c- hi ể u văn
bản :
- GV HD HS đọc hiểu nhan
đề bài thơ
- Em hiểu thế nào là từ “ngẫu”?
Tại sao là “ngẫu nhiên”
-Bài thơ cĩ thể chia làm mấy ý ?
- HSđọc 2 câu đầu của bài thơ ?
- 2 câu thơ đầu tác
giả cho chúng ta biết
- Phần phiên âm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Phần dịch thơ là thể thơ lục bát
-Tình cờ Tg khơng định làm thơ khi mới đặt chân từ khi mới về quê
- 2 ý
- HSđọc -rời nhà đi từ lúc còn trẻ, già lắm rồi mới quay về
-vóc dáng, tuổi tác, mái tóc
- giọng nói quê hương
-tự sự (kể) + miêu tả
II- Đọc – hiểu chú thích:
1- Hai câu đầu :
Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi
Hương âm cô cải, mấn mao tồi
dùng phép đối sau 1 thời gian dài
xa quê làm quan đã làm thay đổi về vóc dáng, tuổi tác, tóc rụng nhưng giọng nói quê nhà thì không thay đổi lòng yêu quê hương
Trang 7sự việc gì ?
Vậy tác giả ra đi từ
lúc 16 tuổi, lúc trẻ
và sau hơn 50 năm
ông làm quan chốn
kinh kì thì khi trở về
ông có điều gì đáng
chú ý đây
-> Có những điều thay
đổi và những điều
không thay đổi
- Những điều thay đổi
đó là gì ?
- Những điều không
thay đổi là gì ?
Vậy các em thấy 3
yếu tố thay đổi này
nó phụ thuộc vào
yếu tố khách quan
theo 1 quy luật của
thời gian đó là con
người sinh ra, lớn lên
và già đi
- Và các em thấy ở 2
câu này tác giả đã
sử dụng phương thức
biểu đạt nào ?
GV:nhưng kể là chính.
Tác giả kể lại sự việc
mình rời quê lúc còn
trẻ và già lắm rồi
mới trợ về Tuy nhiên
khi trở về thì tóc rụng,
hình dáng và tuổi tác
đều thay đổi, nhưng
đặc biệt về âm sắc
quê hương thì vẫn giữ
được, không hề thay
đổi
-H
ỏ i : Dù cách xa hàng
ngàn dặm và sau nửa
thế kỷ xa quê hương
mà tác giả vẫn giữ
được giọng nói quê
hương Điều đó cho
các em thấy được
điều gì ở tác giả ?
GV: ở nước ta cũng
được chia ra làm 3
miền Bắc, Trung, Nam
và dĩ nhiên là giọng
-lòng yêu quê hương
-Phép đối
-nhấn mạnh sự việc
- Tác giả trở về quê khi tác giả già lắm rồi muốn trở về quê sống 1 cuộc sống thanh nhàn, ẩn giật và việc ông giữ được giọng nói của quê hương chứng tỏ ông có 1 tình cảm rất sâu nặng đối với quê hương
- HS đọc
2- Hai câu cuối:
-Giọng điệu bi hài (hóm hỉnh), Sự ngỡ ngàng xót xa khi bị choi như khách lạ
Trang 8nói ở cả 3 miền đều
khác nhau
-Và để nói về điều
đó thì tác giả đã
dùng nghệ thuật gì ?
-Các em chỉ ra sự đối
lập đó ? giáo viên
gạch chân bảng phụ
khi học sinh chỉ ra
GV: Ở những câu
đối 1 như thế này thì
người ta gọi là tiểu
đối, tức là đối giữa
các vế câu với nhau
- Tác giả đã dùng
phép đối trong 2 câu
thơ này nhằm mục đích
gì?
GV: Sau 1 thời gian
dài xa quê làm quan
mặc dù có nhiều thay
đổi về vóc dáng,
tuổi tác, tóc rụng
nhưng giọng nói quê
hương thì không thay
đổi Đó là 1 giọng nói
thiêng liêng đầy chất
quê
-H
ỏ i :Việc tác giả trở
về quê hương gợi cho
các em suy nghĩ gì ? Vì
sao tác giả trở về
quê ?
chuy ể n ý: Với tâm
trạng rất buồn và bồi
hồi khi trở về quê
hương, nhưng khi trở về
thì điều gì đã xảy ra
Cô mời 1 em đọc cho
cô 2 câu cuối và đọc
lên phần dịch thơ
(bản 1)
- Chúng ta thấy khi trở
về quê hương là tác
giả mong mình gặp lại
người thân, những
người bạn hiền sau bao
năm xa cách, bởi vì
về quê là về ngôi
nhà cũ của mình, là
về nơi chôn nhau cắt
- nhi đồng
101- không làm cho tg vui
-Vì mình là chủ lại bị coi là khách ngay chính quê hương mình
-Tĩnh Dạ Tứ
Trang 9rốn Thế nhưng khi về
quê tác giả gặp
những ai ?
GV: Ở đây chúng ta
bắt gặp 1 tình huống
hết sức độc đáo đó
là Tác giả muốn về
quê để gặp lại người
thân nhưng ở đây
ông chỉ gặp những
đứa trẻ con, tức là
lớp người trẻ Vì sao
lại xảy ra tình huống
trớ trêu như thế ? bởi
vì tác giả đã 86 tuổi
rồi, số tuổi thọ mà
xưa nay rất hiếm (thất
thập cổ lai hy) Vì thế
mà có lẽ người thân
của ông đã mất cả
rồi Vì thế mà ông
chỉ gặp lớp nhi đồng
mà thôi Dĩ nhiên là
nhi đồng gặp ông
đấy nhưng không hề
quen biết ông, nên
chúng vui vẻ cười hỏi
ông 1 cách hồn
nhiên, rất vô tư
- Chúng đã hỏi điều
gì ? À chúng hỏi ông
rằng ông là khách ở
nơi nào đến chơi? Với
tiếng cười hỏi hồn
nhiên của lũ trẻ, các
em thấy có làm cho
tác giả vui lên
không ?
- Mà còn ngược lại
ông còn cảm thấy
ngỡ ngàng xót xa Vì
sao vậy các em?
GV: Với 1 tình huống
dở khóc dở cười như
thế đã làm cho tác
giả ngẫu hứng viết
bài thơ này ngay khi
mới đặt chân về
quê Nhưng ẩn chứa
trong đó là 1 tấm
lòng yêu quê hương
- HS đọc ghi nhớ
III Tổng kết
* Ghi nhớ : sgk
Trang 10đất nước rất sâu
nặng
*H
Đ 5: HDt ổ ng k ế t : Qua
thơ này chúng ta cần
ghi nhớ những gì? Các
em đã đọc bài thơ nào
cũng nói về tình yêu
quê hương tha thiết
GV:Tuy nhiên, ở bài
Tĩnh Dạ Tứ là tác giả
bộc lộ tình yêu quê
hương trực tiếp qua câu
thơ cuối
Còn ở đây là tác
giả bộc lộ
cách gián tiếp Đó là
thông qua tiếng cười
của trẻ để bộc lộ
tâm trạng thoáng
buồn của mình khi bị
xem là khách ngay
chính trên quê hương
- Trong lớp ta có bạn
nào xa quê theo cha
mẹ đến địa phương
này hay không ?
- Các em có nhớ quê
không À, điều đó là
tất nhiên rồi, bởi vì xa
quê ai lại không buồn,
ai lại không có những
kỷ niệm đẹp nơi chôn
nhau, cắt rốn Như nhà
thơ Nam Giang có viết
“Thuở còn thơ … trên
cao”
Hay lời bài hát quê
hương mà chúng ta
vẫn thường nghe
“Quê hương là …
thành
người” Gọi HS đọc ghi nhớ
* Củng cố : -Đọc lại bài thơ
* Dặn dò : -Học bài - Học bài thuộc bài thơ phần phiên âm và dịch
thơ
- Soạn: “ TỪ TRÁI NGHĨA ”
- Chuẩn bị bài từ bài 4 đến bài 10 tuần 11 kt 45phút
Ngày soạn : 21-10-09
Ngày dạy : 23-10-09