“Ngất ngưởng” chính là sự ngang tàng, phá cách, phá vỡ khuôn mẫu hành vi “khắc kỉ, phục lễ” của nhà nho để hình thành một lối sống thật hơn, dám khẳng định chính mình, khẳng định bản [r]
Trang 1Tiết: 13
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
( Nguyễn Công Trứ )
A /MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp Hs:
1/ Về kiến thức:
-Hiểu được phong cách sống của Nguyễn Công Trứ với tính cách một nhà nho và hiểu được vì sao có thể coi đó là sự thể hiện bản lĩnh cá nhân mang ý nghĩa tích cực
-Hiểu đúng nghĩa của khái niệm “ngất ngưởng” để không nhầm lẫn với lối sống lập dị của một số người hiện đại
-Nắm được những tri thức về hát nói là thể thơ dân tộc bắt đầu phổ biến rộng rãi từ thế kỉ XIX
- Hình tượng nghệ thuật thể hiện khuynh hướng khát vọng tự do, thái độ coi khinh đời ngạo thế bộc lộ môt cách công khai, sự tự ý thức tài năng, phẩm chất và giá trị bản thân
- Phong cách trào phúng vừa mang tính chất triết lí có dư âm truyền thống, vừa dự báo tinh thần thời đại: ý thức về cái tôi
* Trọng tâm:
Giá trị nghệ thuật đặc sắc trong phong cách ngôn ngữ của NCT
Cảm hứng ngất ngưởng trong bài thơ
Nhấn mạnh giọng điệu: bài hát nói viết theo lối tự thuật, tự nhìn nhận và đánh giá bản thân Giọng điệu thơ là tự hào sảng khoái, tự tin
2/ Về kĩ năng
Phân tích thơ hát nói theo đặc trưng thể loại
3/ Về thái độ - tình cảm
Có cái nhìn đúng đắn về cách sống ngất ngưởng của NCT
B/ CHUẨN BỊ.
Gv: Sgv, Sgk, soạn giảng
Hs: Đọc, tìm hiểu vài nét về Nguyễn Công Trứ, soạn bài theo hướng dẫn của GV
C/ HOẠT ĐỘNG DẠY –HỌC.
Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: kiểm tra bài cũ
Mục tiêu: kiểm tra kiến thức cũ, dẫn dắt vào
bài mới
Cách thức tổ chức:
GV: nêu câu hỏi
Hình ảnh bà Tú hiện lên qua bài Thương vợ
ntn? Tấm lòng của ông Tú đối với bà ra sao?
HS: trả lời cá nhân
GV: nhận xét, chốt ý, cho điểm
Giới thiệu bài mới
Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS tìm hiểu
chung
Mục tiêu: nắm những nội dung chính về tác
giả- tác phẩm tạo tiền đề cho việc tìm hiểu
bài thơ
Cách thức tổ chức:
I Tìm hiểu chung
1/Tác giả- tác phẩm
a/ Tác giả
- NCT ( 1778 – 1858 ), xuất thân trong một gia đình Nho học, người làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh
- 1819 thi đỗ giải nguyên và được bổ nhiệm làm quan
- Là người có tài năng và nhiệt huyết trên nhiều lĩnh vực: văn hoá, xã hội, kinh tế, quân sự.Là người sáng lập ra hai huyện Kim Sơn và Tiền Hải
- Con đường làm quan không bằng phẳng
b/ Tác phẩm
- Ông sáng tác hầu hết bằng chữ Nôm Thể loại ưa thích là Hát nói
Trang 2GV: Dựa vào tiểu dẫn trình bày những nét
chính về Nguyễn Công Trứ.
HS: dựa sgk và trình bày những nét chính
Gv cung cấp thêm cho HS những nét chính về
cuộc đời NCT - một người có chí lớn, chí “kinh
bang tế thế” ( trị nước giúp đời), tung hoành
ngang dọc
GV: Nêu những nét chính về sự nghiệp sáng
tác của NCT ? Em biết gì về thể loại hát nói?
HS: Trình bày sự nghiêp sáng tác
Hát nói:Là một trong những thể điệu của ca trù
Một bài hát nói gồm hai phần: phần mưỡu và
hát nói
GV: bổ sung, Chốt ý
Giới thiệu cho hs biết về nhà nho cùng với quan
niệm đạo đức nhân cách và cách hành xử của
họ trong quá khứ, đặc biệt là quan niệm về lễ
và danh giáo của nhà nho
Hoạt động 3: hướng dẫn tìm hiểu nội dung
văn bản
Mục tiêu: nắm nội dung và nghệ thuật của
bài thơ
Hình ảnh ông ngất ngưởng.
Cách thức tổ chức:
GV: Gọi hs đọc bài và định hướng tìm hiểu
- Từ “ngất ngưởng” xuất hiện mấy lần?
HS: Xuất hiện 5 lần,
- Nghĩa thực của từ “ngất ngưởng” là gì?
HS: Trạng thái của một đồ vật có chiều cao
trong tư thế ngả nghiêng, không vững chắc, lúc
lắc, chông chênh, gây khó chịu cho mọi người
GV: Ở đây tác giả dùng từ ngất ngưởng với ý
gì?
HS: Đọc đoạn đầu và nêu suy nghĩ bản thân
Giảng Trên cơ sở ý thức về tài năng và nhân
cách của bản thân, NCT trong “bài ca ngất
ngưởng” khoe sự ngang tàng, sự phá cách trong
lối sống của ông, lối sống ít phù hợp với khuôn
khổ của đạo Nho Ngất ngưởng đối lập với lễ,
danh giáo
GV: Trong thời gian làm quan, NCT đã thể
hiện thái độ “ngất ngưởng” của mình như thế
nào?
HS: Trả lời cá nhân
Giảng Điều này được NCT thể hiện rất nhiều
trong các tp của ông, như: ông cho rằng kẻ làm
2/ Bài thơ
-Thời điểm sáng tác: Sau năm 1848, là
năm ông cáo quan về hưu
-Thể loại: Hát nói là một thể loại hỗn hợp
dùng để diễn xướng gắn với âm nhạc Nó gồm cả thơ, nhạc và lời nói
II/ Đọc – hiểu văn bản
1 Cảm hứng chủ đạo của bài thơ
Từ “ngất ngưởng” xuất hiện 5 lần “Ngất ngưởng” chính là sự ngang tàng, phá cách, phá vỡ khuôn mẫu hành vi “khắc kỉ, phục lễ” của nhà nho để hình thành một lối sống thật hơn, dám khẳng định chính mình, khẳng định bản lĩnh cá nhân bắt nguồn từ
ý thức về tài năng và nhân cách của bản thân
Đó chính là nội dung xuyên suốt toàn bộ tác phẩm, làm nổi bật cá tính con người ông
2/Hoàn cảnh và mội trường ngất ngưởng
a/Ngất ngưởng tại triều.
- Câu 1 “Vũ trụ …phận sự”: Mọi việc trong trời đất chẳng có việc nào không phải là phận sự của ta
Thái độ tự tin, ý thức sâu sắc về vai trò,
Trang 3trai là phải mang lấy cái nợ và phải tung hoành
ngang dọc để trả cho trọn cái nợ ấy
Tuy nhiên, đối với NCT, công danh không chỉ
là vinh mà còn là nợ, là trách nhiệm, vì vậy ông
coi đó là sự dấn thân tự nguyện đem tự do, tài
hoa nhốt vào vòng trói buộc
GV: Vậy tại sao ông coi việc làm quan là mất
tự do vậy mà vẫn ra làm quan?
HS: Vì ông coi việc làm quan là một điều kiện,
một phương tiện để thể hiện hoài bão
Giảng bình, chốt ý
GV: Em có nhận xét gì về nghệ thuật được sử
dụng ở đây?
HS: nêu những nét nghệ thuật chủ yếu TÁc
dụng
GV: nhận xét, chốt
Chuyển ý : không chỉ ngất ngưởng tại triều mà
ngay cả khi về hưu ông cũng ngất ngưởng
GV: Thái độ ngất ngưởng của Nguyễn Công
Trứ lúc này như thế nào so với lúc ông đang
làm quan tại triều?
HS: đậm nét hơn, vì đã được “tháo củi sổ lòng”
thoát khỏi chốn quan trường
GV: Ngày “đô môn giải tổ” của ông có gì đặc
biệt?
HS: Cỡi bò vàng, đeo đạc ngựa
Giảng bình: về hình ảnh bò vàng đeo đạc
ngựa
GV: Đó có phải là cách sống tự cao tự đại, lập
dị khác người của ông không?
HS: trao đổi nhanh trả lời
Giảng, chốt ý
GV: Hai câu 9- 10 gợi cho em suy nghĩ gì?
HS: nêu suy nghĩ
trách nhiệm và tài năng của bản thân
- Câu 2 “ông Hi văn tài…vào lồng”
Ông coi việc nhập thế làm quan như một trói buộc, giam hãm vào lồng. phù hợp với nhân cách của ông
-Câu 3, 4, 5, 6 Liệt kê tất cả các sự việc lớn nhỏ, các chức phận ông đã trải qua.Thái độ tự tôn cá nhân một cách độc đáo, một cách chơi ngông
Ông có tài năng thực sự và tận tâm với
sự nghiệp, không hề luồn cúi để vinh thân phì gia
+ Nghệ thuật: Hệ thống từ Hán Việt uy nghiêm trang trọng, âm điệu nhịp nhàng, nhiều điệp ngữ khẳng định tài năng lỗi lạc, địa vị xã hội vẻ vang, xứng đáng một con người xuất chúng
b Khi đô môn giải tổ.
-Câu 7, 8 : Năm cáo quan là một sự kiện
lạ, phong cách khác người “ Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng”.Trêu ngươi khinh thị cả thế gian kinh kì.Bức chân dung trào lộng nhưng độc đáo, đáng yêu
-Câu 9 – 12: Cách sống phóng khoáng, thảnh thơi.Dẫn các cô gái trẻ lên chơi chùa, đi hát ả đào và tự đánh giá cao các việc làm ấy
- Câu 13 – 16: Quan niệm sống:
Trang 4GV: Câu 13-16 nói lên quan niệm sống nào
của ông?
HS: dựa vào sgk nêu lên quan niệm sống
Giảng : Một nhân cách, một bản lĩnh cao, chấp
tất cả, không để luỵ và khinh tất cả những gì
của thói thường
GV: Theo NCT điều quan trọng nhất đối với
kẻ nam nhi là gì?
HS: nghĩa vua tôi
GV: giảng về quan niệm làm trai của NCT
Khi làm quan trong triều, ông cũng không chấp
nhận sự khom lưng, uốn gối hay thói quỵ luỵ
thường thấy “ trong triều ai…như ông”
Hoạt động 3:Tìm hiểu về nghệ thuật
Mục tiêu: nắm được đặc sắc của thể loại hát
nói
Cách thức tổ chức
GV: Tác dụng của việc sử dụng thể loại hát
nói trong việc bày tỏ tư tưởng của tác giả
HS: suy nghĩ trả lời
GV: nhận xét, chốt ý
Hoạt động 3 :Củng cố- dặn dò
Mục tiêu: khắc sâu kiến thức, hướng dẫn hs
rút ra phần ghi nhớ.
Cách thức tổ chức
GV: nhấn mạnh những ý sau:
-Con người NCT qua bài thơ
-Thể loại hát nói
Cái gai góc chỉ là phần nổi của tảng băng trôi,
phần chìm mang nặng tấm lòng son sắt của tác
gải, suốt cuộc đời vì dân vì nước, coi thường
được mất, khen chê
Dặn dò.
-Học thuộc lòng bài thơ, nắm giá trị nội dung,
nghệ thuật
-Soạn bài “Bài ca ngắn đi trên bãi cát”
+Thể loại ?
+Ý nghĩa biểu trưng của bãi cát và người đi
trên cát
+ Không quan tâm được mất + Không bận lòng khen chê + Vui vẻ, không vướng tục
Một nhân cách, một bản lĩnh cao
-Câu 17, 18: Khẳng định tài năng, phẩm giá, lòng trung nghĩa vua tôi. Tấm lòng
và lời thề của tác giả suốt đời vì dân vì nước
-Câu cuối: vừa hỏi vừa khẳng định: trong triều không có ai sống ngất ngưởng như ông cả.Người biết dung hòa giữa bổn phận
và quyền lợi, giữa phục vụ và hưởng thụ mới chính là ngất ngưởng
Bản lĩnh cá nhân trong cuộc sống
3/ Nghệ thuật
Sự phù hợp của thể hát nói với việc bày tỏ
tư tưởng, tình cảm tự do phóng túng, thoát
ra ngoài khuôn khổ của tác giả
III Ghi nhớ