Tư tưởng yêu nước của phan bội châu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN... ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN... LỜ AM ĐOAN Tôi x

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LỜ AM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của bản thân dưới sự hướng dẫn của PGS TS Tr n Th ai Những tài liệu tham khảo và trích dẫn sử dụng trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc

rõ ràng

Tác giả

VU T TU T N

Tinh th n yêu nước của dân tộc iệt am t th i dựng nước với

sự hình thành tư tư ng yêu nước th i – Tr n 26 1.2.2 i tr tư tư ng của Tam gi o ho – hật – o với sự hình thành

tư tư ng yêu nước th i - Tr n 32

T nh dân tộc cao cả trong tư tư ng yêu nước th i – Tr n 80

T nh thực ti n thi t thực trong tư tư ng yêu nước th i – Tr n 83

T nh nhân văn sâu s c trong tư tư ng yêu nước th i – Tr n 86

Ý h ch c t t c th L – T ầ 91

ngh a l luận của tư tư ng yêu nước th i – Tr n 91

ngh a thực ti n của tư tư ng yêu nước th i – Tr n 95

T LUẬN Ư NG 103

K T LUẬN CHUNG 106

DANH M TÀ L ỆU T AM ẢO 108

P ẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết c tài

Trong l ch sử đ u tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc iệt am tư

tư ng yêu nước là gi tr thiêng liêng chung của toàn dân tộc iệt am là sức

m nh ti m tàng thư ng trực trong l ng dân tộc là nguồn lực hông ao gi

c n trong suốt chi u dài l ch sử đ t nước và là đ c trưng tiêu i u của t nh c ch con ngư i iệt am ân tộc ta hình thành quốc gia t r t sớm t nước iệt

am là một nước nông nghiệp đư c thiên nhiên v a ưu đ i v a h c nghiệt ì vậy trong qu trình ông cha ta trụ l i hai ph mảnh đ t này đ ph i đ u tranh quy t liệt với thiên nhiên i u đ làm cho sự cố t cộng đồng thức dân tộc thức chủ quy n v đ t nước r t sớm t h c dân tộc ta liên ti p phải chống gi c ngo i xâm giữ yên c i i u này đ ảnh hư ng sâu s c đ n n n văn h a iệt am r n luyện hun đ c tinh th n yêu nước truy n thống đoàn t ch thống nh t đ t nước thống nh t dân tộc ảng ta đ ch r

ản s c dân tộc ao gồm những gi tr n vững những tinh hoa của cộng đồng c c dân tộc iệt am đư c vun đ p nên trong l ch sử hàng ngàn năm đ u tranh dựng nước và giữ nước là l ng yêu nước nồng nàn ch tự cư ng dân tộc tinh th n đoàn t thức cộng đồng g n t c nhân – gia đình làng

x – T quốc l ng nhân i hoan dung trọng ngh a tình đ o đức đức t nh c n

c s ng t o trong lao động sự tinh t trong ứng xử t nh giản d trong lối sống

ản s c dân tộc c n đậm n t cả trong c c hình thức i u hiện mang t nh dân tộc độc đ o

Trong sự nghiệp đ i mới đ t nước do ảng và nhân dân ta h i xướng

và ti n hành c ng với nhiệm vụ ph t tri n toàn diện c c l nh vực inh t

ch nh tr - x hội hoa học và công nghệ gi o dục và văn h a đ c iệt là đ y

m nh sự nghiệp công nghiệp h a hiện đ i h a nh m xây dựng nước ta thành

một nước công nghiệp c c s vật ch t - thuật hiện đ i c c u inh t h p

l quan hệ sản xu t ti n ộ ph h p với trình độ ph t tri n của lực lư ng sản

xu t đ i sống vật ch t và tinh th n cao quốc ph ng an ninh vững ch c 18,

ch ng ta c n c một nhiệm vụ h t sức quan trọng đ là xây dựng và

ph t tri n n n văn h a iệt am tiên ti n đậm đà ản s c dân tộc tư ng xứng với sự ph t tri n của n n inh t - x hội c ng là tri t l của sự ph t tri n x hội hài h a và n vững i vì văn h a n i chung và những gi tr tinh th n tư tư ng của dân tộc n i riêng hông ch là n n tảng tinh th n và là một trong những động lực ph t tri n x hội mà c n là một trong những nguồn lực nội sinh n và m nh m nh t hun đ c nên tinh th n h ph ch ản

l nh iệt am 19, gi p ch ng ta c th ti p nối và ph t huy sức m nh truy n thống dân tộc trong công cuộc đ i mới và hội nhập quốc t ngày càng sâu rộng phong ph nhưng hông m ph n phức t p hiện nay hải ph t huy cao độ l ng yêu nước ảo vệ toàn v n l nh th hiện nay ên c nh đ phải

i t th a ph t huy tinh th n yêu nước iệt am trong ti n trình l ch sử iệt am đ c iệt là th i – Tr n

Th i – Tr n trong l ch sử dân tộc iệt am đư c xem là mốc son

ch i lọi trong sự nghiệp xây dựng và ph t tri n diện m o văn h a tư tư ng của quốc gia phong i n độc lập đ nh d u ước ngo t căn ản trong tư duy nhận thức của dân tộc ta v l ng yêu nước và tinh th n độc lập tự cư ng Trên

l nh vực ch nh tr th i – Tr n đ xây dựng củng cố thành công n n độc lập dân tộc thống nh t đ t nước và cố t l ng dân t o sức m nh đoàn t dân tộc chi n th ng gi c ngo i xâm ồng th i nhà – Tr n đ y m nh ph t tri n đ t nước trên mọi m t ch nh tr inh t văn h a – x hội ây đư c xem là th i đ i phục hưng dân tộc với nhi u thành tựu to lớn trên nhi u phư ng diện t o nên một th i đ i rực r của dân tộc iệt am hững thành tựu y là minh chứng h ng hồn cho những gi tr l luận và tư tư ng đư c

th i – Tr n vận dụng trong t chức và quản l x hội nh t là trong tư

tư ng ch nh tr T đ xây dựng nên một th i đ i hoan giản an l c dung h a giữa nước với dân hoan thư sức dân vua tôi đồng l ng ên c nh đ th i – Tr n đ xây dựng n n m ng cho th ch trung ư ng tập quy n h ng

đ nh m nh m tinh th n dân tộc tinh th n tự tôn và ch vư n lên s nh vai với c c quốc gia trong hu vực h nh nh h t vọng i iệt h t vọng Thăng ong đ hun đ c nên sức m nh tinh th n và hướng dẫn ho t động thực ti n cho ch nh quy n và nhân dân i iệt ua tôi c ng chung sức chung l ng xây dựng một i iệt h ng m nh ph t huy m nh m tinh th n dân tộc trong mọi m t trong mọi t ng lớp nhân dân th i – Tr n

ì vậy nghiên cứu l ch sử tư tư ng yêu nước th i – Tr n là một trong những nghiên cứu c t nh c p thi t c t nh hoa học mang ngh a l luận và thực ti n sâu s c đối với công cuộc xây dựng ph t tri n đ t nước và

ảo vệ T quốc

h nh vì th tôi đ chọn đ tài“ -

làm đ tài luận văn Th c s của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu tài

Tư tư ng yêu nước th i – Tr n với t nh c ch là một ộ phận của hình th i thức x hội một m t phản nh và chi phối i đ c đi m nhu

c u x hội iệt am th i – Tr n m t h c là sự th a những ti n đ tư

tư ng tôn gi o trước đ o đ đ tìm hi u tư tư ng yêu nước th i –

Tr n đ c nhi u công trình nghiên cứu những ài vi t dưới c c phư ng diện hình thức và mức độ h c nhau th h i qu t c c công trình nghiên cứu đ theo c c hướng nghiên cứu sau

đ là c c công trình nghiên cứu tư tư ng yêu nước

th i – Tr n dưới g c độ l ch sử – x hội như tập

và tập Nxb Khoa học x hội à ội xu t ản năm 1998; Ti p đ n t c

ph m của han uy h tập và tập x

ử học à ội xu t ản năm 1961; i sâu vào chủ đ này c t c ph m

– của iện ử học x hoa học x hội

à ội xu t ản năm 1980; goài ra t c ph m –

của guy n h c Thu n x à ội xu t ản năm 2002; t c ph m – của ê ình guy n anh hiệt x

h nh tr quốc gia à ội xu t ản năm 1994; ên c nh đ c n c t c

ph m do Trư ng ữu u nh inh uân âm

ê ậu n chủ iên x i o dục, à ng xu t ản năm 2009;

của Trư ng Th n x uân đội nhân

dân à ội xu t ản năm hững công trình trên đ trình ày và phân t ch h sâu s c những sự iện l ch sử th i – Tr n trong đ n i ật những v n đ v inh t x hội văn h a của x hội i iệt t đ u th

đ n cuối th

Tiêu i u trong c c công trình trên là công trình

tập và tập đư c iên so n qua nhi u đ i g n với tên tu i của c c nhà sử học như ê ăn ưu th I han hu Tiên gô iên th

ây là ộ sử iên niên ch p l ch sử nước ta t th i ồng àng trong truy n thuy t cho đ n năm thu thập và trình ày một c ch c hệ thống những

tư liệu gốc v l ch sử iệt am t u i đ u dựng nước đ n th thứ

T t cả c c ho t động inh t văn h a ch nh tr x hội là nguồn tư liệu qu

gi cho việc nghiên cứu v l ch sử đ t nước x hội văn h a con ngư i iệt

am th i c đ i và trung đ i là nguồn tư liệu nguyên ản đ ng tin cậy

nh t mà t c giả luận văn sử dụng đ tr ch dẫn cho những nội dung nghiên cứu những nhận đ nh đ nh gi cho luận văn của mình

uốn s ch – là công trình nghiên

cứu của iện ử học ông trình này đ nghiên cứu toàn diện x hội iệt am

th i – Tr n trong đ tập trung phân t ch v n đ ch nh ình th i inh t

th i – Tr n trong ph n này t c giả tập trung nghiên cứu ch độ s hữu ruộng đ t t c u inh t của x hội iệt am th i – Tr n c ng như tình hình ph t tri n thủ công nghiệp thư ng nghiệp và nông nghiệp công t c tr thủy và thủy l i th i – Tr n ghiên cứu v th ch ch nh tr và t c u

đ ng c p th i – Tr n ghiên cứu v văn h a và tư tư ng th i này tư

tư ng văn h a gi o dục nh t là tư tư ng hật gi o ho gi o o gi o th hiện sinh động trong đ i sống tư tư ng và văn h a th i – Tr n

đ là c c công trình nghiên cứu tư tư ng yêu nước th i

– Tr n dưới g c độ văn học tôn gi o tìm hi u những đi u iện ti n đ hình thành tư tư ng yêu nước th i – Tr n t c giả đ th a c c công

trình c liên quan như trọn tập – do iện ăn học iên

so n Nx hoa học x hội à ội xu t ản năm ây là công trình

h đồ sộ đư c thực hiện công phu và trình ày nguyên ản c c t c ph m

ản văn th m theo những l i giới thiệu đ nh gi h i qu t v cuộc đ i và

sự nghiệp của c c v vua và quan l i tướng l nh th i – Tr n là c s

đ ng tin cậy đ t c giả luận văn th a trong việc tr ch dẫn c ng như đưa ra những nhận đ nh đ nh gi của mình goài ra c n phải đ n c c công trình

như của guy n uy inh Nxb Khoa học x hội à ội xu t ản năm 1989; và t c ph m của hân

viện nghiên cứu hật học x ăn học à nội xu t ản năm 1990; ên

c nh đ c n c c c t c ph m đ ng ch như

của guy n ng ậu x hoa

học x hội à ội xu t ản năm tập

của guy n ang x ăn h a à ội xu t ản năm Trong qu trình tìm tư liệu t c giả luận văn c ng tham hảo c c công trình àn v v n

đ này như

uận n ti n s tri t học của ăn inh iện Tri t học à ội

hìn chung c c công trình nghiên cứu v th i – Tr n g c độ này

c nhi u đ ng g p r t qu u vào trong ho tàng văn học văn h a tư tư ng

và tôn gi o của iệt am

đ là công trình nghiên cứu v tư tư ng yêu nước th i

– Tr n dưới g c độ tư tư ng tri t học T c giả tham hảo và th a c c công trình nghiên cứu v c c v n đ nhân sinh quan th giới quan nhận thức luận c c quan đi m tri t học của c c v vua tướng l nh đồng th i là những nhà tư tư ng iệt xu t dưới tri u – Tr n c ng với c c d ng chảy h c của

l ch sử tư tư ng iệt am th – ụ th là c c công trình

của guy n Tài Thư Nxb Khoa học x hội à ội xu t

ản năm 1993; Ti p đ n là t c ph m của guy n

ăng Thục Nxb Thành phố ồ h inh xu t ản năm 1998; i sâu vào

do o n h nh chủ iên là một công trình lớn trình ày

h i qu t hệ thống qu trình hình thành ph t tri n và những nội dung của tư

tư ng tri t học iệt am trên c c m t ản th luận nhận thức luận nhân sinh quan ch nh tr – x hội và đ o đức luân l qua c c giai đo n c c thi n

ph i và qua t ng nhà tư tư ng trong suốt chi u dài l ch sử của dân tộc iệt

am i m n i ật của t c ph m mà t c giả th a trong luận văn trước h t

là những quan đi m ch nh tr – x hội trước và sau th i – Tr n đ c c i nhìn so s nh đưa ra những đ nh gi n i ật h n ch ài học l ch sử r t ra t

tư tư ng yêu nước th i – Tr n ti p là tri t l v đ o làm ngư i vai tr của con ngư i trong ti n trình l ch sử tinh th n và ch độc lập dân tộc l ng yêu nước nồng nàn tinh th n đoàn t t nh hoan dung trong ho t động văn

h a t o nên cốt c ch tinh th n ản s c của con ngư i iệt am

ông trình tập của guy n Tài

Thư chủ iên trình ày tư tư ng tri t học iệt am t th i Ti n sử và sử

đ n th thông qua c c chủ đ tư ng ứng với th i l ch sử ua

đ tập th c c t c giả đ trình ày h i qu t c c đi u iện x hội c c quan

đi m tư tư ng của m i th i tư ng ứng n i ật nh t là tư tư ng v độc lập dân tộc chủ quy n đ t nước thức đ o đức quan đi m nhân sinh tư tư ng

ch nh tr – x hội và văn h a tư tư ng Trong đ ph n thứ Tư tư ng th i phục hồi và xây dựng quốc gia độc lập th đ n th là ph n liên quan trực ti p đ n luận văn ch ra sự ph t tri n tư tư ng yêu nước những quan đi m quân sự của Tr n uốc Tu n sự ảnh hư ng của hật gi o và ho

gi o đ n văn h a tư tư ng của th i – Tr n

t quả của những công trình nghiên cứu trên thật sự là tài liệu hoa học ch cho t c giả trong việc học tập th a ph t tri n những nội dung trình ày trong luận văn Tuy nhiên c c công trình trên c c t c giả chủ y u tập trung phân t ch h i qu t h a c nh l ch sử văn h a tôn gi o tri t l tư

tư ng của c c nhà tư tư ng qua c c tri u đ i

Ti p thu thành quả c c công trình trên t c giả luận văn cố g ng đi sâu

và nghiên cứu trình ày những đi u iện ti n đ dẫn đ n việc hình thành tư

tư ng yêu nước th i – Tr n c ng những đ c đi m và gi tr của tư tư ng yêu nước th i – Tr n một c ch chuyên sâu và m rộng

3 Mục ch nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu c a lu

Trình ày và phân t ch nội dung c ản của tư tư ng yêu nước th i – Tr n

t ra đ c đi m và ngh a l ch sử mà tư tư ng yêu nước th i –

Tr n đ ng g p vào sự ph t tri n l luận và thực ti n ch nh tr đư ng th i và hiện nay

duy vật l ch sử đồng th i t c giả luận văn c n sử dụng t ng h p c c phư ng

ph p sử học hệ thống c u tr c logic và l ch sử phân t ch và t ng h p quy

n p và di n d ch so s nh và đối chi u đ nghiên cứu và trình ày luận văn uận văn đư c ti p cận dưới g c độ tri t học l ch sử

5 Ý h h thực tiễ c

uận văn g p ph n làm r nội dung và đ c đi m c ản

trong tư tư ng yêu nước th i - Tr n và t đ r t ra ngh a l ch sử g p

ph n làm phong ph l luận và thực ti n ch nh tr đư ng th i và hiện nay

hững nghiên cứu l ch sử của tư tư ng yêu nước th i

- Tr nmà luận văn r t ra s là ài học ch đối với sự nghiệp đ i mới hội nhập quốc t xây dựng và ảo vệ T quốc hiện nay

6 Kết cấu c

goài ph n m đ u t luận danh mục tài liệu tham hảo phụ lục hình

ảnh nội dung ch nh của luận văn đư c t c u gồm hai chư ng năm ti t

trong ối cảnh l ch sử x hội iệt am t th i gô inh

cho đ n cuối th c những chuy n i n mang t nh ước ngo t di n ra

g n li n với sự hủng hoảng suy tho i của tri u đ i Ti n ê đang thống tr hông c hả năng đi u hành quốc gia ộ m y cai tr đ l ng đo n như một thân cây hông c n nhựa sống sự iệt quệ già c i suy tàn của một ch

độ đ đ n hồi t th c ảnh gi t h i tàn s t cướp ngôi trong thân tộc anh em

di n ra sau hi ê oàn ăng hà uộc chi n giữa c c hoàng tử o dài t m th ng dẫn đ n hậu quả nghiêm trọng là ê ong iệt em là ê ong nh gi t ch t ch sau a ngày nối nghiệp đ vư ng ê ong nh lên ngôi hoàng đ năm chưa đư c ao lâu thì r i vào cảnh ăn ch i trụy l c ham th ch những tr ch i tàn o làm cho l ng dân m t ni m tin vào ch nh quy n t nước r i vào hủng hoảng ch nh tr - kinh t - x hội nghiêm trọng ộng thêm n n thiên tai m t m a h n h n d ch ệnh hoành hành nhi u n i làm cho inh t trong nước sa s t đ i sống nhân dân càng tr nên hốn h gi c cướp xu t hiện h p n i chống ph tri u đình gây ra phân quy n c t cứ trong nội ộ tri u đình ì vậy đ n đ nh trật tự x hội n đ nh

đ t nước ph t tri n inh t và đối ph với gi c phư ng c đ i h i phải c một th ch ch nh tr một ộ m y ch nh quy n mới ra đ i và một hệ tư tư ng chu n mực nh m đ p ứng nhu c u l ch sử của đ t nước

au hi ê ong nh ch t tri u th n đứng đ u là ào am

ộc c ng với n nh Thi n sư một l ng ủng hộ quy t đ nh chọn ông

n lên làm vua Theo ông n là ngư i h i

nghiệp vư ng tri u ngư i hâu h p - c iang m họ h m đi

ch i ch a Tiêu n c ng với ngư i th n giao h p rồi c chửa sinh vua ngày th ng năm i p Tu t niên hiệu Th i ình năm thứ th i nhà inh ông n là ngư i v a c học c đức l i i t xử sự đ ng mực nên

r t đư c tri u th n nhà Ti n ê qu trọng

n đ chuy n giao quy n lực đ t t y u xảy ra ph h p với ti n trình vận động của l ch sử tồn t i và ph t tri n của ch độ phong i n iệt am ự thay đ i tri u đ i di n ra như một qu trình h ch quan t t y u ph h p tự nhiên t tri u ê sang tri u

iệc xây dựng ch độ phong i n và n đ nh trật tự x hội ph t tri n inh

t th i - Tr n đ i h i phải đ p ứng nhu c u của th i đ i đ là dựng nước và giữ nước Trong những năm đ u n m quy n tr vì đ t nước việc đ u tiên của

c c vua nhà là xây dựng một nhà nước phong i n trung ư ng tập quy n vững m nh đủ sức ảo vệ n n độc lập tự chủ dân tộc nên đ an hành nhi u iện ph p t ch cực nh m hôi phục củng cố nhi u m t trong x hội như là cải

t ộ m y hành ch nh t chức ch nh quy n t trung ư ng cho đ n c c c p đ a phư ng ăm ông n quy t đ nh d i đô chọn v ng đ t inh đô là

n i ph t tri n v mọi m t inh t ch nh tr và văn h a của cả nước đ là i

a thành ua h ng đ nh gày xưa nhà Thư ng đ n đ i àn canh năm l n

d i đô cứ ch u yên đống đô n i đây đ n n i th đ i hông dài vận số ng n ngủi trăm họ t n hao muôn vật hông h p Trẫm r t đau đớn hông th hông d i đ ng là n i thư ng đô inh sư m i muôn đ i 71, 229-230]

ông n đ nh đô và t chức l i ộ m y phong i n trung ư ng tập quy n th a sự nghiệp nhà Ti n ê nhà xây dựng ch nh quy n theo

lối ch nh quy ứng đ u là vua ti p đ n là c c đ i th n chia làm hai an văn v uan l i trong tri u chia thành ch n ậc trật tự cao th p h c nhau

ộ m y hành ch nh đ a phư ng gồm c c phủ lộ huyện và c c hư ng gi p

c c v ng xa c c c châu tr i Th i T chia nước thành lộ và hai

tr i v ph p luật năm Th i Tông đ an chi u sai trung thư san

đ nh trên c s t h p c c đi u luật trước c c tập tục truy n thống của ngư i iệt ch n ch nh cho th ch h p với th i th iên thành ộ luật ình thư hoàn ch nh đ u tiên của nước ta i iệt sử ghi an hành ình thư ua l y làm thư ng x t sai Trung thư sửa đ nh luật lệnh châm chước cho th ch dụng với th i y gi chia ra môn lo i iên ra đi u hoản là s ch ình luật của một tri u đ i đ ngư i xem d hi u ch làm xong xuống chi u an hành dân l y làm tiện [ 65, 323] hà vua r t ch trọng đ n hình luật c t nh c hi n tài làm việc trong ch nh quy n ình luật là một trong a môn thi t uộc đ tuy n chọn quan chức làm việc ăm a xuân

m hội hân ư ng điện Thiên n Th ng thi l i viên ng thư vi t chữ to n và hình luật 65, 280 v quân sự tri u đình nhà luôn luôn củng cố th a inh nghiệm h ng chi n th i trước xây dựng lực lư ng quân sự gồm ốn ộ phận là Thiên tử quân quân c c lộ quân vư ng h u dân inh tư ng ứng với ốn lo i inh chủng ộ inh thủy inh tư ng inh

và inh Trong ốn lo i quân này nhà vua c quy n huy động t cứ l c nào hi đ t nước c chi n tranh th hiện tinh th n yêu nước và phụng sự

t quốc nhà vua quy đ nh c c nam đinh tu i t đ n tu i phải c n phận ngh a vụ quân sự đ ng g p sức lực cho x t c hà c ch nh s ch quân sự là gụ inh ư nông ngh a là c c quân s c th thay nhau v nhà

đ sản xu t nông nghiệp ới ch nh s ch này gi p cho ch nh quy n đảm ảo

đư c lư ng thực quốc gia v a đảm ảo sản xu t nông nghiệp

hư vậy ch nh quy n trung ư ng nhà t ng ước đư c n đ nh nh m

đ p ứng nhu c u ảo vệ ch nh quy n thống tr đứng đ u là vua ảo vệ th

ch trung ư ng tập quy n đảm ảo l i ch đ ng c p qu tộc quan liêu d ng

họ thêm vững m nh tồn t i năm với đ t nước i iệt

u th tri u đình nhà suy y u do sự quan liêu cửa quy n

sự l ng đo n i gian th n ao quanh nhà vua làm cho tri u đình ngày càng rối ren inh t trì trệ ch nh tr hông n đ nh h m cứu l y vận nước đang ngo i ang đe dọa Th i sư Thống quốc Tr n Thủ ộ ra tay ph tru t thư ng hoàng uệ Tông làm thi n sư uệ uang đi u hành công việc như ng ngôi cho Tr n ảnh Tr n ảnh ch nh thức lên ngôi vào tháng giêng năm t đây đ a v l ch sử của nhà hoàn toàn thay đ i ọ Tr n chi m giữ v đài ch nh tr nước nhà t năm m đ u cho một tri u đ i mới trong l ch sử phong i n iệt am hư vậy cuộc chuy n giao quy n lực giữa hai tri u đ i và Tr n di n ra tư ng đối suôn s h u như hông c

x o trộn gì đối với x hội

Tr n Th i Tông ti p tục củng cố th ch ch nh quy n trung ư ng v m t hình thức thì ộ m y hành ch nh của nhà Tr n hông h c nhi u so với nhà nhưng trình độ t chức ch t ch và quy củ h n ăm nhà Tr n t chức s p x p l i c c đ n v hành ch nh t trung ư ng cho đ n đ a phư ng gồm phủ lộ huyện châu hư ng x hà Tr n đ i lộ th i nhà thành

lộ t nh và lập thêm phủ châu Tr c c lộ ra c n c một số phủ châu

tr n ngoài hu vực trung châu như Tân ình ghệ n Th i guyên và

ng iang ng n dưới phủ lộ là c c châu huyện ăm Tr n hân Tông đ i gi p thành hư ng trung du mi n n i thì gọi là s ch động

c c n i iên vi n thì c tr i n v dưới c ng là x và s ch h nh quy n

hư ng s ch thì c x quan quan ao gồm i tư x và Ti u tư x x trư ng x gi m c nhiệm vụ trông coi c c hư ng x c quan tứ ng ph m

tr lên xung chức i tư x ng ph m tr xuống xung chức Ti u tư x c nhiệm vụ luôn ti p x c trực ti p với dân ch ng ô hình ộ m y ch nh quy n gồm hai ộ phận quan l i trung ư ng và quan l i đ a phư ng c tên gọi tước hiệu ph m hàm hay ph m phục quan chức t chức tuy n mộ s p đ t

và sử dụng quan l i của i iệt c nhi u đi m h c iệt th hiện t nh độc lập tự chủ của một quốc gia c chủ quy n ăm nhà Tr n cho ra đ i ộ

gồm quy n với mục đ ch quy đ nh c p ậc lư ng

ng ộ m y nhà nước đ nh quy ch o m ph m hàm xe iệu cho tôn th t quan l i tri u đình năm hà Tr n c n thi t lập c quan i m ph p

nh m i m tra gi m s t việc x t xử của c quan x t xử vào năm uối

th nhà Tr n l i an hành ộ hà Tr n ra sức

củng cố và tăng cư ng sức m nh quân sự coi trọng inh ph p và thuật quân sự ăm Tr n Th i Tông lập ra iảng v đư ng đ cho c c v quan tập trung học h i inh ph p và r n luyện v nghệ hà Tr n chủ trư ng nâng cao ch t lư ng inh l nh ng c c iện ph p tuy n quân tuy n tướng

r n luyện tư tư ng uân l nh c n học inh ph p của ch nh ngư i iệt biên

so n ra đ là của Tr n ưng o ây ch nh là inh thư

đ u tiên của ngành hoa học quân sự nước ta h độ ngh a vụ quân sự của

nhà Tr n theo ch nh s ch hà Tr n xây dựng lực lư ng

v trang h ng m nh gồm c m quân và quân c c lộ đ đủ sức ảo vệ n n độc lập dân tộc đ c iệt là a l n đ nh th ng quân guyên - ông xâm lư c vào năm và

th i đ i - Tr n là th i phục hưng đ t nước, giư ng cao

ngọn c thống nh t độc lập tự chủ là th i dân tộc ta hồi sinh t ch h i

sự lệ thuộc vào ch nh quy n phư ng c xây dựng nhà nước phong i n iệt

am vững m nh ngang t m với ch độ phong i n Trung uốc Trong đ inh

t đ ng vai tr h t sức quan trọng hội i iệt suy cho c ng vẫn là quốc

gia mang đ c trưng của hâu là x hội ti u nông truy n thống với đ c trưng là nhà nước quân chủ chuyên ch phư ng ông ruộng đ t đ u n m trong tay nhà vua vua giao đ t cho làng x đ phân c p cho dân cày c y t c u làng x theo lối c truy n là đ n v quân c p ruộng đ t công và thu n p tô thu cho nhà nước hư ng thức sản xu t th i - Tr n n m trong hung phư ng thức sản xu t châu và là một t c u inh t châu ti n phong i n T th

đ n th tr đi với ch độ tư hữu t động sản nảy n và ph t tri n inh t tư nhân tr thành t c nhân đ nh vào ch độ s hữu công x làm

xu t hiện ch độ ti u tư hữu của nông dân và ch độ chi m hữu lớn của đ a chủ đ y x hội iệt am t x hội ti n phong i n sang x hội phong i n

h độ s hữu công x tồn t i ph i n và chi m đ a v ao tr m trong t c u inh t x hội ựa trên tài liệu l ch sử c th th y hình thức s hữu ruộng đ t dưới th i nhà và nhà Tr n chia làm hai d ng c ản là ruộng đ t công thuộc

s hữu của nhà nước và ruộng đ t tư thuộc s hữu tư nhân uộng đ t thuộc s hữu của nhà nước c nhi u d ng như quốc hố đồn đi n t ch đi n s n lăng ruộng công làng x Th i - Tr n mức tô thu hông chi m toàn ộ lao động

th ng dư của nông dân mà ch chi m một ph n nh t đ nh trong lao động th ng

dư y nên ngoài ph n tô thu nộp cho nhà nước và ch d ng cho sinh ho t đ

t i sản xu t sức lao động nông dân vẫn c sản ph m th a đ trao đ i trong th trư ng h nh sự ph t tri n ch độ s hữu ruộng đ t làm ph v ch độ s hữu công x và d n d n thay th i ch độ tư hữu ruộng đ t inh t công x c huynh hướng ngày càng thu h p và inh t tư hữu ngày càng ph t tri n

m nh Tuy nhiên nhà nước phong i n vẫn coi ch độ ruộng công là chủ y u nhà nước c ph p luật đ ảo vệ ruộng công đi n ruộng vư ng h u c m chi m ruộng công đi n c m i n ruộng công thành ruộng tư

ột số hình thức s hữu công v ruộng đ t c ng r t tiêu i u th i nhà

- Tr n là t ch đi n và ruộng s n lăng Theo sử c thì vào th i ê oàn đ c

ruộng t ch đi n ình thức cày t ch đi n là nghi l ch u ảnh hư ng i c c tri u

đ i c xưa Trung uốc nhưng là một ho t động huy n h ch sản xu t nông nghiệp phản nh tư tư ng trọng nông ph h p với một nước nông nghiệp như iệt am o đ sang th i hình thức t ch đi n vẫn đư c duy trì th a

a xuân năm vua ngự ra ố ải cày ruộng t ch đi n tự c m cày đ làm l tự cày 65, việc làm này của Th i Tông nh m hôi phục l c tự mình cày ruộng t ch đi n đ nêu gư ng cho thiên h trên đ c ng tông mi u dưới đ nuôi muôn dân công hiệu tr nước dẫn đ n dân đông của giàu 65,

T ch đi n th i c ố ải h u Th i ình ng hong am

nh hân à am goài t ch đi n c c vua c n c ruộng s n lăng quê hư ng thuộc châu h p ình ảng c inh đ d ng vào việc th

c ng t tiên ộ phận ruộng s n lăng hông nhi u là lo i ruộng d ng vào việc

th phụng t tiên d ng họ nhà vua ua nhi u i n thiên l ch sử d n d n ộ phận ruộng th hoang ph sau thành r ng rậm hào cư ng đ a phư ng xâm chi m uộng công làng x c ng do vua và tri u đình trực ti p quản l hững tư liệu v i m ê dân đinh và ch nh s ch ngụ inh ư nông đ phản

nh gi n ti p sự tồn t i của ruộng đ t này ào năm năm nhà

h ng đ nh iện ph p cứ a nhà làm một ảo hông đư c m riêng trâu

n u c việc c ng t phải tâu xin đư c ch rồi mới cho m làm tr i thì tr tội

n ng l ng gi ng hông c o gi c thì c ng xử c ng tội 65, iệc i m tra

ch t ch số lư ng dân đinh c ng với việc ảo vệ sức o trâu phản nh đ i sống sản xu t dựa vào ruộng công làng x ên c nh đ ch nh s ch ngụ inh

ư nông t th i đ ph t huy những t c dụng to lớn trong ph t tri n sản xu t nông nghiệp tận dụng đư c sức lao động dồi dào của những ngo i inh quân

l nh hi đ t nước h a ình hông c chi n tranh iệc c c ngo i inh hông

đư c ph t lư ng mà thay nhau v làm ruộng c ng phản nh sự tồn t i ph i n của ruộng đ t công làng x đư c chia cho nông dân cày c y th i này

Th i nhà c một lo i ruộng an thư ng cho đ i th n c công với tri u đình gọi là ruộng th c đao hay th c đao đi n uộng th c đao đư c xem

là ruộng công ngư i nhận ruộng th c đao đư c nhận một ph n thu do ruộng

th c đao mang l i goài ra vào th i vua c n an ph t p thang mộc cho

qu n th n c công ình thức an c p thang mộc p v sau ph t tri n h r

n t dưới th i Tr n n th i Tr n đ nh lệ c p ng cho c c quan văn v trong ngoài th th y thêm ch nh s ch an c p ruộng đ t và ng lộc của nhà

Tr n dưới một hình thức tiêu i u nh t là th i p an c p th i p là ch nh

s ch inh t quan trọng nh m t o ra c s x hội cho ch nh quy n nhà Tr n guồn đ t an đ u của th i p thuộc quy n s hữu của nhà nước nhưng hi

an c p thành th i p thì th i p thuộc chi m hữu tư nhân c c qu tộc Th i p

th i Tr n c ng là n i n vững của qu tộc và m i m i đư c lưu truy n

như l i Tr n ưng o đ n i trong r ng th i p của ta m i

m i n vững mà ng lộc c c ngư i c ng suốt đ i tận hư ng 72, 392] goài th i p thì năm do nhu c u h n trư ng m rộng diện t ch canh t c và thực hiện chủ trư ng xây dựng củng cố thêm th lực của qu tộc

Tr n nhà Tr n đ cho c c vư ng h u công ch a ph m cung t n chiêu tập những ngư i siêu t n hông c sản nghiệp làm nô t hai h n đ t hoang làm

đi n trang ư ng h u c đi n trang thực sự t đ y T năm tr đi ản thân t ng lớp qu tộc đ dựa vào hai t ng lớp t chức inh t c ản th i p

và đi n trang là hai ộ phận quan trọng c ngh a quy t đ nh t nh ch t lo i hình s hữu ruộng đ t của qu tộc goài ra c n c ruộng đ t s hữu tư nhân của đ a chủ và ti u nông

công cuộc tr thủy th i – Tr n nhà nước ch trọng đ n đê đi u

tr thủy đ c iệt là v ng châu th sông ồng ăm m a xuân th ng

đ p đê phư ng 65, thuộc đê sông ồng o dài t ên hụ

đ n ư ng ên hà c ng đào đ p một số công trình thủy l i như đào

sông ản i năm n năm vua l i cho đao ênh ẫm à Nam, sau khi san l p thành đ m ẫm hu vực thành Thăng ong nhà nước c ng cho h i sâu rộng thêm c c sông nh inh và Tô ch đ thuận tiện tàu giao thư ng tưới tiêu nông nghiệp Tuy nhiên công việc đ p đê

th i c n mang n ng t nh v ng mi n đ a phư ng t c dụng của c c con đê

c n h n ch i đ n th i Tr n công t c tr thủy thủy l i mới c t chức trên

ph m vi toàn quốc ăm Tr n Th i Tông đ t c quan hà đê c ch nh

ph sứ phụ tr ch việc đê đi u c c lộ phủ ây là công việc quan trọng một ước ngo t to lớn trong l ch sử thủy l i của nước ta p đê ngăn m n c ng là công cuộc mới m th i Tr n c c qu tộc thư ng cho nô t đ p đê i i n lập đi n trang ông cuộc xây dựng thủy nông c ng đư c nhà Tr n ch những v ng Thanh a và ghệ n là n i c nhi u công trình thủy nông

ăm Tr n hân Tông l i cho đào sông sông và đục n i hi u

ch Thanh a đây c ng là công việc tốn sức tốn của ăm tri u đình cho h i l i sông Tô ch nh m đảm ảo giao thông đồng th i đ tưới tiêu cho c c v ng xung quanh inh thành ang th nhi u công trình thủy nông vẫn ti p tục đư c xây dựng

h những thành tựu trong công t c tr thủy và thủy l i m ra hệ thống giao thông đư ng thủy t o đi u iện th c đ y qu trình trao đ i uôn n hàng h a giữa c c v ng mi n trong cả nước và quốc t inh đô Thăng ong

là n i ốn phư ng hội tụ là trung tâm inh t nông nghiệp thư ng nghiệp của cả nước Thư ng nghiệp i iệt ph t tri n m nh nh hệ thống giao thông thủy l i tốt ột số trung tâm thư ng nghiệp xu t hiện như Tư hố Thanh a ong iên à ội uy âu à c Thăng ong - h

v v nhi u làng quê xu t hiện ch a uan hệ uôn n giữa i iệt với

c c nước h c như Trung uốc hiêm Thành ava nđônêxia hân p Xiêm v v đư c thực hiện chủ y u qua đư ng i n và qua một số thư ng

cảng lớn như ân ồn uảng inh và một số cửa i n mi n Trung

ph t tri n lưu thông hàng h a c c vua i iệt th i – Tr n đ u c

đ c ti n goài ra trên th trư ng c n sử dụng nhi u ti n Trung uốc hà

Tr n đ m rộng việc mua n đ t ng ti n nộp ti n đ l y quan chức việc

đ c ti n do quan xư ng đảm nhiệm uan hệ ti n tệ đ thâm nhập vào đ i sống ch nh tr và t n ngư ng hà nước thu tô thu ng ti n c ng th hiện chức năng thanh to n của ti n tệ tới Tr n đ ph t tri n rộng lớn

inh t thủ công nghiệp nhà nước ti p tục xây dựng c c quan xư ng thủ công nghiệp gồm c c ngành ngh như gh gốm ngh dệt l nh Tr ch

ài à ội ngh dâu ghi Tàm à ội ngh làm n n a ôi ải ưng ngh sản xu t v h gốm mộc r n ngh đ c đồng ngh làm gi y

h c ản in ngh hai hoang hủ y u sản xu t thủ công trong th i này đư c

ti n hành trong t ng hộ gia đình mang t nh ch t tự cung tự c p đ p ứng nhu

c u của ti u nông mà thôi Thư ng nghiệp th i - Tr n ph t tri n dựa trên

c s của n n inh t tự nhiên phong i n trong ch ng mực nào đ n đ làm thay th inh t tự nhiên Tuy nhiên n n inh t tự nhiên vẫn c n chi m

ưu th trong đ ngh nông vẫn hông th vư t qua h i ph m vi canh t c với những phư ng tiện thô s l c hậu c vẫn m ch t ngh phụ inh t hàng h a ph t tri n nhưng chưa đủ sức vư t h i sự ràng uộc của quan hệ sản xu t phong i n vậy t th đ n th là giai đo n inh

t hàng h a và ngo i thư ng tự do ph t tri n inh t ti u nông inh t đ i đ a chủ ph t tri n m nh g p ph n đ y l i y u tố phân t n trong x hội th c đ y inh t i iệt ngày càng ph t tri n n vững

1.1.2 Bối cảnh h – h V ệt N th L - T ầ

t những chuy n i n trong đ i sống ch nh tr inh t cộng

với nhu c u xây dựng một ch nh quy n quân chủ qu tộc vững m nh đ t c động m nh đ n t c u giai c p trong x hội th i - Tr n u tr c x hội

ch nh tr - Tr n mang t nh ch t truy n thống và sự ph t tri n x hội đư ng

th i là hệ thống cộng đồng làng x với ch độ công hữu ruộng đ t và thân tộc gia trư ng hội - Tr n đ tồn t i a đ ng c p ch nh

Trong t c u đ ng c p th i - Tr n nhà vua giữ

một vai tr đ c iệt là thủ l nh tối cao đứng giữa trung tâm cộng đồng đi u hành mọi công việc nhà nước hà vua n m quy n độc tôn và vô thư ng tập trung l nh đ o toàn diện trong một th thống nh t hông th phân chia là hiện thân của sức m nh th n th nh Theo quan niệm l thuy t vư ng quy n của phư ng ông hoàng đ c n đư c xem là thiên tử con của tr i nên vâng mệnh hoàng đ là vâng mệnh tr i Trong chi u d i đô nhà vua c ng n i mình

vì l i ch lâu dài của x t c và c ng vì thuận theo l ng tr i Trên nh mệnh

tr i dưới theo dân 71, 229-230 iệc t h p th n quy n và vư ng quy n

ch nh tr và tôn gi o là một n t đ c trưng của văn h a phư ng ông nh m gia tăng quy n lực vào tay oàng đ ư ng tri u - Tr n duy trì ch độ th a cha truy n con nối trong tôn th t duy trì việc t hôn trong thân tộc nh m h n

ch sự xâm nhập của c c gia tộc h c ảo vệ quy n l i và những thành quả

c đư c Tr n Th nh Tông đ t ng n i với họ hàng r ng Thiên h là thiên h của t tông ngư i nối nghiệp của t tông nên c ng với anh em trong họ c ng

hư ng ph qu th là ph c muôn năm của tông mi u x t c vậy 66, 37

tr nh những cuộc va ch m tranh ch p ngôi vua giữ vững vư ng tri u nhà Tr n

c n p dụng ch độ Th i thư ng hoàng Tức là vua cha ch làm việc trong t năm rồi sau đ giao quy n hành tr nước cho con nối nghiệp lui v Tức c với tư c ch là cố v n h độ này th i hông c

i p việc cho vua là đội ng qu tộc – quan liêu hi c c vua lên ngôi việc đ u tiên là i n t o một t ng lớp qu tộc phong tước phong h u cho

d ng họ thân th ch g n xa c u con ch u trong d ng họ vào những chức v trọng y u như ông ch nh vư ng đức vư ng hai quốc vư ng những

chức quan như th i sư th i y ình chư ng sự đô nguyên so i ph đô nguyên

so i ti t độ sứ đ i tướng quân thì ch dành cho c c tôn th t d ng họ hức t tướng và phiêu tướng quân thì dành cho hoàng tử T t nhiên vẫn c những hai quốc công th n đư c c c u vào những chức vụ quan trọng nhưng hông phải qu tộc Th lực của t ng lớp qu tộc ngày càng ph t tri n m nh và ao hàm g n h t c c chức vụ trong cung c c tr n phủ lộ hư ng t o ra một m ng lưới thân tộc và hệ thống vệ tinh i m so t g n h t c c đ a phư ng xa trong toàn l nh th nh m đảm ảo sự trung thành tuyệt đối v m t ch nh tr đối với

tri u đình trung ư ng hà Tr n c n thi hành ch độ theo th

vững ch c ảo vệ d ng họ nhà vua ộ m y quan liêu qu tộc ngày

càng đư c m rộng do sự ph t tri n v inh t m rộng c i dân số gia tăng

đ i h i tăng cư ng c c c quan chuyên môn thuộc c c c p ậc qu n c c sảnh cục đài viện nh m tăng cư ng hệ thống h a quan liêu c c đ a phư ng phủ lộ inh thành đ p ứng nhu c u ph t tri n chung của x hội uy cho

c ng thì t ng lớp qu tộc d h ng nào n c ng mang đ a v thang ậc nh t

đ nh trong x hội là công cụ đ c lực cho việc ảo vệ tri u đình

dân: Là t ng lớp đông đảo qu n ch ng nhân dân trong x

hội ao gồm nhi u thành ph n t ộ phận dân thành th đ n dân làng x làm ngh thủ công ngư i uôn n nh nông dân đ nh c làm gốm ngh mộc Trong đ ngư i nông dân là ộ phận t o ra của cải vật ch t ch nh cho x hội và

là lực lư ng sản xu t nồng cốt đ ng vai tr quan trọng trong n n inh t cả nước gư i nông dân c ngh a vụ nộp tô đ nh vào th c l a thu ho ch thu

đ nh vào ruộng đ t cho quốc hố ới ch nh s ch gụ inh ư nông giới ình dân c th v a đi l nh v a tham gia sản xu t chung sống với gia đình v con i sống của nông dân sống qu n tụ theo làng x thân tộc ệ thống làng

x đ ng vai tr quan trọng trong x hội i iệt n là t ào h t nhân nuôi

dư ng cả c th sống một dân tộc là tư ng thành vững ch c ngăn ch n mọi

cuộc xâm l n và đồng h a văn h a ản đ a àng x là tư ng thành vững ch c

ảo vệ ch độ phong i n trung ư ng tập quy n o đ ch nh quy n r t coi trọng làng x và quan tâm đ n c c v hư ng l o trong làng

Th i - Tr n là t ng lớp đông đảo và c một đ a v

h c iệt với dân tự do ọ c ng đ ng g p vào việc sản xu t canh t c đồn

đi n đi n trang ruộng quốc hố hưng ph n lớn nô t đ u phục vụ cho nhà nước cho c c qu tộc vư ng h u công tước sử dụng trong phủ đệ Thân phận của họ th p m ch là h u ngư i h cho vư ng thân qu tộc ô t

là những ngư i dân tự do sa c th t th t làm nô d ch cho chủ ọ c ng

c th là một lực lư ng sản xu t nhưng t mang t nh ch t x hội h p luật

th i - Tr n c ng c đi u luật công nhận nô t của đ ng c p qu tộc quan liêu i u này c ngh a nô t là đ ng c p c ng đinh trong x hội đư c tri u đình và x hội công nhận

u tr c x hội - ch nh tr th i - Tr n tồn t i a đ ng c p: qu tộc ình dân và nô t ch đ ng c p này tồn t i cân ng và n đ nh trong một

th thống nh t uy n lực tập trung trong tay nhà vua và t ng lớp qu tộc quan liêu, thi t lập nên một ộ m y nhà nước phong i n trung ư ng tập quy n vững ch c

, c ng với sự lớn m nh v inh t và ch nh tr c c vư ng

tri u - Tr n đ ph t tri n một n n văn h a rực r ây là giai đo n th nh

đ t của n n văn h a i iệt Th - là th phục hưng n n văn

h a iệt c ản đ a trên n n tảng của sự hôi phục độc lập dân tộc và giữ vững chủ quy n quốc gia th độc lập v ch nh tr dẫn đ n thức độc lập

v văn h a hủ ngh a yêu nước tinh th n dân tộc thức tìm v cội nguồn đ

th m đậm trong môi trư ng văn h a th i - Tr n Trên c s cốt l i của n n văn h a iệt c c c tri u đình - Tr n đ chủ động ti p thu và cải i n những y u tố của văn h a n văn h a n ộ - à la môn gi o văn h a

Chân L p hăm a t ch h p vào n n văn h a dân tộc th a c chọn lọc thành những y u tố nội sinh hật gi o đ ph t tri n cực th nh dưới th i -

Tr n đư c coi là quốc gi o o vậy hật gi o th i này c sự ảnh hư ng sâu s c đ n toàn ộ sinh ho t văn h a đư ng th i và in r n t trong n n văn

h a dân tộc củng cố vư ng quy n c c vua - Tr n ra sức th c đ y n n

gi o dục hoa cử đ đào t o nhân tài phục vụ đ t nước Th i - Tr n là th i

đ i n n gi o dục hoa cử phong i n iệt am đ t đư c những thành tựu rực

r ăm , Th nh Tông - ngư i đ t viên g ch đ u tiên cho n n đ i học iệt am ch nh thức hai sinh ăn i u ăm hoa thi minh inh c

s và thi nho học tam trư ng đ u tiên trong l ch sử nước ta đư c t chức thành công ăm hân Tông cho xây dựng uốc Tử i m ngay inh thành Thăng ong d ng ngư i c văn học trong số văn th n vào đ trông coi ồng th i m c c thi tuy n chọn c n ộ quan chức làm việc trong c c

qu n c c sảnh viện ng thi tam gi o Tr n Th i Tông đ t chức một

lo t c c hoa thi tam gi o đ đào t o con ngư i i u mẫu

ọc ho đ phục vụ l i ch chung

của dân tộc và nêu cao tinh th n t ng h p hông phân iệt hật - ho nh m mục đ ch phục vụ t quốc Th hiện tinh th n gi o dục vì l i ch của th hệ mai sau ng con đư ng gi o dục là cốt l i của tri u đình

n th i Tr n hình thức hoa cử ngày càng đư c hoàn thiện h n ội dung học và thi cử th i nhà Tr n ao gồm một số nội dung ch nh tr đ o đức ho gi o và hật gi o Trong th i gian tồn t i trước sau nhà Tr n đ t chức đư c hoa thi gồm c c tuy n sinh Th i học sinh ch hoa thi l i viên đ tuy n lựa trong đ m nho s ngư i tài, vào làm trong c c qu n c c sảnh viện và một số h c thi tam gi o với ngư i đ Th i học sinh àng

lo t c c nho s đ đ t t c c hoa thi trên đ đư c tuy n dụng sung vào c c chức vụ h c nhau trong ộ m y ch nh quy n nhà nước t trung ư ng đ n đ a

phư ng đ g p ph n vào công cuộc xây dựng và củng cố ch nh quy n quân chủ qu tộc Tr n th i nhà Tr n c ng c nhi u trư ng h p c c nho sinh hông qua thi cử mà vẫn đư c tuy n dụng vào làm quan ử c ch p vào năm Theo ch độ c hông phải là nội nhân ho n quan thì hông đư c làm hành hi n chưa ao gi d ng nho s văn học t đ u t đây văn s nho học mới đư c giữ quy n nh 66, 36] Qua đ ch ng ta th y việc tuy n dụng đ t nhân tài đ th hiện ch nh s ch d ng ngư i và sử dụng quan l i nhà Tr n là r t năng động s ng t o

ự ph t tri n của ho học và n n gi o dục hoa cử th i Tr n đ g p

ph n ph cập ho gi o trong nhân dân với c c quan niệm ph i n v tam

cư ng ng thư ng trung quân sau nhi u nhà nho nhi u ti n s hông ra làm quan nhà d y học đ sản sinh ra nhi u th y gi o xu t s c mà tiêu i u

nh t th i y gi là hu ăn n ột truy n thống tôn sư trọng đ o đ t

đ u hình thành và t a s ng

Th i Tr n hật gi o th nh hành trên c s t th i Trong u i đ u vua Tr n hông ch s ng hật mà c n c thức sử dụng hật gi o như một công cụ tư tư ng vì mục đ ch tu dư ng đ o đức củng cố hối đ i đoàn t nội ộ vư ng h u qu tộc cố t x hội xung quanh nhà nước quân chủ qu tộc Tr n ới thức tự lập tự cư ng của một dân tộc đ t ng hiên ngang lật

đ ch đô hộ h n một ngàn năm xây dựng c đồ vững m nh t i ồ iệt

đ n i iệt t ng nhi u l n đ nh i quân xâm lư c c c vua Tr n t đ u đ xây dựng nên thi n ph i Tr c âm mang đậm màu s c dân tộc

th th y r ràng chủ trư ng ph t tri n ho gi o m mang gi o dục hoa cử c ng với sự c m t của đội ng nho s trong ộ m y nhà nước Tr n

c iệt, t năm chủ trư ng n chọn học tr l y ngư i nào c tài năng văn học sung vào giữ việc qu n c c sảnh viện đ tr thành mối quan tâm lớn của vua Tr n vì l i ch thi t thực trong ộ m y nhà nước quân chủ

qu tộc h n là niệm hật thuy t ph p hà Tr n c t chức thi tam gi o hật – ho - o vào cuối năm nhưng h c với th i v trước hật gi o hông c n v tr trên ch nh trư ng mà h a trộn vào x hội ăn sâu

m r vào làng x ào cuối đ i nhà Tr n hi tình hình ch nh tr – x hội

m t n đ nh lo n l c n i lên nhi u cửa hật đ hông c n giữ đư c v trang nghiêm thanh t nh của n nữa hi u x u du thủ du thực l i dụng n p

ng hật đ làm đi u ậy trốn tr nh ngh a vụ với nhà nước ăm nhà nước phải t chức thi chọn chư tăng ăm ti n hành i m so t sa thải tăng đ o gư i nào hi u đ o hật s đư c trao chức tăng đư ng đ u mục và tri cung tri qu n tri tự ngoài ra gọi là tu nhân ho c th giả

ăn học th i - Tr n gồm văn học hật gi o và văn học yêu nước dân tộc Tư tư ng hật gi o trong th văn - Tr n chủ y u là tư tư ng Thi n học ao gồm c c t c ph m v tri t học l ch sử th ph ệ minh do c c

sư tăng tri thức vi t như c c cuốn ài của

Tr n Th i Tông của Tr n hân Tông

n i v thi n ph i Tr c âm ng th

văn yêu nước dân tộc c ng đ giữ một v tr r t quan trọng trong th văn -

Tr n phản nh tinh th n t hu t anh d ng chống gi c l ng trung quân

i quốc c ng như l ng tự hào dân tộc qua c c cuộc h ng chi n chống ngo i

xâm như ài th của Thư ng iệt của

Tr n uốc Tu n ài h của Trư ng n iêu ột số t c

ph m v cội nguồn truy n thuy t th n t ch l ch sử và nhân vật l ch sử th i

quốc s ăn ang - u c là của T uyên và

của Tr n Th h p ột thành tựu quan trọng của văn học -

Tr n là việc ph i n chữ ôm v a mang t nh dân tộc v a mang t nh dân gian đư c cải i n và iệt h a chữ n hữ ôm l c y gi đư c gọi là

" Th i - Tr n c ng đ l i nhi u công trình v nghệ thuật

i n tr c - điêu h c độc đ o trong i n tr c thành Thăng ong điện àn guyên iảng c c cung điện uan Tri u Th nh T iên ồng c ng

c c thành qu ch c c lăng mộ phủ đệ h a th p là i n tr c hật gi o đ c iệt th i - Tr n h a c i n tr c độc đ o ho c quy mô th như ch a iên ựu ột ột Thăng ong ch a hật T ch ong ội và qu n th

ch a ên Tử đ u đư c xây dựng trên n i cao cảnh tr v

v trí trung tâm là ho t động xây dựng và bảo vệ quốc gia dân tộc đ T đ

mà hình thành nên ý thức v xây dựng và gìn giữ đ t nước, quốc gia dân tộc,

ý thức yêu nước và chủ ngh a yêu nước

hư vậy tư tư ng yêu nước là tư tư ng và tình cảm ph bi n của nhân dân mọi cộng đồng quốc gia, dân tộc trên th giới B i th n là đối tư ng

thu hút sự quan tâm của khoa học xã hội và nhân văn T y theo g c độ ti p cận, khái niệm yêu nước đ đư c nghiên cứu, làm rõ các khía c nh khác nhau

ưới g c độ tâm lý học yêu nước đư c coi là một tình cảm bậc cao Tình cảm yêu nước xu t hiện trong quá trình hình thành và phát tri n cộng đồng quốc gia dân tộc Là một trình độ nhận thức xu t phát t chính nhu c u tồn t i và phát tri n của cộng đồng dân tộc hi đ hình thành tình cảm yêu nước không ch là mục tiêu, mà còn tr thành một bộ phận quan trọng, một động lực th c đ y hành động của mọi cá nhân và toàn th cộng đồng Tình cảm yêu nước phát tri n là c s đ hình thành nên tư tư ng yêu nước, ý thức yêu nước

ưới g c độ tri t học và t khía c nh tri t học nhân sinh tư tư ng yêu nước là một bộ phận của ý thức xã hội, là m t tinh th n của đ i sống xã hội hiện thực, b qui đ nh b i tồn t i xã hội nhưng vẫn c t nh độc lập tư ng đối trong quan hệ với tồn t i xã hội Tư tư ng yêu nước đư ng nhiên c mối quan hệ chính th hữu c với tình cảm yêu nước, với n n tảng tri t học nhân sinh

Việt Nam, cộng đồng dân tộc đư c hình thành t sớm do đi u kiện tự nhiên, kinh t , l ch sử văn h a nên tư tư ng yêu nước c ng hình thành t sớm và đư c phát tri n ngày một phong phú, sâu s c Nó là bộ phận chính y u của đ i sống tinh th n nói chung, l ch sử tư tư ng tri t học của dân tộc nói riêng hư vậy tư tư ng yêu nước Việt Nam chính là sự phản ánh các yêu

c u đ t ra của tồn t i xã hội Việt Nam trong quá trình xây dựng và phát tri n

đ i sống cộng đồng dân tộc đồng th i n t c động tr l i cuộc sống đ i cách khác, nó v a là k t quả của cuộc đ u tranh đ cộng đồng dân tộc Việt Nam sinh tồn, phát tri n, v a là nguyên nhân động lực th c đ y qu trình đ

T hi đư c hình thành trong th i k dân tộc s hai tư tư ng yêu nước Việt

am đ và đang vận động phát tri n ngày một hoàn thiện h n

Theo chủ ngh a c – Lênin mọi sự vật hiện tư ng đ u hông ao gi tồn t i độc lập mà luôn luôn c mối liên hệ t c động qua l i lẫn nhau Tư

tư ng yêu nước iệt am n i chung và tư tư ng yêu nước th i – Tr n n i riêng c ng hông tự sinh ra tự hình thành là sự t tinh của tinh hoa văn

h a dân tộc iệt am và c c tư tư ng lớn của nhân lo i Trong đ đ u tiên

c ản nh t đ ch nh là những gi tr văn h a truy n thống của dân tộc

i tr văn h a truy n thống là sản ph m của qu trình tư duy sản xu t tinh th n của con ngư i n là y u tố cốt l i nh t của văn h a ư c sàng lọc theo th i gian đư c con ngư i ch t lọc theo hướng chân thiện m gi p

h ng đ nh và nâng cao ản ch t con ngư i hông ch vậy gi tr văn h a truy n thống c n đ ng vai tr đ nh hướng cho c c vai tr mục tiêu phư ng thức hành động của con ngư i trong x hội y

i tr văn h a truy n thống của dân tộc iệt am hông n m ngoài quan đi m y đư c hình thành trong đ i sống lao động sản xu t của ngư i dân iệt hư c đ h ng đ nh sản xu t là y u tố quy t đ nh sự tồn

t i của c nhân và phư ng thức sản xu t là hình thức ho t động c ản của con ngư i n ch u sự quy t đ nh của phư ng thức sản xu t à đây là chìa

h a đ nhận thức ản ch t của mọi hiện tư ng x hội trong đ c c c gi tr truy n thống là i u hiện của một trình độ ph t tri n nh t đ nh những đi u iện sinh ho t vật ch t của x hội hững văn h a truy n thống tập qu n

đư c hình thành và ph t tri n i n đ i và cải i n d n d n cho m i ngày càng

th ch h p h n với sự ti n ộ của l ch sử và l i ch của nhân dân ên c nh đ những gi tr văn h a truy n thống iệt am hông ch là sự t tinh t trong

đ i sống x hội cộng đồng dân tộc iệt am mà c n c sự giao lưu ti p i n với văn h a ên ngoài Theo cố i o sư Tr n ình ư u văn h a truy n thống iệt am hông ch trông cậy vào sự s ng t o mà c n phải trông cậy vào hả năng chi m l nh sự đồng h a những gi tr ên ngoài

Trước hi c c tri u đ i phong i n hư ng c xâm lư c nước ta c ng như trước hi ho gi o o gi o hật gi o du nhập iệt am dân tộc iệt

am đ c một l ch sử dựng nước sớm một n n văn minh lâu đ i đ là n n văn minh sông ồng và việc hình thành nhà nước s hai – nhà nước ăn ang hoảng năm – trước ông nguyên và nhà nước u c hoảng năm – trước ông nguyên với trình độ văn h a h cao

c x hội t chức thành quy củ tồn tai lâu dài hình thành hàng ngàn năm [37, c phong tục tập qu n c ngôn ngữ chữ vi t t n ngư ng tôn gi o

c công cụ thuật sản xu t c ng với phư ng thức sinh ho t văn h a tinh

th n phong ph hình thành t r t sớm qua c c n n văn h a h ng guyên – tr ồng ậu – tr un n i a ình ông n hoảng th trước đ n th sau i u hiện ng c c m n dụng cụ trang sức trống đồng m i tên đồng thành

qu ch mà ngư i iệt am hiện đ i r t tự hào 37, 57]

Trên l nh vực tư tư ng ngư i iệt c đ i t niệm v sự đối xứng

i t tư duy phân lo i và t ng h p đ t iệt là hình thành tư duy phân đôi lư ng

h p với những quan niệm v th giới và nhân sinh v cội nguồn của dân tộc

r t phong ph và hông m ph n sâu s c như quan niệm v tứ phủ quan niệm v cha rồng – m tiên n tinh – Thủy tinh v Th n Trụ tr i và c c

c p h i niệm phân đôi lư ng h p cao – th p hô – ướt chim –

r n ọ c ng đ tin vào sự luân hồi tu n hoàn của v n vật và sự tồn t i linh hồn của con ngư i sau hi ch t

Theo d ng chảy của th i gian l ch sử năm văn hi n của dân tộc

đ minh chứng v sức sống m nh liệt của dân tộc iệt am c ng với đ là văn h a iệt ăn h a iệt am hình thành t r t sớm xu t hiện t th i công x nguyên thủy ph t tri n qua nên văn h a l a nước hình thành những

lo i hình văn h a dân gian t sự ch m h c của mi n truy n thuy t ca dao c

t ch với những tập tục ăn tr u i t c à c ng với sự ra đ i của nhà nước quân chủ chuyên ch x hội phong i n đ mang đ n cho n n văn h a iệt

am những d u n mang đậm t nh ch t ông

Tuy nhiên do v tr đ a l đ c iệt quan trọng là cửa ng mang chi n

lư c quân sự nên iệt am thư ng xuyên phải đối đ u với c c âm mưu th lực xâm chi m t ên ngoài ng với những th lực ngo i xâm ng quân

sự thì iệt am c n phải đối diện với trên cả m t trận văn h a xâm lư c

ì vậy đồng h a hay hông đồng h a là v n đ h t sức quan trọng n quy t đ nh tới sự tồn t i riêng r của một n n văn h a iệt hông th h a lẫn

ột ngàn năm c thuộc d th lực phư ng c tìm đủ mọi c ch đồng h a dân nhân iệt am cả trên m t trận ch nh tr lẫn trên m t trận văn h a t n ngư ng đưa cả ngư i phư ng c đ n sống h a lẫn với cộng đồng ngư i iệt nhưng đ u th t i Thậm ch ngư i phư ng c c n nhân dân iệt Nam t c động ngư c tr l i i n văn h a của th thành văn h a mang ản

s c của iệt am ên c nh đ trong quan hệ g n g i giữa dân tộc này với dân tộc h c những truy n thống văn h a thư ng đư c giao lưu và sung ngày một hoàn thiện tốt đ p h n

T đ hình thành nên hệ gi tr tinh th n truy n thống do th hệ ngư i iệt am ti p thu và s ng t o ra c ng với con ngư i iệt am là gi tr quan trọng nh t ệ gi tr tinh th n của ngư i iệt am luôn đư c th a

ph t huy và mang l i sức m nh dân tộc trong t ng th i h c nhau Theo

c c nhà văn h a học đối với m i dân tộc trong những hoàn cảnh l ch sử và

x hội cụ th đ u tồn t i và ệ gi tr

t ng qu t gồm những gi tr chung nh t mang t nh ph qu t c vai tr đ nh hướng đối với tư duy và hành động của cả cộng đồng ối với Tr n ăn iàu hệ gi tr t ng qu t nh t của dân tộc iệt am ao gồm hệ gi tr yêu nước c n c anh h ng s ng t o l c quan thư ng ngư i vì ngh a 26,

40 n t i ội ngh l n thứ năm an ch p hành Trung ư ng h a ảng ta đ h ng đ nh ản s c văn h a dân tộc iệt am ao gồm những

gi tr n vững những tinh hoa của cộng đồng c c dân tộc iệt am đư c vun đ p nên qua l ch sử hàng ngàn năm đ u tranh dựng nước và giữ nước

là l ng yêu nước nồng nàn ch tự cư ng dân tộc tinh th n đoàn t c nhân với gia đình – làng x – t quốc l ng nhân i hoan dung trọng tình ngh a đ o l đức t nh c n c s ng t o trong lao động sự tinh t trong ứng

xử giản d trong lối sống 17, 56]

ên c nh đ c ng c một số quan đi m h c nhau của c c học giả nghiên cứu hư theo Tr n Trọng im văn h a truy n thống iệt am là

tr tuệ minh mẫn học ch ng hi u h o chân tay s ng d nhớ lâu hi u học trọng học thức qu sự l ph p trọng đ o đức yêu h a ình can đảm luật

s ng l i thư ng ngư i nhớ n gư i iệt am t c ch am theo một phong tục n i một thứ ti ng c ng giữ một niệm thật là c i t nh đồng nh t của một dân tộc t đ u đ n cuối 37, 18-19] Phan K nh đ vi t v ngư i iệt trọng luân thư ng c n iệm an phận làm ăn tuân giữ ph p nước coi trọng gia đình th ch yên n trọng sự học hành trọng l ngh a thật thà c n thận trung hậu h a nh tr m t nh h ng h i ng nh trực can đảm quả quy t nh ậc đ o đức nhớ ngư i ân ngh a trọng đư ng công nghiệp giữ

c i danh gi c ngh a h hoan dung nhân đức nhẫn n i iên cư ng trọng

i tình 6, ối với ào uy nh ông đ h c họa hệ thống h a những gi tr trong t nh c ch của ngư i iệt như sau thông minh giàu tr nghệ thuật trực gi c ham học th ch văn chư ng gi i ch u đựng hi sinh vì

đ i ngh a dung h a trọng l gi o và chuộng h a ình 2, 24-25]

hư vậy hệ thống gi tr tinh th n truy n thống của ngư i iệt am đ

đư c nghiên cứu và h ng đ nh là những gi tr tốt đ p và c ng là th hiện ản s c văn h a iệt am à một sản ph m tinh th n hông th thi u

trong m i con ngư i iệt am t th i dựng nước gi p đ nh hướng cho dân tộc trên con đư ng đ u tranh ảo vệ T quốc xây dựng đ t nước ố thủ tướng h m ăn ồng đ vi t Th ng l i trong chi n tranh giữ nước c ng như trong xây dựng chủ ngh a x hội chung quy là th ng l i của con ngư i iệt am ch nh là sức m nh của gi tr iệt am 23, 331-332]

o hật đư c c c tu s n ộ truy n trực ti p vào nước ta hoảng

th đ n th sau Công nguyên Không bao lâu khi hật gi o đư c truy n vào đ t iệt t i uy âu thủ phủ của iao h l c y gi đ tr thành một trung tâm hật gi o lớn

ng do đư c truy n trực ti p tử n ộ vào iệt am nên danh xưng uddha ậc i c gộ ti ng h n đư c phiên âm sang ti ng iệt là

ụt i u này giải th ch vì sao danh t ụt đư c xu t hiện nhi u trong truyện

c t ch ca dao tục ngữ iệt am hật gi o l c này mang màu s c phư ng

am hật gi o ti u th a t ng này tồn t i hoảng t th đ n th

V sau công nguyên

ang th iệt am l i ti p nhận thêm những đoàn truy n gi o của Trung oa hông ao lâu sau n đ chi m ưu th và đ thay th ch đứng của hật gi o n ộ c t trước T uddha đư c d ch thành chữ hật thay th d n t ụt T ụt ch c n trong t n ngư ng dân gian hật gi o l c này phân thành hai nh nh hật gi o dân gian và hật gi o c học hật gi o dân gian là sự h a trộn giữa hật gi o và t n ngư ng th n tho i dân gian Trong đ Tr i - hật - Th n g n li n và h a đồng một

gư i iệt thư ng c câu c u tr i h n hật ho c l y tr i l y hật m i

hi g p h hăn t tr c ức hật trong hật gi o dân gian đ mang những n t đ c trưng của một v th n quy n năng là hình ảnh ông ụt trong câu truyện c t ch thư ng xu t hiện đ ng l c con ngư i đau h h hăn đ làm ph p gi p họ vư t qua h hăn gian h ên c nh d ng hật

gi o dân gian là d ng hật gi o c học cung đình ng hật gi o c học mang màu s c tri t học mà Thi n i th a là huynh hướng n i trội hật

gi o c học ảnh hư ng lớn trong t ng lớp vua ch a qu tộc những tri thức trong x hội hật gi o dân gian ảnh hư ng chủ y u trong t ng lớp dân

ch ng lao động ngh o

Trải qua nhi u cuộc chi n tranh chống gi c ngo i xâm tuy c những

th ng l i vang dội nhưng nước ta c ng tàn ph n ng n T trong hoang tàn

đ n t của cuộc chi n tranh chống xâm lư c t n n inh t với c s vật ch t

y u m tài nguyên h nh iệt do sự v v t của ngo i ang tri u đình c ng với nhân dân t tay vào công cuộc xây dựng Trong cuộc sống mưu sinh nhọc

nh n gian h đối với đ i đa số qu n ch ng nhân dân th i - Tr n l tư ng giải tho t của hật gi o ph n nào đ p ứng đư c h t vọng v ình yên h nh

ph c tho t h i h đau i m t m t lo n ly ối với t ng lớp thống tr hật

gi o là ch dựa tinh th n cho họ trước những đ i thay t thư ng trong đ i sống c nhân và những i n động của th i đ i t h c t ng lớp này c n gửi

g m vào hật gi o h t vọng xây dựng một hệ tư tư ng độc lập

hật gi o d là một tôn gi o xu t th nhưng sang iệt am n l i c

t nh nhập th t ch cực i vậy hật gi o thực sự c nhi u đ ng g p cho đ t nước c th i nhà inh ti n ê c c thi n sư đ tham gia ch nh sự với nhà vua Tuy nhiên phải đ n th i – Tr n c c nhà sư mới thực sự c ti ng n i trong việc quốc gia đ i sự họ ch nh là những cố v n tham mưu cho nhà vua trong việc tr nước i ông n – v vua m đ u tri u đ i đ lớn lên trong ch a và đư c sự ủng hộ của giới hật gi o trong cuộc vận động lên ngôi như sư n nh của ph i Tì-ni-đa-lưu-chi sư a ảo của ph i ô gôn Thông n nữa trong u i đ u lập quốc c c vua r t c n đ n c c thi n sư đ liên t nhân tâm h n nữa nhà c n c n đ n tài năng tr tuệ

hả năng ngo i giao của c c nhà sư ang th i Tr n hật gi o vẫn đư c coi trọng c vua Tr n đ u r t gi i v đ o hật c ông vua như Tr n Th i Tông Tr n Th nh Tông Tr n hân Tông và Tr n nh Tông đ u c căn ản vững ch c v hật học ọ ủng hộ hật gi o một ph n vì họ là hật tử một

ph n c ng muốn d ng hật gi o như là một phư ng tiện đ liên t nhân tâm trong việc xây dựng và ảo vệ đ t nước hân sinh quan hật gi o với tri t l cứu h cứu n n nhân i v tha đ c vai tr quan trọng trong u i đ u xây dựng và củng cố vư ng tri u th i – Tr n

o yêu c u đoàn t dân tộc và thống nh t dân tộc c c vua tri u

ng ch nh s ch hoan h a nhân t đ thu phục c c thủ l nh dân tộc thi u số

mi n n i ph a c ph a ông c động viên họ c ng nhân dân i iệt chi n đ u ảo vệ iên cư ng n đ i Tr n c ng nh thức độc lập và tinh

th n đoàn t do nhân sinh quan hật gi o mang l i mà nhà Tr n mới c hội ngh ình Than hội ngh iên ồng th hiện ch một l ng

đ nh gi c giữ nước làm nên chi n công l ng lẫy với a l n đ nh tan quân xâm

lư c guyên ông c c năm c v vua quan nhà –

Tr n d đ th u triệt tinh th n vô ng v tha của hật gi o nhưng hi vận nước lâm nguy họ vẫn đứng lên l nh đ o nhân dân chi n đ u và chi n th ng ngo i xâm hân sinh quan hật gi o với tinh th n ình đ ng c i nhân

đ o v tha đ tr thành một thứ v h tinh th n gi p quan và dân th i –

Tr n chống l i nhi u th xâm lư c

ào th i – Tr n c r t nhi u trư ng ph i Thi n h c nhau nhưng

n i ật nh t là a trư ng ph i Thi n ph i Tì-ni-đa-lưu-chi thi n ph i ô gôn Thông thi n ph i Thảo ư ng và thi n ph i Tr c lâm ên Tử a thi n

ph i này c ảnh hư ng sâu rộng đ n đ i sống x hội c ng như ch nh tr th i – Tr n

Tì-ni- - -chi đư c thành lập vào năm ch a h p

ân là thi n ph i đ u tiên nước ta Tư tư ng của Tì-ni-đa-lưu-chi ch u ảnh

hư ng tri t l Trung qu n của ong Thọ ồ T t n ộ và đ c iệt là tri t l

của Thi n tông trong đ n i ật lên quan đi m v tức là muốn

n i đ n c i tâm đ hoàn toàn v ng l ng đ đư c n chứng tự t nh của n i tâm này c n đư c gọi là chân tâm – là c i đối lập với vọng ản ch t của c i tâm này là tr n đồng th i hư hông thi u hông dư hông sinh hông diệt hông đi hông đ n hông đư c hông m t ch ng thư ng ch ng đo n là c i vốn c ti m n trong tâm m i ngư i i chân tâm y là thật c nhưng n là

c i hông th d ng ngôn ngữ ình thư ng mà ch ra đư c mà ch c th hi u

c i tâm n y hi đ đ t đ n tr ng th i gi c ngộ mà thôi

ư n nh n i