Giaó án dạy thêm ngữ văn 6 kì 2 (chuẩn)

Tài liệu giáo án dạy thêm môn Ngữ văn 6 học kì 2 được biên soạn chi tiết,công phu, các kiến thức chuẩn xác. Tài liệu dùng để tham khảo cho các thày cô khi dạy thêm ở nhà hoặc ở trường rất hữu ích, giảm bớt thời gian tìm tài liệu, soạn giáo án để dạy....................

PHẦN I: CÁC CHUYÊN ĐỀ ÔN TẬP

Tài liệu chia 2 phần: Phần 1 ôn luyện các văn bản; phần 2 các đề có đáp

án.

CHUYÊN ĐỀ 1: TRUYỆN HIỆN ĐẠI

Ôn tập: Bài học đường đời đầu tiên

Ôn tập: Sông nước Cà Mau

Ôn tập: Bức tranh của em gái tôi

Ôn tập: Vượt thác

Ôn tập: Buổi học cuối cùng

CHUYÊN ĐỀ 2: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

Ôn tập: Đêm nay Bác không ngủ

Ôn tập: Lượm

Ôn tập: Mưa

CHUYÊN ĐỀ 3: KÍ

Ôn tập: Cô Tô

Ôn tập: Cây tre Việt Nam

Ôn tập: Lòng yêu nước

Ôn tập: Lao xao

CHUYÊN ĐỀ 4: VĂN BẢN NHẬT DỤNG

Ôn tập: Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử

Ôn tập: Bức thư của thủ lĩnh da đỏ

Ôn tập: Động Phong Nha

- Tô Hoài (1920-2014) tên khai sinh là Nguyễn Sen, quê nội ở huyện Thanh Oai,tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), lớn lên ở quê ngoại - làng Nghĩa Đô, phủ HoàiĐức, tỉnh Hà Đông, nay thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội

- Tô Hoài viết văn từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945

- Ông có khối lượng tác phẩm phong phú và đa dạng, gồm nhiều thể loại

- Năm 1996, ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật

2 Tác phẩm:

1 Thể loại Truyện đồng thoại

2 Xuất xứ - “Bài học đường đời đầu tiên”(tên do người biên soạn đặt) trích từ

chương I của “Dế Mèn phiêu lưu kí”

- “Dế Mèn phiêu lưu kí” được in lần đầu năm 1941, là tác phẩmnổi tiếng và đặc sắc nhất của Tô Hoài viết về loài vật, dành cholứa tuổi thiếu nhi

3 Tóm tắt Dế Mèn là chàng dế thanh niên cường tráng biết ăn uống điều độ

và làm việc có chừng mực Tuy nhiên Dế Mèn tính tình kiêu căng,

tự phụ luôn nghĩ mình “là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiênhạ” Bởi thế mà Dế Mèn không chịu giúp đỡ Dế Choắt- ngườihàng xóm trạc tuổi Dế Mèn với vẻ ngoài ốm yếu, gầy gò như gãnghiện thuốc phiện Dế Mèn vì thiếu suy nghĩ, lại thêm tính xốcnổi đã bày trò nghịch dại trêu chị Cốc khiến Dế Choắt chết oan.Trước khi chết, Dế Choắt tha lỗi và khuyên Dế Mèn bỏ thói hunghăng, bậy bạ Dế Mèn sau khi chôn cất Dế Choắt vô cùng ân hận

và suy nghĩ về bài học đường đời đầu tiên

- Cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, hấp dẫn

- Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc

- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình

II/ Phân tích văn bản “Bài học đường đời đầu tiên”:

1/ Mở bài

- Giới thiệu về tác giả Tô Hoài (tiểu sử, sự nghiệp sáng tác…)

- Giới thiệu về văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” (xuất xứ, tóm tắt, khái quátgiá trị nội dung và giá trị nghệ thuật…)

2/ Thân bài

a) Hình ảnh Dế Mèn

- Ngoại hình:

+ Càng: mẫm bóng

+ Vuốt:cứng, nhọn hoắt

+ Cánh: áo dài chấm đuôi

+ Đầu: to, nổi từng tảng

+ Răng: đen nhánh, nhai ngoàm ngoạp

+ Râu: dài, cong vút

→ Dế Mèn là một chàng thanh niên có vẻ ngoài tự tin, khỏe mạnh, cường tráng

- Hành động:

+Đi đứng oai vệ, làm điệu, nhún chân, rung đùi

+Quát mấy chị cào cào, đá ghẹo anh gọng vó

+Co cẳng, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, dáng điệu tỏ vẻ con nhà võ

+Nhai ngoàm ngoạm, trịnh trọng vuốt sâu

→ Sử dụng dày đặc các động từ và tính từ

- Ý nghĩ của Dế Mèn: sắp đứng đầu thiên hạ được rồi

⇒ Dế Mèn là một anh chàng khỏe mạnh,cường tráng, hùng dũng nhưng tính tìnhkiêu căng, hợm hĩnh, xốc nổi…

b) Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn

- Hình ảnh Dế Choắt:

+Trạc tuổi Dế Mèn

+Người gầy gò, cánh ngắn cũn, càng bè bè, râu cụt

→ Dế Choắt là người xấu xí, yếu đuối, trái ngược hoàn toàn với Dế Mèn

- Thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt: coi thường, trịch thượng

+Lời lẽ, giọng điệu bề trên, xưng hô “chú mày”

+Cư xử : ích kỷ, không thông cảm, bận tâm gì về việc giúp đỡ Choắt

- Dế Mèn trêu chọc chị Cốc

+ Dế Mèn nghĩ kế trêu chọc chị Cốc

+ Kết quả:gây ra cái chết thương tâm cho Dế Choắt

- Tâm trạng của Dế Mèn sau khi trêu chọc chị Cốc:

+ Hả hê vì trò đùa tai quái của mình: chui vào trong hang nằm khểnh, bụng nghĩthú vị…

+ Sợ hãi khi nghe tiếng chị Cốc mổ Dế Choắt: nằm im thin thít

+ Hốt hoảng, lo sợ, bất ngờ trước cái chết và lời khuyên của Dế Choắt

+ Ân hận, chân thành sám hối: đứng yên lặng trước mộ Dế Choắt

- Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn: ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ,

có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

+ Nội dung: Bài văn miêu tả Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng của tuổi trẻ nhưngtính nết còn kiêu căng, xốc nổi Do bày trò trêu chọc chị Cốc nên đã gây ra cáichết thảm thương cho Dế Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra được bài học đườngđời cho mình

+ Nghệ thuật: cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, miêu tả loài vật sinhđộng, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình…

- Bài học cho bản thân: không được kiêu căng, hợm hĩnh, phải biết yêu thương

Trong đoạn trích này, truyện được kể bằng lời của nhân vật chính Đó chính là

Dế Mèn Truyện được kẻ ở ngôi thứ nhất (nhân vật xưng tôi) Lời kể chân thành,thể hiện trung thực sự ăn năn, hối lỗi của dế mèn Từ đó tạo sự gần gũi giữangười kể và người đọc

Đối với đoạn trích này, chúng ta có thể chia làm hai đoạn:

Đoạn 1: Từ đầu đến “…không thể làm lại được”: Bức chân dung tự họa của DếMèn

Đoạn 2: Đoạn còn lại: Câu chuyện về bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn

Câu 2: Hãy đọc kĩ đoạn văn từ đầu bài đến “sắp đứng đầu thiên hạ rồi” sau đó:

- Ghi lại những chi tiết miêu tả, ngoại hình và hành động của Dế Mèn Nhận xét

về trình tự và cách miêu tả trong đoạn văn?

Tìm những tính từ miêu tả hình dáng và tính cách Dế Mèn trong đoạn văn Thay thế một số từ ấy bằng những từ đồng nghĩa hoặc gần nghĩa rồi rút ra nhậnxét về cách dùng từ của tác giả

Nhận xét về tính cách của Dế Mèn trong đoạn văn này?

* Gợi ý: Những chi tiết miêu tả ngoại hình và hành động của Dế Mèn:

- Những chi tiết miêu tả ngoại hình:

+ Một chàng dế thanh niên cường tráng

+ Càng: Mẫm bóng

+ Vuốt: cứng, nhọn hoắt

+ Cánh: dài tận chấm đuôi, thân hình rung rinh một màu nâu bóng mỡ

+ Đầu: tò, nổi từng tảng rấy bướng…

+ Răng: đen nhánh

+ Râu: dài, cong

- Những chi tiết miêu tả hành động:

Bên cạnh đó, tác giả còn biết trình tự miêu tả Đó là miêu tả từ khái quát đến cụthể, miêu tả ngoại hình kết hợp với miêu tả hành động Ngoài ra, còn biết lựachọn những chi tiết tiêu biểu để làm nổi bật nhân vật.

- Những tính từ miêu tả ngoại hình và tính cách của Dế Mèn và từ đồng nghĩahoặc gần nghĩa để thay thế nó:

- Tính cách của Dế Mèn trong đoạn văn này:

Dế Mèn trong đoạn trích này là một chú dế vừa thể hiện tính dũng mãnh, vừathể hiện sự kiêu căng tự phụ của một kẻ tưởng mình đứng đầu thiên hạ, có tínhxốc nổi của tuổi trẻ và hay ảo tưởng về bản thân

Câu 3: Nhận xét về thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt (biểu hiện qua lời

lẽ, cách xưng hô, giọng điệu…).

* Gợi ý:

Thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt rất khó chịu, vừa thể hiện sự trịch thượng

kẻ cả, vừa thể hiện sự ích kỉ, khinh thường

Sự trịch thượng kẻ cả:

Xưng hô với Dế Choắt là chú mày và tao mặc dù cả hai cùng bằng tuổi, đó làthái độ của kẻ cả, bề trên

Trong con mắt của Dế Mèn, chân dung của Dế Choắt cũng được miêu tả mộtcách thê thảm, xấu xí: gầy gò, dài lêu khêu, như gã nghiện thuốc phiện…Đó làcái nhìn thể hiện sự cao ngạo của Dế Mèn đối với bạn mình.

Ích kỉ khinh thường:

Sang chơi nhà Dế Choắt thì hết sức chê bai nhà Dế Choắt: luộm thuộm, bề bộn,tuềnh toàng…

Dế Choắt xin đào giúp một ngách sang nhà Dế Mèn thì Dế Mèn khinh khỉnh, ích

kỉ không cho và nói những lời phỉ báng

Câu 4: Nêu diễn biến tâm lí và thái độ của Dế Mèn trong việc trêu Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt Qua sự việc ấy, Dế Mèn đã rút ra được bài học đường đời đầu tiên cho mình Bài học ấy là gì?

* Gợi ý:

* Dế Mèn trêu chọc chị Cốc vì sự ngông cuồng tường mình tài ba và muốnchứng tỏ cho Dế Choắt biết, mình không sợ bất kì ai trên đời Từ lúc bắt đầutrêu chị Cốc đến lúc Dế Choắt bị chị Cốc mổ chết, diến biến tâm lí của Dế Mèn

có nhiều sự thay đổi khác nhau:

- Lúc bắt đầu trêu:

+ Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái gì? Mày bảo tao còn biết sợ ai hơn tao nữa !

+ Giương mắt ra mà xem tao trêu con mụ Cốc đây này

- Lúc trêu xong: sợ hãi, hèn nhát

+ Chị trợn tròn mắt, giương cánh lên…Tôi chui tọt vào hang

+ Nép tận đáy mà tôi cũng chết khiếp, nằm im thin thít

- Lúc Dế Choắt bị chị Cốc đánh chết:

+ Khóc thảm thiết hốt hoảng ăn năn, hối hận

+ Nào tôi biết đâu cơ sự lại ra nông nỗi này

+ Tối hối lắm! tôi hối hận lắm

* Qua sự việc ấy, Dế Mèn đã rút ra được bài học đường đời đầu tiên cho mình

Đó là: Không được kiêu căng, tự phụ Không được cậy vào sức khỏe của mình

mà hung hăng làm bậy Nếu không suy nghĩ cẩn thận trước khi làm sẽ mang họavào thân

Câu 5: Hình ảnh những con vật được miêu tả trong truyện có giống với chúng trong thực tế không? Có đặc điểm nào của con người được gán cho chúng? Em có biết tác phẩm nào viết về loài vật có cách viết tương tự như truyện này?

* Gợi ý:

- Hình ảnh những con vật được miêu tả trong truyện rất giống với chúng trongcuộc sống Đặt biệt, việc miêu tả chú Dế Mèn có đôi càng, cái vuốt ở chân, ởkhoeo; tiếng đạp phanh phách vào các ngọn cỏ; đôi cánh; cái đầu nổi từng tảng,rất bướng; cái răng đen nhánh; sợi râu là hết sức chính xác và sinh động

- Tuy nhiên viết về Dế Mèn và thế giới loài vật cũng là viết về thế giới conngười Cho nên Tô Hoài đã nhân hóa con vật, gán cho chúng những đặc điểmcủa con người.

- Một số tác phẩm viết về loài vật có cách viết tương tự như:

Đeo nhạc cho mèo (truyện ngụ ngôn)

Chú đất nung (Nguyễn Kiên)

II Nâng cao:

Câu 1: Ở đoạn cuối truyện, sau khi chôn cất Dế Choắt, Dế Mèn đứng lặng hồi lâu trước nấm mồ của người bạn xấu số Em thử hình dung tâm trạng của Dế Mèn và viết một đoạn văn diễn tả lại tâm trạng ấy theo lời Dế Mèn?

* Gợi ý:

Tôi thực sự cảm thấy có lỗi nhiều lắm Dế Choắt ạ Chỉ vì tính ngông cuồng vàthích thể hiện của mình mà tôi đã tự đánh mất đi một người bạn tốt trong cuộcđời của mình Nghĩ lại những lời anh nói, tôi càng thấy thấm thía hơn Có phải

đã quá muộn để nhận ra những lỗi lầm ấy hay không Đừng oán trách tôi nhé

Có lẽ, người đáng bị trừng phạt và nằm nơi đây chính là tôi chứ không phải mộtngười tốt như anh Tôi cảm thấy ân hận về hành động của mình nhiều lắm Tôiquá ngu ngốc khi luôn cho mình là “bậc trên” của thiên hạ, cứ tưởng mình giỏigiang, mình ghê gớm lắm nào ngờ suy cho cùng tôi cũng chỉ “ếch ngồi đáygiếng” mà thôi Tôi đã thực sự thấm, tôi sẽ sửa đổi tính cách của mình, khôngcòn dám huênh hoang và kiêu ngạo nữa Cái chết của anh đã làm tôi thức tỉnh tấtcả

Câu 2: Phân tích đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên”.

Cách 2: “Dế Mèn phiêu lưu ký”- một tác phẩm xuất sắc của Tô Hoài và trích

đoạn “Bài học đường đời đầu tiên” là chương mở đầu cho những biến cố trong

cuộc đời Dế Mèn Đoạn trích đã để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng bạn đọc b.

là cậu chàng hãnh diện về vẻ đẹp ấy của mình lắm!

Không chỉ miêu tả dáng vẻ bề ngoài mà thông qua ngoại hình, người đọc phầnnào còn thấy được những nét tính cách của nhân vật Dế ta không chỉ cườngtráng về sức khỏe: co cẳnglên, đạp phanh phách vào các ngọn cỏ, đôi cánh vũlên nên nghe phành phạch giòn giã… Chú ta còn kiêu ngạo với cặp râu rất đỗihùng dũng của mình Những bước đi luôn trịnh trọng và khoan thai cho ra kiểucách con nhà võ; bản tính Dế vẫn sốc nổi, dám đi cà khịa với cả hàng xóm vàcoi mình sắp đứng đầu thiên hạ

Bằng việc sử dụng hàng loạt các biện pháp tu từ: so sánh, nhân hóa, cùng với đó

là năng lực quan sát tỉ mỉ, khả năng chắt lọc ngôn ngữ tinh tế, trí tưởng tượngphong , Tô Hoài đã phác họa bức chân dung của Dế Mèn cường tráng, khỏemạnh, tràn đầy sức sống Dế Mèn còn giống như chàng trai trẻ tuổi vừa tự tin.vừa yêu đời tự hào về bản thân nhưng bản tính còn có sự sốc nổi, kiêu ngạo,ngông cuồng

Cũng chính tính kiêu căng tức nổi tự coi mình là sắp đứng đầu thiên hạ mà DếMèn đã gây ra những chuyện hết sức đau lòng Nhà văn đã rất công phu khidựng lên chân dung đối lập, tương phản giữa Dế Mèn và Dế Choắt- người bạnhàng xóm của Mèn Ngược lại với ngoại hình vạm vỡ của Dế Mèn, Dế Choắt làmột cậu chàng gầy gò, ốm yếu, trông hệt một gã nghiện thuốc phiện Trước lờithỉnh cầu của Choắt, Mèn đã gạt phắt đi bằng giọng khinh thường nhưng đókhông phải là chuyện đáng để cho một anh chàng vừa ngông nghênh, vừa kiêungạo quan tâm Chỉ đến khi vì sự dại dột của mình, Mèn trêu chọc Cốc dẫn đếncái chết thảm thương của Dế Choắt Lúc này, chàng ta mới nhận ra được nhữnglỗi lầm của bản than Dế Mèn ngông cuồng trêu chị Cốc, thấy chị Cốc nổi giậnMèn ta cậy mình có hang sâu đã chui tọt vào hang để tránh hậu họa Nào ngờ DếChoắt lại là người phải chịu hậu quả Cái mỏ chị Cốc cứ thế thế giáng xuốngChoắt gầy gò ốm yếu, khiến Choắt vẹo cả xương sống Chỉ khi chị Cốc đi rồiMèn mới dám bò lên Thấy Dế Choắt không dậy được nữa và nghe những lờitrăng trối của Choắt, Mèn đã vô cùng đau khổ, ân hận Những lời trăng trối của

Dế Mèn chính là bài học đường đời đầu tiên của chú Đó là bài học đau xót phảitrả bằng cả bằng mạng sống của người khác Bằng việc sử dụng linh hoạt các

biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa, cách kể chuyện hấp dẫn vốn ngôn từphong phú, sinh động, lối nói dân dã đã làm cho câu chuyện về bài học đườngđời đầu tiên trở nên thú vị, hấp dẫn hơn

Qua đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên”, bạn đọc không chỉ thấy đượcnhững vẻ đẹp về ngoại hình của Dế Mèn mà qua sai lầm bài học đường đời đầutiên của Mèn chúng ta còn rút ra bài học cho chính bản thân mình: phải luônquan tâm, biết giúp đỡ người xung quanh, không được có thói kiêu căng tự phụ,xốc nổi không chỉ gây ảnh hưởng đến chính mình mà còn làm hại những ngườikhác

C PHI U H C T P:ẾU HỌC TẬP: ỌC TẬP: ẬP:

Phiếu học tập số 1

Đọc kĩ đoạn văn, sau đó trả lời bằng cách chọn ý đúng nhất:

“ Mấy hôm nọ, trời mưa lớn, trên những hồ ao quanh bãi trước mặt, nước dâng trắng mênh mông Nước đầy và nước mới thì cua cá cũng tấp nập xuôi ngược, thế là bao nhiêu cò, sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông xơ xác tận đâu cũng bay cả về vùnq nước mới để kiếm mồi Suốt ngày, họ cãi cọ om bốn góc đầm, có khi chỉ vì tranh một mồi tép, có những anh Cò gầy vêu vao ngày ngày bì bõm lội bùn tím cả chân mà vẫn hếch

mỏ, chẳng dược miếng nào”.

(Bài học đường đời đẩu tiên - Ngữ văn 6, tập 2)

Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào? Tác giả? Văn bản thuộc thể loại

truyện nào?

Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt nào? phương thức

nào là chính?

Câu 3: Đoạn văn sử dụng ngôi kể thứ mấy? Người kể là ai?

Câu 4: Chỉ ra các cụm danh từ được sử dụng trong đoạn?

Câu 5: Nội dung của đoạn văn trên?

Câu 6: Đoạn văn trên sử dụng biện pháp nghệ thuật chủ yếu nào?

Câu 7: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên ?

Tôi về, không một chút bận tâm.”

( Ngữ văn 6, tập 2, NXBGD-2008)

Câu 1: Đoạn văn trên có bao nhiêu câu?

Câu 2: Căn cứ vào dấu câu và dựa vào phân loại câu theo mục đích nói thì mỗi

câu trong đoạn văn trên thuộc kiểu câu gì?

Câu 3: Qua đoạn văn trên, em thấy nhân vật xưng « tôi » có nét tính cách gì ?

Phiếu học tập số 3

Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi :

« Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum Tôi đắp thành nấm mộ to Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên ».

( Ngữ văn 6, tập 2, NXBGD-2008)

Câu 1 Vị ngữ trong câu: "Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời

đầu tiên" là?

Câu 2 Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì?

Câu 3: Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên

Đặt mình vào nhân vật Dế Mèn, viết tiếp những suy nghĩ của Dế (đoạn văn dàikhoảng 10 dòng)

Phiếu học tập số 4

Bài 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên

là một chàng Dế như thế nào? Tìm các dẫn chứng để minh họa (chứng minh)cho điều em nhận xét?

Bài 2: Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Em hãy kể lại nội dung

của bài học đó?

Bài 3: Đoạn trích trong sách giáo khoa được đặt tên là « Bài học đường đời đầu

tiên », theo em nhan đề này có thích hợp với nội dung đoạn trích khôn ? Còn cóthể đặt cho văn bản này tên nào khác ?

Phiếu học tập số 5 Bài 1 Tìm phó từ trong đoạn trích sau và xác định ý nghĩa của phó từ đó?

“ Thưa anh, em cũng muốn khôn nhưng không khôn được Đụng đến việc là em thở rồi không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa Lắm khi em cũng nghĩ nỗi nhà cửa như thế này là nguy hiểm, nhưng em nghèo sức quá, em đã nghĩ ròng rã hàng mấy tháng cũng không biết làm thế nào Hay là bây giờ em nghĩ thế này…”

Bài 2 Tìm các biện pháp so sánh trong văn bản "Bài học đường đời đầu tiên"

Phiếu học tập số 6

Bài 1: Đọc kĩ câu văn sau và trả lời câu hỏi: “ Chẳng bao lâu, tôi đã trở thành

một chàng đế thanh niên cường tráng”

a Xác định chủ ngữ, vị ngữ của câu văn trên?

b Cho biết câu trên thuộc kiểu câu gì?

Bài 2: Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:

“ Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe tiếng phành phạch, giòn giã Lúc tôi đi bách bộ

thì cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Đầu tôi to ra và nổi từng tảng, rất bướng Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc Sợi râu tôi dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng "

(SGK Ngữ Văn 6 – tập 2)

a “Tôi” trong đoạn trích trên là ai?

b Nét đẹp nào của nhân vật được khắc họa trong đoạn trích?

Hướng dẫn:

Phiếu học tập số 1

Câu 1: Đoạn văn trên trích từ văn bản Bài học đường đời đầu tiên của tác giả

Tô Hoài; thuộc thể loại truyện đồng thoại

Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt tự sự xen miêu tả,

trong đó miêu tả là chính

Câu 3: Đoạn văn sử đụng ngôi kể thứ nhất Người kể chuyện là Dế Mèn.

Câu 4: Các cụm danh từ: Mấy hôm nọ; những hồ ao quanh bãi trước mặt; bao

nhiêu cò, sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông

xơ xác tận đâu; vùnq nước mới; suốt ngày; bốn góc đầm; một mồi tép; những anh Cò gầy vêu vao.

Câu 5: Nội dung của đoạn văn trên : cảnh kiếm mồi của các loài sinh vật trên

đầm bãi trước của hang của Dế Mèn

Câu 6: Đoạn văn trên sử dụng biện pháp nghệ thuật chủ yếu là nhân hóa.

Câu 7: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên :

- Trong cuộc sống không được kiêu căng, tự phụ, coi thường người khác

- Cần sống khiêm tốn, biết quan tâm giúp đỡ người khác

Phiếu học tập số 2 Câu 1: Đoạn văn trên gồm có 9 câu

Câu 2: Kiểu câu của các câu trong đoạn :

(1) Chưa nghe hết câu, tôi đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài ( Câu kể)

(2) Rồi, với điệu bộ khinh khỉnh, tôi mắng: ( Câu kể)

(3) - Hức! ( Câu cảm) (4) Thông ngách sang nhà ta? ( Câu hỏi)

(5) Dễ nghe nhỉ! ( Câu cảm) (6) Chú mày hôi như cú mèo thế này, ta nào chịu được ( Câu kể)

(7)Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi ( Câu cầu khiến) (8) Đào tổ nông thì cho chết! ( Câu cảm)

(9) Tôi về, không một chút bận tâm.” ( Câu kể)

Câu 3: Nhân vật “tôi” kiêu căng, không biết giúp đỡ người khác.

Phiếu học tập số 3

Câu 1 Vị ngữ trong câu: "Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu

tiên" : đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên

Câu 2 Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là : Ở đời mà có thói hung hăng,

bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ vào mình

Câu 3: Đoạn văn có sự nối tiếp tự nhiên, hợp lí mạch nghĩ của Dế Mèn xoay

quanh niềm ân hận, đau khổ khôn nguôi, tự giày vò, day dứt bản thân về tội lỗikhông thể tha thứ được của mình dẫn đến sự thức tỉnh, tự hứa hẹn cho cách sốngtới, những giọt nước mắt tự thanh lọc tâm hồn cũng có thể xuất hiện nơi chàng

Dế cường tráng và sớm nhiễm thói ngông cuồng ấy

Phiếu học tập số 4

Bài 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên

là một chàng Dế có vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh, yêu đời nhưng còn xốc nổi,kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, hung hăng, hống hách, xemthường người khác, cậy sức bắt nạt kẻ yếu

- Các dẫn chứng:

* Ngoại hình:

+ đôi càng: mẫm bóng

+ vuốt nhọn hoắt

+ đôi cánh: dài kín xuống tận chấm đuôi

+ người: rung rinh một màu nâu bóng mỡ

+ đầu: to, nổi từng tảng,

+ quát mấy chị Cào Cào, trêu mấy anh Gọng Vó

+ tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ

+ Trêu chị Cốc để gây ra cái chết thương tâm của Dế Choắt

+ Trước khi chết Choắt khuyên Mèn bỏ thói hung hăng bậy bạ

+ Mèn xót thương Choắt và ân hận vô cùng về bài học đường đời đầu tiên

Bài 3: Tên văn bản cần đáp ứng ít nhất 2 yêu cầu theo dõi được nội dung của

văn bản và gây sự chú ý cho người đọc Xét tiêu chi đó tên đặt cho đoạn trích đãphù hợp Tuy nhiên cũng có thể tìm đặt cho đoạn trích này những tên khác, ví

dụ : Dế Mèn và Dế Choắt

Phiếu học tập số 5 Bài 1 Phó từ:

- cũng: chỉ sự tiếp diễn tương tự

- không: chỉ ý phủ định

- được : chỉ kết quả

- không( còn đâu): chỉ ý phủ định

- cũng : chỉ sự tiếp diễn tương tự

- đã: chỉ quan hệ thời gian

- không( biết): chỉ ý phủ định

Bài 2 Các biện pháp so sánh trong văn bản "Bài học đường đời đầu tiên" :

- Những ngọn cỏ gẫy rạp y như có nhát dao vừa hạ qua

- Hai cái răng đen nhánh như hai lưỡi kiếm máy

- Cái anh Dế Choắt… như gã nghiện

- Đã thanh niên…như người cởi trần

- Mỏ Cốc như cái dùi sắt

- Chị mới trợn tròn mắt giương cánh lên như sắp đánh nhau

Phiếu học tập số 6 Bài 1 :

a “ Chẳng bao lâu, tôi// đã trở thành một chàng dế thanh niên cường tráng”

b Câu trên thuộc kiểu câu đơn

Bài 2: “Tôi” trong đoạn trích trên là Dế Mèn Nét đẹp của Dế Mèn: khỏe mạnh,

tự tin, yêu đời

BÀI 2: SÔNG NƯỚC CÀ MAU

- Ông viết văn từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954)

- Tác phẩm của ông thường viết về thiên nhiên, cuộc sống và con người Nam Bộ

- Tác phẩm chính: Những dòng chữ máu Nam Kỳ 1940 (kí, 1948); Chiến sĩ tháp Mười (kịch thơ, 1949); Ngọn tầm vông (truyện kí, 1956), Đất rừng phương Nam (truyện, 1957), …

2 Tác phẩm:

1 Thể loại Truyện dài

2 Xuất xứ - Bài văn “Sông nước Cà Mau” (tên bài do người biên soạn đặt)

trích từ chương XVIII truyện “Đất rừng phương Nam”

- “Đất rừng phương Nam” sáng tác năm 1957 là truyện dài nổitiếng nhất của Đoàn Giỏi

3 Tóm tắt Bài văn miêu tả cảnh quan thiên nhiên, sông nước vùng Cà Mau,

mảnh đất tận cùng phía nam của Tổ quốc Cảnh thiên nhiên ở đâythật rộng lớn, hoang dã và hùng vĩ, đặt biệt là những dòng sông vàrừng đước Cảnh chợ Năm Căn là hình ảnh trù phú, độc đáo, tấpnập về sinh hoạt của con người ở vùng đất ấy

6 Giá trị

nghệ thuật

- Ngôi kể thứ nhất, tự nhiên, chân thực

- Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật: so sánh, điệp từ,…

- Vốn hiểu biết phong phú của tác giả

- Cảm nhận bằng nhiều giác quan…

II/ Dàn ý phân tích văn bản “Sông nước Cà Mau”:

1/ Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả Đoàn Giỏi (tiểu sử, đặc điểm sáng tác…)

- Giới thiệu về văn bản “Sông nước Cà Mau” (xuất xứ, tóm tắt, khái quát giá trịnội dung và nghệ thuật…)

2/ Thân bài

a) Cảm nhận chung về sông nước Cà Mau

- Không gian rộng lớn

- Kênh rạch bủa giăng chi chít như mạng nhện

- Tất cả đều màu xanh

- Âm thanh rì rào bất tận

- Lặng lẽ một màu xanh đơn điệu

→ Cảm nhận bằng mọi giác quan, đặc biệt là cảm giác đơn điệu về màu xanh,

về sự bất tận của rừng qua những câu kể và tả

→ Sự choáng ngợp, thích thú của tác giả trước cảnh tượng thiên nhiên “lặng lẽmột màu xanh” của Cà Mau

b) Cảnh kênh, rạch và sông Năm Căn

- Tên gọi các con sông, địa danh: không mĩ lệ mà dựa theo đặc điểm riêng củasông nước Cà Mau, ví dụ như: rạch Mái Giầm (vì hai bên bờ rạch mọc toànnhững cây mái giầm), kênh Bọ Mắt (vì ở đó tụ tập hông biết cơ man nào là bọmắt),…

→ Tự nhiên, hoang dã, gần với thiên nhiên, giản dị, chất phác

- Con sông Năm Căn:

Nước đổ ra biển đêm ngày như thác

Con sông rộng hơn ngàn thước

Cây đước dựng cao ngất như hai dải trường thành

Cá bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống

→ Con sông rộng lớn và hùng vĩ

c Vẻ đẹp của chợ Năm Căn

- Quang cảnh: Túp lều lá thô sơ, ngôi nhà gạch hai tầng, đống gỗ cao, cột đáy,thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn, cây cối trù phú, nhà bè ban đêm,

- Sinh hoạt: họp chợ trên sông, mỗi con thuyền một nét riêng biệt,

- Con người: những cô gái Hoa kiều, người Chà Châu Giang, bà cụ ngườiMiên,

→ Vẻ đẹp trù phú, độc đáo của chợ Năm Căn

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của bài văn

Nội dung: Cảnh sông nước Cà Mau có vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sốnghoang dã Chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo ở vùngđất tận cùng phía Nam Tổ quốc

Nghệ thuật: ngôi kể thứ nhất, cảm nhận bằng nhiều giác quan, sử dụng nhiềubiện pháp nghệ thuật…

- Cảm nhận của bản thân về sông nước Cà Mau: đẹp hoang sơ, hấp dẫn…

B BÀI TẬP:

I Bài tập cơ bản:

Câu 1: Bài văn miêu tả cảnh gì? Theo trình tự như thế nào? Dựa vào trình

tự miêu tả, em hãy tìm bố cục của bài văn?

- Dựa vào trình tự miêu tả như trên, ta có thể chia bài văn thành 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu….một màu xanh đơn điệu”: ấn tượng chung về toàn cảnh sôngnước Cà Mau

+ Phần 2: Tiêp theo ….khói sóng ban mai”: cảnh sông ngòi, kênh rạch vùng đất

Cà Mau, nổi bật là hình ảnh con sông Năm Căn

+ Phần 3: Đoạn còn lại: Cảnh chợ Năm Căn

- Vị trí quan sát của người miêu tả: Ta thấy, tác giải nhập vai người kể chuyện,xưng “ tôi” Với vị trí ngồi trên thuyền xuôi theo các kênh rạch vùng Cà Mau đổ

ra sông Năm Căn rộng lớn, rồi dừng lại ở chợ Năm Căn Do đó, tác giả có thểquan sát theo tình tự tự nhiên hợp lý, tả sông ngòi, kênh rạch, cảnh hai bên bờ,lúc tả kĩ, lúc lướt qua, làm cho cảnh hiện lên sinh động

Câu 2: Trong đoạn văn (từ đầu đến lặng lẽ một máu xanh đơn điệu) tác giả diễn tả ấn tượng ban đầu bao trùm vẻ sông nước vùng Cà Mau Ân tượng

ấy như thế nào và được cảm nhận qua những giác quan nào?

* Gợi ý:

- Ấn tượng ban đầu của tác giả là kênh rạch chằng chịt bửa giăng chi chít nhưmạng nhện Làm cho tác giả bị choáng ngợp bởi những dòng chảy liên thông,giao vào nhau không biết đâu là điểm khởi đầu, và không biết nơi nào là kếtthúc Nó giống như là một “ thiên la địa võng” bủa vây lấy con người

- Những ấn tượng này được tác giả cảm nhận qua thị giác và thính giác Cụ thể:+ Thông qua thị giác, tác giả đã thấy được hệ thống kênh rạch chi chít, nhữngsắc canh đơn điệu của trời, nước và cây

+ Còn với thính giác, tác giả đã nghe được tiếng rì rầm bất tận của rừng, tiếngsóng rì rào của biển

Câu 3: Qua đoạn văn nói về cách đặt tên cho các dòng sông, con kênh ở vùng Cà Mau, em có nhận xét gì về các địa danh ấy? Những địa danh này gợi ra đặc điểm gì về thiên nhiên vùng Cà Mau?

* Gợi ý:

Tên đất, tên sông ngòi, kênh rạch ở đây được gọi theo đặc điểm riêng của nó

Nó tạo nên màu sắc riêng cho địa phương và cho thấy thiên nhiên ở đây còn rất

tự nhiên, hoang dã

Câu 4: Đọc đoạn văn từ “Thuyền chúng tôi chào thoát qua đến "sương mù

và khói sóng ban mai" và trả lời các câu hỏi:

a Tìm những chi tiết thể hiện sự rộng lớn, hùng vĩ của dòng sòng và rừng đước

b Trong câu “ Thuyền cliúng tôi chèo thoát qua kềnh Bọ Mắt, đổ ra con sôngcửa lớn, xuôi về Năm Căn ” có những động từ nào chi cùng một hoạt động củacon thuyền? Nếu thay đổi trình tự những động từ ấy trong câu thì có ảnh hưởng

gì đến nội dung được diễn đạt không? Nhận xét về sự chính xác và tinh tế trongcách dùng từ của tác giả ở câu này?

c Tìm trong đoạn văn những từ miêu tả màu sắc của rừng đước và nhận xét vẽcách miêu tả màu sắc của tác giả.

* Gợi ý:

- Những chi tiết thể hiện sự rộng lớn, hùng vĩ của dòng sóng, rừng đước:

Con sông rộng hơn ngàn thước;

Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác;

Cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa nhữngđầu sóng bạc trắng;

Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận

- Các động từ có trong câu: thoát, qua, đổ ra, xuôi vé Khòng thể thay đổi trình

tự các động từ trong câu vì như thế sẽ làm sai lạc nội duns, đặc biệt là sự diễn tảtrạng thái hoạt động của con thuyền trong mỗi khung cảnh

Thoát qua: con thuyền vượt qua một nơi khó khăn, nguy hiểm;

Đổ ra: con thuyền từ con kênh nhỏ ra dòng sông lớn;

Xuôi vẻ: con thuyền nhẹ nhàng xuôi theo dòng nước ở nơi dòng sống êm ả

- Những từ miêu tà màu sắc cùa rừng đuớc: màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màuxanh chai lọ Những từ ngữ ấy chi cùng một màu xanh đã miêu tả các lớp câyđước từ non đến già

Câu 5: Những chi tiết, hình ảnh nào vé chợ Năm Căn thể hiện được sự tấp nập, đông vui, trù phú và độc đáo của chợ vùng Cà Mau?

* Gợi ý:

Những túp lều lá thô sơ bên cạnh những căn nhà hai tầng

Những đống gỗ cao như núi

Những cột đáy, thuyền chài, thuyền buôn dập dềnh trên sóng

Dọc theo sông là những lò than hầm gỗ đước

Những ngôi nhà ban đêm sáng rực đèn măng-sông

Đặc biệt nhất là người ta mua bán, ăn nhậu trên thuyền, trên sông nước

Nơi đây cũng là nơi quần tụ của một cộng đồng người sống hòa hợp: Đó làngười Hoa Kiều, người Chà Châu Giang, người Miên với đủ giọng nói liu lô, đủkiểu ăn mặc sặc sỡ

Câu 6: Qua bài văn này, em cảm nhận được gì về vùng Cà Mau cực Nam của Tổ quốc?

Qua bài văn, chúng ta cảm nhận về Cà Mau cực Nam của tổ quốc là một mảnhđất với những ấn tượng nổi bật sau:

Đó là một vùng đất hoang sơ, xa xôi ít người biết đến

Là một vùng đất hùng vĩ bởi con sông Năm Căn mênh mông cuồn cuộn vànhững rừng đước bạt ngàn vô tận

Là một vùng đất với cách họp chợ rất độc đáo dập dềnh trên sông nước

Là một vùng đất hội tụ nhiều màu sắc văn hóa của nhiều dân tộc khác nhau

=>Cà Mau là một nơi độc đáo hấp dẫn vẫy gọi bước chân con người đến tìmhiểu, khám phá.

II Nâng cao:

Câu 1: Trong kì thi học sinh giỏi cấp trường năm nay, em đã đạt giải cao Phần

thưởng bố mẹ tặng em là một chuyến đi tham quan vùng sông nước Cà Mau Emhãy tưởng tượng và kể lại chuyến đi ấy

Gợi ý: Dựa vào văn bản Sông nước Cà Mau của nhà văn Đoàn Giỏi, bằng trí

tưởng tượng và sự kết hợp hài hòa giữa phương thức tự sự và miêu tả, em kể lạichuyến du lịch kì thú của mình khi đến với vùng sông nước có vẻ đẹp rộng lớn,hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã ấy và cuộc sống tấp nập, trù phú, độc đáo củavùng tận cùng phía Nam Tổ quốc

a Về kĩ năng: Biết viết một văn bản tự sự kết hợp với miêu tả, biểu cảm Có

bố cục ba phần rõ ràng, trình bày mạch lạc, lời văn trong sáng, dùng từ dễ hiểu,

ít sai chính tả

b Về kiến thức: Dựa vào hiểu biết về văn bản Sông nước Cà Mau của Đoàn

Giỏi kết hợp với trí tưởng tượng của học sinh, bài viết cần tập trung kể lại diễnbiến chuyến tham quan, miêu tả được vẻ đẹp của vùng sông nước Cà Mau

- Giới thiệu lí do của chuyến du lịch, cảm xúc chung khi được tham quan vùngsông nước Cà Mau

- Tập trung kể và tả các cảnh:

+ Vẻ đẹp chung của vùng sông nước Cà Mau

+ Vẻ đẹp rộng lớn, hùng vĩ, đầy sức sống hoang dã của vùng sông nước CàMau như: vẻ đẹp kênh rạch, sông ngòi, dòng sông Năm Căn

+ Vẻ đẹp tấp nập, trù phú và độc đáo của cuộc sống con người ở tận cùng phíaNam Tổ quốc

- Cảm xúc ấn tượng khi tạm biệt vùng sông nước Cà Mau

Câu 2: Nhận xét về cách sử dụng động từ trong câu sau: “ Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn”

* Gợi ý: các cụm động từ trong câu này: chèo thoát qua, đổ ra, xuôi về tuy cùng

nói về sự vận động của con thuyền trên một hành trình nhưng mỗi cụm động từứng với một tình thế và hoàn cảnh, không gian, hoạt động cụ thể của con thuyền

Vì thế không thể thay đổi trật tự các cụm động từ này trong câu Điều đó chothấy việc dùng từ của tác giả có sự chọn lọc và rất chính xác

C PHIẾU HỌCT P:ẬP:

Phiếu học tập số 1

Đọc kĩ đoạn văn sau trả lời các câu hỏi sau:

“Gọi là kênh Bọ Mắt vì ở đó tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những đám mây nhỏ, ta bị nó

đốt vào da thịt chỗ nào là chỗ đó ngứa ngáy nổi mẩn đỏ tấy lên”

( Sách giáo khoa Ngữ văn 6- tập 2)

Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào? Thuộc thể loại truyện nào?

Câu 2: Chỉ ra các từ ghép được sử dụng trong đoạn?

Câu 3: Ở vùng Cà Mau, người ta gọi tên đất, tên sông, kênh rạch theo cách nào? Câu 4: Em hãy tóm rắt văn bản bằng một đoan văn khoảng 3 câu, tron gđso sử

dụng ít nhất 3 từ ghép là những tính từ chỉ đặc điểm

Phiếu học tập số 2

Bài 1: Cảm nhận về vùng đất Cà Mau có ý kiến cho rằng “Đó là một nơi có

khung cảnh thiên nhiên hoang dã và hùng vĩ và rất độc đáo” Em hãy tìm các

dẫn chứng để chứng minh?

Bài 2: Cho biết trình tự miêu tả thể hiện trong bài văn?

Bài 3: Đọc bài văn, em hình dung vị trí của người miêu tả là ở đâu? Vị trí ấy có

tác dụng gì trong việc miêu tả?

Bài 4: Đặc sắc cảnh vật và cuộc sống miền cực Nam Tổ quốc được thể hiện

trong văn bản như thế nào?

Phiếu học tập số 3

Cho đoạn thơ:

Mũi Cà Mau: mầm đất tươi non

Mấy trăm đời lấn luôn ra biển;

Phù sa vạn dặm tới đây tuôn,

Đứng lại; và chân người bước đến

Tổ quốc tôi như một con tàu,

Mũi thuyền ta đó – mũi Cà Mau

Những dòng sông rộng hơn ngàn thước

Trùng điệp một màu xanh lá đước

Đước thân cao vút, rễ ngang mình

Trổ xuống nghìn tay, ôm đất nước!

Tổ quốc tôi như một con tàu,

Mũi thuyền ta đó – mũi Cà Mau

Lạ thay tình với đất quê hương,

Chưa thấy, chưa thăm mà đã nhớ

Ai hay mỏm đất mấy năm trường

Đêm ngủ hồn tôi bay tới đó

Đầu sao cháy bỏng, ruột sao đau,

Vết thương lòng – ở mũi Cà Mau.

Mũi Cà Mau (Xuân Diệu)

Đọc đoạn thơ Mũi Cà Mau (Xuân Diệu) và văn bản Sông nước Cà Mau Nêucảm cảm nhận của em về đoạn thơ và so sánh với bài văn?

Câu 3: Theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên.

Câu 4: Bài văn miêu tả cảnh quan thiên nhiên, sông nước vùng Cà Mau, mảnh

đất tận cùng phía nam của Tổ quốc Cảnh thiên nhiên ở đây thật rộng lớn, hoang

dã và hùng vĩ, đặt biệt là những dòng sông và rừng đước Cảnh chợ Năm Căn làhình ảnh trù phú, độc đáo, tấp nập về sinh hoạt của con người ở vùng đất ấy

Phiếu học tập số 2

Bài 1: Cảm nhận về vùng đất Cà Mau có ý kiến cho rằng “Đó là một nơi có

khung cảnh thiên nhiên hoang dã và hùng vĩ và rất độc đáo” Em hãy tìm các

dẫn chứng để chứng minh?

- Cảm nhận về thiên nhiên vẻ đẹp hùng vĩ đầy sức sống:

+ Không gian mênh mông trời nước cây lá toàn màu xanh thơ mộng

+ Âm thanh rì rào bất tận của tiếng sóng, gió, rừng cây

+ Sông ngòi kênh rạch chi chít: Rạch Mái Giầm, kênh Ba Khía, kênh Bọ Mắt+ Dòng sông Năm Căn; rộng hơn ngàn thước, nước đổ ầm ầm ngày đêm, cá bơihàng đàn đen trũi

+ Rừng đước cao ngất như bức trường thành vô tận

+ Chợ Năm Căn; trù phú, đông vui, tấp nập, thuyền bè san sát, những đống gỗcao như núi, bến vận hà nhộn nhịp, những ngôi nhà bè ánh đèn măng sông sángrực

+ Độc đáo; họp trên sông như khu phố nổi, thuyền bán hàng len lỏi, tiếng nói,màu sắc quần áo người bán hàng - - Bài văn miêu tả sông nước vùng Cà Mau ởcực nam của Tổ quốc

Bài 2: Trình tự miêu tả thể hiện trong bài văn là: bắt đầu từ cảm tưởng chung,

thông qua sự quan sát thiên nhiên Cà Mau - tác giả đi đến những nét đặc tả kênhrạch, sông ngòi và nét độc đáo của cảnh chợ Năm Căn họp trên mặt nước

Bài 3: Đọc bài văn, có thể hình dung vị trí của người miêu tả là ngôi thứ nhất

“tôi” (ngồi trên thuyền) - tức người chứng kiến và cảm nhận quang cảnh sông

nước Cà Mau Vị trí ấy rất thuận lợi cho việc quan sát và miêu tả vì những hìnhảnh và suy nghĩ được thể hiện trực tiếp bằng con mắt của “người trong cuộc”.Với vị trí quan sát của người trên thuyền, các hình ảnh miêu tả được hiện ratrong bài văn như một cuốn phim thật sinh động: nhiều màu sắc, cảnh trí đan cài

và giàu cảm xúc

Bài 4: Đặc sắc cảnh vật và cuộc sống miền cực Nam Tổ quốc được thể hiện

trong văn bản như thế nào?

- Thấy rõ và ấn tượng những nét đặc biệt, độc đáo của cảnh vật và con ngườimiền cực Nam Tổ quốc

- Trình tự tả con thuyền xuôi dòng sông Năm Căn ra biển, dừng lại ở chợ NămCăn: cảnh thay đổi từ xanh đơn điệu đến hùng vĩ hoang sơ nhưng giàu có vàđông vui, nhộn nhịp

Phiếu học tập số 3

- Điểm chung: cùng tả vẻ đẹp hùng vĩ, độc đáo, giàu có và mạnh mẽ của vùng

đất mũi Cà Mau, cực Nam của Tổ quốc

- Khác nhau:

- Màu xanh triền miên, đơn điệu,

dòng sông Năm Căn ào ào như

thác, chợ Năm Căn bên sông và trên

sông rất độc đáo

- Hình tượng so sánh rất đẹp: Tổ quốcnhư một con- mũi thuyền xé sóng- mũi

- Tạ Duy Anh sinh năm 1959, quê ở Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây (nay thuộc HàNội)

- Bút danh: Lão Tạ, Chu Qúi, Bình Tâm

- Ông là một cây bút trẻ xuất hiện trong thời kì đổi mới

2 Tác phẩm:

1 Thể loại Truyện ngắn

2 Xuất xứ “Bức tranh của em gái tôi” là truyện ngắn đoạt giải Nhì trong cuộc

thi viết “Tương lai vẫy gọi” của báo Thiếu niên tiền phong

3 Tóm tắt Kiều Phương là cô gái hay lục lọi đồ và thường bôi bẩn lên mặt

Cô bé có sở thích vẽ tranh nên thường bí mật pha chế màu và vẽ.Khi mọi người phát hiện ra Kiều Phương có tài năng hội họa thìngười anh lúc này tỏ ra ghen tị và xa lánh em Kiều Phương đạtgiải nhất tại trại thi vẽ tranh quốc tế với bức vẽ “anh trai tôi”, lúcnày người anh trai mới nhận ra tấm lòng nhân hậu của em và hốilỗi về bản thân mình

6 Giá trị

nghệ thuật

- Ngôi kể thứ nhất tự nhiên, chân thật

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, sắc sảo

II/ Phân tích văn bản “Bức tranh của em gái tôi”:

1/ Mở bài

- Giới thiệu về tác giả Tạ Duy Anh

- Giới thiệu về truyện ngắn “Bức tranh của em gái tôi” (xuất xứ, tóm tắt, kháiquát giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật…)

2/ Thân bài

a) Nhân vật người anh trai

- Từ trước cho đến lúc nhìn thấy em gái tự chế màu vẽ: nhìn bằng cái nhìn kẻ cả,xem thường

- Khi tài năng của em gái được phát hiện: cảm thấy buồn và thất vọng về mình,cảm thấy mặc cảm vì bản thân mình không có tài năng gì, khó chịu và hay gắtgỏng với em, không thể chơi thân với em như trước

- Khi lén xem những bức tranh em gái vẽ: thầm cảm phục tài năng của em gáimình

- Khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái trong phòng trưng bày: ngạcnhiên, hãnh diện rồi xấu hổ

→ Người anh vừa đáng trách nhưng đồng thời cũng đáng cảm thông vì đã nhận

ra tấm lòng trong sáng, nhân hậu của em gái, biết nhận ra sai lầm của bản thân

và sửa chữa nó

b) Nhân vật người em gái – Kiều Phương

- Say mê hội họa: mặt luôn bị bôi bẩn, hay lục lọi các đồ vật, tự chế thuốc vẽ, vẽđẹp

- Hồn nhiên, trong sáng, hiếu động

- Độ lượng, nhân hậu

- Giúp người anh nhận ra lỗi lầm của mình bằng tài năng và tấm lòng

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

+ Nội dung: Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài năng hội họa,truyện “Bức tranh của em gái tôi” cho thấy: Tình cảm trong sáng, hồn nhiên vàlòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ởchính mình

+ Nghệ thuật: kể chuyện bằng ngôi thứ nhất, nghệ thuật miêu tả tâm lí nhânvật…

- Bài học cho bản thân: quý trọng tình cảm gia đình, anh em,…

B BÀI TẬP:

I Bài tập cơ bản:

Câu 1 : Kể tóm tắt truyện Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh)

Chuyện kể về anh em nhà Kiều Phương – thường gọi là Mèo Mèo có sở thíchvẽ, khi tài năng của Mèo được phát hiện, cả bố và mẹ đều rất vui mừng, trongkhi đó anh trai lại rất buồn vì mình không có tài năng và bị lãng quên Từ đó,cậu trở nên khó chịu, hay gắt gỏng với em gái Sau đó, em gái thành công trongcuộc thi tranh, cả nhà mừng vui, người anh gượng đi xem triển lãm tranh của

em Đứng trước bức tranh của Kiểu Phương, người anh nhận ra những yếu kémcủa mình và hiểu được tâm hồn và tấm lòng nhân hậu của cô em gái

Câu 2: Đọc kĩ truyện rồi trả lời các câu hỏi: Nhân vật chính trong truyện là ai? Vì sao em lại cho đó là nhân vật chính? Truyện được kể theo lời nhân vật nào? Việc lựa chọn ngôi kể như vậy có tác dụng gì?

* Gợi ý:

- Nhân vật chính của truyện: Nhân vật Kiều Phương và nhân vật người anh đều

là nhân vật chính Tuy nhiên, nhân vật chính người anh thể hiện được chủ đề củatác phẩm, đó là quá trình tự nhận thức để hoàn thiện nhân cách con người, vì thếnhân vật người anh là nhân vật trung tâm

- Truyện được kể theo lời nhân vật người anh Cách kể này giúp tác giả miêu tảdiễn biến tâm trạng của nhân vật một cách tự nhiên, chân thực bằng chính lờicủa nhân vật ấy

Câu 3: Em hãy cho biết: Diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh qua các thời điểm: từ trước cho đến iúc thấy em gái tự chế màu vẽ, khi tài năng hội hoạ của em gái được phát hiện, khi lén xem những bức tranh em gái đã

vẽ và khi đứng trước bức tranh được giải nhất của em gái trong phòng trưng bày.

Vì sao khi tài nãng hội hoạ ở em gái minh được phát hiện, người anh lại có tâm trạng không thể thân với em gái như trước kia được nữa?

+ Khi tài năng của em gái được phát hiện:

Tâm lí người anh hoàn toàn thay đổi, cảm thấy mình bị đẩy ra ngoài, mình bấttài – chỉ muốn gục khóc

+ Thay đổi thái độ đối với em: không chơi thân như trước nữa, hay cáu gắt mộtcách vô lí

+ Lén xem trộm những bức tranh của em, nhưng không biết cách đánh giá thếnào, trút ra một tiếng thở dài

=>Người anh có tâm trạng và thái độ không thể chơi thân với em gái nhue trướckia nữa là vì người anh đang bị “ con rắn ghen tị luồn vào tim”, ghen tỵ vì thấy

em giỏi hơn mình, ghen tỵ vì em định trở thành trung tâm chú ý của mọi người:

“Được chú Tiến Lê tặng cho một hộp màu ngoại xịn”; “ được bố mẹ hào hứngmua sắm” Còn mình thì bị bỏ rơi Điều đó đã làm tâm hồn người anh trở nênnhỏ nhen, đố kị, sẵn sàng bực dọc, tức tối với em mọi lúc

+ Khi đứng trước bức tranh em gái vẽ về mình:

- Tâm trạng của người anh liên tục có sự thay đổi: Thoạt tiên là ngỡ ngàng -> rồiđến hãnh diện -> sau đó là xấu hổ Đó là sự diễn biến rất chân thực, sinh động.Ngỡ ngàng: Vì không ngờ lại có bức tranh ấy, không ngờ em gái lại vẽ về mình

Hãnh diện: “ vì mình được hóa thân vào tác phẩm nghệ thuật rất đẹp, rất hoànhảo: “không chỉ suy tư mà còn rất thơ mộng nữa” mà mình thì không xứng đáng– “Bức chân dung mà bé Phương vẽ giống như một chiếc gương trong mà ngườianh soi vào để tìm ra vết nhọ nhưng không phải vết nhọ trên mặt mà đó là sự đố

kị, ghen ghét, nhỏ nhen mà chính nó làm cho cậu ta đau khổ?”

Câu 4: Em hiểu như thế nào về đoạn kết của truyện (Tôi không trả lời mẹ lòng nhân hậu của em con đấy)? Qua đó, em có cảm nghĩ như thế nào về nhân vật người anh?

* Gợi ý:

Đoạn kết của truyện đã giúp cho người anh xua đuổi được con rắn ghen tỵ trongtrái tim mình Đấy là sự hối lỗi rất chân thành, sâu sắc, nhân vật người anh vìvậy à trở nên dễ mến, tạo được mối thiện cảm trong lòng bạn đọc

Đoạn kết có ý nghĩa giáo dục sâu sắc: nghệ thuật có sức lay động sâu xa đến tâmhồn con người, tâm hồn có thể cải tạo tâm hồn

Câu 5: Em có cảm nhận gì về nhân vật cô em gái trong truyện? Điều gì khiến e cảm mến nhất ở nhân vật này?

II Nâng cao:

Câu 1: Viết một đoạn văn thuật lại tâm trạng của người anh trong truyện khi đứng trước bức tranh được giải nhất của em gái?

* Gợi ý:

Tham khảo đoạn văn sau:

Người anh trai đứng xem bức tranh với bao tâm trạng Anh vô cùng ngạc nhiên

và xúc động vì chẳng bao giờ nghĩ người trong bức tranh kia chính là mình Từngạc nhiên, người anh cảm thấy ngỡ ngàng vì người trong tranh kì diệu quá, đẹphơn cả sức tưởng tượng của mình Nhìn bức tranh, người anh hãnh diện vì mình

có được một cô em gái vừa tài năng lại vừa có tâm hồn nhân hậu bao la Nhưngcũng chính vào lúc ấy, góc khuất trong tâm hồn khiến người anh cũng vô cùngxấu hổ Anh đã có những lúc cư xử không đúng với cô em gái nhỏ Anh lại giậnmình vì chẳng có một chút năng khiếu gì Bao nhiêu những cảm giác xáo trộntrong lòng khiến người anh vừa ngất ngây lại vừa choáng váng Đứng trước bứctranh của cô em gái, đứng trước phần tốt đẹp của mình, cái chưa toàn vẹn trongtâm hồn của người anh như bị thôi miên, thẫn thờ và câm lặng

Câu 2: Viết một đoạn văn ngắn nói lên suy nghĩ của em về nhân vật Kiều Phương trong “ Bức tranh của em gái tôi” - Tạ Duy Anh.

* Gợi ý:

- Về kiến thức:

+ Viết đúng chủ đề đoạn văn theo yêu cầu: suy nghĩ về nhân vật Kiều Phương

trong “ Bức tranh của em gái tôi” - Tạ Duy Anh

+ Cần chỉ ra được:

Vẻ đẹp ở nhân vật Kiều Phương ( có tài năng hội họa, tình cảm trong sáng,

hồn nhiên, tấm lòng nhân hậu, độ lượng… )

Vẻ đẹp ấy đã tác động mạnh mẽ đến người anh…

Bộc lộ được tình cảm đối với nhân vật ( trân trọng, cảm phục ).

- Về kỹ năng:

+ Viết được đoạn văn trọn vẹn về ý nghĩa và hoàn chỉnh về hình thức

+ Không mắc lỗi về dùng từ, đặt câu, chính tả…

C PHI U H C T P:ẾU HỌC TẬP: ỌC TẬP: ẬP:

Phiếu học tập số 1

Đọc kĩ đoạn văn sau trả lời các câu hỏi sau:

“Tôi chẳng tìm thấy ở tôi một năng khiếu gì Và không hiểu vì sao tôi không thể thân với Mèo như trước kia được nữa Chỉ cần một lỗi nhỏ ở nó là tôi gắt

um lên.”

(Bức tranh của em gái tôi – Tạ Duy Anh)

Câu 1: Lời kể trong đoạn văn trên là của nhân vật nào trong truyện? Kể về sự

Cho đoạn văn:

"Trong gian phòng lớn tràn ngập ánh sáng, những bức tranh của thí sinh treo kín bốn bức tường Bố, mẹ tôi kéo tôi chen qua những đám đông để xem những bức tranh của Kiều Phương đã được đóng khung, lồng kính Trong tranh, một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh Mặt chú bé như toả ra một thứ ánh sáng rất lạ".

(Bức tranh của em gái tôi – Tạ Duy Anh)

Câu 1: Xác định câu trần thuật đơn và tìm chủ ngữ, vị ngữ của mỗi câu trong

đoạn trích

Câu 2: Trong đoạn trích trên, câu nào miêu tả trạng thái, câu nào miêu tả hành

Câu 3: Em hãy chỉ ra diễn biến tâm trạng của người anh khi đứng trước bức

chân dung chính mình do em gái vẽ ?

Câu 4: Nêu cảm nhận của em về nhân vật em gái Kiều Phương

Câu 5: Em cảm nhận gì về bức tranh?

Phiếu học tập số 3

Đọc đoạn trích sau rồi thực hiện các yêu cầu:

“Một tuần sau em gái tôi trở về trong vòng tay dang sẵn của cả bố và mẹ tôi: Bức tranh của nó được trao giải nhất Nó lao vào ôm cổ tôi, nhưng tôi viện cớ đang dở việc đẩy nhẹ nó ra Tuy thế, nó vẫn kịp thì thầm vào tai tôi: “Em muốn

cả anh cùng đi nhận giải”

( Bức tranh của em gái tôi – Tạ Duy Anh)

Câu 1: Nêu xuất xứ của đoạn trích trên?

Câu 2: Tác giả của văn bản có đoạn trích trên là ai?

Câu 3: Nhân vật được người em nhắc đến trong đoạn trích trên là ai? Từ đoạn

trích em hiểu gì về những phẩm chất của nhân vật đó?

Câu 4 : Trong văn bản Bức tranh của em gái tôi, tác giả đã để cho nhân vật

người anh tự kể lại câu chuyện ở ngôi thứ nhất Theo em, ngôi kể này có tácdụng gì trong việc thể hiện diễn biến tâm lí nhân vật?

Câu 5: Viết đoạn văn ngắn từ 6-8 câu, nêu cảm nhận của em về nhân vật Kiều

Phương trong truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi – Tạ Duy Anh

Hướng dẫn:

Phiếu học tập số 1

Câu 1: Lời kể trong đoạn văn là của nhân vật người anh trong truyện “Bức

tranh của em gái tôi” (Tạ Duy Anh).

- Đoạn văn kể về tâm trạng, cảm xúc của người anh sau khi tài năng hội họa của

em gái được phát hiện

+ Ghen tuông, đố kị với tài năng của em

Câu 3: Ý nghĩa của truyện: Qua câu chuyện về người anh và cô em gái có tài

năng hội họa, truyện “Bức tranh của em gái tôi” cho thấy: Tình cảm trong sáng,hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận raphần hạn chế ở chính mình

Phiếu học tập số 2

- Câu miêu tả trạng thái: Mặt chú bé như toả ra một thứ ánh sáng rất lạ.

- Câu miêu tả hành động: Bố, mẹ tôi kéo tôi chen qua những đám đông để xemnhững bức tranh của Kiều Phương đã được đóng khung, lồng kính Trong tranh,

một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh

Câu 3: Tâm trạng của người anh khi đứng trước bức chân dung chính mình do

em gái vẽ tặng bất ngờ:

+ Đầu tiên là ngạc nhiên cực độ và giật sững người, không tin vào mắt mình+ Không làm chủ được cảm xúc: chẳng hiểu sao phải bám chặt vào tay mẹ

+ ngỡ ngàng- hãnh diện- xấu hổ- tự trách- cảm phục- biết ơn

+ im lặng không trả lời mẹ vì quá xúc động – muốn khóc quá

-> Xúc động sâu sắc, xấu hộ, tự trách, cảm phục, biết ơn

Câu 4: Nêu cảm nhận của em về nhân vật em gái Kiều Phương:

- Một bé gái sớm có tài năng hội họa, giàu tình cảm, nhân hậu, yêu thương những người xung quanh mình Tình cảm trong sáng, tốt đẹp, hồn nhiên của em

đã giúp người anh nhận ra hạn chế ở chính mình: tính đố kị, ghen ghét, nhỏ nhen

* Trong cuộc sống cần biết nhân hậu, yêu thương và sống trong sáng -> sẽ được yêu thương và có phần thưởng xứng đáng

Câu 5: Cảm nhận bức tranh:

+ Toát lên vẻ đẹp trong sáng, trẻ thơ, mơ mộng của chú bé ngồi suy tư bên cửa sổ

+ Thể hiện năng khiếu hội họa, tâm hồn nhân hậu, hồn nhiên, trong sáng

+ Tình huống bất ngờ để người anh nhận ra những sự thật mới mẻ, tốt đẹp về người em, về mọi người

Phiếu học tập số 3 Câu 1: Xuất xứ: trích trong văn bản “ Bức tranh của em gái tôi ”

Câu 2: Tác giả của văn bản: Tạ Duy Anh

Câu 3:

- Nhân vật bé Kiều Phương

- Qua đoạn trích em hiểu Kiểu Phương là cô bé có tài năng hội họa, có tấm lòngbao dung, và cô bé còn rất yêu anh trai của mình

Câu 4:

Trong văn bản Bức tranh của em gái tôi, tác giả đã để cho nhân vật người anh

tự kể lại câu chuyện ở ngôi thứ nhất Ngôi kể này cho phép tác giả có thể miêu

tả diễn biến tâm trạng của người anh một cách tự nhiên nhất Người anh tự bộc

lộ được những suy nghĩ chân thật của mình, đồng thời cũng là dịp để người anh

tự suy ngẫm, tự soi xét lại mình và vượt lên trên sự ghen tị nhỏ nhen Qua đóchủ đề của tác phẩm cũng được bộc lộ rõ hơn

BÀI 4: VƯỢT THÁC

A KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

Võ Quảng (1920 – 2007) quê ở tỉnh Quảng Nam

Là nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi

Giới thiệu tác phẩm

Văn bản “Vượt thác” trích từ chương XI của truyện “ Quê Nội” (1974)

2 Tác ph m: ẩm:

1 Thể loại Truyện dài

2 Xuất xứ - Bài “Vượt thác” (tên do người biên soạn đặt), trích từ chương XI

của truyện “Quê nội”

- “Quê nội” xuất bản năm 1974 là một trong số những tác phẩmthành công nhất của Võ Quảng

3 Tóm tắt Bài văn miêu tả dòng sông Thu Bồn và cảnh quan hai bên bờ sông

theo hành trình của con thuyền qua những vùng địa hình khácnhau: đoạn sông phẳng lặng trước khi đến chân thác, đoạn sông cónhiều thác dữ và đoạn sông đã qua thác dữ Bằng việc tập trungvào cảnh vượt thác, tác giả làm nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnhcủa nhân vật dượng Hương Thư trên nền cảnh thiên nhiên rộnglớn, hùng vĩ

- Phần 3 (còn lại): Thuyền khi đã qua thác dữ.

5 Giá trị

nội dung

Bài văn miêu tả cảnh vượt thác của con thuyền trên sông Thu Bồn,làm nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của con người lao độngtrên nền cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ

6 Giá trị

nghệ thuật

- Nghệ thuật so sánh, nhân hóa

- Trí tưởng tưởng tượng phong phú, tài tình

- Tả cảnh, tả người từ điểm nhìn trên con thuyền theo hành trìnhvượt thác rất tự nhiên, sinh động

II/ Dàn ý phân tích văn bản “Vượt thác”:

1/ Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả Đoàn Giỏi

- Giới thiệu về văn bản “Vượt thác” (xuất xứ, tóm tắt, khái quát giá trị nội dung,giá trị nghệ thuật…)

+Ở ngã ba sông, chung quanh là những bãi dâu trải ra bạt ngàn

+Càng về ngược, vườn tược càng um tùm

+Dọc sông, những chòm cây cổ thụ dáng mãnh liệt, đứng trầm ngâm lặng nhìnxuống nước

+Núi cao

→ Thiên nhiên đa dạng phong phú, giàu sức sống, vừa nguyên sơ vừa cổ kính

b) Thuyền qua đoạn sông nhiều thác dữ

- Hoàn cảnh: thuyền đến Phường Rạnh, thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước

- Nhân vật dượng Hương Thư:

+ Thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt

+ Ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh, hùng vĩ

→ Đẹp, khỏe, dũng mãnh

c) Thuyền khi đã đi qua thác dữ

- Con người: chú Hai vứt sào, ngồi xuống thở không ra hơi

- Thiên nhiên:

+ Dòng sông chảy quanh co dọc những núi cao sừng sững

+ Dọc sườn núi, những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp, nom xa như những

cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:

+ Nội dung: Bài văn miêu tả cảnh vượt thác của con thuyền trên sông Thu Bồn,làm nổi bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của con người lao động trên nền cảnhthiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ

+ Nghệ thuật: so sánh, nhân hóa, điểm nhìn trên con thuyền theo hành trình vượtthác rất tự nhiên, sinh động, trí tưởng tượng phong phú,…

B BÀI TẬP:

I Bài tập cơ bản:

Câu 1: Bài văn miêu tả một cuộc vượt thác của con thuyền theo trình tự thời

gian và không gian như sau:

Con thuyền qua đoạn sông phẳng lặng trước khi đến chân thác

Con thuyền vượt qua đoạn sông có nhiều thác dữ

Con thuyền ở đoạn sông đã qua thác dữ

Dựa vào trình tự trên, em hãy tìm bố cục của bài văn.

* Gợi ý:

Bố cục bài văn:

Đoạn 1: Từ đầu đến “ Thuyền chuẩn bị vượt nhiều thác nước”

Con thuyền qua đoạn sông phẳng lặng trước khi đến chân thác

Đoạn 2: Tiếp theo đến “ Thuyền vượt qua khỏi thác cổ Cò

Con thuyền vượt qua đoạn sông có nhiều thác dữ

Đoạn 3: Phần còn lại

Con thuyền ở đoạn sông đã qua thác dữ

Câu 2: Cảnh dòng sông và hai bên bờ qua sự miêu tả ở trong bài đã có đổi thay như thế nào theo từng chặng đường của con thuyền? Theo em, vị trí quan sát để miêu tả của người kể chuyện trong bài văn này là ở chỗ nào? Vị trí quan sát ấy có thích hợp không? Vì sao?

* Gợi ý:

- Cảnh dòng sông và hai bên bờ đã thay đổi theo từng chặng của con thuyền:

+ Đoạn sông khi chưa đến thác: Những bãi dâu bạt ngàn; những con thuyền chởhàng…; vườn tược um tùm; những chùm cổ thụ trầm ngâm… núi cao như chắnngang trước mặt…

+ Đoạn có nhiều thác đổ: Dòng sông như dựng đứng lên…; nước từ trên caophóng xuống nhanh, mạnh, chảy đứt đuôi rắn

Đoạn qua khỏi thác: Sông quanh co nhưng bớt hiểm trở; Qua nhiều lớp núi =>đồng ruộng bằng phẳng

- Trong tác phẩm này, tác giả đã ngồi trên thuyền khi đi dọc theo dòng sông.Đây là vị trí rất thích hợp vì: Người quan sát có thể thấy được những cảnh tượngđang thay đổi trên hai bên bờ sông Vừa quan sát được viễn cảnh – lại vừa nhìnđược cận cảnh như những thước phim quay chậm Cận cảnh được tái hiện quatâm trạng của người trong cuộc từ sự náo nức, nôn nao lúc bắt đầu cuộc hànhtrình: “Thuyền rẽ sóng bon bon như đang nhớ núi rừng phải lướt cho nhanh để

về cho kịp” để thả hồn đắm say vào những cảnh vật thiên nhiên thơ mộng kì thú.Với những ngàn dâu bạt ngàn đến tận những làng xa tít “ những chân cây cổthụ” hùng vĩ uy nghi “ những thác nước dựng đứng phòng lên từ trên caoxuống” đến sự cảm phục ngưỡng mộ về sự “ oai linh và hùng vĩ” của con ngườikhi vượt qua thác dữ

Câu 3: Cảnh con thuyền vượt thác được miêu tả như thế nào? Hãy tìm những chi tiết miêu tả ngoại hình, hành động của nhân vật dượng Hương Thư trong cuộc vượt thác Những cách so sánh nào đã được sử dụng?

* Gợi ý:

- Cảnh con thuyền vượt thác đã được miêu tả như sau:

+ Dượng Hương Thư đánh trần đứng sau lái co người phóng chiếc sào xuốnglòng sông nghe một tiếng “soạc” ! Thép đã cắm vào sỏi! Dượng Hương ghì chặttrên đầu sào, lấy thế trụ lại, giúp cho chú Hai và thằng Cù Lao phóng sào xuốngnước Chiếc sào của dượng Hương dưới sức chống bị cong lại…

+ Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt Thuyền cố lấn lên.Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, haihàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giốngnhư một hiệp sĩ của trường Sơn oai linh hùng vĩ Dượng Hương Thư đang vượtthác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, aigọi cũng vâng vâng dạ dạ

- Những chi tiết miêu tả ngoại hình, hành động của dượng Hương Thư trongcuộc vượt thác:

+ Ngoại hình:

Đánh trần

Như pho tượng đồng đúc

Các bắp chuột cuồn cuộn

Thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt

- Miêu tả dượng Hương Thư đối đầu với thác dữ, tác giả đã dùng các cách sosánh:

+ Dùng thành ngữ dân gian, so sánh ngang bằng: động tác thả sào và rút sàonhanh như cắt; hình ảnh con người như một pho tượng đồng đúc

+ Dùng hình ảnh cường điệu: dượng Hương Thư "giống như một hiệp sĩ củaTrường Sơn oai linh hùng vĩ" gợi sự liên tưởng với những hình ảnh huyền thoạianh hùng xưa với tầm vóc và sức mạnh phi thường của những Đam San, XinhNhã bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện trước mắt người đọc, nhằm khắc hoạnổi bật và tôn vinh sức mạnh của con người nhằm chế ngự thiên nhiên

+ Ngoài ra, cách so sánh này còn đối lập mạnh mẽ với một hình ảnh "dượngHương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạdạ" – qua đó tác giả khẳng định một phẩm chất đáng quí của người lao động:khiêm tốn, nhu mì đến nhút nhát trong cuộc đời thường, nhưng lại dũng mãnh,nhanh nhẹn, quyết liệt trong công việc, trong khó khăn, thử thách

Câu 4: Qua bài văn, em cảm nhận như thế nào về thiên nhiên và con người lao động đã được miêu tả?

* Gợi ý:

Qua bài văn, thiên nhiên và con người lao động đã được miêu tả, em cảm thấy:+ Cảm nhận về thiên nhiên: vừa đẹp, vừa thơ mộng lại vừa rất hùng vĩ, khoángđạt

+ Cảm nhận về con người: Vừa hiền lành, bình dị lại vừa dũng mãnh DượngHương Thư giống như một dũng sĩ trên sông nước

Câu 5 Cảnh con thuyền vượt thác được miêu tả qua các yếu tố nào? Trong

khung cảnh đó, hình ảnh nhân vật chính được miêu tả nổi bật qua những chitiết nào?

*Cảnh con thuyền vượt thác được miêu tả qua các yếu tố:

- Tinh thần chuẩn bị của con người: nấu cơm ăn để được chắc bụng, ba chiếcsào bằng tre đầu bịt sắt đã sẵn sàng;

- Dòng nước hung hãn: nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứngchảy đứt đuôi rắn

* Trong khung cảnh đó, hình ảnh dượng Hương Thư được miêu tả nổi bật qua những chi tiết:

- Ngoại hình gân guốc, chắc khoẻ: đánh trần, như một pho tượng đồng đúc, cácbắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa;

- Động tác mạnh mẽ, dứt khoát: co người phóng chiếc sào xuống lòng sôngnghe một tiếng “soạc” rất mạnh, ghì chặt đầu sào, lấy thế trụ lại

Câu 6 : Miêu tả dượng Hương Thư đối đầu với thác dữ, tác giả đã dùng các cách so sánh nào?

- Dùng thành ngữ dân gian, so sánh ngang bằng: động tác thả sào và rút sàonhanh như cắt; hình ảnh con người như một pho tượng đồng đúc;

- Dùng hình ảnh cường điệu: dượng Hương Thư “giống như một hiệp sĩ củaTrường Sơn oai linh hùng vĩ” gợi sự liên tưởng với những hình ảnh huyền thoạianh hùng xưa với tầm vóc và sức mạnh phi thường của những Đam San, XinhNhã bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện trước mắt người đọc, nhằm khắc hoạnổi bật và tôn vinh sức mạnh của con người nhằm chế ngự thiên nhiên Ngoài ra,cách so sánh này còn đối lập mạnh mẽ với một hình ảnh “dượng Hương Thư ởnhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ” Qua đótác giả khẳng định một phẩm chất đáng quí của người lao động: khiêm tốn, nhu

mì đến nhút nhát trong cuộc đời thường, nhưng lại dũng mãnh, nhanh nhẹn,quyết liệt trong công viêc, trong khó khăn, thử thách

Câu 7: Phân tích sự thay đổi của cảnh sông nước hai bờ ?

Cảnh sông nước thay đổi theo điểm nhìn của tác giả qua ba chặng đường trên sông

- Đoạn đầu tiên: Nằm ở vùng đồng bằng sông hiền hoà thơ mộng, cảnh hai bên

bờ đẹp êm đềm với những bãi dâu trải bạt ngàn đến tận những làng xa tít Trênsông những con thuyền chầm chậm bình yên

- Đoạn 2: Toàn thác dữ nhịp điệu câu văn cũng biến vẻ đẹp dữ dội qua hình ảnhnước từ trên cao phóng xuống giữa hai vách đá dựng đứng chảy đứt đuôi rắn

- Đoạn 3: Sau cảnh vượt thác thiên nhiên trở lại êm đềm như đón chào nhữngthắng lợi trở về "qua nhiều lớp núi đồng ruộng lại mở ra"

* Người kể đã quan sát cảnh vật từ trên thuyền Đây là vị trí thích hợp người tảvừa quan sát cảnh vật trên sông vừa nhìn thấy cảnh tượng thay đổi trên hai bờsông Qua đôi mắt của người kể cảnh trí hiện lên như những thước phim quaychậm về một thiên nhiên hùng vĩ nhưng cũng đầy chất thơ

II Nâng cao:

Câu 1: Hai bài “Sông nước Cà Mau” và “Vượt thác” đều miêu tả cảnh sông nước Em hãy nêu những nét đặc sắc của phong cảnh thiên nhiên được miêu tả ở mỗi bài và nghệ thuật miêu tả của mỗi tác giả?

* Gợi ý:

Cảnh thiên nhiên Vừa rất êm đềm thơ mộng: “

thuyền rẽ sóng lướt bon bon,bãi dâu trải bạt ngàn đến tậnlàng xa tít

Vừa rất hùng vĩ dữ dội lắmthác dữ: Núi cao đột ngột hiện

ra, nước ở trên cao phóng giữahai vách đá dựng đứng, nhiềucây cổ thụ

Rộng lớn, hùng vĩ, đầysức sống hoang dã

Kênh rạch chằng chịt.Chợ liền sông, chợ ngaytrên sông

Rừng đước tầng tầng,lớp lớp

Nghệ thuật miêu tả Lời kể theo ngôi thứ nhất, lối

kể chuyện tự nhiên

Điểm nhìn từ trên thuyền, một

vị trí rất thích hợp

Cách miêu tả tinh tế sử dụngnhiều phương pháp nghệ thuật

so sánh, nhân hóa, bằng lốichấm phá

Lời kể theo ngôi thứ nhất

Vị trí của người kể ngồi ởtrên thuyền

Câu 2: Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng khi miêu tả cây cổ thụ hai bên bờ? Nêu tác dụng của việc sử dụng những biện pháp nghệ thuật đó?

- Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước.

- Dọc sườn núi, những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những

cụ già vung tay hô đám con cháu tiến về phía trước.

Với câu trước, tác giả sử dụng biện pháp nhân hoá hình ảnh chòm cổ thụ dángmãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước (chuyển nghĩa theo biện pháp

ẩn dụ): thiên nhiên như cùng có tâm trạng lo lắng trước thử thách mà nhữngngười trên thuyền sắp phải đương đầu

Với câu sau, tác giả sử dụng biện pháp so sánh hình ảnh những cây to mọcgiữa những bụi lúp xúp như những cụ già vung tay hô đám con cháu (chuyểnnghĩa theo cơ chế hoán dụ): thiên nhiên như cũng phấn khích trước niềm vuichinh phục và chiến thắng những thử thách cam go để tiến về phía trước

C PHI U H C T P:ẾU HỌC TẬP: ỌC TẬP: ẬP:

Phiếu học tập số 1

Đọc kĩ đoạn văn sau trả lời các câu hỏi sau:

"Càng về ngược, vườn tược càng um tùm Dọc sông, những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước Núi cao như đột ngột hiện

ra chắn ngang trước mặt Đã đến Phường Rạnh Thuyền chuẩn bị vượt thác"

Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào? Thể loại?

Đọc câu văn sau và trả lời câu hỏi:

“Những động tác thả sào, rút sào rập ràng nhanh như cắt Thuyền cố lấn lên Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc, các bắp thịt cuồn cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà, nói năng nhỏ nhẻ, tính nết nhu mì, ai gọi cũng vâng vâng dạ dạ”

(Ngữ Văn 6- tập 2)

Câu 1: Đoạn văn trên được trích trong văn bản nào? Tác giả là ai?

Câu 2: Nêu nội dung đoạn trích trên?

Câu 3: Tìm các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh? Xác định kiểu so sánh

trong các câu văn vừa tìm? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ nghệ thuật đó?

Câu 4: Câu văn sau: "Thuyền cố lấn lên".

a) Xác định chủ ngữ, vị ngữ?

b) Xác định kiểu câu và cho biết câu văn trên dùng để làm gì?

Câu 5: Cấu trúc so sánh “Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc”

thiếu yếu tố nào ?

Hướng dẫn:

Phiếu học tập số 1 Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào” Vượt thác”- Thể loại: truyện dài Câu 2: Ngôi kể: Ngôi thứ nhất

Câu 3: Các trạng ngữ được sử dụng trong đoạn: Càng về ngược, dọc sông,

Câu 4:

- Từ láy: um tùm, trầm ngâm, đột ngột

- Từ ghép: vườn tược, mãnh liệt, chắn ngang, Phường Rạnh, chuẩn bị

Câu 5: Phép nhân hóa trong đoạn văn: Những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước.

- Tác dụng: Tác giả đã dùng những từ ngữ vốn chỉ hoạt động, tính chất

của người để chỉ tính chất của cây cối làm cho cây cối bên bờ sông trở

nên sinh động gần gũi với con người

Phiếu học tập số 2 Câu 1: Đoạn trích được trích trong văn bản Vượt Thác.

Tác giả: Võ Quảng

Câu 2: Nội dung đoạn trích: Hình ảnh quả cảm của dượng Hương Thư trong

cuộc vượt thác Qua đó làm nổi bật vẻ đẹp hùng dũng và sức mạnh của ngườilao động trên nền cảnh thiên nhiên, hùng vĩ

Câu 3: Tìm các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh? Xác định kiểu so sánh

trong các câu văn vừa tìm?

Các câu văn có sử dụng phép tu từ so sánh:

- Những động tác thả sào nhanh như cắt.

- Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc

- Cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.

- Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà.

Kiểu so sánh:

* So sánh ngang bằng:

- Những động tác thả sào nhanh như cắt.

- Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc

- Cặp mắt nảy lửa ghì trên ngọn sào giống như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai

linh hùng vĩ.

* So sánh không ngang bằng

Dượng Hương Thư đang vượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà.

- Nghệ thuật so sánh “Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc”, “giốngnhư một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.”, “Dượng Hương Thư đangvượt thác khác hẳn dượng Hương Thư ở nhà,”

- Tô đậm vẻ đẹp của dượng Hương khi vượt thác Dượng Hương Thư đang vượtthác rất đỗi hùng dũng, mạnh mẽ, khỏe khoắn với thân hình cường tráng, chắcchắn, quyết tâm

- Thể hiện sự ngưỡng mộ ca ngợi vẻ đẹp của người lao động làm chủ thiênnhiên

Câu 4:

a) Thuyền / cố lấn lên

CN VN

b) Kiểu câu: câu đơn, dùng để miêu tả

Câu 5: Cấu trúc so sánh “Dượng Hương Thư như một pho tượng đồng đúc”

thiếu phương diện so sánh

BÀI 5: BUỔI HỌC CUỐI CÙNG

A KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- An-phông-xơ Đô-đê (1840-1897), nhà văn Pháp

- Tác giả của nhiều tập truyện ngắn nổi tiếng như: Một thời niên thiếu, Nhữngcuộc phiêu lưu kì diệu của Tactaranh ở Taraxcông…

3 Tóm tắt Chuyện kể về buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An-dát qua

lời kể của cậu học trò Phrăng Sáng hôm ấy, cậu bé Phrăng đếnlớp hơi muộn và ngạc nhiên khi thấy lớp học có vẻ khác thường.Cậu thực sự choáng váng khi nghe thầy Ha-men nói đây là buổihọc tiếng Pháp cuối cùng Cậu thấy tiếc nuối và ân hận vì bấy lâunay đã bỏ phí thời gian, đã trốn học đi chơi và ngay sáng nay cậucũng phải đấu tranh mãi mới quyết định đến trường Trong buổihọc cuối cùng đó không khí thật trang nghiêm Thầy Ha-men đãnói những điều sâu sắc về tiếng Pháp, đã giảng bài say sưa chođến khi đồng hồ điểm 12 giờ Kết thúc buổi học, thầy nghẹn ngàokhông nói nên lời, thầy cố viết thật to lên bảng: "NƯỚC PHÁPMUÔN NĂM"

4 Bố cục

(3 phần)

- Phần 1 (từ đầu đến “vắng mặt con”): Quang cảnh trên đường đếntrường và cảnh ở trường trước buổi học qua sự quan sát của

An-là tình yêu tiếng nói của dân tộc và nêu chân lí: “Khi một dân tộcrơi vào vòng nô lệ, chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mìnhthì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù…”

6 Giá trị

nghệ thuật

- Miêu tả nhân vật qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói và tâm trạng

- Ngôi kể thứ nhất, làm cho câu chuyện trở nên sinh động, chânthực, hấp dẫn

- Ngôn ngữ tự nhiên với giọng kể chân thành, xúc động

II/ Dàn ý phân tích văn bản “Buổi học cuối cùng”:

1/ Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả An-phông-xơ Đô-đê

- Giới thiệu về văn bản “Buổi học cuối cùng” (bối cảnh của truyện, tóm tắttruyện, khái quát giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật…)

- Quang cảnh trước khi buổi học bắt đầu:

+ Có nhiều người đứng trước bảng dán cáo thị

+ Trường học không ồn ào như thường ngày mà “bình lặng”

+ Không khí trong lớp trang trọng, Ha-men mặc lễ phục, thầy dịu dàng khônggiận dữ

Có thêm cụ Hô-de, bác phát thư, và người dân làng ngồi trong lớp

+ Nuối tiếc vì sự lười nhác học tập và sự ham chơi

+ Ân hận khi không thuộc bài

- Khi thầy giảng:

+ Chăm chú nghe, thấy rõ ràng, dễ hiểu (trước đây thấy phức tạp, rắc rối, khóhiểu)

+ Thấy yêu thầy, biết ơn thầy

+ Nhớ mãi buổi học cuối cùng này

→ Phrang hiểu giá trị của việc học tiếng mẹ đẻ, tha thiết muốn được học,đượcyêu tiếng nói của dân tộc và xét đến cùng đó là biểu hiện của lòng yêu nước

*) Thầy Ha-men

- Thái độ với học sinh:

+ Không giận dữ, dịu dàng nhắc nhở, không trách phạt

+ Nhiệt tình giảng dải bài học như muốn truyền hết hiểu biết của mình cho họcsinh

- Tâm niệm của học sinh: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào họvẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn laotù…”

→ Khẳng định sức mạnh to lớn của dân tộc, sức sống của dân tộc nằm trongtiếng nói – đó là biểu hiện của lòng yêu nước

- Thầy khuyên mọi người hãy yêu nước và giữ gìn tiếng nói của dân tộc

- Cầm một viên phấn, dằn mạnh hết sức, viết thật to dòng chữ “Nước Phápmuôn năm”

→ Thầy là người có tấm lòng yêu nước và ý thức giữ gìn tiếng nói của dân tộc

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:

+ Nội dung: truyện đã thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể là tìnhyêu tiếng nói của dân tộc và nêu chân lí: “Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ,chừng nào họ vẫn giữ vững tiếng nói của mình thì chẳng khác gì nắm được chìakhóa chốn lao tù…”

+ Nghệ thuật: miêu tả nhân vật, ngôi kể thứ nhất,

- Bài học cho bản thân: yêu nước, giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt,

…

B BÀI TẬP: