SANG KIEN KINH NGHIEM LICH SU

phát từ đặc điểm của bộ môn Lịch sử Việt Nam được đưa vào giảng dạy phát từ đặc điểm của bộ môn Lịch sử Việt Nam được đưa vào giảng dạy bậc THCS có nội dung gắn liền với cuộc đời và sự[r]

Tên đề tài :

KINH NGHIỆM LỒNG GHÉP CUỘC VẬN ĐỘNG HỌC

TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC

HỒ CHÍ MINH VÀO GIỜ HỌC LỊCH SỬ Ở BẬC THCS

GV: Hồ Trung Thuận

TRƯỜNG THCS ĐINH TIÊN HOÀNG

1 Tên đề tài:

KINH NGHIỆM LỒNG GHÉP CUỘC VẬN ĐỘNG HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO GIỜ HỌC LỊCH SỬ Ở BẬC THCS.

về những giá trị to lớn của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, đặc biệt là

về tư tưởng, đạo đức, lối sống của Bác Hồ để tạo sự chuyển biến về ý thức tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức của Bác, nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, góp phần đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội

Sau 2 năm thực hiện Cuộc vận động học tập và làm

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo trong toàn ngành nghiên cứu, đề ra kế hoạch học tập các chuyên đề một cách thiết thực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị; vận động tuyên truyền để mọi người tự giác học tập, tự nguyện làm theo và hỗ trợ giúp đỡ nhau xây dựng nề nếp, lối sống ở đơn vị, trong đó, nhấn

mạnh việc “làm theo” tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

nhằm tạo sự chuyển biến về nhận thức tư tưởng và hành

động cụ thể của mỗi cán bộ, giáo viên, HS Cuộc vận động còn được triển khai trên cơ sở lồng ghép với việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị và công tác chuyên môn trong các

nhà trường và cơ sở GD để đưa cuộc vận động này vào

chiều sâu, tránh sự phô trương hình thức và kém hiệu quả,

Xuất phát từ yêu cầu đó là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử ở bậc THCS tôi đã thực hiện việc LỒNG GHÉP

CUỘC VẬN ĐỘNG HỌC TẬP VÀ LÀM THEO TẤM

GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO GIỜ HỌC

LỊCH SỬ Ở BẬC THCS

3 Cơ sở lý luận:

Con người khi xuất hiện đã có ý thức về nguồn gốc, tổ tiên mình, thể hiện sự tự hào, sự kính trọng đối với các thế hệ trước và nghĩa vụ làm theo ông cha Dần dần, người ta đã rút

ra từ quá khứ những bài học cho hiện tại, mà không có sự kế thừa ấy xã hội sẽ không phát triển được Nhà tâm lý học

Pêrông đã có một giả định rằng: nếu có một tai hoạ bất thần và

vô cùng bí hiểm làm cho tất cả người già đều chết, mọi sách

vở, di tích xưa bị thiêu huỷ và trên trái đất chỉ còn trẻ con thì nhân loại lại bắt đầu mò mẫm từ thời “mông muội” và như vậy thì sự tiến bộ xã hội bị thụt lùi lại biết bao Do đó : “lịch sử là

cô giáo của cuộc sống”, “ lịch sử là bó đuốc soi đường đi tới tương lai”, là “ triết lý của việc noi gương”.

Tri thức lịch sử là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nền văn hoá nhân loại, không hiểu biết lịch sử thì không thể xem là

người có văn hoá toàn diện, sâu sắc và không thể xem việc giáo dục con người là hoàn thiện đầy đủ Nhà văn dân chủ Nga thế kỷ XIX

G.Tsecnưsépxki đã viết “có thể không biết, không cảm thấy say mê học toán, tiếng Hy Lạp hoặc chữ La tinh, hóa học, có thể không biết hàng

nghìn môn học khác, nhưng dù sao đã là người có giáo dục mà không

yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không phát triển đầy đủ

về trí tuệ” (Hêghen, Triết lý lịch sử, toàn tập, tập VIII, Matxcơva, 1956, tr.7), G.Tsecnưsépxki muốn nhấn mạnh đến vai trò và tác dụng giáo dục của môn lịch sử trong việc giáo dục thế hệ trẻ và không được coi thường,

hạ thấp vị trí của nó Do đó từ lâu lịch sử là một môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục, nó có vai trò quan trọng, vừa là một phương tiện bồi dưỡng kiến thức, vừa có tác dụng giáo dục trí tuệ và tình cảm

Như vậy lịch sử quá khứ gắn với hiện tại; kinh nghiệm, bài học quá khứ quí báu và bổ ích cho cuộc sống ngày nay và mai sau song phải biết sử dụng những hiểu biết về quá khứ cho thực tiễn sinh động, phong phú và đa dạng Muốn bắt quá khứ trả lời và góp phần giải

quyết những vấn đề hiện tại phải nhận thức rõ ngoài chức năng nhận thức lịch sử còn có chức năng giáo dục (hay chức năng làm gương sáng) của sử học cũng có vai trò rất quan trọng Đây là chức năng

mang tính xã hội, đó là việc rút ra những bài học, kinh nghiệm, phục

vụ cho hoạt động thực tiễn

Trong học tập lịch sử, việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử cũng có tác dụng không nhỏ đối với học sinh Bởi vì, khi nhận thức

về hiện thực quá khứ, các em không chỉ tri giác (nghe, nhìn, biết…)

mà còn có những “rung động”, “rạo rực”, “xao xuyến” Những hiện tượng tâm lý đó thể hiện sự “nhập thân vào lịch sử”, biểu thị thái độ của học sinh đối với những gì mà các em nhận thức được.

Biểu tượng về nhân vật lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng Bởi vì khả năng giáo dục tình cảm của lịch sử bắt nguồn từ một sự thật: “Trong khoa học lịch sử rõ ràng là có những yếu tố nghệ

thuật” Khi biểu tượng tham gia vào hoạt động của tư duy thì “tư duy trở nên sinh động, gợi cảm, say sưa, hồi hộp và khẩn trương Điều này góp phần làm cho việc vạch ra nội dung khái niệm của đối tượng tư duy được đầy đủ, sâu sắc hơn Đồng thời biểu tượng mở rộng làm phong phú thêm

ý, làm cho nó có sức mạnh thuyết phục trực tiếp và sự hấp dẫn đầy cảm xúc” Khi đó, ảnh hưởng của biểu tượng về nhân vật lịch sử đã “có hiệu lực” vì nó “tác động không những lên trí tuệ mà vào cả tâm hồn và tình cảm” Không phải ngẫu nhiên mà Sácđacốp xem biểu tượng nhân vật

lịch sử đã “góp phần phát triển hứng thú, lý tưởng, niềm tin…hình thành

xu hướng cộng sản trong cá nhân học sinh”

Qua các bài học lịch sử, những hành động anh hùng của những người đấu tranh quên mình vì sự nghiệp giải phóng nhân dân khỏi ách

áp bức, nô lệ, vì hạnh phúc và hòa bình của nhân dân lao động, có sức lôi cuốn hùng hồn, sôi nổi đối với học sinh, gây cho các em cảm xúc lịch sử sâu đậm Từ những cảm xúc lịch sử đó góp phần hình thành ở các em sự kính phục, lòng tự hào đối với các vĩ nhân và trong những hoàn cảnh nhất định nó thổi những ngọn lửa cách mạng vào tuổi trẻ Bởi vì, “trẻ thường biểu hiện cảm xúc trong khi tri giác trực tiếp các

sự vật, hiện tượng cụ thể, hấp dẫn” Trái lại những biểu hiện phản ánh hoạt động của các nhân vật phản động đi ngược quyền lợi của nhân dân lao động sẽ khơi dậy ở các em sự căm ghét hành vi hung bạo, độc

ác của các nhân vật đó Vì vậy, việc tạo biểu tượng nhân vật lịch sử ngoài khả năng tái tạo lịch sử quá khứ, còn có chức năng điều chỉnh

hình thành trong học tập bộ môn thực sự là những minh chứng cụ thể

về người thực, việc thực, tiêu biểu cho những giá trị truyền thống, tinh thần của con người Việt Nam

4.Cơ sở thực tiễn: Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh nêu rõ: Chủ tịch Hồ Chí Minh là biểu tượng cao đẹp nhất của dân tộc, hình mẫu trong sáng nhất của con người Việt Nam Người là kết tinh của những phẩm chất và giá trị tinh thần cao quý nhất của giai cấp công nhân và dân tộc, là hiện thân của nền đạo đức cách mạng Việt Nam, là tấm gương mãi mãi soi rọi con đường đi tới tương lai tươi sáng của dân tộc ta, hun đúc ý chí vươn lên mạnh mẽ của mỗi người Việt Nam hôm nay và mai sau Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” chính là làm cho mỗi người Việt Nam chúng ta nhận thức sâu sắc tư tưởng, tấm gương đạo đức của Người, từ đó tự mình phấn đấu, noi theo, để tư tưởng

và đạo đức Hồ Chí Minh thực sự là nền tảng tinh thần, đạo đức của xã hội ta

Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”

đã được triển khai trong các nhà trường nhằm mục đích tạo ra sự chuyển biến về mặt nhận thức trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, học sinh và quan trọng là phải làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

nhằm đẩy lùi suy thoái về đạo đức, tư tưởng, lối sống và tệ nạn xã hội

- Nội dung cuộc vận động gồm: Tổ chức nghiên cứu, học tập và làm

theo tư tưởng đạo đức trong các tác phẩm “Nâng cao đạo đức cách

mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, “Di chúc” và tấm gương đạo đức

Hồ Chí Minh, tập trung vào các phẩm chất "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", ý thức tổ chức kỷ luật, ý thức trách nhiệm, ý thức

phục vụ nhân dân, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham nhũng, lãng phí đồng thời lồng ghép triển khai Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” với triển khai cuộc vận động “Hai không”, cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”…Cuộc vận động đã đáp ứng được nhu cầu của đông đảo giáo viên, cán bộ, công chức, học sinh

trong nhà trường, đã bước đầu tạo ra sự chuyển biến nhận thức sâu sắc

về những nội dung cơ bản và những giá trị to lớn của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, đặc biệt là về tư tưởng, đạo đức, lối sống của Bác với đội ngũ các thầy cô giáo nhưng chưa được sâu rộng và sâu sắc đối với học sinh bậc THCS

- Rõ ràng, với HS nhỏ tuổi, việc giảng dạy về tư tưởng, đạo đức của

Bác càng khó, bởi phải làm sao để những kiến thức ấy đến với các em thật tự nhiên, gần gũi, vừa không gò ép khuôn khổ Hiện nay, các bài học về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong sách giáo khoa cấp tiểu học đã được đưa vào giảng dạy ở một số phân môn như Tiếng Việt, Đạo đức, Hát nhạc, Tự nhiên và Xã hội còn ở bậc THCS việc tổ chức nghiên cứu, học tập tư tưởng đạo đức của Bác chưa được đưa vào giảng dạy trong nhà trường, nên cuộc vận động được triển khai thông qua hình thức tuyên truyền miệng là tổ chức Hội thi kể chuyện tấm gương đạo đức của chủ tịch Hồ Chí Minh và lồng ghép với việc thực hiện các

nhiệm vụ chính trị và công tác chuyên môn trong các nhà trường và

cơ sở GD: lồng ghép triển khai Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” với triển khai cuộc vận động “Hai không”, cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức,

tự học và sáng tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”…các phong trào thì nhiều nhưng thực tế về

tư tưởng chúng ta vẫn chưa tạo ra cho các em học sinh bậc THCS

nhận thức sâu sắc về nội dung tư tưởng đạo đức của Người và bản

thân chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng ngời về đạo đức,

để từ đó tự mình phấn đấu, noi theo; để tư tưởng đạo đức Hồ Chí

Minh thực sự là nền tảng tinh thần, đạo đức của xã hội

Xuất phát từ thực tế thực hiện cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh ở trường học như đã nêu trên, xuất

phát từ đặc điểm của bộ môn Lịch sử Việt Nam được đưa vào giảng dạy bậc THCS có nội dung gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Bác, tôi

đã chủ động lồng ghép nhiệm vụ học tập kiến thức chuyên môn với việc tuyên truyền về tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh với học sinh, chỉ ra cho các em thấy rằng Hồ Chí Minh không chỉ nêu ra những nội dung, tiêu chuẩn của đạo đức cách mạng để mọi đảng viên, cán bộ phấn đấu, rèn luyện, mà chính Người là hiện thân và nêu

tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng để từ đó tự mình phấn đấu, noi theo

5 Nội dung nghiên cứu:

5.1/ Xác định nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cần giáo dục cho học sinh:

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam đã được hình thành, phát triển trong suốt quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước; là sự vận dụng và phát triển sáng tạo tư

tưởng đạo đức cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin

- Đó là sự tiếp thu có chọn lọc và phát triển những tinh hoa văn hóa,

đạo đức của nhân loại, cả phương Đông và phương Tây, mà Người đã tiếp thu được trong quá trình hoạt động cách mạng đầy gian lao, thử thách và vô cùng phong phú vì mục tiêu giải phóng dân tộc, giải

phóng giai cấp, giải phóng con người

- Nội dung học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh chủ yếu tập trung vào giới thiệu một số đức tính của Người: đức tính công bằng, thanh liêm; đức tính chuyên cần, đức tính cẩn thận, chu đáo;

đức tính tiết kiệm; đức tính kiên trì, nhẫn nại; đức tính giản dị, khiêm tốn; tình cảm quốc tế của Bác; tinh thần yêu nước; tinh thần lạc quan, vượt khó; tinh thần đoàn kết; tấm lòng bác ái; Bác Hồ với giáo dục và thế hệ trẻ, với thiếu niên, nhi đồng

5.2/ Xác định nội dung chương trình giảng dạy lịch sử có thể lồng

ghép với nội dung đạo đức Hồ Chí Minh cần giáo dục cho học

sinh:

- Lịch sử dân tộc gắn liền với lịch sử Đảng và cuộc đời sự nghiệp của Bác, lịch sử dân tộc Việt Nam, dựa vào nội dung chương trình bộ môn tôi xác định mục đích hoạt động của Hồ Chí Minh trong mối liên hệ với mục đích của tiết học hay một phần của tiết học như sau:

-Lịch sử lớp 8: Bài 30 Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ

XX đến năm 1918 – mục 3: Những hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi ra đi tìm đường cứu nước với yêu cầu nhận thức:

Mục tiêu kiến thức của bài học: Yêu cầu lịch sử và hoạt động bước đầu trên con đường cứu nước của Nguyễn Ái Quốc

Nội dung đạo đức Hồ Chí Minh cần được giáo dục cho HS: là lòng yêu nước, thương dân mong muốn làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do Là ý chí, nghị lực vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, chấp nhận mọi hiểm nguy với niềm tin vào tương lai của cách mạng, của đất nước, dân tộc, tin vào con người

Lịch sử lớp 9: Bài 16 HOẠT ĐỘNG CỦA NGUYỄN ÁI QUỐC Ở NƯỚC NGOÀI TRONG NHỮNG NĂM 1919-1925

Mục tiêu kiến thức của bài học: Những hoạt động cụ thể của Nguyễn

Ái Quốc sau chiến tranh thế giới thứ nhất ở Pháp, Liên Xô và Trung Quốc Qua những hoạt động đó, Nguyễn Ái Quốc đã tìm được con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc và tích cực chuẩn bị về tư

tưởng, tổ chức cho việc thành lập chính đảng vô sản ở Việt Nam

- Lịch sử lớp 9: Bài 18- ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM RA ĐỜI

Mục tiêu kiến thức của bài học: Qúa trình thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, nội dung chủ yếu của hội nghị, ý nghĩa của việc thành lập Đảng

Nội dung đạo đức Hồ Chí Minh cần được giáo dục cho HS: Trung với nước, hiếu với dân từ đó hình thành lòng biết ơn và kính yêu đối với

Hồ Chí Minh, củng cố niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Đảng

- Lịch sử lớp 9: Bài 22- CAO TRÀO CÁCH MẠNG TIẾN TỚI TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM 1945

Mục tiêu kiến thức của bài học: Hội nghị BCH Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương lần thứ 8 tại Pắc Bó

Nội dung đạo đức Hồ Chí Minh cần được giáo dục cho HS: đức tính kiên trì, nhẫn nại

- Lịch sử lớp 9: Bài 23- TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM NĂM

1945 VÀ SỰ THÀNH LẬP NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA

Mục tiêu kiến thức của bài học: Khi tình hình thế giới diễn ra vô cùng thuận lợi cho cách mạng nước ta, Đảng ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong toàn quốc

Nội dung đạo đức Hồ Chí Minh cần được giáo dục cho HS: lòng yêu nước, lòng quyết tâm và niềm tin thắng lợi

- Lịch sử lớp 9: Bài 24- CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ VÀ XÂY

DỰNG CHÍNH QUYỀN DÂN CHỦ NHÂN DÂN (1945-1946)

- Lịch sử lớp 9: Bài 25- NHỮNG NĂM ĐẦU CỦA CUỘC KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1946-1950)

- Lịch sử lớp 9: Bài 26- BƯỚC PHÁT TRIỂN MỚI CỦA CUỘC

KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1950)

(1946 Lịch sử lớp 9: Bài 26(1946 BƯỚC PHÁT TRIỂN MỚI CỦA CUỘC

KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1950)

(1946 Lịch sử lớp 9: Bài 29- CẢ NƯỚC TRỰC TIẾP CHIẾN ĐẤU

CHỐNG MĨ CỨU NƯƠC (1965-1973)

5.3/ Lựa chọn các chuyện kể về Bác Hồ phù hợp với hoàn cảnh lịch

sử và đức tính cần giáo dục cho học sinh:

- Việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức Hồ Chí Minh qua các sự kiện lịch sử phải được tiến hành một cách tự nhiên có hiệu quả, không

áp đặt, công thức, diễn giải nhiều nên giáo viên phải biết kết hợp lời nói sinh động, giàu hình ảnh của giáo viên với các phương tiện trực quan Bên cạnh các hình ảnh, thước phim…những câu chuyện kể

minh họa của giáo viên có tác dụng làm nổi bật, khắc sâu các nội

dung có ý nghĩa giáo dục đạo đức với học sinh Những câu chuyện kể

về tấm gương đạo đức của Bác được sử dụng phải đảm bảo yêu cầu phù hợp với hoàn cảnh lịch sử, nội dung bài học, tư tưởng đạo đức

cần giáo dục cho học sinh Trên cơ sở nghiên cứu và thực tiễn áp dụng tôi đã xác định được những câu chuyện kể về đạo đức của Bác có thể

sử dụng để thực hiện việc lồng ghép cuộc vận động học tập và làm

theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giờ học lịch sử bậc THCS như sau: (Đây là phần tư liệu minh họa những câu chuyện kể về đạo đức của Bác có thể sử dụng để thực hiện việc lồng ghép cuộc vận

động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phù hợp với từng bài lịch sử bậc THCS, đề tài chỉ đưa ra một câu chuyện kể còn những câu chuyện khác có cùng chung chủ đề được đưa vào phần phụ lục )