sáng kiến kinh nghiệm lịch sử sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học bài 20 “cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân pháp kết thúc” - lịch sử 12 (chương trình chuẩn)

Để dạy học lịch sử bài này chúng ta phải sử dụngnhiều loại đồ dùng trực quan cũng như biện pháp sư phạm khác nhau, trong đó việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tran

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO THỪA THIÊN HUẾ

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG GIA HỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Trang 2

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Đóng góp của đề tài 2

5 Cấu trúc của đề tài 2

NỘI DUNG 3

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG

TÀI LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TRANH ẢNH LỊCH SỬ TRONG

DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT 3

1.1 Cơ sở lí luận 3

1.1.1 Tài liệu thành văn 3

1.1.2 Tranh, ảnh lịch sử 3

1.1.3 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông 4

1.2 Cơ sở thực tiễn 5

Chương 2 SỬ DỤNG TÀI LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TRANH ẢNH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ BÀI 20 – LỊCH SỬ 12 (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 6

2.1 Nguyên tắc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh trong dạy học lịch sử Việt Nam bài 20 – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn) 6

2.2 Một số biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử bài 20 – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn) 7

KẾT LUẬN 32

1 Hiệu quả của đề tài 32

2 Một số kiến nghị 32

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

Trang 3

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Cùng với các môn học ở trường phổ thông, bộ môn lịch sử đóng vai trò tíchcực trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học sinh và để thực hiệnđào tạo con người phát triển một cách toàn diện Vì thế dạy học lịch sử không phảicung cấp một số kiến thức, một vài mẫu chuyện về quá khứ mà phải cung cấp chohọc sinh những kiến thức khoa học, phương pháp tư duy để các em nhận thức đượcquá trình phát triển của lịch sử dân tộc và thế giới, góp phần bồi dưỡng thế hệ cáchmạng cho đời sau

Tuy nhiên, do đặc trưng của bộ môn lịch sử, các sự kiện, hiện tượng thườngdiễn ra trong quá khứ khiến chúng ta không thể bằng trực giác để nghiên cứu mà chỉcó thể tái hiện thông qua một hệ thống tư liệu phong phú, trong đó có tư liệu thànhvăn và hệ thống tranh ảnh lịch sử Kiến thức để dạy cho các em không chỉ bó hẹptrong sách giáo khoa mà còn có các tài liệu phục vụ cho việc dạy học lịch sử Việctruyền thụ kiến thức phải sinh động, giàu hình ảnh do giáo viên cung cấp hay hướngdẫn học sinh tự tìm hiểu Các tài liệu ngoài sách giáo khoa là những căn cứ khoa học,

cụ thể phong phú của sự kiện lịch sử học sinh cần thu nhận Chính sự kết hợp này đãgóp phần rất lớn giúp học sinh có thêm cơ sở nhận thức đúng đắn bản chất của sựkiện lịch sử, có cái nhìn khái quát, hình thành khái niệm và rút ra bài học lịch sử

Bài 20, Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc

(1953-1954) – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn) là một bài học với nhiều sự kiện, nhân

vật, nội dung hay và phong phú Để dạy học lịch sử bài này chúng ta phải sử dụngnhiều loại đồ dùng trực quan cũng như biện pháp sư phạm khác nhau, trong đó việc

sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh là một trong những biện pháp góp phầnnâng cao hiệu quả bài học, gây hứng thú học tập cho học sinh, giúp học sinh tiếpthu kiến thức bài học một cách đúng đắn, chân thực và sâu sắc

Trong thực tiễn hiện nay việc sử dụng tài liệu thành văn trong dạy học lịch

sử ở các trường Trung học phổ thông còn hạn chế Nhiều giáo viên còn ngại sưutầm, tìm kiếm tài liệu thành văn và tranh ảnh lịch sử để phục vụ cho việc giảng dạyhay nếu có sử dụng thì chất lượng hiệu quả chưa thực sự cao

Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn đề tài: “Sử dụng tài liệu thành văn

kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử bài 20 Cuộc kháng chiến toàn

Trang 4

quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954) – Lịch sử 12 (Chương trình Chuẩn)” để làm đề tài Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2013-2014

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình sử dụng tài liệu thành văn kếthợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốcchống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954) ở lớp 12 trường Trung học phổ thông(chương trình Chuẩn)

* Phạm vi nghiên cứu

Đề tài không đi sâu nghiên cứu lí luận mà chủ yếu đi sâu vào việc sử dụngkết hợp tài liệu thành văn và tranh ảnh trong dạy học lịch sử bài 20: Cuộc khángchiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954) ở lớp 12 trường Trunghọc phổ thông (chương trình Chuẩn)

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài đề xuất một số nguyên tắc và biện pháp sử dụng tài liệu thành văn kếthợp tranh ảnh trong dạy học lịch sử bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thựcdân Pháp kết thúc (1953-1954) ở lớp 12 trường Trung học phổ thông (chương trìnhChuẩn) nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả bài học lịch sử trong nhàtrường phổ thông nói chung, bài 20 nói riêng

4 Đóng góp của đề tài

Sưu tầm chọn lọc một hệ thống tài liệu thành văn và tranh ảnh phù hợp, cầnthiết để phục vụ cho việc dạy học lịch sử bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chốngthực dân Pháp kết thúc (1953-1954) – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn)

Đề xuất một số nguyên tắc và biện pháp sư phạm để sử dụng tài liệu thànhvăn kết hợp tranh ảnh trong dạy học lịch sử bài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốcchống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954) – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn)

5 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, đề tài gồmcó 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng tài liệu thành văn kếthợp tranh ảnh trong dạy học lịch sử trường trung học phổ thông

Chương 2: Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh trong dạy học lịch sửbài 20: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc (1953-1954) ởlớp 12 trường Trung học phổ thông (chương trình Chuẩn)

Trang 5

NỘI DUNG Chương 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU THÀNH VĂN KẾT HỢP TRANH ẢNH LỊCH SỬ TRONG DẠY HỌC

LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT

1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Tài liệu thành văn

* Khái niệm

Trên cơ sở tư liệu lịch sử, các nhà nghiên cứu đã đưa ra khái niệm về tài liệuthành văn như sau:

Theo nghĩa rộng, tài liệu thành văn là “những sử liệu cho ta những thông tin

về các sự kiện đã xảy ra được ghi lại bằng chữ viết qua các kênh thông tin khác nhau Nguồn tài liệu này chiếm khối lượng lớn và đặc biệt quan trọng, đôi khi chiếm vị trí chủ yếu trong các nguồn sử liệu” Do đặc thù của môn học lịch sử, học

sinh không thể trực tiếp quan sát những sự kiện xảy ra trong quá khứ và lịch sửcũng không thể cũng không thể dùng thí nghiệm để tái hiện lại Vì vậy, tài liệuthành văn chính là chỗ dựa cho việc tái tạo lại quá khứ lịch sử, là giai đoạn nhậnthức của bản tính để đi đến nhận thức lí tính của học sinh trong việc học tập lịch sử

* Các nguồn tài liệu thành văn

Tài liệu thành văn là nguồn tài liệu chữ viết hết sức phong phú và đa dạng.Có thể phân loại như sau:

- Thứ nhất, các tài liệu của Mác, Ăngghen, Lê nin, Hồ Chí Minh, các nhàlãnh đạo Đảng và nhà nước

- Thứ hai, các văn kiện của Đảng và Nhà nước ta

- Thứ ba, các công trình nghiên cứu đã xuất bản sách chuyên khảo về các vấnđề kinh tế, chính trị, xã hội,…các tác phẩm sử học

- Thứ tư, các tài liệu báo chí, văn học viết về những vấn đề lịch sử, cácnguồn tài liệu từ internet…

1.1.2 Tranh, ảnh lịch sử

Tranh, ảnh lịch sử là một loại đồ dùng trực quan tạo hình được vẽ, chụp lạiđể mô tả và khôi phục các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, giúp học sinh quansát và rút ra những kết luận về các sự kiện lịch sử được phản ánh trong tranh ảnh

Trang 6

“Tranh, ảnh lịch sử chính là những bức vẽ, bức hình thu chụp được về các

sự kiện lịch sử đã qua Đó chính là những kênh thông tin về các mảng hoạt động khác nhau của lịch sử xã hội loài người được chuyển tải bằng hình ảnh… Do đó trong dạy học lịch sử, tranh ảnh lịch sử không chỉ là phương tiện minh họa cho nội dung bài học mà quan trọng hơn nó chính là một nguồn thông tin quan trọng phục

vụ cho nội dung bài học dưới dạng trực quan, là một dạng “kiến thức ẩn” mà giáo viên cần khai thác trong quá trình dạy học” [7; tr.18-19 ]

* Phân loại tranh, ảnh lịch sử

- Xét về mặt hình thức có thể chia thành hai loại là tranh, ảnh có sẵn trongsách giáo khoa và tranh, ảnh do giáo viên và học sinh sưu tầm thêm

- Xét về nguồn gốc có thể phân thành hai loại:

+ Tranh gốc do người đương thời vẽ lúc sự kiện đang diễn ra

+ Tranh vẽ lại theo nội dung lịch sử do các nhà nghiên cứu lí luận dạy họccăn cứ vào nội dung lịch sử mô phỏng lại bằng tranh

- Xét về chức năng, có hai chức năng: chức năng minh họa và chức năng lànguồn tri thức

Tranh, ảnh lịch sử chính là chiếc “cầu nối” giữa quá khứ với hiện tại

1.1.3 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Qúa trình nhận thức trong hoạt động dạy học nói chung, dạy học lịch sử nóiriêng có tính đặc thù, mang tính gián tiếp, tính tổ chức, hướng dẫn và tính giáo dục.Học sinh không trực tiếp quan sát diễn biến của sự kiện, hiện tượng lịch sử mà nóđược truyền thụ qua việc giảng dạy trực tiếp của giáo viên Vì vậy, việc truyền thụphải sinh động, giàu hình ảnh do giáo viên cung cấp hay hướng dẫn học sinh tự tìmhiểu Do đó, việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh là một trong nhữngbiện pháp có ý nghĩa trong việc nâng cao hiệu quả của dạy học lịch sử

- Thứ nhất, việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử góp

phần vào việc cụ thể hóa sự kiện cơ bản đã được trình bày trong sách giáo khoa

- Thứ hai, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử góp phần vào

việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh

- Thứ ba, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử góp phần giúp

học sinh hiểu được bản chất sự kiện, hiện tượng lịch sử, qua đó giáo dục tư tưởngchính trị, tình cảm, đạo đức cho học sinh

Trang 7

- Thứ tư, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử sẽ tạo hứng thú

học tập cho học sinh, rèn cho học sinh kĩ năng quan sát, nghe và ghi nhớ sự kiệnlịch sử cơ bản Từ đó, học sinh sẽ tiến hành hoạt động tư duy, so sánh, tổng hợp đểrút ra kết luận, mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử, bản chất và quyluật phát triển của lịch sử

1.2 Cơ sở thực tiễn

Trên thực tế, các giáo viên dạy bộ môn lịch sử ở trường phổ thông đều nhậnthức được tác dụng, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnhlịch sử trong dạy học lịch sử nói chung và bài 20 – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn)nói riêng Các tiết học sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử sẽ manglại hiệu quả cao Tuy nhiên việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sửchưa được đa số giáo viên sử dụng một cách rộng rãi với những phương pháp phùhợp để nâng cao tính hiệu quả cho bài học

Trang 8

- Thứ nhất, phải đảm bảo tính Đảng và tính khoa học Đây chính là một trong

những nguyên tắc quan trọng cho giáo viên khi tìm kiếm cũng như sử dụng tài liệuthành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử mà giáo viên cần quán triệt Muốn đảm bảonguyên tắc này giáo viên cần nắm vững kiến thức sách giáo khoa, trên cơ sở đó màrút ra kết luận khái quát, tìm ra bản chất, mối quan hệ nhân quả…Đồng thời, giáoviên cũng cần đứng vững trên lập trường của giai cấp vô sản, lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh…để hướng dẫn học sinh khai thác các tri thức lịch sửtừ tư liệu và tranh ảnh

- Thứ hai, phải đảm bảo mục tiêu, nội dung môn học và bài học Việc xác

định chính xác, rõ ràng mục tiêu bài học giúp giáo viên lựa chọn một cách đúngđắn, hợp lí các hình thức, phương pháp, phương tiện dạy học để đạt hiệu quả caonhất, trong đó có việc sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử

- Thứ ba, sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử phải định

hướng phát huy tính tích cực của học sinh Trong dạy học nói chung và dạy học lịch

sử nói riêng, hoạt động nhận thức của học sinh luôn luôn đóng vai trò chủ đạo.Chính vì vậy, việc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trên cơ sởđịnh hướng của giáo viên là hết sức quan trọng và cần thiết Việc sử dụng tài liệuthành văn kết hợp tranh ảnh phải định hướng phát huy tính tích cực của học sinh

- Thứ tư, phải đảm bảo yêu cầu giáo dục tư tưởng, tình cảm đạo đức cho học

sinh Bộ môn lịch sử ở trường trung học phổ thông, ngoài việc cung cấp kiến thứcgiúp học sinh hiểu biết về lịch sử dân tộc và lịch sử nhân loại thì còn có chức nănggiáo dục học sinh về đạo đức, tư tưởng, tình cảm và phát triển nhân cách Vì vậy,giáo viên phải căn cứ vào nội dung yêu cầu giáo dưỡng, giáo dục của bài học để lựa

Trang 9

chọn tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh thích hợp, có tác động mạnh mẽ đến thái

độ, tình cảm của học sinh

Trên đây là một số nguyên tắc định hướng cho giáo viên trong việc tìm kiếm,sưu tầm và sử dụng tài liệu thành văn, tranh ảnh lịch sử trong quá trình giảng dạy bộmôn ở nhà trường phổ thông

2.2 Một số biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học lịch sử bài 20 – Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn)

* Sử dụng tài liệu thành văn phản ánh chính xác nội dung tranh ảnh lịch sử và

cụ thể hóa sự kiện, hiện tượng lịch sử

Có rất nhiều tài liệu thành văn cũng như tranh ảnh lịch sử đề cập đến nộidung trong bài 20 – cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp đi vào giaiđoạn kết thúc (1953-1954) Tuy nhiên trong quá trình lựa chọn tư liệu thành văn kếthợp tranh ảnh để giảng dạy, giáo viên phải chú ý đến sự phù hợp giữa đoạn tài liệuthành văn với nội dung tranh ảnh Có như thế mới phát huy tối đa tác dụng của tàiliệu thành văn kết hợp tranh ảnh lịch sử trong dạy học Đồng thời bài học cũng chứađựng nhiều sự kiện, hiện tượng lịch sử nhưng trong đó luôn có những sự kiện, hiệntượng nổi bật Việc cụ thể hóa sự kiện, hiện tượng trong bài được sử dụng khi giáoviên muốn nhấn mạnh đến một sự kiện, hiện tượng nào đó có ý nghĩa to lớn đối vớilịch sử dân tộc hoặc có tác động to lớn đến sự kiện khác Để làm được điều này giáoviên có thể sử dụng các đoạn tài liệu thành văn kết hợp với tranh ảnh để khôi phụccác hình ảnh trong quá khứ, từ đó giúp học sinh hiểu được một cách cụ thể về các

sự kiện, hiện tượng lịch sử, tạo cảm xúc lịch sử chân chính, đồng thời nâng caohứng thú học tập cho học sinh

Cụ thể, ở bài 20 - Lịch sử 12 (chương trình Chuẩn), khi giáo viên tổ chứccho học sinh tìm hiểu về diễn biến của các cuộc tiến công chiến lược Đông – Xuân1953-1954, đồng thời với việc tường thuật diễn biến các cuộc tiến công trên lược đồ(Lược đồ hình thái chiến trường đông – xuân 1953-1954), giáo viên có thể cung cấpcho học sinh tư liệu kèm theo hình ảnh lịch sử của một số sự kiện cụ thể liên quanđến các cuộc tiến công chiến lược của bộ đội Việt Nam hay sự kết hợp giữa bộ độiViệt Nam với bộ đội giải phóng Lào, để giúp các em có cái nhìn cụ thể hơn về từng

sự kiện:

Theo kế hoạch đã định, trung tuần tháng 11/1953, Đại đoàn 316 từ địa điểm trú quân tại Thanh Hóa đã tiến lên Tây Bắc Ngày 15/11, các chiến sĩ vượt sông

Trang 10

Bộ đội Đại đoàn 316 hành quân lên Tây Bắc mở đầu cuộc tiến công

chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1954

Nguồn: http://www.conganthanhhoa.gov.vn

Phát hiện được sự di chuyển của đại đoàn 316, chiều ngày 17/11 tại Hà Nội, Nava chủ trì một cuộc họp bàn tổ chức một cuộc hành quân “Con hải ly” (Castor , nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ nhằm bảo vệ Thượng Lào và nắm lấy nguồn gạo, nhất là trong lòng chảo Điện Biên Phủ.

Ngày 20/11, Nava thả dù 3 tiểu đoàn xuống Điện Biên Phủ, ngày 21 và 22/11, 3 tiểu đoàn dù nữa được đưa lên Điện Biên Phủ cùng một tiểu đoàn pháo binh với tổng số 4545 quân [4; tr.96]

Lính Pháp nhảy dù xuống chiếm đóng Điện Biên Phủ

Nguồn: http://quathong.wordpress.com

Thông qua đoạn tư liệu và hai hình ảnh trên sẽ tạo được trong đầu óc họcsinh những hình ảnh cụ thể về những hoạt động quân sự đầu tiên của ta trong Đông– Xuân 1953-1954, đồng thời các em cũng nhận thức được tác dụng của cuộc tấncông quân sự đầu tiên của ta, buộc Nava phải tăng cường quân cho Điện Biên Phủ,

Trang 11

từng bước biến nơi đây thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương.

Về sự phối hợp chiến đấu của bộ đội Việt Nam với bộ đội giải phóng Làotrên chiến trường, trong cuộc tiến công chiến lược đông – xuân 1953-1954, giáoviên cung cấp đoạn tư liệu và hình ảnh lịch sử sau:

Bộ đội Việt Nam và Pa-thét Lào sau chiến thắng chiến dịch Trung-Hạ Lào

Nguồn: http://infonet.vn

Triển khai kế hoạch tác chiến chiến lược Đông-Xuân 1953-1954, ta chủ trương phối hợp với Quân giải phóng Pa-thét Lào mở cuộc tiến công ở Trung-Hạ Lào nhằm thu hút quân cơ động Pháp, phá thế tập trung lực lượng của Na-va ở Đồng bằng Bắc Bộ; tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, mở rộng và củng

cố vùng giải phóng của bạn, đồng thời phá âm mưu đánh vào hậu phương ta…

Đầu tháng 12-1953, phát hiện thấy chủ lực ta tiến sang Trung Lào, quân Pháp vội vàng điều động 2 binh đoàn cơ động số 2 và số 3, gồm 6 tiểu đoàn bộ binh và một tiểu đoàn pháo binh từ Bắc Bộ sang tăng cường, cùng với các tiểu đoàn đóng ở Trung Lào hòng bịt các cửa ngõ vào Trung Lào của quân ta

Chiến dịch Trung-Hạ Lào bắt đầu từ ngày 21-12-1953 Ta sử dụng các đơn

vị thuộc Đại đoàn 304, Đại đoàn 325, cùng các đơn vị tình nguyện của Liên khu 4, Liên khu 5 và một số đơn vị Pa-thét Lào tiến công địch Qua nhiều đợt tiến công, đến tháng 5-1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ thắng lợi, cuộc tiến công của ta và bạn ở Trung Lào-Hạ Lào kết thúc

Thắng lợi quan trọng của Chiến dịch Trung-Hạ Lào không chỉ tiêu diệt bộ phận lớn sinh lực địch và giải phóng đất đai, mà còn thực hiện tốt yêu cầu chiến lược là buộc Na-va phải tiếp tục phân tán khối cơ động chủ lực trên chiến trường chính Bắc Bộ, nhất là hướng chính Điện Biên Phủ Ở Trung Lào, ta đã mở rộng vùng giải phóng của bạn từ nam, bắc đường 9 xuống đến đông Xa-vẳn-na-khẹt, vô hiệu hóa đường số 12, cắt đứt đường số 9, buộc địch phải ở trong tình thế “Đông

Trang 12

Dương bị cắt làm đôi”

Một nét nổi bật trong Chiến dịch Trung-Hạ Lào là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cánh, các hướng; giữa bộ đội Việt Nam với nhân dân và lực lượng vũ trang nước bạn Đó là sự hiệp đồng chiến đấu với ý thức chủ động rất cao giữa các lực lượng thuộc các đơn vị khác nhau trên một địa bàn chiến dịch rộng lớn, kéo dài từ Trung Lào đến đông bắc Cam-pu-chia Sự phối hợp hành động của nhiều lực lượng trên một phạm vi rộng trong Chiến dịch Trung-Hạ Lào, chứng tỏ trình độ tổ chức chỉ huy, hiệp đồng cấp chiến dịch của ta có bước phát triển quan trọng [13]

Việc giáo viên sử dụng đoạn tài liệu và hình ảnh trên sẽ góp phần cụ thể hóatinh thần đoàn kết chiến đấu của quân dân Lào – Việt trong Đông – Xuân 1953-

1954 nói riêng và kháng chiến chống Pháp nói chung Đồng thời học sinh cũngnhận thấy được mối đoàn kết tự nhiên trong chiến tranh giữa hai nước và tác dụngcủa sự đoàn kết chiến đấu đối với cuộc kháng chiến của cả hai nước

Để cụ thể hóa sự kiện, quá trình thực dân Pháp xây dựng Điện Biên Phủthành một tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương, giáo viên cung cấp:

Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Pleven và tướng De Castries

thị sát cứ điểm Điện Biên Phủ

Nguồn: http://vov.vn

Các quan chức Pháp, Mĩ đi thị sát Điện Biên Phủ

Trang 13

Nguồn: http://vov.vn

Được sự "đầu tư", chi viện tối đa của cấp trên, Đờ Cát-xtơ-ri đã xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm, có hệ thống phòng ngự kiên cố và đã nhiều lần diễn tập phương án phòng ngự và phản công, với sự "phối hợp tuyệt đẹp" của bộ binh, pháo binh, xe tăng và máy bay Với lực lượng đông, hỏa lực mạnh, hệ thống công sự, vật cản được xây dựng vững chắc, hoàn chỉnh và tận dụng được lợi thế của địa hình, bộ chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương coi Điện Biên Phủ là một

"pháo đài không thể công phá" và tin chắc "sẽ gây cho Việt Minh một thất bại nghiêm trọng" ở đây Nhiều quan, tướng Pháp, Mỹ đến thăm quân đội đồn trú ở Điện Biên Phủ đã nói: "Đây là một Véc-đoong ở châu Á", "Đây là một hình thức phòng ngự rất mạnh, ngay trong đại chiến thứ hai cũng không sánh kịp", "Đây sẽ là tử địa nếu cộng sản dám đụng đến"… Đờ Cát-xtơ-ri nhiều lần huênh hoang tuyên bố: "Mục đích của Điện Biên Phủ là để nghiền nát ý muốn điên rồ của Việt Minh" Bằng sự chủ quan, kiêu ngạo ấy, ngày 3-2-1954, giặc Pháp đã rải truyền đơn, thách ta đánh Điện Biên Phủ [15]

Ở mục II, khi giáo viên giảng về Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ (1954),để giúp học sinh có những hình ảnh chân thực, đầy đủ về công tác chuẩn bị củaquân và dân ta cho chiến dịch Điện Biên Phủ, giáo viên có thể cung cấp cho họcsinh những đoạn tài liệu lịch sử, thơ văn nói về công tác hậu cần cùng với nhữngbức ảnh lịch sử được chụp lại trong cùng thời điểm lịch sử sau:

Thực hiện khẩu hiệu: tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng, nhanh chóng biến thành tình cảm, thành quyết tâm của mỗi người dân hậu phương.

Thế rồi trên những nẻo đường hướng về mặt trận, ngày đêm hối hả những dòng người, những đoàn xe nối tiếp nhau Ở đó diễn ra một khung cảnh nhộn nhịp khác thường.

Ở giữa lòng đường là những chiếc xe ô tô vận tải mô-nô-to-va của Liên Xô tung bụi mù Xe ô tô đi qua, các đoàn xe đạp thồ lập tức tranh thủ tiến ra mặt đường băng băng đi tới Hai bên đường là hàng đoàn dân công nam nữ của các tỉnh Thanh Hóa, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Tuyên Quang, Thái Nguyên…gồng gánh trên vai nối đuôi nhau đi về chiến trường

Trang 14

Đoàn xe đạp thồ vận chuyển lương thực

Nguồn: http://baotanglichsu.vn

Xa xa trên các dòng sông như sông Hồng, sông Mã lởm chởm thác ghềnh năm ấy cũng nườm nượp từng đoàn thuyền ngược sóng đi lên “Đò người chở khách lấy tiền; Đò tôi chở gạo đi lên Việt ngành; Gạo đi chiến dịch phía Tây; Nước

to sóng cả đò đây vẫn chèo” Các đoàn xe vận tải ngày đêm nối đuôi nhau lên đường ra mặt trận [9]

Ngược dòng sông Mã (Thanh Hóa) từng đoàn thuyền vượt qua những ghềnh

thác nguy hiểm chuyển gạo lên Điện Biên Phủ, năm 1954

Nguồn: http://www.archives.gov.vn

Ta chủ trương vận chuyển bằng xe cơ giới là chính nhưng không quên khai thác sử dụng những phương tiện nửa thô sơ và thô sơ: xe đạp thồ, xe ngựa, xe trâu… trong đó xe đạp thồ được huy động đến mức tối đa, số lượng lên đến 20.000

xe Mỗi xe thồ lúc đầu chở 100 kg sau đó nâng lên 200, 300 kg Năng suất xe đạp thồ cao hơn gấp 10 lần dân công gánh bộ, gạo ăn dọc đường chuyên chiwr cũng giảm đi chừng ấy lần Tính ưu việt của xe thồ còn ở chỗ có thể hoạt động trên

Trang 15

những tuyến đường mà xe ô tô không thể đi được Chính phương tiện này đã gây nên bất ngờ lớn với quân địch, làm đảo lộn tính toán của chúng trước đây [3; tr.189]

Hoặc cũng với những hình ảnh trên, giáo viên có thể kết hợp với tư liệu vănhọc, những câu thơ phản ảnh về công tác chuẩn bị, hậu cần cho chiến dịch ĐiệnBiên Phủ như sau:

Và những chị, những anh ngày đêm ra tiền tuyến

Mấy tầng mây gió lớn mưa to Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát

Dù bom đạn xương tan, thịt nát Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh [12]

Trong bài thơ “Việt Bắc”, nhà thơ Tố Hữu miêu tả khí thế anh hùng của cảnước lao vào chiến dịch lớn Điện Biên Phủ:

"Những đường Việt Bắc của ta Đêm đêm rầm rập như là đất rung.

Quân đi điệp điệp trùng trùng Ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan.

Dân công đốt đuốc từng đoàn Bước chân nát đá muôn tàn lửa bay" [10]

Qua việc sử dụng một trong những đoạn tài liệu và hình ảnh lịch sử trên sẽgiúp học sinh thấy được công tác chuẩn bị của hậu phương rất chu đáo, tất cả chotiền tuyến để chiến thắng, thấy được tinh thần “cả nước ra trận” trong chiến dịchĐiện Biên Phủ Qua đó đánh giá đúng vai trò của công tác hậu phương đối vớichiến thắng ở Điện Biên Phủ và cũng nói lên được quyết tâm của người dân trongcuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Đồng thời các em cũng nảy sinhtình yêu quê hương đất nước và lòng tự hào dân tộc, biết ơn và khâm phục nhữngngười đã góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954

* Sử dụng tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh để tạo biểu tượng về nhân vật,

sự kiện hiện tượng lịch sử

Do đặc điểm của sự nhận thức lịch sử, việc học tập lịch sử không bắt đầu từtrực quan sinh động mà từ việc nắm sự kiện và tạo biểu tượng lịch sử Tuy vậy, việc

Trang 16

học tập lịch sử cũng tuân thủ quy luật chung của quá trình nhận thức: giai đoạnnhận thức cảm tính và giai đoạn nhận thức lí tính, trong đó tạo biểu tượng là giaiđoạn nhận thức cảm tính của quá trình này

Tài liệu thành văn kết hợp tranh ảnh là phương pháp dạy học có giá trị trựcquan cao trong dạy học lịch sử Bởi vì, đối với học sinh việc sử dụng tài liệu thànhvăn kết hợp với quan sát hình ảnh cụ thể sẽ mang lại nhận thức chính xác, sinh độngvề sự kiện, nhân vật, trên cơ sở đó tạo cho các em những cảm xúc lịch sử mạnh mẽ,sâu sắc Đó chính là con đường có hiệu quả để tạo biểu tượng, hình thành kháiniệm, nêu quy luật và rút ra bài học lịch sử

Trong quá trình dạy học bài 20 – lịch sử 12, giáo viên không chỉ khắc sâuvào trí nhớ học sinh những hình ảnh, thông tin về các nhân vật lịch sử chính diệnmà còn cả những nhân vật lịch sử phản diện, chẳng hạn như về nhân vật Tổng chỉhuy quân đội viễn chinh Pháp cuối cùng ở Đông Dương - Henrri Nava Để tạo biểutượng về nhân vật này, giáo viên sử dụng hình ảnh chân dung và đoạn tài liệu lịch

có những đức tính riêng biệt của người chỉ huy quân sự lại là người rất nhạy bén về chính trị, không hề tha thứ cho bất kể một trở lực nào để thực hiện ý định của mình.

Trang 17

Khi sang làm Tổng chỉ huy quân đội Pháp ở Đông Dương, Henri Navarre là đại tướng 5 sao, đang phụ trách nhiệm vụ Tham mưu trưởng cho Thống tướng Juin

ở cơ quan phòng thủ OTAN (Cơ quan thuọc NATO) Navarre chưa hề bước chân tới Đông Dương, nên ban đầu Navarre đã từ chối, nhưng Thủ tướng Mayer khẩn khoản: "Việc Đại tướng không biết chút gì về Đông Dương cũng là một lý do để tôi

cử đại tướng Đại tướng sẽ nhìn vấn đề bằng một cặp mắt mới mẻ Chúng ta đang

bị kẹt trong một ngõ cụt Chúng ta phải tìm một lối thoát danh dự cho nước Pháp, Đại tướng hãy giúp chúng tôi"

Báo chí nước ngoài từng ca ngợi Nava như một danh tướng có thể “uốn nắn lại tình hình Đông Dương…” [11]

Hình ảnh và tư liệu trên sẽ góp phần hình thành trong đầu óc học sinh biểutượng về nhân vật lịch sử Nava: là một vị tướng rất giỏi, văn võ kiện toàn nhưngcũng là một người rất nham hiểm và độc ác Qua đó, học sinh sẽ ghi nhớ, khắc sâuhơn về viên Tổng chỉ huy quân đội thực dân Pháp cuối cùng ở Đông Dương

Đối lập với biểu tượng về nhân vật phản diện ở bên kia chiến tuyến, để tạobiểu tượng về Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Tổng chỉ huy quân đội Việt Nam,người có vai trò lớn trong chiến thắng ở Điện Biên Phủ…, giáo viên có thể cung cấpcho học sinh đoạn tài liệu và hình ảnh về Đại tướng:

Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Nguồn:http://www.khoahoc.com.vn

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ra trong một gia đình nhà Nho ở làng An Xá, nay thuộc xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình Là một người có tài năng quân sự bẩm sinh, khí phách dũng mãnh và sự gan dạ kiên cường, năm 1948, Võ

Trang 18

Nguyên Giáp vinh dự trở thành vị Đại tướng đầu tiên của Việt Nam Những chiến công của quân và dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chỉ huy đã đặt dấu chấm hết cho sự có mặt của người Pháp ở Việt Nam sau hơn 80 năm, đồng thời đưa tên tuổi của Người trở thành huyền thoại và làm rạng danh non sông, đất nước Việt Nam trên trường quốc tế Sự sáng tạo trong nghệ thuật quân sự của vị Tổng Tư lệnh đã được thể hiện rất rõ trong việc việc chuyển đổi phương châm chỉ đạo từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, thắng chắc” trong chiến dịch Điện Biên Phủ (năm 1954) Nếu vị Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam không có sự sáng tạo kịp thời trong những trận đánh trên thì có lẽ sẽ không

có những chiến thắng lừng lẫy, vang dội làm chấn động địa cầu

Là một nhà quân sự kiệt xuất nhưng tất cả những công lao to lớn và vĩ đại

đó đối với Đại tướng Võ Nguyên Giáp đáng kính là: “Vị tướng dù có công lao lớn

đến đâu cũng chỉ là giọt nước trong biển cả Chỉ có nhân dân Việt Nam là ngườiđánh thắng Mỹ Các ngài gọi tôi là vị tướng thần thoại, nhưng tôi tự nghĩ tôi bình

đẳng với những người lính của mình”(Đại tướng trả lời câu hỏi của tướng lĩnh Mĩ – McNamara) Sự khiêm nhường, giản dị hòa quyện cùng với chất văn trong con người của một tướng võ đã dựng nên một bức tượng đài lịch sử về một nhà lãnh đạo quân sự vĩ đại, vị thống soái lớn của mọi thời đại Thân thế, sự nghiệp, cống hiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được ghi vào lịch sử và tạc vào lòng dân như một biểu tượng của sự bất tử [17]

Với hình ảnh và đoạn tài liệu trên, học sinh sẽ có được biểu tượng khái quátvà đầy đủ nhất về Đại tường Võ Nguyên Giáp với những phẩm chất và đức tính caođẹp của một vị Đại tướng của nhân dân Đồng thời, các em cũng sẽ nhận thức đượcvai trò của Đại tướng Võ Nguyên Gi áp trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954

Để học sinh có biểu tượng khái quát nhất về toàn bộ khu vực Điện Biên Phủ

- nơi diễn ra trận quyết chiến lược cuối cùng giữa ta và Pháp, giáo viên sử dụng bứcảnh chụp thung lũng Điện Biên Phủ và tài liệu như sau:

Định dạng
Số trang	36
Dung lượng	1,75 MB