Có giáo viên muốn rút ngắn thời gian thảo luận nhóm để đảm bảo thời gian tiết dạy bằng cách đưa ra những câu hỏi rất đơn giản ở dạng câu hỏi đóng (đúng, sai, có, không) hoặc nhìn vào sác[r]
Trang 1II PHẦN NỘI DUNG
b) Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 6b.1 Giúp giáo viên hiểu được ý nghĩa, vai trò của hoạt động nhóm 6b.2 Xác định mục tiêu của hoạt động nhóm trong thiết kế bài soạn 7b.3 Chuẩn bị hệ thống câu hỏi để tổ chức cho học siuh thảo luận 7b.4 Quy trình thực hiện khi tiến hành thảo luận nhóm 8
c) Điều kiện thực hiện các giải pháp, biện pháp 14
e) Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu 14
III PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ta thấy rằng, việc dạy học lịch sử trong trường Tiểu học có nhiệm vụ vô cùngquan trọng cho việc giáo dục con người Từ những kiến thức lịch sử, học sinh hiểubiết quá khứ, hiểu biết cội nguồn lịch sử, truyền thống đấu tranh chống ngoại xâmcủa dân tộc Việt Nam Qua đó bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ vàthói quen ham học hỏi, tìm hiểu và khám phá thế giới xung quanh; yêu thiên nhiên,con người, đất nước và có ý thức bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, các di sản văn hoágần gũi với các em
Mục tiêu chương trình phân môn Lịch sử lớp 4nhằm cung cấp cho học sinhmột số kiến thức cơ bản, thiết thực về: các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêubiểu, tương đối có hệ thống theo dòng thời gian của lịch sử Việt nam từ buổi đầudựng nước cho tới đầu thế kỉ XIX Dạy lịch sử bước đầu hình thành và rèn luyện chohọc sinh các kĩ năng: quan sát sự vật, hiện tượng; thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từcác nguồn khác nhau Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọnthông tin để giải đáp Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử; trìnhbày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ, Vận dụng các kiếnthức đã học vào thực tiễn đời sống
Phần lớn học sinh không thích học phân môn Lịch sử vì nội dung kiến thứcquá dài, nhiều sự kiện khó nhớ, hơn nữa các em cho rằng đó chỉ là môn phụ, khôngquan trọng, Để nâng cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử, việc đổi mớiphương pháp dạy của thầy và phương pháp học của trò là điều rất cần thiết Có rấtnhiều phương pháp giảng dạy tốt phân môn Lịch sử, trong đó Thảo luận nhóm làmột trong những phương pháp giúp học sinh học tập có hiệu quả một cách nhanhnhất Khi học theo nhóm học sinh sẽ được thảo luận theo từng vấn đề của bài học,
đó là cơ hội cho mọi học sinh tham gia hoạt động học tập Thảo luận nhóm cũng là
cơ hội cho học sinh học hỏi l n nhau, h trợ nhau về cách tìm kiếm giải pháp để
Trang 3giải quyết những tình huống trong bài học Khi học theo nhóm, học sinh có thểcùng nhau đạt được những điều mà các em không làm được một mình mà phải giảiquyết bằng cách là mọi người trong nhóm đóng góp một phần hiểu biết của mìnhrồi cả nhóm tập hợp thành một cách giải quyết tốt nhất nhiệm vụ nhận thức màgiáo viên giao Qua đó tính tích cực, chủ động của học sinh được phát huy đến caođộ.
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, phương pháp học theo nhóm v ncòn một số giáo viên chưa nắm vững, ít khi thực hiện hoặc có thực hiện thì cũngmang tính hình thức, chưa phát huy được hiệu quả tích cực của nó Vì vậy nhiều nămqua bản thân tôi tìm hiểu thực trạng về phương pháp học nhóm để tìm những giảipháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp này, góp phần nâng cao chất lượnggiáo dục ở nhà trường phổ thông
Từ những nội dung phân tích trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng trong dạy học thảo luận nhóm môn Lịch sử lớp 4 làm
đề tài nghiên cứu và thực hiện trong năm học này
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
- Mục tiêu :
Nghiên cứu nội dung chương trình, mục tiêu của phân môn Lịch sử mối quan
hệ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian của lịch sửViệt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế kỉ XIX Thu nhập, tìm kiềm tưliệu lịch sử từ các nguồn thông tin khác nhau giúp học sinh có hứng thú khi học Lịchsử
- Nhiệm vụ của đề tài :
Nghiên cứu phương pháp dạy học môn Lịch sử từ đó tìm ra phương pháp dạyhọc phù hợp với đối tượng học sinh
Nghiên cứu các hoạt động để giúp học sinh thảo luận nhóm có hiệu quả.Tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng học tập của
Trang 4học sinh và làm nền tảng vững chắc cho những năm học tiếp theo.
3 Đối tượng nghiên cứu
Tất cả giáo viên và học sinh lớp 4, trường Tiểu học huyện Tỉnh
-4 Phạm vi nghiên cứu
Các dạng bài trong phân môn Lịch sử lớp 4
Phương pháp dạy học theo nhóm
5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Việc dạy Lịch sử trong nhà trường là cung cấp cho học sinh những kiến thức
cơ bản về lịch sử dân tộc qua các thời kì, giúp cho học sinh nhận thức được một cách
rõ ràng, sâu sắc sự phát triển của đất nước, của dân tộc Thông qua những kiến thứclịch sử, giáo viên phân tích các sự kiện lịch sử, làm cho học sinh nhận thức rõ độnglực phát triển của xã hội, thấy rõ vai trò của quần chúng nhân dân và của cá nhântrong lịch sử Bằng những sự kiện lịch sử, giáo viên chọn lọc, phân tích, tái hiện lạiquá khứ đúng như nó đã từng tồn tại nhằm khắc sâu kiến thức lịch sử cho học sinh
Người giáo viên là cầu nối để đưa các em đến gần hơn với những trang lịch sửhào hùng của ông cha ta Nhưng làm được điều đó trước hết người giáo viên phải cókiến thức, am hiểu về lịch sử dân tộc và bản thân người giáo viên phải yêu mến, tựhào về lịch sử thì mới thực sự làm tròn trách nhiệm vẻ vang đó
Trang 5Nhưng hiện nay, việc dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm còn gặpmột số hạn chế như sau:
Phần lớn các tiết có tổ chức thảo luận nhóm đều vượt quá thời gian một tiếtdạy hoặc để đảm bảo thời gian thì giáo viên cắt xén thời gian của các phần, các khâukhác d n đến phân phối thời gian trong tiết dạy không hợp lí
Thực hiện không đầy đủ các bước quy trình thảo luận nhóm như chỉ nêu câuhỏi cho học sinh thảo luận rồi cho các nhóm báo cáo Sau đó giáo viên nhận xét đúng,sai, đầy đủ hay chưa đầy đủ nội dung của các nhóm và chốt ý Làm như vậy sẽ thiếumột bước quan trọng là cho học sinh trong nhóm hoặc các nhóm khác nhận xét, bổsung làm rõ vấn đề Vì thế m i nhóm chỉ quan tâm đến câu hỏi của nhóm mình màkhông cần biết đến câu hỏi của nhóm khác d n đến kết quả là học sinh nhận thứckhông đầy đủ nội dung bài học
Một số giáo viên lại có quan niệm là tổ chức bao nhiêu nhóm thì phải đưa rabấy nhiêu câu hỏi Vì thế, khi các nhóm thảo luận và lần lượt báo cáo xong số câu trảlời giáo viên đưa ra, tổ chức cho các nhóm nhận xét, bổ sung chéo l n nhau, rồi giáoviên chốt lại thì cũng sắp hết thời gian tiết học Phần thảo luận nhóm kéo quá dài nhưvậy sẽ gây nên tâm lí nhàm chán trong học sinh, tiết học rời rạc Có giáo viên muốnrút ngắn thời gian thảo luận nhóm để đảm bảo thời gian tiết dạy bằng cách đưa ranhững câu hỏi rất đơn giản ở dạng câu hỏi đóng (đúng, sai, có, không) hoặc nhìnvào sách giáo khoa hay nhìn ảnh là đã biết được nội dung trả lời, làm cho hoạt độngthảo luận trở nên tẻ nhạt, mang tính hình thức Học sinh trong nhóm không cần đónggóp ý kiến, chỉ cần một mình thư ký hoặc nhóm trưởng mở sách giáo khoa, ghi lạinội dung trả lời là xong, không cần phải xin ý kiến các bạn trong nhóm Chưa cóhình thức biện pháp kích thích đối với những học sinh ít hợp tác hoặc học yếu thamgia thảo luận nên trong nhóm chỉ có một số ít học sinh hoạt động
Tổ chức quy mô nhóm không hợp lí: một lớp học có khoảng 32 học sinh màchỉ tổ chức 4 nhóm thì rất khó thảo luận, nhiều học sinh không có ch ngồi, phải
Trang 6đứng vây quanh gây mất trật tự và chỉ mang tính hình thức.
Bản thân đã dạy lớp Bốn nhiều năm cũng có chút ít kinh nghiệm trong giảngdạy Học sinh đã có ý thức học tập, ham học hỏi, chuyên cần
Hiện nay đã có nhiều nguồn thông tin, sách báo để giáo viên tham khảo,nghiên cứu, tự học để nâng cao tay nghề Nội dung chương trình đã được lựa chọnbiên soạn phù hợp với lứa tuổi học sinh và được sắp xếp theo dòng thời gian, giaiđoạn lịch sử giúp các em dễ dàng tiếp cận và ham thích học lịch sử
Màu sắc, hình ảnh, kênh hình, kênh chữ,… trong sách giáo khoa sinh động,hài hòa Trong m i bài học có câu hỏi in nghiêng giúp giáo viên tổ chức cho học sinhkhai thác thông tin dễ dàng, cuối bài có phần nội dung bài học được in đậm bằng chữmàu giúp học sinh dễ nhớ
sử liệu về lịch sử
b) Thành công, hạn chế
- Thành công
Trang 7Sau khi thực hiện đề tài giáo viên yêu thích phân môn này hơn, có nhiều hiểubiết sâu hơn về nội dung chương trình, phương pháp dạy học theo nhóm và một sốkinh nghiệm trong dạy Lịch sử cho học sinh.
Học sinh yêu thích và quan tâm đều tất cả các môn học, có hứng thú học vàtìm hiểu lịch sử, đặc biệt các em tự hào, yêu quý con người và đất nước Việt Namhơn
- Hạn chế
Một số giáo viên còn lúng túng trong tổ chức học theo nhóm; chưa hướng d ncác em khai thác triệt để các kênh hình, kênh chữ sách giáo khoa, mới chỉ dừng lạimức độ giới thiệu là chủ yếu
- Mặt yếu
Cách tổ chức dạy học theo nhóm của một số ít giáo viên v n còn mang tínhhình thức, rập khuôn
d) Nguyên nhân
- Nguyên nhân của thành công
Có cách tổ chức hoạt động nhóm khoa học, đúng đối tượng Khai thác đượccác thông tin trong bài học
Có kĩ năng quản lý các nhóm học sinh tốt
- Nguyên nhân của hạn chế và yếu kém
Trang 8Nhiều giáo viên chưa nắm được tư liệu, số liệu, nhân chứng, vật chứng cụ thể.Trang thiết bị phục vụ cho môn học này chưa đầy đủ Giáo viên chưa đi sâunghiên cứu tài liệu, chưa nhiệt tình trong các giờ dạy Hình thức tổ chức thảo luậnnhóm còn mang tính hình thức, rập khuôn Bản thân giáo viên còn xem nhẹ môn họcnày hơn Toán, Tiếng Việt.
e) Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
Trường Tiểu học nằm ngay trung tâm thị trấn Buôn Trấp trình độ dân trítương đối cao Chính vì lẽ đó mà việc quan tâm đến học tập của các cháu được cha
mẹ các em hết sức coi trọng nên việc nâng cao chất lượng giáo dục phần nào cũngthuận lợi hơn, các em có đầy đủ điều kiện cho việc học Nhiều em có tinh thần tựgiác, hợp tác cao, ham tìm hiểu về lịch sử dân tộc Mặt khác nhiều học sinh có tâm líthích được làm nhóm trưởng, được thể hiện mình với các bạn Đặc biệt các em rấtthích nghe, hiểu những trận đánh của cha ông ngày xưa nên rất thuận lợi cho giáoviên dạy học phân môn này
Giáo viên luôn chủ động tìm tòi kiến thức qua sách, báo, mạng để phục vụ chotiết dạy Nghiên cứu, thiết kế bài dạy phù hợp với đối tượng học sinh nên chất lượngdạy học ngày một nâng cao
Mặt khác, trong địa bàn v n còn nhiều gia đình học sinh thuộc diện nghèo, đờisống kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa ít quan tâm theo dõi đếnviệc học của con em mình Trường có 2 điểm trường, trong đó phân hiệu Buôn Trấphầu hết các em là học sinh dân tộc Ê-đê, một số em chưa nói rành tiếng Việt, nênviệc tiếp thu bài cũng gặp nhiều khó khăn Các em chưa ý thức được tầm quan trọngcủa việc học, chưa có khả năng tự học, tự rèn Khả năng tư duy ở một số học sinh cònhạn chế Do vậy, việc tiếp thu bài, tính tự giác, khả năng quản lý, tổ chức của một số
em còn hạn chế
Một số giáo viên ngại tổ chức thảo luận nhóm vì sợ mất nhiều thời gian, rườm
rà, khó quản lý học sinh Trong khi học sinh thảo luận nhóm còn làm việc riêng chưa
Trang 9kích thích được tính tự quản của các em Chưa nghiên cứu hoạt động nào cần thảoluận nhóm, hoạt động nào không cần thảo luận nhóm d n đến chất lượng thảo luậnnhóm nhiều lúc chưa cao.
3 Giải pháp, biện pháp
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Nhằm nâng cao hiệu quả thảo luận nhóm trong giảng dạy phân môn Lịch sử.Trình bày được kết quả thảo luận nhóm bằng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ đồ.Xác định đầy đủ mục tiêu của từng bài học, từng hoạt động
Vận dụng được các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
b.1 Giúp giáo viên hiểu được ý nghĩa, vai trò của hoạt động nhóm
Dạy học theo phương pháp thảo luận nhóm còn được gọi bằng những tên khácnhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ Đây là một PPDH mà "Họcsinh được phân chia thành từng nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nghiệm về một mụctiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Cáchoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thựchiện một mục tiêu chung"
Phương pháp thảo luận nhóm được sử dụng nhằm giúp cho mọi học sinh thamgia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em có thể chia sẻkiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết các vấn đề có liên quan đến nội dung bàihọc; tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi l n nhau; cùng nhau hợp tác giảiquyết những nhiệm vụ chung Kết quả làm việc của nhóm sẽ được trình bày và đánhgiá trước toàn lớp Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tíchcực, tính trách nhiệm; phát triển năng lực cộng tác làm việc
và năng lực giao tiếp của học sinh
Trong quá trình dạy học, tuỳ theo số lượng học sinh trong lớp, nội dung họctập mà giáo viên chia thành bao nhiêu nhóm, số lượng thành viên trong nhóm Giáo
Trang 10viên không nên chia nhóm có số lượng nhiều vì như vậy các thành viên không có cơhội để thể hiện ý kiến của mình và giáo viên khó quản lý.
b.2 Xác định mục tiêu của hoạt động nhóm trong thiết kế bài soạn
Khi soạn bài, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung từng bài để xem thử bàinào có thể vận dụng phương pháp dạy học theo nhóm
Đối với các bài học có nội dung trừu tường hoặc hệ thống kênh hình nhiều,câu hỏi có độ khó, có hướng mở đòi hỏi cần phải nhiều thời gian và nhiều ngườitham gia thảo luận, tranh cãi mới vỡ lẽ ra vấn đề thì giáo viên nên thiết kế để tổ chứccho các em hoạt động nhóm
Trước khi hoạt động nhóm vào một bài dạy giáo viên cần phải nắm được:Mục tiêu của hoạt động nhóm trong bài này là gì ?
Hoạt động nào cần thảo luận nhóm ?
Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian ?
Thời gian còn lại đủ để hoàn thành bài dạy không ?
Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh chuẩn bị những phương tiện,thiết bị gì ?
Học sinh cần phải tham khảo trước những tài liệu gì ?
b.3 Chuẩn bị hệ thống câu hỏi để tổ chức cho học siuh thảo luận
Việc chuẩn bị câu hỏi cho các nhóm thảo luận là một khâu quan trọng Nếunhư câu hỏi quá đơn giản sẽ làm cho thời gian thảo luận buồn tẻ và rất dễ đi đến tìnhtrạng thờ ơ của nhiều học sinh Do đó, nên chuẩn bị những câu hỏi mở tức là câuhỏi có nhiều hướng phát triển, nhiều cách lí giải, đòi hỏi học sinh phải tư duy và trìnhbày nhiều ý kiến, thậm chí có phần tranh luận để tìm ra kết quả đúng nhất thì mới lôicuốn được nhiều học sinh tham gia
Mặt khác khi chọn vấn đề thảo luận cần chú ý xem xét, nghiên cứu xem họcsinh đã biết gì, cảm thấy gì suy nghĩ gì về vấn đề giáo viên đưa ra để tránh trườnghợp quá sức với học sinh thì hoạt động thảo luận cũng mất đi ý nghĩa
Trang 11Nội dung thảo luận có thể lấy từ các câu hỏi khó trong sách giáo khoa hoặc khikhai thác tình huống mâu thu n trong lúc giảng bài để cho học sinh thảo luận tìmphương án giải quyết.
Ví dụ: Khi dạy bài Nhà Lí dời đô ra Thăng Long, giáo viên có thể cho học sinh thảo luận câu hỏi: Vì sao Lí Thái tổ chọn vùng đất Đại La làm Kinh đô ?
Các câu hỏi thảo luận nên cân nhắc kỹ và chuẩn bị trong phiếu học tập, hoặcviết sẵn trong bảng phụ Những câu hỏi cần phải tham khảo tài liệu mới trả lời đượcthì giáo viên nên cho học sinh tham khảo thêm tài liệu Cần lưu ý là mức độ và dunglượng kiến thức trong m i câu hỏi phải tương đối đồng đều với nhau, tránh trườnghợp giao cho nhóm này câu hỏi quá dễ trong khi nhóm kia lại câu hỏi quá khó ( hoặcgiáo viên cho câu hỏi theo nhóm đối tượng học sinh sao cho phù hợp)
b.4 Quy trình thực hiện khi tiến hành thảo luận nhóm
* Chia nhóm
Trong tiết học, nếu có nhiều nội dung, ta nên thay đổi hình thức nhóm, tạo racái mới, không khí học tập vui vẻ hơn Giáo viên nên chú ý đặc điểm của học sinh(trình độ, thái độ, tính cách, giới tính…) để cơ cấu nhóm cho phù hợp Các hình thứcxếp nhóm cụ thể :
- Nhóm nhỏ (2 - 3 học sinh): Thường dùng khi cần học sinh trao đổi, thảo luậnnhững vấn đề cụ thể, đơn giản, thời gian ngắn
- Nhóm ghép đôi : Dùng để nghiên cứu, phân tích, trao đổi về một số vấn đềphức tạp đòi hỏi có sự cộng tác cao
- Nhóm 4 - 6 học sinh: Dùng khi học sinh trao đổi ý kiến hoặc thực hành mộtcông việc cụ thể đòi hỏi n lực chung của cả nhóm khi tiến hành thảo luận
- Nhóm 6 - 8 học sinh: Dùng khi thảo luận với nội dung có nhiều vấn đề, nhiềuquan điểm trong khả năng giải quyết của học sinh, các vấn đề cần so sánh hay đi sâuhơn vào một nội dung đã thảo luận ở nhóm nhỏ nhưng khó thực hiện chung cho cảlớp