Bài soạn Giáo án lớp 10 (44 đến 52)

Kiến thức: - Hiểu được tình cảm chân thành, trong sáng, cảm động của Lí Bạch đối với bạn.. Giới thiệu bài mới: Thơ viết về tình bạn là một trong những đề tài chủ yếu trong thơ Lí Bạch.

Tiết 44

Đọc văn: TẠI LẦU HOÀNG HẠC TIỄN

MẠNH HẠO NHIÊN ĐI QUÃNG LĂNG

( Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quãng Lăng)

- Lí Bạch –

A MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức:

- Hiểu được tình cảm chân thành, trong sáng, cảm động của Lí Bạch đối với bạn.

- Nắm được đặc trưng phong cách thơ tuyệt cú của Lí Bạch: ngôn ngữ giản dị, hình ảnh tươi sáng gợi cảm.

2 Kĩ năng:

- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại.

- Phân tích những đặc trưng cơ bản của thơ.

3 Thái độ: Tự nhận thức được bài học cho bản thân về tình bạn.

B CHUẨN BỊ BÀI HỌC:

1 Giáo viên:

- Phương tiện: + SGK + SGV +TKBG Ngữ văn 10

+ Tranh về nhà thơ Lí Bạch.

- Phương pháp: Đọc sáng tạo, gợi tìm, phát vấn, thảo luận trả lời câu hỏi, diễn giảng.

2 Học sinh: học bài cũ và soạn bài mới

C HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ: - Đọc thuộc lòng bài thơ “Vận nước” của Pháp Thuận và phân tích 2 câu đầu

3 Giới thiệu bài mới: Thơ viết về tình bạn là một trong những đề tài chủ yếu trong thơ Lí Bạch Bài thơ “Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh hạo Nhiên đi Quãng Lăng” là lời đưa tiễn giản dịmà để lại

dư âm trong lòng người đọc

Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt

 Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

chung

Thao tác 1:

- HS đọc phần tiểu dẫn SGK/143 và tóm

tắt những nét chính về tác giả Lí Bạch,

nội dung thơ của ông

→ HS trình bày, GV chốt ý và cho HS

gạch SGK những ý bên

- GV cho HS xem tranh Lí Bạch và lầu

Hoàng Hạc

Thao tác 2:

- GV gọi HS đọc phần phiên âm, dịch

nghĩa và dịch thơ

- Bài thơ được viết theo thể thơ gì?

I.Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Lí Bạch (701 -762), quê Lũng Tây- Cam Túc Ông là nhà thơ lãng mạn vĩ đại của Trung Quốc, vì tính cách phóng khoáng lại hay nói về cõi tiênnên được gọi là thi tiên

Ông để lại cho đời hơn 1000 bài thơ

- Nội dung thơ: phonh phú với các chủ đề:

+ Ước mơ vươn tới lí tưởng cao cả

+ Khát vọng giải phóng cá tính + Bất bình với hiện thực tầm thường + Thể hiện tình cảm phong phú, mãnh liệt

- Phong cách: rất hào phóng bay bổng lại rất tự nhiên, tinh tếvà giản dị, có sự kết hợp giữa cái cao cả và cái đẹp

2 Bài thơ:

a Thể thơ:

- Nguyên tác: Thất ngôn tứ tuyệt

- Dịch thơ: lục bát

- Bài thơ viết về đề tài gì?

→HS trả lời, GV nhận xét và chốt ý

 Hoạt động 2:

Thao tác 1: GV đọc lại 2 câu thơ đầu

- Đây là bài thơ viết về cuộc chia tay của

Lí Bạch với người bạn Mạnh Hạo

Nhiên Vậy cuộc chia tay diễn ra ở đâu?

Nơi đến chỗ nào? Thời gian lúc nào?

→HS trả lời, GV nhận xét và chốt ý

- GV nói thêm: chỉ trong 14 chữ mà địa

điểm đi và đến, thời gian đưa tiễnhiện

lên đầy đủ, rõ ràng, lời thơ giản dị tự

nhiên

- “Cố nhân” gợi cho em suy nghĩ gì?

- GV giải thích một vài từ khó: “Cố

nhân”, “yên hoa”, “tam nguyệt”,

“Dương Châu”

- Thông qua quan hệ ấy ta thấy thi nhân

đã gởi gấm tâm sự của mình như thế

nào?

→HS kết luận

Thao tác 2:GV đọc 2 câu sau

- Ở đây có 2 hình ảnh chủ đạo Em nào

có thể cho cô biết đó là hình ảnh nào?

→cô phàm và Trường giang

- GV nêu vấn đề: Vào thời Đường,

Trường giang là huyết mạch giao thông

chính của miền Nam trung Quốc, mùa

xuân tấp nập thuyền bè xuôi ngược Thế

mà tác giả chỉ thấycánh buồm lẻ loi, cô

đơn của “cố nhân” Vì sao?

→ HS thảo luận trả lời

- Câu thơ tác giả tả cảnh mà hoá ra tả

tình Vậy cái nhìn đặc biệt ấy và hình

ảnh “cô phàm” đã cho ta biết tâm trạng

của Lí Bạch lúc này như thế nào?

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tổng kết

- GV yêu cầu HS nêu chủ đề của bài thơ

 Hoạt động 4: Hướng dẫn hình thành

phần ghi nhớ

- HS đọc phần ghi nhớ SGK/144

b Đề tài: tình bạn và tiễn biệt

II Đọc - hiểu văn bản:

1 Hai câu đầu:

- Nơi đưa tiễn: lầu Hoàng Hạc, phía Tây

- Nơi đến: Dương Châu

- Thời gian: tháng 3

- Con người: Mạnh Hạo Nhiên và Lí Bạch

- “Cố nhân”:bạn cũ

- “yên hoa”: hoa khói (cảnh đẹp mùa xuân, chốn phồn hoa đô hội)

→ Hai câu đầu là lời tự sự của Lí Bạch giúp người đọc không chỉ hình dung được khung cảnh thần tiên của buổi tay mà còn có nỗi niềm thầm kín của tác giả đối với bạn

2 Hai câu sau:

- “ cô phàm”: cánh buồm lẻ loi

- “ viễn ảnh”: bóng xa

- “ bích không tân”: màu xanh biết vô tận

- Tâm trạng: lưu luyến, bịn rịn và lo lắng cho bạn của nhà thơ

- “ Duy kiến Trường Giang thiên tuế lưu” →Tâm trạng bàng hoàng, rợn ngợp, trống trải trong lòng tác giả khi bạn đã rời xa

III Chủ đề: Bài thơ là sự kết hợp hài hoà

giữa cảnh và tình, đồng thời thể hiện tình bạn thắm thiết, chân thành của Lí Bạch đối với mạnh Hạo Nhiên

IV Ghi nhớ: SGK/144

4 Củng cố:

5 Dặn dò: - Học thuộc bài thơ và phân tích

- Chuẩn bị bài “Thực hành phép tu từ ẩn du và hoán dụ”

Tiết 45

Tiếng Việt: THỰC HÀNH PHÉP TU TỪ ẨN DỤ VÀ HOÁN DỤ

A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

Giúp HS:

- Nâng cao hiểu biết về phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ

- Có kĩ năng phân tích giá trị sử dụng hai biện pháp tu từ ẩn dụ và hoán dụ

2 Kĩ năng:

- Nhận diện đúng hai phép tu từ cơ bản

- Phân tích cách thức cấu tạo của hai phép tu từ

3 Thái độ:

Cảm nhận và phân tích đúng giá trị nghệ thuật của hai phép tu từ

B CHUẨN BỊ BÀI HỌC:

1 Giáo viên:

1.1 Dự kiến bp tổ chức hs hoạt động để hiểu bài học:

GVtổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp giữa phân tích ngữ liệu và hình thức thảo luận, trả lời câu hỏi

1.2 Phương tiện:

Sgk Giáo án, đọc tài liệu tham khảo

2 Học sinh:

Chủ động tìm hiểu soạn bài học qua các câu hỏi sgk và những định hướng của giáo viên ở tiết trước

C HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc lòng bài thơ “Hoàng Hạc lâu tống Mạnh Hạo Nhiên chi Quảng Lăng” của Lí Bạch

- Phân tích tâm trạng của tác giả trong buổi đưa tiễn

3 Giới thiệu bài mới:

 Ở cấp II các em đã được học phần lí thuyết về phép tu từ ẩn dụ và hoán dụ Hôm nay chúng ta sẽ luyện tập để củng cố lại phần lý thuyết đó

 Hoạt động 1:Hướng dẫn tìm hiểu mục I

- GV cho HS đọc và thảo luận bài tập 1 & 2

SGK/ 135- 136 sau đó gọi HS lên bảng làm

theo yêu cầu của từng bài tập

→ HS làm theo yêu cầu của GV

+ Những từ “thuyền” , “bến”, “cây đa”,

“con đò”… Không chỉ là thuyền, bến … mà

còn mang ý nghĩa gì khác? Đó là nội dung ý

nghĩa gì?

+ Thuyền, bến ở câu 1 và cây đa, bến cũ,

con đò ở câu 2 có gì khác nhau?

- GV yêu cầu HS tìm và phân tích phép ẩn

dụ đượcsử dụng trong mỗ bài ca dao

→HS làm theo yêu cầu của GV



Hoạt động 2 : Hướng dẫn thự hành mục II

- GV yêu cầu HS lần lượt đọc và trả lời câu

hỏi SGK/ 136- 137

+ Dùng “đầu xanh”, “má hồng” Nguyễn Du

muốn nói điều gì và ám chỉ nhân vật nào

trong truyện Kiều?

+ Cụm từ “áo nâu”, “áo xanh”, Tố Hữu

muốn chỉ lớp người nào trong xã hội?

→ HS làm theo yêu cầu của GV

I Ẩn dụ:

1 a.

- “thuyền” và “bến” luôn gắn bó mật thiết với nhau

- Thuyền: hay di chuyển (người con trai)

- Bến: luôn cố định ( người con gái) → Thể hiện cao nỗi nhớ mong, chờ đợi kín đáo, tế nhị của người con gái

b Thuyền, bến và cây đa bến cũ, con đò là

những vật cần có nhau, luôn gắn bó với nhau giống quan hệ giữa kẻ ở người đi

2 – “lửa lựư”: hoa lựu đỏ như lửa

→ mùa hè sinh động có hồn

- “ văn nghệ ngòn ngọt”: không có tính chiến đấu, không có sức sống

→ văn chương thoát li cuộc sống “Tình cảm gầy gò”: cá nhân, nhỏ bé, ích kỉ

- “ Giọt”: tiếng chim (ẩn dụ chuyển đổi cảm giác)

- “Thác”: sự gian khổ, khó khăn “Thuyền”: sự nghiệp cách mạng

- “Phù du”: kiếp sống trôi nổi, phù phiếm “Phù sa”: cuộc sống mới màu mỡ, tươi đẹp

II Hoán dụ:

1 “ đầu xanh”: người trẻ tuổi

“ má hồng”: người con gai đẹp gái lầu xanh (truyện Kiều)

“áo nâu”: nông dân

“áo xanh”: công nhân

2 - Hoán dụ:

+ Thôn Đoài: người ở thôn Đoài + Thôn Đông: người ở thôn Đông → lấy nơi ở để chỉ người

- Ẩn dụ: cau và trầu không chỉ những người có tình cảm thắm thiết với nhau

-So sánh:

+ Ẩn dụ: là sự liên tưởng tương đồng giữa

2 sự vật không cùng trường (chuyển nghĩa) + Hoán dụ: sự liên tưởng tương cận giữa 2

sự vật cùng trường

4 Củng cố: - sự khác nhau giữa ẩn dụ và hoán dụ.

5 Dặn dò: - Xem lai các bài tập trên

- Soạn bài thơ “Cảm xúc mùa thu” của Đỗ Phủ

Tiết 47

Đọc văn: CẢM XÚC MÙA THU

( Thu hứng )

Đỗ Phủ

-A MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

Giúp HS:

- Hiểu đợc bác tranh mùa thu hiu hắt cũng là tâm trạng buồn lo của con ngời cho đất nớc, nỗi buồn nhớ quê hơng và nỗi ngậm ngùi xót xa cho thân phận Đỗ Phủ

- Hiểu thêm đặc điểm của thơ Đờng

2 Kĩ năng:

Đọc – hiểu bài thơ Đường luật

Phân tích cảm hứng nghệ thuật, hình ảnh, ngôn ngữ và gingj điệu thơ

3 Thái độ:

Giáo dục tình yêu quê hương cho Hs

B CHUẨN BỊ BÀI HỌC:

1 Giáo viên:

1.1 Dự kiến bp tổ chức hs hoạt động để hiểu bài học:

GVtổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các phương pháp đọc sáng tạo, Gợi tìm; kết hợp với các hình thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

1.2 Phương tiện:

Sgk Giáo án, đọc tài liệu tham khảo

2 Học sinh:

Chủ động tìm hiểu soạn bài học qua các câu hỏi sgk và những định hướng của giáo viên ở tiết

trước

C HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ:

3 Giới thiệu bài mới:

 Nếu Lí Bạch được vinh danh là “thi tiên” thì Đỗ Phủ - người bạn lớn vong niên của thi tiên lại được xưng tụng là “thi sử”- thi thánh “Thu hứng ” là một trong những bài thơ đặc sắc của ông được viết trong thời gian lưu lạc xa quê

Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung

Thao tác 1:

- HS đọc phần tiểu dẫn SGK/ 145

- Qua phần tiểu dẫn em biết được gì về Đỗ

Phủ?

→ HS trả lời , GV nhận xét chốt ý và cho

HS gạch SGK/145

- GV cho HS xem tranh về Đỗ Phủ

Thao tác 2:

- Dựa vào phần chú thích hãy cho biết bài

thơ sáng tác khi nào? Ở đâu?

- Bài thơ được viết thể thơ gì? Bố cục mấy

phần?

→ HS trả lời câu hỏi GV chốt ý và nhấn

mạnh hoàn cảnh ra đời của bài thơ

 Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc - hiểu văn

bản:

Thao tác 1:

- GV gọi 3 HS đọc bài thơ: phiên âm,

dịch nghĩa và dịch thơ

- Bốn câu thơ đầu tả cảnh mùa thu ở đâu?

( Quỳ Châu)

- Ở 2 câu đầu tiên, tác giả đã khắc hoạ cảnh

thu với những hình ảnh đặt trưng nào?

- Em có nhận xét gì về bức tranh mùa thu ở

2 câu đầu?

→ HS phát hiện trả lời, GV bổ sung, chốt ý

và bình giảng

- Ở câu 3,4 cảnh thu hiện lên với những

hình ảnh đặc trưng nào?

- Thông qua bức tranh mùa thu tác giả gián

tiếp vẽ lên cảnh đời bấy giờ Em nghĩ sao?

→ HS thảo luận đưa ý kiến.

- Trong thu cảnh đó ngầm ngụ cái thu tình

của người viết Vậy đó là cảm xúc tâm

trạng gì của nhà thơ?

Thao tác 2:

- So với 4 câu đầu cảnh thu ở đây có gì

khác? Tầm nhìn của tác giả có sự thay đổi

như thế nào?

I Tìm hiểu chung :

1 Tác giả:

- Đỗ Phủ (712-770), tự Tử Mĩ, quê ở huỵên Củng tỉnh Hà Nam, xuất thân trong một gia đình có truyền thống Nho họcvà thơ ca lâu đời

- Cả cuộc đời ông sống trong nghèo khổ và chết trong bệnh tật trên chiếc thuyền rách nát

- Đỗ Phủ là nhà thơ hiện thực vĩ đại của Trung Quốc, là danh nhân văn hoá thế giới Ông được mệnh danh là thi thánh Thơ ông còn khoảng 1500 bài

- Nội dung thơ: chứa chan tình yêu thương con người và quê hương đất nước

2.Bài thơ:

a Hoàn cảnh sáng tác: năm 766 khi Đỗ Phủ cùng gia đình lưu lạc đến Quỳ Châu

b Vị trí: bài số 1 trong chùm thơ “Thu hứng”

c Thể loại: thất ngôn bát cú Đường luật

d Bố cục: 2 phần

- 4 câu đầu: cảnh mùa thu

- 4 câu cuối: tình thu

II Đọc - hiểu văn bản:

1 Cảnh thu :

- Câu 1,2:

+ “rừng phong”: xơ xác, tiêu điều bởi sương móc phủ trắng xoá

+ “núi non (Vu Giáp, Vu Sơn) bao trùm trong hơi thu hiu hắt

→ Bức tranh mùa thu ở vùng núi được

gói gọn trong 8 chữ: lạnh lẽo, xơ xác, tiêu điều và hiu hắt

- Câu 3,4:

+ Trên sông: sóng gợn vọt tung lên lưng trời + Trên cửa ải: mây đùn đùn sa xuống mặt đất

âm u

→ Bức tranh mùa thu trên sông nước và

miền quan ải hoành tráng, dữ dội nhưng cũng

âm u, dồn nén

═►Bức tranh mùa thu hoành tráng, dữ

dội nhưng tan thương tiêu điều dường như có

sự chao đảo nghiêng ngã của đất trời đựơc cảm nhận bởi tâm trạng buồn lo, bất an trước cảnh loạn lạc của đất nước

2 Tình thu:

- Câu 5,6:

4 Củng cố: - Tâm trạng của tác giả qua bức tranh thu hiu hắt.

5 Dặn dò: - Học thuộc bài thơ: phiên âm, dịch thơ và phân tích

- Chuẩn bị 3 bài đọc thêm: “Hoàng Hạc lâu”, “Nỗi oán của người phòng khuê”, và

“Khe chim kêu

Tiết 48

Đọc văn - Đọc thêm: HOÀNG HẠC LÂU

NỖI OÁN CỦA NGƯỜI PHÒNG KHUÊ

KHE CHIM KÊU

A MỤC TIÊU: Giúp HS

1 Kiến thức: Hiểu thêm về một số bài thơ tiêu biểu của thơ Đường – Trung Quốc thông qua việc tìm

hiểu chủ đề- cảm hứng chủ đạo và nét đặc sắc NT ở trong từng bài thơ.

2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc hiểu thơ Đường luật

3 Thái độ: Có ý thức học hỏi và tiếp thu những giá trị tinh hoa văn học của TQ

B CHUẨN BỊ BÀI HỌC :

1.Giáo viên:

1.1 Dự kiến biện pháp tổ chức HS hoạt động tiếp nhận bài học:

- HS đọc bài tại lớp và luyện tập cách thức tóm tắt các ý chính

- Đặt câu hỏi gợi mở , tái hiện và tư duy tổng hợp

1.2.Phương tiện dạy học:

- SGK và tài liệu chuẩn kiến thức 10

- Tư liệu tham khảo

- Thiết kế bài giảng

2.Học sinh:

- Chủ động tìm hiểu về bài học

C HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp :

2 Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng phần phiên âm, dịch nghĩa bài thơ “Cảm xúc mùa thu” của

đỗ Phủ và nêu chủ đề

3 Giới thiệu bài mới: Hôm nay cô và các em sẽ tìm hiểu 3 tác phẩm đặc sắc và têu biểu cho thơ Đường: “Hoàng Hạc lâu”, “nỗi oán của người phòng khuê”, “Khe chim kêu”

Hoạt động của GV & HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc - hiểu bài

“Hoàng Hạc lâu”

Thao tác 1:

- GV gọi HS đọc phần Tiểu dẫn và khái quát

những nội dung chính

→ HS làm theo yêu cầu, GV chốt ý

Thao tác 2:

- GV gọi 4 HS đọc bài thơ: phiên âm, dịch

nghĩa, dịch thơ

- Nhận xét thể thơ trong nguyên tác và trong

các bản dịch thơ?

- Ở 2 câu đầu nhà thơ không tả cái đang có và

nhớ về cái đã mất Vậy cái đã mất và cái còn

lại ở đây là gì?

- GV giảng về nghệ thuật đối và lặp của 4 câu

đầu

- GV diễn giảng giúp HS nắm và cảm thụ nỗi

buồn nhớ quê hương cùa tác giả

- Câu 5,6 là phần chuyển để dẫn đến kết lại bài

thơ là nỗi lòng của tác giả” sử nhân sầu” Vậy

nỗi sầu của tác giả được thể hiện như thế nào

qua 2 câu cuối? (thời gian, Hình ảnh, không

gian)

- Nêu chủ đề của bài thơ?

→ HS trả lời, Gv chốt ý

Hoạt động 2: Hướng dẫn Đọc - hiểu văn

bản “ Nỗi oán của người phòng khuê”

Thao tác 1: HS đọc phần tiểu dẫn và trình bày

tóm tắt nôi dung chính, sau đó GV chốt ý và

cho HS gạch Sgk/ 161

Thao tác 2:

- HS đọc bài thơ

- Yêu cầu HS nhận xét về thể loại trong

ngưyên tác và dịch thơ

- Diễn biến tâm trang của người vợ trẻ trong

bài thơ như thế nào? Vì sao lại có sự chuyển

đổi đó?

→ HS phân tích phát biểu

- Người khuê phụ oán hận điều gì?



Hoạt động 3 : Hướng dẫn Đọc - hiểu văn

bản “ Khe chim kêu”

I “Hoàng Hạc lâu” (Thôi Hiệu):

1 Tìm hiểu chung:

- Thôi Hiệu (704 – 754), quê ở Biện Châu Ông để lại khoảng 40 bài thơ

- “Hoàng Hạc lâu” là một trong những bài thơ hay nhất thời Đường, được viết theo thể thơ thất ngôn thất cú Đường luật

2 Đọc - hiểu văn bản:

a Phân tích:

- Bốn câu đầu: sự hoài niệm về quá khứ: + Cái đã mất: hạc vàng

+ Cái còn lại: lầu Hoàng Hạc → Sự đối lập giữa còn và mất, giữa quá khứ và hiện đại, giữa cõi tiên và cõi trần thể hiện sự tiếc nuối, hụt hẫng của tác giả

- Bốn câu cuối: nỗi niềm nhớ quê:

+ Thời gian: nhật mộ + Không gian: hà xứ thị + Hình ảnh gợi sầu: khói và sóng trên sông

b Chủ đề: Bài thơ là nỗi niềm thầm kín của nhà thơ đối với quê hương, cuộc đờikhi phải phiêu bạt nơi đất khách quê người

II “Nỗi oán của người phòng khuê”

(Vương Xương Linh):

1 Tác giả: sgk/161

2 Đọc - hiểu văn bản:

- “ bất tri sầu”: không biết buồn

- “ ngưng trang thướng thuý lâu”: giải bày bộc bạch tam sự

- “ hốt kiến – dương liễu sắc”:

+ tuổi trẻ + sự li biệt

- “hối”: hối tiếc tuổi xuân li biệt hối hận vì đã để chồng ra đi → oán ghét ấn phong hầu và cuộc chiến tranh phi nghĩa

III “Khe chim kêu”( vương Duy):

1 Tác giả : sgk/ 163

2 Đọc - hiểu văn bản :

- Bức tranh yên tĩnh ở khe núi: hoa quế rụng, đồi vắng tanh, trăng lên, tiếng chim