Gián án Chuyende

-Các yếu tố hỡnh học trong chương trỡnh môn Toán ở Tiểu học nói chung và lớp 4, 5 nói riêng có vị trí đặc biệt quan trọng vỡnó là một bộ phận gắn bó mật thiết với các mạch kiến thức khá

Người báo cáo : Phạm Thị Vinh

Lí do chọn chuyên

đề

- Toán học giữ vị trí quan trọng trong cuộc sống cũng như trong khoa học kĩ thuật, nó giúp chúng ta biết tính toán, rèn tư duy suy luận và sáng tạo ; giúp chúng ta có chí vươn lên, ham hiểu biết, …

- Trong trường Tiểu học nói chung và lớp 4, 5 nói riêng,

môn Toán có vị trí đặc biệt quan trọng Các kiến thức của môn Toán có nhiều ứng dụng trong đời sống, là tiền đề cho học sinh học tiếp lên các cấp học trên Lớp 4, 5 là giai đoạn thứ hai của bậc Tiểu học (giai đoạn học tập sâu), tính trừu tư ợng khái quát của nội dung môn Toán được nâng lên một bậc so với các lớp 1, 2, 3 Chương trỡnh môn Toán lớp 4, 5

được chia thành nhiều mạch kiến thức, trong đó có mạch kiến thức về các yếu tố hỡnh học.

-Các yếu tố hỡnh học trong chương trỡnh môn Toán ở Tiểu học nói chung và lớp 4, 5 nói riêng có vị trí đặc biệt quan trọng vỡ

nó là một bộ phận gắn bó mật thiết với các mạch kiến thức

khác để tạo nên môn Toán Việc dạy các yếu tố hỡnh học

không những cung cấp học sinh những biểu tượng ban đầu về các hỡnh hỡnh học, làm quen với một số khái niệm đơn giản về

hỡnh học, mà còn hỡnh thành cho học sinh những kĩ năng ban

đầu về hỡnh học như nhận dạng hỡnh, vẽ hỡnh, giải toán có liên quan đến hỡnh học, … Việc dạy học các yếu tố hỡnh học còn hỗ trợ đắc lực cho việc dạy học các yếu tố toán học khác, do đó các yếu tố hỡnh học góp phần phát triển toàn diện năng lực

toán học cho học sinh Với đặc thù riêng, các yếu tố hỡnh học vừa có tính chất cụ thể, trực quan trên mô hỡnh, vừa có tính

chất trừu tượng của các hỡnh hỡnh học Vỡ vậy dạy học các yếu

tố hỡnh học sẽ góp phần kích thích sự phát triển tư duy của học sinh, đặc biệt là trí tưởng tượng không gian

- Trong thực tế giảng dạy nhiều năm, mặc dù giáo viên trong tổ chúng tôi đã đưa ra bàn bạc, trao đổi song kết quả phần Dạy

các yếu tố hỡnh học lớp 4, 5 vẫn chưa đạt được theo mong

muốn, cụ thể :

*Về phía giáo viên :

- Hiểu đồ của sách giáo khoa chưa sâu, chưa hết.

- Đã tiến hành đổi mới phương pháp song đôi khi còn dừng lại

ở việc cung cấp kiến thức mà chưa chú ý nhiều đến rèn kĩ năng cho học sinh Trong khi dạy GV chưa kết hợp linh hoạt các

phương pháp, chưa khai thác hết cái học sinh đã biết để hướng dẫn học sinh tỡm ra kiến thức mới, còn nói nhiều vỡ sợ học sinh chưa hiểu.

- Sử dụng công nghệ thông tin phần hỡnh học còn lúng túng ở các bước vẽ hỡnh.

*Về phía học sinh :

- Trỡnh độ nhận thức không đồng đều, có em nhận thức chậm nên

phần nào ảnh hưởng tới phương pháp dạy của giáo viên

- Nội dung về các yếu tố hỡnh học là tương đối khó với học sinh nhất

là nội dung về hỡnh học không gian như hỡnh lập phương, hỡnh hộp

chữ nhật, tính diện tích lòng giếng, đòi hỏi khả năng phân tích,

khả năng tưởng tượng cao ; học sinh xác định các yếu tố hỡnh học (đường cao-chiều cao, đáy) còn lúng túng khi các hỡnh không giống với bài mẫu

- Kĩ năng sử dụng đồ dùng học tập của học sinh như com-pa, ê-ke, … chưa thành thạo dẫn tới việc vẽ hỡnh, vẽ đường cao chưa chính xác nhất là phần vẽ lồng ghép các hỡnh (VD : Bài tập 2, tiết Luyện tập, sách giáo khoa Toán 5, trang 5)

- Việc vận dụng các kiến thức về hỡnh học vào giải các bài toán có liên quan còn hạn chế, các em còn nhầm lẫn đơn vị đo diện tích với

đơn vị đo độ dài, còn bỏ sót khi đếm hỡnh

- Kĩ năng tự học, tự ghi của học sinh còn hạn chế

*Về cơ sở vật chất :

- Bảng cài chưa chắc chắn.

- Đồ dùng của học sinh còn nhỏ nên khi học sinh thực

hành, giáo viên khó kiểm tra hết.

- Hệ thống phương tiện phục vụ cho việc áp dụng CNTT trong giảng dạy chưa phong phú, còn thiếu.

Do vậy để khắc phục những vấn đề trên, tổ chúng tôi đã thống nhất năm học 2010-2011 sẽ làm chuyên đề này

nhằm nâng cao chất lượng dạy-học các yếu tố hỡnh học lớp 4, 5.

Mục tiêu cần đạt khi dạy

4, 5

1.Kiến thức :

- Nhận biết góc tù, góc nhọn, góc bẹt ; hai đường thẳng song song, hai

đường thẳng vuông góc ; một số đặc điểm về cạnh, góc của hỡnh chữ

nhật, hỡnh vuông, hỡnh bỡnh hành, hỡnh thoi

- Biết vẽ đường cao của tam giác, hai đường thẳng song song, hai đường thẳng vuông góc ; hỡnh chữ nhật, hỡnh vuông khi biết độ dài các cạnh

- Biết tính chu vi, diện tích của hỡnh bỡnh hành, hỡnh thoi, hỡnh chữ

nhật, hỡnh tam giác, hỡnh thang, hỡnh tròn

- Nhận biết được hỡnh thang, hỡnh hộp chữ nhật, hỡnh lập phương,hỡnh trụ, hỡnh cầu và một số dạng của hỡnh tam giác

- Biết tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích hỡnh hộp

Néi dung

Thời lượng chương tr ỡ nh phần h ỡ nh học so với chương tr ỡ nh môn Toán ở lớp 4, 5

BiÖn ph¸p kh¾c phôc

Để khắc phục những vấn đề trên, tổ chúng tôi đã đưa ra những giải

pháp cụ thể sau :

1 ối với giáo viên :Đ

- Nghiên cứu kĩ nội dung chương trỡnh, nắm chắc chuẩn kiến thức kĩ năng

để xác định rõ mục tiêu cho từng bài học và nắm được những gỡ học sinh

đã biết, từ đó gợi mở cho học tự phát hiện kiến thức mới

- Không ngừng học tập và tự học tập để nâng cao trỡnh độ chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

- Có kế hoạch soạn giảng phù hợp với đối tượng học sinh của lớp, đảm bảo :

+ Giáo viên là người tổ chức các hoạt động cho học sinh

+ Giáo viên có thể căn cứ vào điều kiện cụ thể của địa phương, của lớp học, của đối tượng học sinh để lựa chọn, bổ sung, giảm bớt hoặc thay thế một số hỡnh minh hoạ trong SGK sao cho việc làm này vừa giúp học sinh học tập đạt kết quả tốt vừa không bị hạ thấp hoặc không nâng cao quá

mức năng lực của học sinh

- Khi dạy, cần :

+ Tổ chức cho học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức.

+ Phân bố thời gian hợp lí cho từng hoạt động, từng tiết dạy, dành nhiều thời gian rèn kĩ năng vẽ hỡnh, đếm hỡnh,

giải toán có nội dung hỡnh học vào các tiết tăng.

+ Yêu cầu học sinh làm tất cả các bài tập theo chuẩn kiến thức kĩ năng không tự bỏ qua bài tập nào, kể cả những bài học sinh cho là dễ Không bắt buộc học sinh phải chờ nhau trong quá trỡnh làm bài.

+ Tôn trọng sự sáng tạo, sự cố gắng của học sinh, khuyến khích học sinh tỡm nhiều cách giải khác nhau và tỡm cách giải hợp lí nhất để giải toán Giáo viên kết hợp củng cố, hệ thống kiến thức khi chữa bài.

+ Gắn bài dạy với thực tiễn như tính diện tích mảnh vườn, thửa ruộng hay diện tích toàn phần, thể tích của thựng mỡ, cái bể, …

* Trong quá trỡnh hướng dẫn học sinh học tập, giáo viên cần đưa ra hệ

thống câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng ; các câu hỏi phải hướng học sinh tập trung vào kiến thức cần t ỡ m kiếm Cụ thể đối với nội dung dạy các yếu

tố hỡnh học lớp 4, 5 giáo viên cần chú ý như sau :

- Đối với lớp 4 :

+ Về dạy nội dung hỡnh thành biểu tượng, khái niệm hỡnh học, nhận

dạng hỡnh, nhận biết quan hệ song song và vuông góc của hai đường

thẳng :

Để có biểu tượng về góc : chủ yếu cho học sinh dựa vào quan sát

tổng thể để nhận biết

Việc hỡnh thành khái niệm, biểu tượng hỡnh học và nhận dạng các

hỡnh : cần đi sâu hơn về đặc điểm của các yếu tố cạnh, góc ; quan hệ song song, bằng nhau giữa các cạnh của hỡnh Ví dụ : học sinh đã biết hỡnh

chữ nhật, hỡnh vuông cũng là hỡnh tứ giác, sau khi học sinh học xong hai

đường thẳng vuông góc, hai đường thẳng song song giáo viên cần cho

học sinh hệ thống lại đặc điểm của hỡnh chữ nhật, hỡnh vuông dựa vào

các yếu tố góc, cạnh đã học

Các quan hệ song song, vuông góc của hai đường thẳng được xây dựng một cách trực quan từ quan hệ giữa các cạnh của hỡnh chữ nhật đã học Như vậy cần tập trung cho học sinh nhận biết bằng quan sát tổng thể

hoặc sử dụng ê-ke song giáo viên cần chú ý kĩ năng sử dụng ê-ke của học sinh

+ Về dạy diện tích hỡnh bỡnh hành, hỡnh thoi cần xây dựng từ quy tắc tính diện tích hỡnh chữ nhật, vỡ vậy giáo viên cần đảm bảo học sinh cả lớp phải nhớ được quy tắc tính diện tích hỡnh chữ nhật

+ Về dạy kĩ năng thực hành, luyện tập như vẽ hỡnh, cắt ghép hỡnh, cần tập trung vào hai bước :

Bước 1 : Cho học sinh làm quen với cách vẽ hỡnh bằng cách thực

hiện các bước như SGK (chưa cần giải thích vỡ sao vẽ như vậy)

Bước 2 : Thông qua các bài tập vẽ, cắt, ghép hỡnh giúp học sinh phát triển trí tưởng tượng không gian, củng cố các tính chất, đặc điểm của các

hỡnh đã học

- Đối với lớp 5 :

+ Xây dựng quy tắc tính diện tích hỡnh tam giác, hỡnh thang,

hỡnh tròn cần tập trung vào bước cắt, ghép hỡnh để học sinh

phát hiện ra mối quan hệ của kiến thức đã học với kiến thức mới.

+ Dạy quy tắc tính diện tích xung quanh, diện tích toàn

phần hỡnh hộp chữ nhật, hỡnh lập phương ; thể tích hỡnh hộp

chữ nhật, hỡnh lập phương cần tập trung vào bài toán mẫu.

2 ối với học sinh : Đ

- Có đầy đồ dùng theo yêu cầu của giáo viên ngay từ đầu

năm học.

- Có thức học tập tốt, chuẩn bị bài trước khi tới lớp theo yêu cầu bài học Có thói quen tự học tự ghi ngay từ các lớp dưới.

- Thường xuyên vận dụng các kiến thức vào thực tiễn.

Quy trình gi¶ng d¹y

1 ối với dạng bài hĐ ỡnh thành kiến thức

mới :

A.Kiểm tra bài cũ (3-4’)

B.Dạy bài mới:

1,Giới thiệu bài (1 )’

2,H ỡ nh thành kiến thức mới (10-12 )’

3,Thực hành (16-18 )’

C.Củng cố, dặn dò (2-3’)

- Củng cố lại kiến thức của bài học

- Nhắc học sinh chuẩn bị bài sau

Lưu ý tuỳ nội dung từng bài học giáo viên có thể phân bố thời gian cho hợp lí, sau phần bài mới thường có 3 bài tập để học sinh thực hành vận dụng kiến thức mới Giáo viên nên chọn theo chuẩn kiến thức và kĩ

năng1 hoặc 2 bài tập tiêu biểu cho học sinh làm và chữa ngay tại lớp, không nhất thiết phải làm hết các bài tập còn lại, có thể để lại làm trong các tiết tăng

2 Đ èi víi d¹ng bµi luyÖn tËp,

Bµi so¹n minh ho¹

Diện tích hỡnh tam giác :

I.Mục tiêu :

- Nắm được quy tắc tính diện tích hỡnh tam giác

- Vận dụng quy tắc tính diện tích hỡnh tam giác để giải toán

- Giáo dục thức học tập và phát huy khả năng sáng tạo của học sinh

II Đồ dựng dạy học :

Bộ thực hành dạy, học toán

Bảng nhóm- Bài 1

III.Các hoạt động dạy học :

A.Kiểm tra bàI cũ (3-4’)

Cho HS nêu lại đáy, đường cao của một tam giác cụ thể mà GV đã vẽ trước

B.BàI mới

1.Giới thiệu bài (1 )’

2.Dạy bài mới :

Kết luận Sau khi nghe báo cáo lí thuyết, dự tiết dạy thực hành yêu cầu các thành viên trong tổ vận dụng các biện pháp vào điều kiện thực tế lớp mỡnh một cách linh hoạt để việc Dạy các yếu

tố hỡnh học sao cho có hiệu quả.

ề xuất kiến nghị

Đ

• * Với giáo viên :

• - Cần điều tra nắm chắc trỡnh độ học toán và khả năng tư duy của học sinh

• - Giáo viên phải thường xuyên nghiên cứu tài liệu, sách giáo khoa, nhất là các tập san Giáo dục Tiểu học để tỡm ra phương pháp giảng dạy có chất lượng

• - Sớm tiếp thu các kết quả nghiên cứu của các nhà giáo dục về các môn học để vận dụng vào giảng dạy môn Toán nói chung cũng như Dạy các yếu tố h ỡ nh học nói riêng.

• - Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học và vận dụng các biện pháp dạy học hiện đại để học sinh hoàn thành nhiệm vụ học tập theo tiến

độ phù hợp với sức mỡnh

• *Với cấp trên : Cần tạo điều kiện về cơ sở vật chất như cung cấp cho mỗi lớp một bộ máy chiếu để tạo hứng thú học tập cho học sinh