Giáo án Ngữ văn 11 - Trung tâm GDTX Cái Bè

trong bài Tự tình II + Yêu cầu về nội dung: Nêu cảm nghĩ của mình về tâm sự và diễn biến tâm trạng của HXH: nỗi cô đơn, chán chường, khát vọng được sống hạnh phúc… +Yêu cầu về phương phá[r]

Trang 1

VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH

(Trích Thượng Kinh Kí Sự)

LÊ HỮU TRÁC

Tuần: 1

Tiết: 1- 2

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

SGV trang 5

II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:

- Sách giáo khoa Ngữ Văn 11 - tập 1

- Sách giáo viên Ngữ Văn 11 - tập 1

- Tranh chân dung Lê Hữu Trác

- Tác phẩm “Hoàng Lê nhất thống chí”

III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: Gợi tìm, trao đổi thảo luận, vấn đáp,

IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:

1 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra việc chuẩn bị bài soạn của HS.

2 Tiến trình dạy:

* Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về tác

giả và tác phẩm:

- Thao tác 1: Tìm hiểu về tác giả

+GV : Dựa vào phần Tiểu dẫn SGK nêu

những nét chính về Lê Hữu Trác?

+GV : Nêu những hiểu biết của em về

bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”? Nhận

xét gì về Lê Hữu Trác?

- Thao tác 2: Tìm hiểu về tác phẩm và

đoạn trích:

+GV : Thể loại, nội dung của “Thượng

kinh kí sự”?

* Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung, nghệ

thuật tác phẩm

- Thao tác 1: Gọi học sinh đọc đoạn

trích

-Thao tác 2: Tìm hiểu về cung cách

sinh hoạt, quang cảnh nơi phủ chúa và

thái độ của tác giả

I GIỚI THIỆU:

1 Tác giả:

- 1724 - 1791 hiệu Hải Thượng Lãn Ông, làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (huyện Yên Mĩ, tỉnh Hưng Yên)

- Là một danh y, soạn sách mở trường truyền bá y học

- Bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” , 66

quyển, soạn trong 40 năm

2 Tác phẩm “Thượng kinh kí sự”:

- Tập kí sự bằng chữ Hán, 1783, xếp

cuối bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh”.

- Ghi lại chuyện mắt thấy tai nghe khi chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

1 Cảnh sống xa hoa, uy quyền tột đỉnh nơi phủ chúa và thái độ của tác giả.

Trang 2

HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG CẦN ĐẠT

+GV : Quang cảnh nơi phủ chúa dược

miêu tả theo trình tự như thế nào?

Quang cảnh phủ chúa hiện lên như thế

nào?

+ GV : Tìm những chi tiết miêu tả cảnh

sống, cung cách sinh hoạt nơi phủ

chúa? Nhận xét gì về cảnh sống ở đó?

+GV : Tác giả đã có những nhận xét gì

đối với cuộc sống nơi phủ chúa? Em kết

luận gì về thái độ của tác giả đối với

cuộc sống nơi phủ chúa?

- Thao tác 3: Tìm hiểu về thế tử Trịnh

Cán và tâm trạng của tác giả

a Quang cảnh nơi phủ chúa:

- Phải qua nhiều lần cửa “Những dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp”,

“đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương”.

- Trong phủ là nhà “Đại dường”, “Quyển bồng”, “Gác tía” với

kiệu son, võng điều, đồ nghi trượng sơn

son thếp vàng cùng “những đồ đạc nhân gian chưa từng thấy”.

- Nội cung: trướng gấm, màn là, sập thếp vàng, ghế rồng, đèn sáp chiếu sáng, cung nhân xúm xít, xung quanh lấp lánh, hương hoa ngào ngạt,

b Cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa:

- Khi tác giả lên cáng vào phủ: “Tên đầy

tớ chạy dàng trước hét đường,”, “Cán chạy như ngựa lồng”, trong phủ “Người giữ cửa truyền báo rộn ràng, người có việc quan qua lại như mắc cửi”.

- Bài thơ tác giả ngâm minh chứng rõ thêm cảnh sống xa hoa đầy uy quyền nơi phủ chúa

- Ăn uống: mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ

- Lời lẽ: hết sức cung kính, lễ độ

“Thánh thượng”, “Ngự”, “Yết kiến”,

“Hầu mạch”,

- Nghi thức: vào thăm bệnh “phải có thẻ”, “lạy bốn lạy”, khám xong lui ra cũng phải “lạy bốn lạy”

 Cảnh sống cực kì xa hoa, tráng lệ đã làm bật nổi uy quyền tột bậc và nếp sống hưởng thụ của chúaoTrịnh Sâm cùng gia đình

c Thái độ của tác giả:

- Dửng dưng trước những quyến rủ vật chất, chẳng thiết tha danh lợi, quyền quý cao sang

- Không đồng tình với cuộc sống quá no

đủ nhưng thiếu khí trời và không khí tự do

2 Thế tử Trịnh Cán và tâm trạng của tác giả:

Trang 3

+ GV : Lối vào chỗ ở của thế tử được

miêu tả như thế nào? Cuộc sống nơi phủ

chúa đã ảnh hưởng đến sức khỏe của

thế tử như thế nào?

+GV : Lê Hữu Trác đã có những diễn

biến tâm trạng như thế nào khi chẩn

đoán bệnh cho thế tử? Em nhận xét gì

về người thầy thuốc này? Từ nhân cách

của tác giả, em rút ra bài học gì cho bản

thân

+HS: Thảo luận, trình bày

- Thao tác 4: Tìm hiểu về nghệ thuật

của đoạn trích:

+GV : Hãy chỉ ra những nét đặc sắc

trong bút pháp kí sự của tác giả

a Thế tử Trịnh Cán:

- Lối vào chỗ ở của Trịnh Cán: đi trong tối om qua 5, 6 lần trướng gấm

- Nơi ở: phòng rộng, đặt cái sập thếp vàng, cắm cây nến to trên giá đồng, ghế rồng sơn son thếp vàng, nệm gấm,

 Cực kì cao sang nhưng lạnh lẽo, tù hãm và thiếu ánh sáng khí trời

- Đứa trẻ khoảng 5, 6 tuổi ngồi trên sập vàng, khen tác giả: “Ông này lạy khéo!”

- Khi đứng dậy cởi áo “tinh khí khô hết,

da mặt khô, rốn lồi to, gân thời xanh, tay chân gầy gò”, “nguyên khí đã hao mòn vì tổn thương quá mức”.

b Tâm trạng của Lê Hữu Trác khi khám bệnh :

- Có sự mâu thuẫn, giằng co:

+ Hiểu căn bệnh, biết cách chữa trị nhưng sợ chữa có hiệu quả ngay sẽ được chúa tin dùng, bị công danh trói buộc

+ Muốn chữa cầm chừng nhưng lại sợ trái với lương tâm, y đức, sợ phụ lòng cha ông

- Cuối cùng phẩm chất, lương tâm của người thầy thuốc đã thắng Ông gạt sang một bên sở thích cá nhân để làm tròn trách nhiệm

 Là một thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng, lương tâm và y đức hơn người Khinh thường danh lợi, quyền quý, yêu thích tự do, nếp sống thanh đạm

3 Nghệ thuật:

- Thể kí sự mang đậm chất hiện thực

- Cách kể chuyện hấp dẫn: vừa miêu tả được hiện thực, vừa thể hịên được thái

độ, tâm trạng của tác giả

III TỔNG KẾT: (Ghi nhớ)

V HƯỚNG DẪN HỌC BÀI – BÀI MỚI:

1 HƯỚNG DẪN HỌC BÀI:

- Cảnh sống xa hoa nơi phủ chúa.

- Thái độ của tác giả đối với cuộc sống nơi phủ chúa

- Tâm trạng của tác giả khi khám bệnh cho thế tử

2 BÀI MỚI:

Trang 4

Bài mới: “Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân”

- Nêu những phương diện chung của ngôn ngữ

- Nêu những nét riêng trong lời nói của cá nhân

Trang 5

TỪ NGÔN NGỮ CHUNG ĐẾN LỜI NÓI CÁ NHÂN

Tuần: 1

Tiết: 3

I MỤC TIÊU BÀI DẠY:

Sách giáo viên trang 11

- Sách thiết kế

1 Kiểm tra bài cũ: “ Vào phủ chúa Trịnh”

- Phân tích cảnh sống xa hoa nơi phủ chúa?

- Thái độ của tác giả đối với cuộc sống nơi phủ chúa?

- Phân tích tâm trạng của tác giả khi khám bệnh cho thế tử?

- Nghệ thuật của đoạn trích?

* HOẠT ĐỘNG 1:

- Thao tác 1: Tìm hiểu những yếu tố

chung trong ngôn ngữ của một cộng

đồng

+ GV : Trong thành phần ngôn ngữ có

những yếu tố chung nào? Nêu ví dụ

minh hoạ trong từng yếu tố?

+HS: Dựa vào SGK kết hợp với việc

vận dụng kiến thức trả lời và nêu ví dụ

+GV : Chốt ý và minh hoạ một số ví

dụ

- Thao tác 2: Tìm hiểu các quy tắc

trong việc cấu tạo các đơn vị ngôn ngữ

+GV : Trong ngôn ngữ của cộng đồng

có những quy tắc và phương thức

chung nào?

+HS: Suy nghĩ, phát hiện, trả lời

* HOẠT ĐỘNG 2:

I NGÔN NGỮ - TÀI SẢN CHUNG CỦA XÃ HỘI:

1 Trong thành phần của ngôn ngữ có những yếu tố chung cho tất cả mọi cá nhân trong cộng đồng:

- Các âm (nguyên âm, phụ âm) và các thanh (ngang, huyền, hỏi, ngã, )

- Các tiếng (âm tiết): do sự kết hợp của các âm và thanh theo những quy tắc nhất định

- Các từ: từ đơn, từ ghép,

- Các ngữ cố đinh: thành ngữ, quán ngữ

2 Tính chung còn thể hiện ở các quy tắc

và phương thức chung trong việc cấu tạo

và sử dụng các đơn vị ngôn ngữ:

- Quy tắc cấu tạo các kiểu câu:

+ Câu đơn: một cụm chủ vị

+ Câu ghép: hai cụm chủ vị trở lên

- Phương thức chuyển nghĩa của từ: nghĩa gốc  nghĩa phái sinh

II LỜI NÓI - SẢN PHẨM RIÊNG CỦA CÁ NHÂN:

Trang 6

-GV : Thế nào là lời nói cá nhân ?

Dạng tồn tại của lời nói cá nhân? Cái

riêng trong lời nói cá nhân thể hiện ở

những phương diện nào?

- HS: Lời nói cá nhân là sư vận dụng

ngôn ngữ chung của xã hội vào tình

huống giao tiếp cụ thể để đạt được mục

đích giao tiếp Lời nói cá nhân thường

tồn tại ở hai dạng: nói và viết

- GV : Em hãy nêu những biểu cụ thể

trong từng phương diện riêng của lời

nói cá nhân? cho ví dụ

- HS: Đọc SGK, trả lời, nêu ví dụ

- GV : Nhận xét, khái quat ý, minh hoạ

một số ví dụ ở các phương diện

Cái riêng trong lời nói của cá nhân thể hiện ở các phương diện sau:

1 Giọng nói cá nhân:

Giọng mỗi người một vẻ riêng không giống người khác

2 Vốn từ ngữ cá nhân:

- Mỗi cá nhân quen dùng những từ ngữ nhất định

- Vốn từ ngữ cá nhân phụ thuộc vào nhiều phương diện: lứa tuổi, giới tính, cá tính, nghề nghiệp, vốn sống, trình độ hiểu biết, quan hệ xã hội, địa phương sinh sống,

3 Sự chuyển đổi sáng tạo khi dùng từ ngữ chung, quen thuộc.

4 Việc tạo ra các từ mớii:

Cá nhân có thể tạo ra các từ mới từ những chất liệu có sẵn và theo các phương thức chung

5 Vận dụng linh hoạt, sáng tạo quy tắc, phương thức chung:

Khi nói hay viết, cá nhân có thể tạo ra sản phẩm có sự chuyển hoá linh hoạt so với những quy tắc và phương thức chung

6 Phong cách ngôn ngữ cá nhân:

- Ngôn ngữ thơ Nguyễn Khuyến nhẹ nhàng, thâm thúy

- Ngôn ngữ thơ Tú Xương mạnh mẽ sâu cay

- Ngôn ngữ thơ Chế Lan Viên thấm đẫm màu sắc trí tuệ,

-GV : Gọi HSđọc phần Ghi nhớ SGK

-HS: Đọc rõ, to Ghi nhớ

*HOẠT ĐỘNG 3: Hướng dẫn HSgiải

quyết các bài tập trong phần luyện tập

-GV : Cho HSthảo luận nhóm trả lời

các câu hỏi nêu trong các bài tập 1, 2,

-HS: Thảo luận nhóm

*GHI NHỚ: SGK

*LUYỆN TẬP:

1 Từ “ Thôi” in đậm được Nguyễn

Khuyến dùng với nghĩa mới:

- Thôi: vốn có nghĩa chung là chấm dứt, kết thúc một hoạt động nào đó

- Thôi (in đậm) trong bài thơ có nghĩa là chấm dứt, kết thúc cuộc đời, cuộc sống

Trang 7

> Sự sáng tạo nghĩa mới cho từ thôi thuộc về lời nói cá nhân của tác giả

2 Trật tự sắp xếp của các từ trong hai câu

thơ là khác thường, cách sắp đặt của riêng

Hồ Xuân Hương:

- Các cụm danh từ: rêu từng đám, đá mấy hòn đều sắp các danh từ trung tâm (rêu, đá) ở trước tổ hợp định từ và danh từ chỉ loại (từng đám, mấy hòn)

- Các câu đều sắp các bộ phận vị ngữ (động từ và thành phần phụ: xiên ngang- mặt đất, đâm toạc- chân mây) đi trước bộ phận chủ ngữ (rêu từng đám, đá mấy hòn) -> Tác dụng: Tạo nên âm hưởng mạnh cho câu thơ và tô đậm các hình tượng thơ

V HƯỚNG DẪN HỌC BÀI – BÀI MỚI:

1 HƯỚNG DẪN HỌC BÀI:

Xem lại nội dung bài cũ

2 BÀI MỚI:

- Chuẩn bị bài viết số 1

- HSôn lại những kiến thức đã học về kiểu bài nghị luận, ôn lại một số văn bản nghị luận đã học ở lớp 10

Trang 8

VIẾT BÀI LÀM VĂN SỐ 1

(Nghị luận xã hội)

Tuần: 1

Tiết: 4

I MỤC TIÊU BÀI DẠY:

SGV trang 16

II CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

Kết hợp diễn dịch và quy nạp

III TIẾN TRÌNH DẠY:

1 Ổn định.

2 Đề bài:

“Hãy bàn về tính trung thực trong học tập và trong thi cử của học sinh ngày

nay.”

* Hướng dẫn:

Suy nghĩ, lập ra dàn ý Huy động vốn hiểu biết trong thực tế học tập để viết bài

* Yêu cầu:

a Về kĩ năng:

- Có kĩ năng viết bài văn nghị luận xã hội

- Biết định hướng và xây dựng bố cục cho bài viết

- Có kĩ năng lập luận, lí giải vấn đề một cách thuyết phục

b Về kiến thức:

Vận dụng kiến thức từ thực tế nhà trường

IV BÀI MỚI:

Bài “Tự tình” Hồ Xuân Hương

- Tìm hiểu về tác giả ? Thể loại ? Bố cục bài thơ ?

- Phân tích những diễn biến tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ ?

Trang 9

TỰ TÌNH

HỒ XUÂN HƯƠNG

Tuần : 1

Tiết : 5

I MỤC TIÊU BÀI DẠY :

SGV trang 18

- Sách thiết kế

1 Kiểm tra bài cũ: “ Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân”.

- Nêu những phương diện chung và riêng của lời nói cá nhân ?

- Tại sao nói ngôn ngữ là tài sản chung của xã hội ?

* Hoạt động 1 : Tìm hiểu về tác giả và

tác phẩm :

- Thao tác 1: Tìm hiểu về tác giả :

+GV : Yêu cầu HSdựa vào SGK giới

thiệu đôi nét về nữ sĩ Hồ Xuân Hương ?

+GV : Em hãy giới thiệu đôi nét về sự

nghiệp sáng tác Hồ Xuân Hương ? Lí

giải vì sao HXH được xem là một hiện

tượng độc dáo trong lịch sử thơ ca Việt

Nam ?

+HS: Phát hiện, lí giải

I GIỚI THIÊU :

1 Tác giả :

a Cuộc đời :

- Chưa xác định năm sinh, năm mất, sống vào khoảng cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX

- Quê : Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ

An, chủ yếu sống ở Thăng Long

- Tính tình phóng khoáng, đi nhiều nơi, thân thiết với nhiều danh sĩ

- Tình duyên lận đận

b Sự nghiệp :

- Để lại khoảng 40 bài thơ Nôm

- Tập thơ « Lưu Hương kí » gồm 26 bài thơ chữ Nôm và 24 bài thơ chữ Hán

- Hiện tượng độc đáo trong lịch sử văn học Việt Nam :

+ Nhà thơ nữ viết về phụ nữ

+ Thơ Hồ Xuân Hương là tiếng nói thương cảm đối với người phụ nữ, là sự khẳng định, đề cao vẻ đẹp và khát vọng của họ

+ Phong cách thơ đa dạng: Trào phúng,

Trang 10

- Thao tác 2 : Giới thiệu về bài thơ « Tự

Tình » (bài II)

+GV : Gọi HSđọc bài thơ, lưu ý cách

đọc, cách ngắt nhịp cho Hs

+GV : Nêu xuất xứ, thể loại, bố cục và

ý chính mỗi phần của bài thơ ?

+HS: Thảo luận, đại diện nhóm trả lời

* Hoạt động 2 : Tìm hiểu về giá trị của

bài thơ :

- Thao tác 1 : Tìm hiểu 2 câu đề :

+ Hai câu đầu tả cảnh gì ? trong thời

điểm nào ? « tiếng trống canh dồn » nói

lên điều gì ?

+HS: Suy nghĩ, trả lời

+GV : « Cái hồng nhan » thể hiện thái

độ gì cuả HXH ? Việc kết hợp « Cái

hồng nhan » + « nước non » có tác dụng

như thế nào trong việc thể hiện hoàn

cảnh thực tại của nhân vật trữ tình ?

+HS: Trao đổi, phát biểu ý kiến

+GV : Câu thơ thứ hai còn giúp độc giả

nhận thức gì về bản lĩnh của HXH ?

+HS: Bên cạnh nỗi đau người đọc còn

thấy được bản lĩnh của HXH Bản lĩnh

ấy thể hiện trong từ « Trơ »

trữ tình, đậm đà chất văn học dân gian + Sử dụng thơ Nôm táo bạo và tinh tế, được mệnh danh là « Bà chúa thơ Nôm »

2 Tác phẩm : Tự tình (II)

- Nằm trong chùm thơ Tự tình gồm 3 bài.

- Thể loại : thất ngôn bát cú Đường luật

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN :

1 Hai câu đề : Tâm trạng buồn tủi, xót xa

- Câu 1:

+ « Đêm khuya » : thời điểm nửa đêm về sáng, tác giả đang thao thức trong nỗi cô đơn, đợi chờ

+ Từ láy “Văng vẳng” gợi không gian vắng lặng lúc nửa đêm

+ « Trống canh dồn » :

 Tiếng trống chuyển canh thôi thúc, gấp gáp, liên hồi thể hiện bước đi dồn dập của thời gian

 Tiếng trống của tâm trạng – tâm trạng rối bời vì thời gian trôi đi nhanh có nghĩa tuổi xuân của nữ sĩ cũng qua mau

- Câu 2 : + Hồ Xuân Hương cảm nhận được sự bẽ bàng của duyên phận :

 « Trơ » : cô đơn, trơ trọi, tủi hổ, bẽ bàng

 « Hồng nhan » : nhan sắc người phụ nữ

 Biện pháp đảo ngữ ( đặt từ trơ ở đầu

câu) + nhịp thơ 1/3/3 : nhấn mạnh tâm trạng buồn tủi, xót xa của thân phận làm lẽ

 Biện pháp đối lập : « Trơ cái hồng nhan »>< « Với nước non »  hoàn cảnh lẻ loi, trơ trọi trong không gian mênh mông, vắng lặng

+ Câu thơ còn thể hiện được bản lĩnh của

Hồ Xuân Hương :

 « Trơ » còn là sự thách thức

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	260,41 KB