Với nghệ thuật trên nhấn mạnh sự vất vả gian truân của bà Tú khi phải bươn bả trong cảnh làm ăn, lúc đơn chiếc khi quãng vắng, đồng thời cho thấy tấm lòng xót thương da diếtvà cảm thông [r]
Trang 1TIẾT 9
NS: 12/9/08
NG: 15/9/08 THƯƠNG VỢ
A- Mục tiêu cần đạt: giúp HS
- Cảm nhận được h/ả bà Tú vất vả đảm đang, thương yêu và lặng lẽ hi sinh vì chồng con
- Thấy được tình cảm thương yêu và quý trọng của Tú Xương dành cho vợ
- Qua những lời tự trào thấy được nhân cách và tâm sự của nhà thơ
- Nắm được những thành công về mặt nghệ thuật của bài thơ: từ ngữ giản dị giàu sức biểu cảm, vận dụng thành công h/ả, ngôn ngữ vă học dân gian, p0sự kết hợp giữa giọng điệu trữ tình và tự trào
B- Chuẩn bị
Thầy: Soạn g/án, TLTK Trò: Soạn bài
C- Tiến trình tổ chức các hoạt động.
HĐ 1 Kiểm tra bài cũ.
Đọc thuộc lòng bài thơ “ Câu cá mùa thu” của NK và phân tích hai câu thơ cuối
HĐ 2: Giới thiệu bài mới.
Trong vă học trung đại, thơ viết về t/c vua tôi, t/y TN, t/c bạn bè rất nhiều nhưng làm thơ bày tỏ sự cảm thông và yêu thương tri ân đối với vợ ngay khi vợ còn sống chỉ có Tú Xương Điều đó cho thấy bà Tú có vai trò rất quan trọng đối với Tú Xương và đề tài viết về bà tú trong thơ TX là đề tài khá quen thuộc Bài thơ thương vợ là một trong những bài thơ thể hiện t/c của ông với bà vợ của mình
HĐ 3: Bài mới.
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
Dựa vào phần tiểu dẫn và
phần chuẩn bị bài ở nhà,
em hãy cho biết nhũng nét
cơ bản về t/g Trần Tế
Xương?
HSTL
I-Đọc tiếp văn bản
1, Tác giả Trần Tế Xương.
- TX( 1870-1907) thường gọi là Tú Xương
- Quê: làng Vị Xuyên, Mĩ lộc, Nam Định
- Ông là người Sắc xảo, thông minh phóng túng, nổi tiếng về thơ phú nhung không chịu gò bó trong khuôn sáo trường quynên thi cử lận đận( 8 lần thi chỉ đỗ Tú tài)
- Vợ là Phậm Thị Mẫn, giàu t/y thương tần tảo đã đi vào thơ TX như một nv điển hình
- Cuộc sống của gia đình ông túng thiếu, nghèo nàn
- SNSTác: 100bài thơ chủ yếu là thơ
Trang 2Bài thơ được t/g viết khi
nào? sáng tác theo thể loại
gì?
Gv hướng dẫn HS đọc:
chậm rãi, chính xác, hóm
hỉnh, vui tươi
Gvnhận xét cách đọc của
hs
Gv giải thích từ khó/SGK
Văn bản có thể chia ra
thành mấy phần? ND ntn?
Trong câu thơ đầu, h/ả bà
Tú hiện lên trong không
gian và tg ntn?
Công việc bà Tú làm là gì?
Em có nhận xét gì về kg,
tg, công việc của bà Tú?
Câu thơ mở đầu giúp em
hiểu gì về bà Tú?
Vì sao bà Tú phải chịu nỗi
vất vả nhọc nhằn ấy?
->Vì chồng vì con
Em có nhận xét gì về nhịp
ngắt cách dùng từ ở câu
thơ thứ 2?
Tác dụng của nghệ thuật
sử dụng từ, nhịp ngắt là
gì?
T/s tg không nói là nuôi
đủ 6 người mà lại tách con
và mình riêng như vậy?
HSTL
HSđọc
HSTL
HSTL
HSTL HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
Nôm & một số bài văn tế phú câu đối Sáng tác ở cả hai mảng trào phúng và trữ tình
2, Văn bản.
-Bài thơ “ Thương vợ” được viết ngay khi bà tú còn sống
- Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật
3, Đọc- giải thích từ khó.
4, Kết cấu.
2 phần – 4 câu thơ đầu: h/ả bà tú
- 4 câu thơ sau: t/c của ông Tú
II- Đọc- hiểu văn bản.
1, Bốn câu thơ đầu.
a, Hai câu đầu.
Câu 1:
+ (t): Quanh năm=> từ ngày này sang ngày khác, tháng này đến tháng khác, năn này đến năm khác,quanh năm suốt tháng
+ Kg: mom sông=> doi đất nhô ra phía lòng ssông rất dễ sụp lở, nguy hiểm + Công việc: Buôn bán(Mọtt công việc vất vả khó nhọc)
=> Bà Tú là người tần tảo, chịu thương chịu khó, vất vả
Câu 2:
NT: Nhịp thơ 4/3
sử dụng số đếm( 5,1)
liệt kê: con, chồng
giọng tự trào hóm hỉnh
=>Diễn tả gánh nặng đè lên đôi vai bà Tú: một bên là chồng, một bên là con
Trang 3Nuôi đủ em hiểu như thế
nào?
- Nuôi đủ- chăm lo đủ mọi thứ
- vừa đủ không
thừa cũng không thiếu
-Con có thể đếm nhưng ai
lại đếm chồng, một
chồng-tại vì phải nuôi như nuôi con
cho nên mới liệt ngang hàng
mà đếm để nuôi đủ, càng
đọc câu thơ càng nhiều ý vị(
XDiệu)
? Cảm nhận của em về vai
trò của bà Tú trong gia
đình ntn?
Kq lại nội dung nghệ
thuật của hai câu đầu?
Em có nhận xét gì về NT
được sd trong hai câu
tiếp?
Em hãy nhớ lại và đọc
những câu ca dao có h/ả
con cò?
- Con cò lặn lội bờ sông
Gánh gạo nuôi chồng
tiếng khóc nỉ non
- Con cò mà đi ăn đêm
H/ả con cò trong ca dao
thường dùng để nói lên
phẩm chất gì của người
phụ nữ VN?
Con cò thường để nói lên
phẩm chất chăm chỉ giàu
đức hi sinh của người phụ
nữ VN
Thân cò gợi dáng hình
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
Tách riêng chồng và con như vậy, ông
Tú muốn nhấn mạnh mình chỉ đứng ngang hàng với nhữnh đứa con, là người
ăn bám vợ, là một thứ con đặc biệt, ăn
ké của lũ con
Bà Tú đóng vai trò trụ cột trong gia đình
=>Hai câu thơ đầu sử dụng danh từ số đếm, liệt kê, cho thấy hoàn cảnh làm ăn vất vả, lam lũ đồng thời khắc họa bà Tú
là người đảm đang tháo vát, chu đáo với chồng con, chịu thương chịu khó và tấm lòng biết ơn sâu sắc của ông Tú đvới vợ
b, Hai câu tiếp.
NT: Đảo ngữ.(Lặn lội thân cò, Eo sèo mặt nước)
+ Sử dụng sáng tạo h/ả con cò trong
ca dao( thân cò)
+ Ẩn dụ: đồng nhất h/ả thân cò với vóc dáng gầy guộc tội nghiệp của bà Tú
Trang 4gầy guộc cũng như thân
phận tội nghiệp của bà
Tú( Con gái nhà dòng lấy
chồng kẻ chợ, tiếng có
miếng không)
Khi quãng vắng gợi k gian
thời gian ntn?
Qua đó em hiểu thêm được
điều gì về bà Tú?
- Bà Tú phải lam lũ vất vả
trong nhiều thời điểm, có
nguy cơ gặp điều bất chắc
Eo sèo là ntn? Xem chú
thích SGK/29
Buổi đò đông- Nhiều đò trên
một con sông, hoặc nhiều
người trên một con đò
Ca dao có câu:
“ Con ơi nhớ lấy câu này,
Sông sâu chớ lội đò đầy chớ qua.”
buổi đò đông không chỉ có
lời qua tiếng lại phàn nàn
cáu gắt chen lấn xô đẩy mà
còn chứa đầy bất chắc Vậy
mà bà Tú vẫn thường xuyên
phải đi đò đầy, phải đối mặt
với sự nguy hiểm
Kq lại ND của hai câu trên?
Qua sự phân tích trên em
hãy kquát lại ND, NT của
bốn câu cuối
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL
+ (t): sớm tinh mơ hoặc tối mịt
+ Kg: heo hút, vắng vẻ chứa đầy sự nguy hiểm lo âu
Cảnh vật lộn bon che buôn bán của bà
Tú thật nguy hiểm
Với nghệ thuật trên nhấn mạnh sự vất vả gian truân của bà Tú khi phải bươn bả trong cảnh làm ăn, lúc đơn chiếc khi quãng vắng, đồng thời cho thấy tấm lòng xót thương da diếtvà cảm thông sâu sắc của ông Tú đvới vợ
=>Tlại: Bốn câu đầu cho ta thấy được h/c làm ăn vất vả, nguy hiểm của bà Tú, đồng thời lam nổi bật phẩm chất cao quý của bà Tú đẩm đang tháo vát, chăm chỉ giàu đức hi sinh, thương chồng thương con
2, Bốn câu cuối.
a, Hai câu tiếp.
Trang 5Em có nhận xét gì về cách
sử dụng từ ngữ & NT
trong hai câu tiếp?
NT đó có tác dụng gì?
Theo em đây là lời của ai?
TX mượn lời của vợ để
nói lên sự cảm thông sâu
sắc của bà Tú đối với ông
Tú Ông Tú không dựa
vào duyên số để trút bỏ
trách nhiệm của bản thân
?Hai câu thơ thể hiện t/c
của ông Tú đối với bà tú
như thế nào?
Ông Tú không xuất hiện
trực tiếp nhưng vẫn hiển
hiện trong từng câu thơ
Đằng sau cốt cách khôi
hài trào phúnglà cả một
tấm lòng không chỉ
thương mà còn tri ân vợ
Ông Tú tự coi mình là
món nợ đời của bà Tú,
ông đã kết lại bài thơ bằng
những lời lẽ ntn?
Ông Tú buông tiếng chửi
ai?
Thói đời: Sự bất công
trong XH trọng nam khinh
nữ, quan niệm xuất giá
tòng phu, phu xướng phụ
tùy, sự bội bạc của những
ông chồng
Sự hờ hững của ông đối
với vợ là biểu hiện của
HSTL
HSTL
HSTL
HSTL HSTL
HSTL
HSTL
NT: sử dụng số từ( một, hai, năm, mười)
Đối chỉnh( sốtừ> < số từ, dtừ> < dtừ, ý>< ý)
sd thành ngữ kết hợp với đảo ngữ
- giọng điệu trầm lắng
->Duyên thì ít nợ thì nhiều nhưng bà Tú không một lời kêu ca phàn nàn mà chỉ chấp nhận an phận bằng lòng với cuộc sống hiện tại nên dẫu vất vả gian truân
bà Tú vẫn hết lòng vì chồng vì con Đó chính là đức hi sinh thầm lặng của bà Tú
và bao người phụ nữ VN khác
=>Hai câu thơ thể hiện t/c yêu thương quý trọng, tri ân vợ cảm phục sự quên mình của vợ, nể trọng bà Tú
b, Hai câu cuối.
Ngôn ngữ khẩu ngữ: Cha mẹ thói đời Ông Tú tự chửi thói đời – tập tục quan niệm hủ lậu hay ông đang tự chửi chính bản thân mình
=>TX nghiêm khắc lên án mình, dám
Trang 6thói đời bạc bẽo.
Qua hai câu cuối em hiểu
gì về Tú Xương?
Lời chửi trong hai câu
cuối là lời Tú Xương tự
rủa mát mình nhưng mang
ý nghĩa XH sâu sắc Ông
chửi “ thói đời” bạc bẽo,
vì thói đời là một nguyên
nhân sâu xakhiến bà Tú
phải khổ
KQ lại nội dung và nghệ
thuật của bốn câu cuối?
Qua sự ptích trên em hãy
cho biết giá trị ND & NT
của bài thơ “Thương vợ”?
Đọc diễn cảm bài thơ và
trình bày cảm nhận của
em về t/c của ông Tú đvới
bà Tú?
HSTL
HSTl
sòng phẳng với bản thân với cuộc đời dám tự nhận mình là “ quan ăn lương vợ”, nhận ra những thiếu sót khiếm khuyết của mình Đó là một con người
có nhân cách cao đẹp
-Từ hoàn cảnh riêng t/g lên án thói đời bạc bẽo nói chung
-Qua đó càng hiểu tấm lòng yêu vợ sâu sắc của TX
TLại: Bốn câu cuối thể hiện sự cảm thông biết ơn sâu sắc cũng như t/y thương vợ tha thiết của TX Qua đó khẳng định ông là người có nhân cách cao đẹp
III-Tổng kết
1, Nghệ thuật.
Từ ngữ giản dị giàu sức biểu cảm, vận dụng sáng tạo hình ảnh ngôn ngữ văn học dân gian, ngôn ngữ đời sống
2, Nội dung./Ghi nhớ SGK/30
Tình thương yêu, quý trọng vợ của Tú Xương thể hiện qua sự thấu hiểu nỗi vất
vả gian truân và những dức tính coa đẹp của bà Tú Qua bài thơ, người đọc không những thấy h/ả bà Tú mà còn thấy được những tâm sự và vẻ đẹp nhân cách của ông Tú
IV- Luyện tập
HĐ 4: Hướng dẫn hs học bài:
-Học thuộc lòng bài thơ, nắm được những giá trị nd, nt của bài thơ
- Soạn bài “ Khóc Dương Khuê” của NKhuyến