Màu trắng trong thơ Exenin nổi bật với cánh đồng tuyết trắng ,cây bạch dương màu trắng,làn bụi trắng,hoa bụi trắng, đám mây trắng,màu trắng của nước hồ,của những ngọn sóng làn sương trắn[r]
Trang 1Đề tài thảo luận:
Khảo sát thơ trữ tình phong cảnh của Exenhin
Mục lục
A Đặt vấn đề
I.Lí do chọn đề tài
II Lịch sử vấn đề
III.Phạm vi khảo sát
B Giải quyết vấn đề
I Cơ sở lí luận
1 Khái niệm trữ tình
2 Khái niệm thơ trữ tình và thơ trữ tình phong cảnh
II Nội dung
1 Đề tài, chủ đề trong thơ Exenhin
2 Bốn mùa trong thơ Exenhin
3 Thế giới màu sắc trong tho Exenhin
4 Những mùi hương say đắm tựa hơi men
5 Buc tranh phong canh
Trang 2III Nghệ thuật
C Tong ket
Mở đầu
I.Lí do chọn đề tài:
Văn học Nga là một nền văn học lớn của thế giới và có sức ảnh hưởng sâu rộng đến các nền văn học khác Ở Việt Nam, từ lâu văn học Nga đã ăn sâu vào đời sống tinh thần, trở thành cầu nối để mỗi con người Việt Nam đến với tâm hồn Nga, trái tim Nga Người Việt Nam yêu mến nước Nga qua văn thơ Nga Lịch sử văn học Việt Nam cũng ảnh hưởng mạnh mẽ từ nền văn học Nga, nhất là từ những tên tuổi vĩ đại như A.X.Puskin, L.N.Tonxtoi, F.M.Doxtoiepxki, M.A.Solokhop … Xecgay Alechxandovich Exenhin (1895-1925) là đại diện tiêu biểu của nền thi ca Nga thế kỉ XX Cả đời người và đời thơ đều rất trẻ, Exenhin đã để lại một khối lượng tác phẩm khá bề thế gồm 9 tập thơ: Lễ cầu hồn (1916), Đồng chí (1917), Người đánh trống trời (1918), Lễ biến hình (1918), Miếu thờ hướng thôn (1918), Trinh bạch Gioocđani (1918) , Về nước Nga và Cách mạng (1925), Nước Nga Xô Viết (1925), bốn bản trường ca: Bài ca về cuộc hành quân vĩ đại (1924) , Maxcova quán rượu (1925), Bài ca về 26 (1924), Anna Xneghina (1925), và một số truyện ngắn, kịch, bút kí khác
Thơ Exenhin có sức hút lớn bởi nó chính là tiếng lòng ông, là tình yêu sâu thẳm, con người Nga trong thời đại chuyển giao lịch sử Trong dòng chảy ồn ào của lịch sử Nga cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, thơ Exenhin giống như một mạch nước ngầm, lúc nhẹ nhàng êm dịu, lúc dữ dội cuộn trào Tiếng thơ ấy vừa làm cho người ta say đắm, vừa làm cho người ta day dứt, bởi nó không chỉ chứa đựng hình ảnh của một làng quê yêu dấu mà nó con ẩn chứa tâm sự đau buồn của nhà thơ Thơ ông đã được nhìn nhận từ nhiều góc độ: Là khúc nhạc buồn muôn thủa của làng quê Nga, là sự nuối tiếc của người Nga trước sự ra đi không trở lại của những
Trang 3giá trị văn hóa truyền thống, là lời tự thú của nhà thơ về những lỗi lầm của bản thân mình Tâm sự của Exenhin cũng là tâm sự của nhiều nhà thơ khác trên thế giới
II Lịch sử vấn đề
Đề tài , chủ đề trong thơ Exenhin có hai mảng lớn, thứ nhất là đề tài về nước Nga (bao gồm đề tài nước Nga vàng, nước Nga xanh và nước Nga sắt thép); thứ hai là nỗi buồn, tâm sự của nhà thơ ( bao gồm nỗi buồn đồng đội và nỗi day dứt, trăn trở về bản thân nhà thơ) Đây là hai mảng đề tài song song với nhau, tạo nên
vế dối tương xứng trong thơ Exenhin Nghiên cứu về thơ Exenhin ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài đã có khá nhiều những công trình đồ sộ như công trình của giáo sư Nguyễn Hải Hà, N.Chikhanop, Iu.N.Libedinxki, L.Ersop,
Iu.L.Prokusep….Hầu hết các công trình nghiên cứu trên đều chỉ ra nét đậm trong thơ Exenhin là chất trữ tình đằm thắm và tính tự thuật- vốn là chiều sâu tâm hồn thi
sĩ Bài tiểu luận dưới đây đi sâu nghiên cứu mảng thơ trữ tình phong cảnh trong thơ Exenhin, coi như một phương thức chuyển tải những diễn biến phức tạp trong
tư tưởng, tình cảm của nhà thơ
III Pham vi khảo sát
Nhìn nhận thấu đáo và toàn diện về phong cảnh thiên nhiên Nga trong các sáng tác của Exenhin là một việc làm khó khăn bởi sức sáng tạo của thi sĩ rất dồi dào và khối lượng tác phẩm khá đồ sộ Bài viết dưới đây chỉ khảo sát mảng thơ trữ tình phong cảnh qua các sáng tác của Exenhin trong tập thơ Exenhin do Thúy Toàn chủ biên, NXB Văn học Hà Nội 1995
Trang 4
Giải quyết vấn đề
I.Lí luận
1.Khái niệm “trữ tình”
“Trữ tình” là một trong ba phương thức thể hiện đời sống bằng cách bộc lộ trực tiếp ý thức của con người, nghĩa là con người tự cảm thấy mình qua những ấn tượng, ý nghĩ, cảm xúc chủ quan của mình đối với thế giới và nhân sinh
2.Khái niệm “thơ trữ tình” và “thơ trữ tình phong cảnh”
Đây là thuật ngữ dùng chỉ chung cho các thể thơ thuộc loại trữ tình, trong đó những cảm xúc và suy tư của nhà thơ hoặc của nhân vật trữ tình trước các hiện tượng đời sống được thể hiện một cách trực tiếp Người ta dựa vào đối tượng đã tạo nên cảm xúc của nhà thơ hoặc nhân vật trữ tình để phân chia thành thơ trữ tình tâm tình, thơ trữ tình phong cảnh, thơ trữ tình thế sự, thơ trữ tình công dân
II Nội dung
1.Đề tài, chủ đề
1.1.Khái niệm
1.1.1Đề tài
Đề tài là khái niệm chỉ loại các hiện tượng đời sống được miêu tả, phản ánh trực tiếp trong các sáng tác văn học Đề tài là phương diện khách quan của nội dung tác phẩm.Có thể xác định đề tài văn học theo giới hạn bề ngoài của phạm vi hiện thực được phản ánh trong tác phẩm: đề tài thiên nhiên, đề tài loài vật, đề tài cải cách ruộng đất, đề tài sản xuất, đề tài chiến đấu, đề tài kháng chiến chống Mĩ…Ở giới hạn bề ngoài của đề tài, các phạm trù lịch sử, xã hội giữ vai trò quan trọng Cho nên người ta có thể nói đến đề tài nông thôn, đề tài thành thị, đề tài công nhân, đề tài bộ đội, đề tài tiểu tư sản, đề tài lịch sử, đề tài hiện đại
1.1.2.Chủ đề
Chủ đề là vấn đề cơ bản, vấn đề trung tâm được tác giả nêu lên, đặt ra qua nội dung cụ thể của tác phẩm văn học Chủ đề và tư tưởng là hạt nhân cơ bản của nội dung tác phẩm Chủ đề tác phẩm nói lên chiều sâu tư tưởng, khả năng nắm bắt nhạy bén của nhà văn đối với những vấn đề của cuộc sống Vì vậy từ những đề tài
Trang 5cụ thể rất bình thường tác giả có thể nêu lên những chủ đề mang ý nghĩa to lớn, sâu sắc Cùng với tư tưởng, chủ đề tạo ra tầm vóc của tác phẩm
1.1.2.Đề tài, chủ đề trong thơ trữ tình Exenhin
Viết về thiên nhiên Nga là đề tài khá quen thuộc đối với các nhà văn Nga Những trang viết của Puskin, Turghenhep thấm đẫm chất trữ tình, lãng mạn đã phác họa lên bức tranh thiên nhiên Nga tươi đẹp Hay những trang văn của Bunhin như là những bức tranh phong cảnh thanh thoát, đượm buồn Còn đối với Exenhin thì thiên nhiên trong thơ ông là thiên nhiên của lòng người hòa nhập Thiên nhiên được thổ lộ bằng hơi thở của Exenhin, cảm và nghĩ bằng trái tim thi sĩ Sự tả cảnh trong thơ ông bao giờ cũng như để chuẩn bị cho cái gì đó sâu sa hơn Đó là lòng người
Exenhin là một nhà thơ gắn bó với nông thôn Tình yêu nông thôn Nga là hàng trăm bài thơ của ông Exenhin viết về nông thôn, quang cảnh và thiên nhiên ở đó- những vùng quê với những ngôi nhà tuyết phủ trắng mùa đông, những cánh đồng vàng ánh trăng mùa gặt, những dòng sông, ngọn núi, hàng cây luôn phát ra một thứ ánh sáng rực rỡ sắc màu Dù là mùa xuân tươi đẹp, mùa hạ ấm áp hay mùa thu lá vàng rơi, mùa đông lạnh lẽo băng giá, hay viết về cảnh sắc của vạn vật thì bức tranh thiên nhiên ấy đều hiện lên hết sức sinh động.Hình ảnh, màu sắc, mùi hương… trong thơ ông không phải cái gì lạ lẫm xa vời mà nó là hình ảnh của thiên nhiên Nga
2 Bốn mùa trong thơ Exenhin:
Thiên nhiên trong thơ Êxênin là thiên nhiên của bốn mùa luân chuyển với những nét đặc trưng riêng của nước Nga Qua bức tranh tứ bình ấy,người đọc dẫu chưa một lần đặt chân đến đất nước Nga cũng cảm nhận được phong vị của nó
Khí hậu cũng có bốn mùa: xuân, hạ, thu, đông tương đối thích hợp với người châu Á Thiên nhiên Nga trong bốn mùa này được thể hiện sinh động, nên thơ qua những bài thơ trữ tình thiên nhiên của nhà thơ Êxênin
Mùa được nhắc đến nhiều nhất ở Nga và nổi bật trong thơ Êxênin là hai mùa: đông và xuân
Trong thơ Êxênin, chúng ta thấy hiện lên tất cả những gì đặc trưng của thiên nhiên Nga vào mùa đông hết sức quyến rũ Đó là những cánh rừng bạch dương phủ
Trang 6đầy tuyết trắng; hoa linh lan bừng nở; thiên nga trên đồng cỏ trong bài “ Cây bạch dương ”, “ Trên mặt tuyết đầu mùa ”
Chùm thơ thiên nhiên Nga vào mùa đông đọc lên chúng ta nhận thấy đều là
những hình ảnh biểu tượng, nổi bật nhất của thiên nhiên Nga được miêu tả qua cảm nhận, ấn tượng chủ quan, có sức liên tưởng gợi cảm sâu sắc Những hình ảnh này có thể hông như trong thực tế nhưng qua ngòi bút, sự nhạy cảm của tâm hồn Nga Êxênin mà có sức hấp dẫn lạ kì Mùa đông Nga được Êxênin cảm nhận ở hai thái cực: có lúc nhẹ nhàng, êm dịu, xinh đẹp với hàng bạch dương, với bông tuyết nhẹ rơi, với hoa linh lan bừng nở
( Trong “Trên mặt tuyết đầu mùa”), là cánh đồng, ánh trăng thanh mỏng…
“Cánh đồng tuyết trắng
Ánh trăng thanh mỏng mảnh vàng chanh Con tim ngọt ngào với nỗi đau yên lặng…
Tuyết bên thềm như ai rắc cát trắng Dưới trăng thanh có ai nói nên lời”.
(Màn sương xanh) Đặc biệt trong bài “ Trên mặt tuyết đầu mùa” hình ảnh mùa đông được thể hiện tập trung ở sắc thái đẹp xinh của nó:
“ Tôi lang thang trên mặt tuyết đầu mùa
Giứa hồn tôi hoa linh lan bừng nở Chiều thắp sáng trên con đường tôi qua Một ngôi sao- ngọn nến xanh rực rỡ’’
Trong bài thơ, thiên nhiên Nga, mùa đông Nga hiện lên rực rỡ sắc màu, hình ảnh bạch dương cây thùy liễu được nhìn với sự liên tưởng tương đồng với những
cô gái Nga Thiên nhiên Nga rực rỡ hoa, cây trong sắc trắng chói ngời Mùa đông Nga lấp lánh diệu kì và sự yên bình vô hạn của thiên nhiên Nga ngủ đông
Nhưng sự yên bình, ấm áp, êm đẹp của mùa đông chỉ chiếm dung lượng nhỏ trong thơ Êxênin còn lại đa số trong thơ ông là hình ảnh mùa đông Nga buồn, lặng
Trang 7lẽ như xác chết, như nhà mồ, nghĩa địa Mùa đông có một sức mạnh kì bí chứa đựng quá khứ đau buồn, u ám:
“ Tôi lại về đây trong gia đình tôi
Quê hương tôi vẻ dịu dàng đằm thắm!
Bóng tối loăn xoăn đứng ở sau đồi Đang giơ vẫy bàn tay bằng tuyết trắng
Màu xám bạc của một ngày u ám Nhừu lông bay lượn giữa bầu trời
Và nỗi buồn của buổi chiều ảm đạm Xao xuyến hoài không dứt giữa lòng tôi
(Tôi lại về đây) Mùa đông- sắc trắng và sự im lìm, tĩnh mịch, tuyết kín trùm phủ tất cả làm cho nhà thơ nghĩ về quá khứ, về tháng ngày xanh đã qua một đi không trở lại Hiện tại sao u ám, đen tối:
“ Tôi lại về đây, quê hương thân thiết
Bạn bè tôi còn ai nhớ ai quên?
Tôi buồn như kẻ hành hương tội nghiệp
Trong mùa đông, thiên nhiên dường như dữ dội hơn, khí hậu khắc nghiệt
Đó là lúc bão tuyết gào thét, xoáy lốc lên ghê rợn:
“Ôi bão tuyết, rõ mi đồ quái quỷ
Đóng hàng đinh trắng toát lên mái nhà Chỉ có ta, chỉ mình ta không sợ
Con tim ngang tàng ta đóng tiếp vào mi”
(Ôi bão tuyết)
Trang 8Mùa đông với màu trắng toát trùm kín tất cả dường như trong đó chứa một sức mạnh dữ dội của thiên nhiên Bão tuyết gào thét cuốn xoay tất cả Cảm quan nhà thơ thấy đó là hình ảnh của cái chết, một sự linh cảm cái chết đang đến gần, nghĩa địa tuyết trắng đang bày ra trước mắt
Trái ngược với mùa đông, mùa xuân ở Nga là mùa của sự sống, của búp chồi nảy lộc, cây cối xanh tốt, mùa của chim đỗ quên, của chim họa mi thánh thót khoe giọng hót Với nhà thơ, cùng là sự trở về nhưng về vào mùa đông, nhà thơ chỉ thấy
im lìm, chết chóc vây quanh còn ngược lại, trở về mùa xuân là tìm về với nước Nga xinh đẹp, vui tươi, mùa của sức sống Bài “ Mùa xuân”, Êxênin đã mở đầu bằng một tiếng reo vang:
“ Cơn mê sảng đã kết thúc
Đã tan biến nỗi buồn Tôi tiếp nhận cuộc đời như giấc mộng đầu tiên”….
) Vào mùa xuân, thiên nhiên Nga thực sự là thiên đường trên mặt đất Màu xanh là tông màu chủ đạo Đó là màu của sức sống, của sự hồi sinh Mùa xuân thật đẹp trong thơ Êxênin
“ Dòng sông ngủ mơ màng
Rừng thông đen yên lặng Họa mi không hót vang
Đỗ quyên không lên tiếng Đêm
Bốn phía lặng yên Chỉ con suối róc rách Trăng bằng ánh sáng của mình Phủ lên khắp nơi ánh bạc Dòng sông lấp lánh (Đêm)
Mùa xuân Nga với những tia nắng ấm soi rọi muôn nơi, dù tuyết trắng còn đọng lại trên nóc các ngôi nhà, không khí được sưởi ấm, hoa cỏ bừng nở rộ, chim
Trang 9rừng reo ca, hoa tuylip, hoa hồng khoe màu trong nắng sớm, cây cối đâm chồi nảy lộc màu xanh hiện lên thay cho màu trắng… Khung cảnh thật tuyệt vời Mùa xuân- hồi sinh sức sống, đem lại cho nhà thơ của chúng ta sự tươi trẻ và cảm giác
ấm nóng reo vui
Mùa hạ ở Nga không nóng bức như ở Việt Nam Đó là mùa mà sắc nắng vàng rực, hoa quả tươi mát, chín mọng
“ Tháng năm xanh Trời ấm áp màu hồng Chuông bờ giậu không kêu lên xủng xoảng Cây ngải cứu tỏa ra mùi hương
Anh đào ngủ trong áo choàng màu trắng”
(Tháng năm xanh) Mùa hạ ở Nga nhiệt độ trung bình có nơi như thành phố Astrakhanh chỉ là Khí hậu có nắng mà không nóng, thiên nhiên hòa cùng nhau trong men
0
23,6 C
say, cây trái kết quả, quả chín mọng, đỏ rực, vàng bóng thơm mát tỏa hương trên cành Nắng chiều xuyên qua những tán lá cây xanh rì, làm dậy lên mùi hương nồng nàn, quyến rũ của hoa trái, mùa hạ khiến cho người vô tâm nhất cũng nao lòng không cưỡng nổi mà sinh lòng thèm muốn chiếm hữu
“ Bãi lầy và đầm nước
Chiếc khăn của trời xanh
Và rừng thông xào xạc Vàng rát trên lá cành Chim vành khuyên thánh thót Giữa tán lá cây rừng”.
(Bãi lầy và đầm nước) Nhưng không ở đâu nơi nào trên trái đất mà mùa thu lại đẹp đẽ, mơ màng và nên thơ như ở nước Nga xinh đẹp Mùa thu đi vào trong tranh Levitan (Bức “Mùa thu vàng”) và trong thơ Êxênin đều là tuyệt tác:
“Bầu trời xanh và vòng cung màu sáng
Bò thảo nguyên lặng lẽ chạy vòng quanh Trên ngôi làng làn khói đang bay lượn
Trang 10Mùa thu trùm phủ tất cả một màu vàng mộng mơ Từng hàng lasasphong, lá thích, lá sồi, cây dẻ, tán bạch dương vàng rực Dòng sông trong xanh, bầu trời cao vời vợi, không khí thoáng đãng, mát mẻ, dễ chịu đến vô cùng Những làn gió nhẹ thổi qua và trên không đám mây xốp, nhẹ trôi vô định theo hướng gió Tất cả làm nên một mùa thu không thể quên trong mỗi người chúng ta khi đọc thơ Êxênin Chúng ta nhận thấy tất cả màu sắc, mùi vị thơm mát của cây cỏ, trái lê đầu mùa, của hoa cỏ, mật ong… Tất cả những gì đặc trưng nhất của mùa thu Nga
Như vậy, nếu Nguyễn khuyến được coi là nhà thơ của làng cảnh Việt Nam thì Êxênin là nhà thơ của nông thôn Nga
3.Thế giới màu sắc
Tài năng của Êxenin thể hiện rõ trong cách sử dụng màu sắc “Trong thơ ca Nga khó có thể nêu tên một nhà thơ nào khác mà trong sáng tác màu sắc lại lại chiếm vai trò lớn nhường ấy như Êxenin”
Trong thơ trữ tình phòng cảnh thơ Êxenin thường sử dụng những màu tự nhiên không pha trộn, thường là những gam màu rực rỡ, màu đỏ, hồng, vàng óng, xanh lục, xanh biếc, vàng chanh, trắng muốt, hung đỏ… Những màu này là kết quả của sự tri giác một cách trực tiếp, phản ánh một phong cách thấm đượm một phong cách dân gian hiện đại trong nhãn quan tạo hình của Êxenin Đó là những gam màu tươi tràn đầy sức sống Sau cách mạng tháng mười, thơ Êxenin giảm đi gam màu tươi sang,thay vào đó là sắc lạnh của màu suy tưởng.Trong hang loạt các bài thơ của ông ta thấy xuất hiện hình ảnh ‘’bộ xương vàng cú’’,’’m ùa thu đen’’,buổi chiều đen’’, sự yên lặng màu vàng ‘’,tháng năm xanh lam’’,tháng sáu biếc da trời’’…Tất cả màu sắc đó đều đem lại cảm quan về thời gian, đặc biệt là sự đối lập giữa quá khứ với hiện tại,sự đói lập này được Êxenin bộc lộ qua’’lăng king của những màu sắc’’một cách độc đáo.Sự đi về giữa hiện tại và quá khứ càng lúc càng
rõ rệt hơn qua sự biến đổi màu sắc
Trong thơ ông ,màu xanh,màu trắng,màu vàng là những màu sắc chủ đạo xuyên suốt.Như một niềm ám ảnh trong tno Êxenin.Màu sắc trong thơ Ễenin còn mang ý nghĩa tượng trưng:
Màu hồng: màu của ước mơ,hi vọng của tuổi trẻ;ngựa hồng và màu hồng để nói về tuổi trẻ đã qua