- Bài thơ miêu tả khung cảnh một đêm trăng thanh tĩnh tuyệt đẹp chốn tha hương và qua đó thể hiện nỗi niềm trĩu nặng ưu tư, tình cảm da diết nhớ quê của một người con sèng xa quª GV: Bài[r]
Trang 1tuần 10
Tiết 37
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
(Tĩnh dạ tứ)
- Lý Bạch -
I Mục tiêu:
- Giúp học sinh cảm nhận được tình cảm của nhà thơ đối với quê hương thật là sâu
nặng Qua đó giúp học sinh thấy được các đặc điểm nghệ thuật nổi bật của nhà thơ
- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp trong trong một bài thơ tuyệt cú, và biện
pháp đối trong thơ
- Rèn luyện kỹ năng đọc, phân tích thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Tích hợp với TV ở bài Từ
trái nghĩa
- Giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất nước
II Chuẩn bị:
GV: Nghiên cứu sgk, sgv và các tài liệu tham khảo về thơ Lý Bạch, soạn giáo án
HS: Đọc và trả lời câu hỏi trong SGK
III Tiến trình lên lớp:
A ổn định tổ chức lớp (1’).
B Kiểm tra bài cũ (4’).
? Hãy đọc thuộc bài thơ Xa ngắm thác núi Lư
? Em có nhân xét gì về bức tranh thiên nhiên trong bài thơ này?
C Bài mới:
*Giới thiệu bài: Vọng nguyệt hoài hương (Trông trăng nhớ quê) là một đề tài
phổ biến trong thơ cổ phương Đông, cả Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam Ngay đối
với các nhà thơ đời Đường, ta cũng bắt gặp không ít bài, ít câu cảm động, man mác
một tình quê vơi đầy sâu nặng Để các em hiểu được phần nào tình yêu quê, nỗi nhớ
quê da diết của người con sống xa quê hàng nghìn dặm, giờ học hôm nay chúng ta tìm
hiểu bài thơ Tĩnh dạ tứ của nhà thơ Lý Bạch
GV: ở bài trước các em đã được tìm hiểu về nhà thơ Lí
Bạch
? Hãy trình bày những hiểu biết của em về nhà thơ Lí
Bạch?
? Qua sự chuẩn bị bài ở nhà em hãy cho biết bài thơ này
viết về chủ đề gì?
GV: Ngay từ thủa nhỏ Lí Bạch đã thường nên núi Nga
Mi ở quê nhà để ngắm trăng Từ năm 25 tuổi nhà thơ đã xa
quê
Bởi vậy khi xa quê mỗi lần nhìn thấy ánh trăng nhà thơ
lại nhớ đến quê hương Đây là một bài thơ viết dưới hình
I Giới thiệu tác giả, tác phẩm (5’)
1 Tác giả
2 Tác phẩm:
Hoàn cảnh sáng tác:
khi nhà thơ sống xa quê,
xa mãi, không có dịp trở lại quê hương
Nội dung: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là tình yêu quê hương, nỗi buồn nhớ quê hương da
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Giáo án chi tiết
Trang 2thức cổ thể mỗi câu từ 5 đến 7 chữ song không bị ràng
buộc bởi luật đối của thơ Đường
GV: Nêu yêu cầu đọc
Các em chú ý đọc với giọng chậm, trầm, buồn, tình cảm
và đọc với nhịp 2/3
GV: Đọc mẫu và gọi học sinh đọc lại và nhận xét
? Em hiểu đề bài “ Tĩnh dạ tứ” có nghĩa là gì?
- Tĩnh: yên tĩnh, thanh vắng
- Dạ: Đêm
- Tứ: Cảm nghĩ
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
? Những từ ngữ nào trong bài thơ được nhắc lại nhiều
lần
- Minh Nguyệt - Đầu
? Em hiểu nghĩa của những từ này như thế nào?
- Minh Nguyệt – Trăng sáng
- Đầu: đầu
GV: Trong bài này còn một số từ nữa về nhà các em tìm
hiểu
? Căn cứ vào số câu, số chữ em hãy cho biết bài thơ này
thuộc thể thơ nào?
- Thuộc thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
? Thể thơ này ta đã gặp trong bài thơ nào đã học
- Giống bài Phò giá về kinh
? Nhắc lại một số niêm, luật của thể thơ?
GV về niêm luật thì bài thơ này có điểm giống bài thơ
Phò giá về kinh vì số câu, số tiếng, cách gieo vần và lối đối
trong cách đối thanh thì bài thơ này không hoàn toàn đúng
luật: cụ thể là:
Do vậy không thể xếp bài thơ vào thể thơ Đường luật mà
là thơ cổ thể một thể thơ cũng có nguồn gốc từ Trung
Quốc nhưng ra đời trước thời Đường, thể thơ này chỉ cần
có vần bằng hoặc trắc không càn có đối, cũng không hạn
định số câu, số tiếng Tuy nhiên loại thường được sử dụng
là thể thơ 5 chữ hoặc 7 chữ Bài thơ Tĩnh dạ tứ xếp vào loại
thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể
? Hãy phát hiện trong bản dịch phiên âm và bản dịch
thơ có chỗ nào dịch chưa sát nghĩa
- Chữ quang là DT chỉ ánh sáng - bản dịch là rọi: động
từ chỉ hành động
- Chữ thượng (thượng sương) nghĩa là trên (DT) lại dịch
diết của nhà thơ khi phải sống xa quê
II Đọc và giải thích từ khó (5’)
*Thể thơ: ngũ ngôn tứ
tuyệt cổ thể
Trang 3là phủ cũng là một động từ.
- Chữ vọng (Ngắm, trông xa) lại chỉ dịch là nhìn cũng
chưa biểu đạt hết ý nghĩa của từ vọng
GV: Vậy việc dịch chưa sát nghĩa ấy có ảnh hưởng như
thế nào đến giá trị của bài thơ chúng ta cùng chuyển sang
tìm hiểu chi tiết bài thơ
GV: Gọi học sinh đọc hai câu thơ đầu cả 3 phần phiên
âm, và dịch nghĩa, dịch thơ
? Hai câu thơ đầu tác giả vẽ ra trước mắt chúng ta khung
cảnh gì?
- Một đêm trăng rất sáng
? Những từ ngữ nào cho em biết điều đó?
- Minh nguyệt quang: Minh: ánh sáng; Nguyệt: trăng
Quang: ánh sáng
? Em hãy tưởng tượng và miêu tả vẻ đẹp của đêm trăng
lúc ấy?
- Đó là một đêm trăng rất sáng, cả không gian tràn
ngập ánh trăng Trăng như một dòng suối mát dịu bao
trùm khắp vũ trụ bao la Trăng tràn ngập cả vào căn phòng
nhỏ
? Vậy trước khung cảnh đó nhà thơ đã cảm nhận ánh
trăng trong tư thế nào? - Nằm trên giường
? Chữ nào cho em biết điều này? - Sàng tiền
? Em có suy nghĩ gì về tư thế cảm nhận trăng ấy của nhà
thơ?
- Chắc nhà thơ đã vào giường nằm mà chưa ngủ Cũng
có thể nhà thơ đã ngủ rồi nhưng chợt tỉnh giấc phát hiện
thấy trăng sáng quá mà không thể ngủ lại được
GV: Thường thì các nhà thơ khi tả trăng, thưởng thức
trăng, người ta chọn những vị trí thích hợp để khơi nguồn
cảm hứng như Trần Đăng Khoa Sân nhà em sáng quá -
nhờ ánh trăng sáng ngời, còn Bác Hồ Khi ở trong tù thì
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt - (Người ngắm
trăng soi ngoài cửa sổ) Và nếu như vậy thì Lý Bạch cũng
có thể dùng án, trác tức là: bàn hoặc là đình tức hoặc sân
để nói về vị trí cảm trăng của mình Song thật lạ thay tác
giả lại dùng sàng tiền - Nằm trên giường
? Sử dụng vị trí miêu tả đó tác giả cho ta biết gì về trạng
thái ngắm trăng và khung cảnh đêm trăng?
- Đêm đã rất khuya, trăng cực sáng
- Tác giả đang trong trạng thái thao thức, mơ màng
không thể nào ngủ được
GV: Phải chăng cái ánh sáng tràn ngập đến khôn cùng
của đêm trăng đã đánh thức lòng thi nhân khiến thi nhân
thao thức không thể nào ngủ được
? Trong cái trạng thái mơ màng thao thức ấy, nhà thơ đã
cảm nhận như thế nào về cảnh đêm trăng?
- Nghi thị địa thượng sương: ngỡ là sương trên mặt đất
III Tìm hiểu chi tiết văn bản (20’)
1 Hai câu thơ đầu
Trang 4? Em có nhận xét gì về cách tả trăng của tác giả trong
câu thơ?
- Dùng các so sánh: trăng như là sương trên mặt đất
? Theo em vì sao nhà thơ lại có sự cảm nhận ấy?
-Vì trăng sáng và đẹp quá, trăng ràn rụa khắp không
gian khiến tác giả tưởng như đó là sương đêm
- Vì nhà thơ còn đang mơ màng và cảm thấy ngỡ ngàng
trước vẻ đẹp đêm trăng
GV: Có lẽ ở trong cảm nhận của thi nhân trăng đẹp và
thơ mộng như một bài thơ, trăng tìm đến bên người để làm
bạn Một tâm hồn lãng mạn như nhà thơ thì làm sao có thể
hững hờ được
Có một nhà thơ nổi tiếng ở Trung Quốc là Tiêu Cương
đã từng tả trăng như sau:
Dạ nguyệt tựa thu sương (Trăng sáng quá mà
chuyển thành màu trắng giống như sương)
? Hãy so sánh điểm khác biệt trong cách tả trăng của hai
nhà thơ này?
- Tiêu Cương dùng từ chỉ sự so sánh tựa còn Lý Bạch lại
dùng từ nghi (ngỡ) chỉ một trạng thái cảm xúc
? Theo em với việc miêu tả khác biệt ấy, Lý Bạch nhằm
mục dích gì ? - Làm nổi bật vẻ đẹp thơ mộng huyền ảo,
lung linh của đêm trăng Đồng thời bộc lộ một thoáng cảm
xúc rung động, ngỡ ngàng của mình trước đêm trăng
? Qua hai câu thơ đầu em thấy tâm trạng nhà thơ lúc này
như thế nào?
- Nhà thơ lúc này đang trằn trọc, thao thức
GV: Nghi thị địa thượng sơn (Ngỡ mặt đất phủ sương)
Chỉ một chữ nghi đã làm nổi bật tâm trạng nhà thơ Chúng
ta biết rằng Lí Bạch sáng tác bài thơ này khi ông đang phải
sống nơi đất khách quê người với bao gian khổ và ông luôn
nhớ về quê hương Thấy trăng sáng đầu giường tức là nhà
thơ đang nằm trên giường chứ không phải đang ngồi đọc
sách dưới trăng hay đang đứng ngoài trời để ngắm trăng
GV: Chỉ 5 chữ thôi song tác giả không chỉ gợi dậy một
sức sống mới mẻ có hồn, có sắc của đêm trăng mà còn bộc
lộ được cả cái rung đông nhẹ nhàng nhưng lắng đọng của
con người trước đêm trăng Phải là người yêu mến, say mê
và thực sự rung động trước vẻ đẹp bình dị của đêm trăng
mới có thể có được những câu thơ chan chứa cảm xúc đến
như vậy
? Vậy theo em, ở 2 câu thơ đầu bản dịch dịch chưa sát
nghĩa ở chỗ nào?
- Bản phiên âm chỉ có một động từ nghi nhưng bản dịch
thơ lại có 3 động từ ngỡ, rọi và phủ làm cho câu thơ mang
ý nghĩa chủ yếu là tả hành động của trăng làm giảm đi yếu
tố cảm xúc của nhà thơ, khiến người đọc dễ lầm tưởng câu
miêu tả vẻ đẹp huyền ảo
Trang 5? Vậy qua 2 câu thơ đầu em cảm nhận được nội dung
gì?
GV: Như vậy hai câu thơ mở đâu đã gợi một nguồn thơ,
và trăng chính là chất liệu tạo lên những vần thơ dào dạt
cảm xúc của nhà thơ
GV: Yêu cầu học sinh đọc hai câu thơ kết
? Trong những lúc mơ màng thơ nhìn ánh trăng ngỡ là
sương Để kiểm nghiệm lại ánh sáng của trăng nhà thơ đã
có hành động gì? - Cử đầu vọng minh nguyệt (Ngẩng đầu
ngắm vầng trăng sáng) Đê đầu tư cố hương (Cúi đầu nhớ
quê hương)
? Từ vị trí cảm nhận ánh sáng của trăng ở trên mặt đất
tác giả đã chuyển sang quan sát ánh sáng trăng ở vị trí
nào?
- Nhìn ra ngoài, nhìn lên bầu trời
? Từ ngữ nào trong câu văn cho ta biết được điều này?
- Từ vọng - trông xa.
GV: Từ chỗ thấy ánh trăng nơi đầu giường đến chỗ thấy
cả vầng trăng Vậy thì chỉ có trông ra xa mới thấy được cả
vầng trăng
? Điều này gợi cho em suy nghĩ gì?
- Nhà thơ đang cô đơn lạnh lẽo giữa đêm khuya
GV: Nhà thơ lúc này càng nhìn trăng càng thấy mình lẻ
loi
? Trong tâm trạng cô đơn lạnh lẽo này nhà thơ có suy
nghĩ gì?
- Để đầu tư cố hương –
(Cúi đầu nhớ cố hương)
GV: Ba câu thơ đầu là sự phát hiện, sự suy đoán của nhà
thơ về ánh trăng Qua đó thẻ hiện nỗi buồn cô đơn của một
nữ khách ly huơng Cử chỉ và tâm trạng nhà thơ lúc này đã
đan xen vào nhau
Trong thơ ca ta thường gặp sự liên hoàn khi nhìn cảnh
lạnh lẽo cô đơn hoang vắng thường gợi tâm trạng buồn
Bản thân Lí Bạch không cũng không tránh khỏi điều này
Hơn nữa Lí Bạch lại là kẻ xa quê hương lâu năm
? Em có nhận xét gì về cách sử dụng hình ảnh ở hai câu
thơ này? - Tác giả sử dụng phép đối giữa câu 3, 4
Cúi đầu Ngẩng đầu
Ngắm trăng sáng Nhớ quê cũ
? Em có suy nghĩ gì về hai hành động cử đầu và đê đầu?
- Hai hành động này hoàn toàn trái ngược nhau
+ Cử đầu: hướng lên cao, hướng ra ngoại cảnh
+ Đê đầu: Hướng vào nội tâm
? Hai hành động này diễn ra cùng một lúc có tác dụng
gì?
thơ mộng của đêm trăng đồng thời là lời bộc lộ cảm xúc thao thức bâng khâng của nhà thơ trước cảnh
2 Hai câu thơ kết
Trang 6- Nhấn mạnh nỗi nhớ quê hương đã in sâu trong lòng
của tác giả
GV: ở đây tác giả đã sử dụng phép đối rất chỉnh: cả đối
thanh, đối lời, đối ý để diễn tả nỗi nhớ quê cồn cào tha
thiết
? Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ của tác giả ở
2 câu thơ cuối?
- Từ ngữ cô đọng, giầu sức biểu cảm
- Sử dụng 2 lần chữ minh nguyệt
? Cách sử dụng từ ngữ như vậy còn có thêm tác dụng gì?
- Làm rõ hơn, cụ thể hơn cái chủ đề Vọng nguyệt hoài
hương của tác giả
? Với hành động ngắm trăng, cùng cách sử dụng ngôn
ngữ, hình ảnh của tác giả trong bài thơ, em cảm nhận
được gì từ 2 câu thơ cuối?
? Qua bài thơ em hiểu gì về tâm trạng nhà thơ?
- Nhà thơ yêu say mê cảnh đẹp thiên nhiên nhưng trong
tâm trạng buồn nhớ quê hương da diết
GV: Không phải đến câu thơ cuối cùng tác giả mới thể
hiện nỗi nhớ quê mà ngay câu thơ đầu đã ẩn chứa điều
này Với một người từng sống ở quê hương, gắn bó với biết
bao kỉ niệm, nhưng rồi phải chia xa, xa mãi không có ngày
trở lại như nhà thơ thì bài thơ chính là tiếng lòng, là tình
cảm tha thiết khôn nguôi của nhà thơ với quê hương
Điều đặc biệt dễ thấy ở bài thơ là tình cảm, tâm trạng
mà nhà thơ thể hiện trong bài thơ không chỉ của riêng tác
giả mà là tâm trạng, tình cảm của nhiều người cùng thời,
của mọi thời đại khi phải sống xa quê Đó chính là giá trị
điển hình của thơ Lý Bạch
GV: Gọi học sinh đọc lại toàn bộ bài thơ
? Em hiểu nhà thơ muốn nói điều gì qua hai câu thơ
này?
*Nhà thơ diễn tả nỗi nhớ quê cồn cào, da diết của người con sống xa quê
IV Tổng kết (7’)
1 Nghệ thuật: ? Trong bài thơ tác giả đã sử dụng thành công những biện
pháp nghệ thuật gì?
- Thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể, ngôn ngữ cô đọng, hàm súc, lời ít, ý nhiều
- Sử dụng phép đối tài tình
2 Nội dung: Với những biện pháp nghệ thuật đó, nhà thơ giúp em cảm
nhận nội dung gì?
- Bài thơ miêu tả khung cảnh một đêm trăng thanh tĩnh tuyệt đẹp chốn tha hương và qua đó thể hiện nỗi niềm trĩu nặng ưu tư, tình cảm da diết nhớ quê của một người con sống xa quê
GV: Bài thơ đã thể hiện nhẹ nhàng mà thấm thía tình quê hương sâu nặng của một người sống xa nhà trong đêm trăng thanh tĩnh
D Củng cố (3’).
? Hãy so sánh phần dịch thơ và phần phiên âm rồi ra nhận xét?
? Thông qua bài thơ em hiểu gì về nhà thơ Lý Bạch?
Trang 7- Một nhà thơ rất yêu thiên nhiên, có tâm hồn phóng khoáng, có tình cảm đậm đà sâu nặng với quê hương
E Hướng dẫn về nhà (1’).
- Nắm chắc nội dung văn bản
- Tập phát biểu cảm nghĩ về bài thơ này
- Tìm hiểu trước văn bản Hồi hương ngẫu thư
Tiết 38
Văn bản
Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê
(Hồi hương ngẫu thư)
Hạ Tri Chương
-I Mục tiêu:
- Qua bài học giúp các em thấy được cá tính độc đáo trong việc thể hiện tình cảm đối với quê hương của tác giả thật là sâu sắc Củng cố cho học sinh về thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Rèn luyện kỹ năng đọc phân tích so sánh đối chiếu phần phiên âm và phần dịch thơ
- Giáo dục các em lòng yêu quê hương đất nước
II Chuẩn bị.
GV: Đọc và soạn giáo án
HS: Đọc và trả lời các câu hỏi trong SGK
III Tiến trình lên lớp.
A ổn định tổ chức lớp (1’).
B Kiểm tra (4’).
? Đọc diễn cảm bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
? Qua bài thơ này em hiểu gì về tình cảm của nhà thơ đối với quê hương?
C Bài mới.
* Giới thiệu bài: mỗi nhà thơ tuỳ theo từng hoàn cảnh lại có những cách thể hiện
tình cảm ấy một cách riêng biệt Để các em thấy được nét riêng biệt ấy của nhà thơ Hạ Tri Chương, giờ học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ Hồi hương ngẫu thư
? Đọc phần chú thích em thấy thân thế, sự nghiệp nhà
thơ Hạ Tri Chương có đặc điểm gì nổi bật?
GV: Ông là người học giỏi đỗ đạt cao, học tập và làm
quan ở kinh đô Trường An hơn 50 năm Ông thích làm
thơ, uống rượu, tính tình phóng khoáng, là bạn thân của
nhà thơ Lí Bạch
- Ông để lại 20 bài thơ trong đó Hồi hương ngẫu thư
là nổi tiếng nhất
? Theo em bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
I Giới thiệu tác giả tác phẩm
(5’)
1 Tác giả:
Hạ Tri Chương (659-744)
- Làm quan dưới thời
Đường tại kinh đô Trường
An
2 Tác phẩm:
*Hoàn cảnh sáng tác: có thể trong chuyến về quê
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Trang 8GV: Theo một số tài liệu hiện có thì đến năm744 tức
lúc ông 86 tuổi, ông mới về quê trong sự lưu luyến của
nhà vua, thái tử và bè bạn ở kinh đô Sau khi về quê chưa
đầy năm nhà thơ qua đời
GV: Yêu cầu đọc
Đọc với giọng nhẹ nhàng trầm lắng Chú ý đọc theo
nhịp 4/3 riêng câu 4 đọc với nhịp 2/5
Gọi học sinh đọc và nhận xét, sửa cách đọc cho học
sinh
? Em hiểu gì về từ Hồi hương ở trên?
- Hồi – trở về
- Hương – làng, quê hương
? Hồi hương có nghĩa là gì?
- Hồi hương – Trở về quê hương
? Ngẫu thư có nghĩa là gì? (Ngẫu: tình cờ; thư: chép,
viết, ghi lại)
? Từ đó em hiểu nhan đề bài thơ này như thế nào?
- Ngẫu nhiên viết chứ không phải tình cảm bộc lộ một
cách ngẫu nhiên
? Căn cứ nhan đề bài thơ, cho biết nhà thơ có ý định
viết bài thơ này không? (không có ý định)
- GV: Tuy không có ý định song bài thơ vẫn được ra
đời và lại là bài thơ rất hay Từ nào cho em biết đièu đó?
- Ngẫu thư
? Vì sao tác giả lại viết như vậy?
- Có lẽ cái hoàn cảnh về quê của nhà thơ sau lâu ngày
xa cách đã tác động, khơi nguồn cảm hứng để nhà thơ
ngẫu nhiên mà sáng tác bài thơ
? Em có nhận xét gì về thể thơ ở hai bản thơ này
- Phiên âm: ở thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Dịch thơ: ở thể thơ lục bát
GV: Vì vậy khi đọc bản dịch thơ các em phải đọc với
cách ngắt nhịp khác với nguyên bản của thể thơ
? So sánh bản phiên âm với các bản dịch thơ em thấy
có chỗ nào chưa sát nghĩa?
Câu 1 bản dịch 1 làm rõ phép đối chỉnh 3/3 nhưng câu
2 dịch còn thô: (tóc đà khác bao)
Bản dịch 2 câu 1 phép đối chưa thật chỉnh (trẻ đi, già
ở lại nhà) nhưng câu 2 lại dịch thoát và có hồn hơn
(sương pha mái đầu)
? Trong bài thơ này từ ngữ nào được nhắc lại nhiều
lần? - Tương (cùng)
? Tìm từ Hán việt có cùng yếu tố tương với từ tương ở
trên? - Tương đồng, tương thân, tương trợ
? Hãy giải nghĩa từ Hán Việt Hồi- trở về
sau bao năm xa cách
* Nội dung: Bài thơ thể hiện tình cảm quê hương sâu nặng của nhà thơ khi vừa đặt chân về tới quê nhà sau bao năm xa xứ
II Đọc và tìm hiểu chú thích (5’)
*Thể thơ: thất ngôn tứ
tuyệt Bản dịch theo thể thơ: lục bát
Trang 9? Tìm từ Hán việt có cùng yếu tố hồi với từ hồi ở trên?
(Hồi âm, hồi thư, hồi cứ )
? Giải nghĩa các yếu tố Hán Việt có trong bài?
- Đại: to, lớn
- Mấn mao: lông, tóc
GV: Tuy nhiên trong bài thơ này ta cần hiểu từ đại là
rất già, mấn mao là tóc
Để hiểu được cái hay, cái đặc sắc của bài thơ chúng ta
đi tìm hiểu chi tiêt văn bản
Gọi hs đọc 2 câu đầu bản phiên âm, bản dịch thơ
? Hai câu thơ đầu tác giả đã diễn tả sự việc gì?
- Thiếu tiểu li gia, lão đại hồi (Trẻ rời nhà ra đi, đến
già mới trở về nhà)
? Những từ ngữ nào diễn tả điều đó?
- Thiếu tiểu - lão đại hồi
? Hãy giải nghĩa những từ đó?
- Thiếu tiểu: rất trẻ; lão đại: rất già
GV: Thời gian tác giả xa nhà không phải là 1 năm, 2,
3 năm mà là dài hơn nửa thế kỉ, gần suốt một đời người
? Em có nhận xét gì về thời gian tác đã giả rời xa quê
hương?
- Nhà thơ đã rời xa quê hương đã rất lâu
? Con người xa quê hương lâu như vậy khi trở về đã có
sự thay đổi gì?
- Hương âm vô cải mấn mao tồi
(Tiếng nói không đổi, tóc mai đã rụng)
? ở hai câu thơ này tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì?
- Sử dụng phép đối Đối câu với câu, vế với vế
- Từ đối từ : đi về, giữa cái không đổi với cái thay
đổi
? Biên pháp nghệ thuật ấy đã có tác dụng gì?
- Nhấn mạnh thời gian xa quê lâu ngày đã làm thay
đổi vóc dáng con người nhưng tiếng nói vẫn không hề
thay đổi
? Em có suy nghĩ gì về sự không đổi đó?
- Dù xa quê hương nhưng tác giả vẫn gĩư được bản
chất của quê hương
- GV: Giọng quê là giọng nói mang đậm bản sắc riêng
một vùng quê
? Sử dụng chi tiết tiếng nói không thay đổi nhà thơ
cómục đích gì? - Nêu bật tình cảm gắn bó với quê hương
của nhà thơ
GV: Giọng quê là lời ăn tiếng nói hàng ngày, nó biểu
hiện chất quê, hồn quê trong đó Nói giọng quê không
thay đổi chính là cách để nhà thơ dãi bày, nhấn mạnh
tình cảm, nỗi niềm riêng tư với quê hương Qua năm
III Tìm hiểu chi tiết văn bản (20’)
1 Hai câu thơ đầu
* Thể hiện tình cảm đậm
đà thắm thiết với quê hương của một con người
xa quê lâu ngày vẫn không
hề thay đổi
Trang 10tháng thời gian tình cảm đó vẫn không hề thay đổi
? Vậy qua đây em cảm nhận được điều gì qua hai câu
thơ này?
GV: Sự thay đổi về vóc dáng, tuổi tác là do quy luật
khách quan còn tiếng nói khó có thể thay đổi được vì
đây là đặc trưng của mỗi miền quê Mượn chi tiêt đó,
nhà thơ đã thể hiện một tấm lòng son sắt thuỷ chung,
đôn hậu rất đáng được tôn trọng ngợi ca
? Vậy hãy hình dung tâm trạng của nhà thơ trên đường
về quê?
- Nhà thơ cảm thấy hồi hộp xốn xang, mong gặp lại
người thân trong nỗi niềm mừng vui khôn tả xiết
GV: Vậy ta hãy xem ước mong ấy của nhà thơ có thực
hiện được không
Gọi HS đọc hai câu thơ cuối
? Khi xa quê lâu ngày nay trở về điều gì khiến tác giả
bất ngờ?
- Nhi đồng tương kiến, bất tương thức
Tiếu vấn khách tòng hà xứ lai
? Em hiểu hai câu thơ này như thế nào?
- Khi về đến quê chẳng còn ai nhận ra mình nữa Trẻ
con trong làng tưởng khách đến làng chơi
? Tại sao trẻ con lại nhầm tưởng tác giả là khách?
- Vì nhà thơ đã xa quê lâu ngày: khi ông ra đi còn trẻ
và khi ấy bọn trẻ còn chưa có mặt
GV: Và ngay cả người lớn cũng không nhận ra ông,
bởi vì thời gian đã làm ông thay đổi quá nhiều
? Trước sự có mặt của nhà thơ bọn trẻ đã có thái độ
gì?
- Tiếu vấn khách tòng hà xứ lai
(Cười hỏi: Khách ở nơi nào đến chơi)
? Nghe câu hỏi của bọn trẻ theo em tác giả đã có thái
độ như thế nào?
- Nhà thơ ngạc nhiên, ngậm ngùi xót xa
GV: Nhà thơ vẫn được sinh ra và lớn lên ở đây khi về
không ai nhận ra Lũ trẻ con đón người con của làng trở
về mà hoá ra đón một vị khách Những người cùng lứa
với ông chắc không còn ai
? So sánh cách ngắt nhịp ở hai câu thơ đầu với 2 câu
thơ cuối có điểm gì khác nhau?
- Hai câu đầu ngắt nhịp 4/3
- Câu 3 nhịp 4/3, câu 4 nhịp 2/5
? Sự thay đổi cách ngắt nhịp đó có ảnh hưởng như thế
nào đến giọng điệu của 2 câu thơ
- Hai câu đầu giọng bình thản, khách quan
- Hai câu cuối có vẻ hóm hỉnh nhưng trầm buồn đượm
vẻ ngậm ngùi
? Cách ngắt nhịp và sự thay đổi giọng điệu của bài thơ
2 Hai câu thơ cuối