Văn bản: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH TĨNH DẠ TỨ -Lí Bạch-A- Mục tiêu bài học:Giúp HS: - Thấy được tình cảm sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương.. - Thấy được 1 số đặc điểm NT của
Trang 1Văn bản: CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
(TĨNH DẠ TỨ) -Lí
Bạch-A- Mục tiêu bài học:Giúp HS:
- Thấy được tình cảm sâu nặng của nhà thơ đối với quê hương
- Thấy được 1 số đặc điểm NT của bài thơ: Hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên, bình dị, tình cảm giao hoà
- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp 2/2 trong bài thơ tuyệt cú, thủ pháp đối
và tác dụng của nó
B- Chuẩn bị:
- Gv: Bảng phụ chép bản phiên âm và giải nghĩa yếu tố HV Những điều cần lưu ý: Trong 4 bài tuyệt cú ở sgk thì 3 bài thất ngôn đều là thơ Đường luật, còn bài này là ngũ ngôn cổ thể
-Hs:Bài soạn
C-Tiến trình lên lớp:
I-HĐ1:Khởi động(5 phút)
1.Ổn định lớp
2.Kiểm tra:
Đọc thuộc lòng bản phiên âm và bản dịch thơ bài Xa ngắm thác núi Lư và nêu cảm nhận của em về nội dung, nghệ thuật của bài thơ? (Trả lời dựa vào ghi nhớ-sgk-112)
3.Bài mới:
“Vọng nguyệt hoài hương”- Trông trăng nhớ quê - Là 1 đề tài phổ biến trong thơ cổ TQ Vầng trăng đã trở thành biểu tượng truyền thống quen thuộc Xa quê trăng càng sáng, càng tròn, càng gợi nỗi nhớ quê Bản thân hình ảnh vầng trăng
1 mình trên bầu trời cao thăm thẳm trong đêm khuya thanh tĩnh đã đủ gợi lên nỗi sầu xa xứ Trăng mùa thu, lại càng có sức gợi nỗi nhớ nhà, nhớ quê Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh đã chọn đề tài ấy nhưng vẫn mang lại cho người đọc cả nghìn năm nay biết bao rung cảm sâu xa
Trang 2II-HĐ2:Đọc hiểu văn bản(25 phút)
- Chúng ta đã được làm quen với nhà thơ Lí Bạch
qua bài thơ Xa ngắm thác núi Lư Vậy em hãy
nhắc lại 1 vài nét về tác giả Lí Bạch?
- Vì sao Lí Bạch lại được mệnh danh là “Tiên thơ”
(Làm thơ rất nhanh và rất hay)
Gv: Lí Bạch thường viết về đề tài: chiến tranh,
thiên nhiên, tình yêu, tình bạn
- Bài thơ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh thuộc đề
tài nào?
- Gv: nêu xuất xứ của bài thơ:
+Hd đọc: Giọng chậm, buồn để thể hiện được tình
cảm nhớ quê của tác giả, nhịp 2/3
- Gv: Giải nghĩa yếu tố HV (bảng phụ)
- Giải thích từ khó: Hs đọc chú thích
- Dựa vào số câu, số tiếng trong bản phiên âm và
bản dịch thơ, em hãy cho biết bài thơ được viết
theo thể thơ nào? Bài thơ có vần không? Vần ở
đâu? (câu 2,4)
- Ta đã gặp thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt ở bài thơ
nào? (Phò giá về kinh - Trần Quang Khải)
- Gv: Bài Phò giá về kinh của Trần Quang Khải)
là thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật, còn bài
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh là thể thơ ngũ
ngôn tứ tuyệt cổ thể Cổ thể là thể thơ xuất hiện
trước đời Đường, không gò bó về niêm luật như
thơ Đường, không cần có đối và không hạn định
số câu
A-Tìm hiểu bài:
I- Tác giả – Tác phẩm:
1- Tác giả: Lí Bạch (sgk-111).
2- Tác phẩm: Bài thơ do Tương
Như dịch, in trong thơ Đường -Tập II (1987)
II- Kết cấu:
- Thể thơ: ngũ ngôn tứ tuyệt cổ thể
Trang 3+ Bây giờ chúng ta đi tìm hiểu bài thơ theo bố
cục 2/2
+Hs đọc 2 câu đầu ở bản phiên âm và bản dịch
thơ
- Hai câu đầu tả cảnh gì, ở đâu? (tả cảnh ánh
trăng, ở đầu giường: sàng tiền, nguyệt)
- Cảnh ánh trăng được miêu tả qua những từ ngữ
nào? (minh, quang, sương)
- Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ của
tác giả?
- Những từ đó đã gợi tả ánh trăng như thế nào?
- Gv: Chữ “sàng” cho thấy trăng sáng đầu giường,
nghĩa là nhà thơ đang nằm trên giường thao thức
không ngủ được Chữ “nghi”: ngỡ là, tưởng là và
chữ “sương” đã xuất hiện 1 cách tự nhiên, hợp lí
Vì trăng quá sáng trở thành màu trắng giống như
sương là điều có thật
- Hai câu thơ đầu gợi cho ta thấy vẻ đẹp của trăng
như thế nào?
- Hai câu thơ đầu chỉ thuần tuý tả cảnh hay vừa tả
cảnh, vừa tả tình?
- Gv:Từ “nghi” chỉ trạng thái của nhân vật trữ
tình, ẩn chứa tình cảm của thi nhân, vừa tả trạng
thái bâng khuâng, ngỡ ngàng, vừa tả cử chỉ của
người đang nằm trên giường “cúi đầu” xuống nhìn
mặt đất, nhìn vào mông lung, nhớ đất, nhớ người
Đó chính là tả tình
- Gv: Hai câu thơ đầu vừa tả cảnh, vừa tả tình, còn
2 câu cuối thì sao?
+Hs đọc 2 câu thơ cuối (Bản phiên âm và dịch
III-Phân tích:
1- Hai câu thơ đầu:
- Sàng tiền minh nguyệt quang, Nghi thị địa thượng sương
- Đầu giường ánh trăng rọi, Ngỡ mặt đất phủ sương
-> Sử dụng 1 loạt các từ ngữ gợi
tả
ánh trăng rất sáng giống như sương trên mặt đất
=> Gợi vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh
Trang 4- Hai câu cuối tả cảnh hay tả tình?
- Cảnh và tình được tả thông qua những từ ngữ
nào? (cảnh: minh nguyệt, tình: tư cố hương)
- Cử đầu và đê đầu là chỉ hành động của ai? (chỉ
hành động của nhân vật trữ tình)
- Hai hành động này như thế nào với nhau? (đối
nhau)
- Đối có tác dụng gì? (làm cho câu thơ cân đối,
nhịp nhàng)
- Em có nhận xét gì về cách sd từ ngữ của tác giả?
Việc sử dụng 1 loạt ĐT như vậy có tác dụng gì?
- Gv: Nếu ở 2 câu thơ trên, nhà thơ tả ngoại cảnh
trước, nội tâm sau, thì đến đây cảnh và tình, cử chỉ
và tâm trạng hài hoà đan xen không thể tách bạch
Hành động ngẩng đầu xuất hiện như 1 động tác tất
yếu để kiểm nghiệm sương hay trăng? ánh mắt
nhà thơ chuyển từ trong ra ngoài, từ mặt đất lên
bầu trời, từ chỗ chỉ thấy ánh trăng đến chỗ thấy
được cả vầng trăng xa Và khi thấy được vầng
trăng cũng đơn côi lạnh lẽo như mình, lập tức nhà
thơ lại cúi đầu, không phải để nhìn sương nhìn
ánh trăng 1 lần nữa, mà để nhớ về quê hương,
nghĩ về quê xa
- Vì sao tác giả nhìn trăng sáng lại gợi nỗi nhớ
quê? (Dựa vào chú thích - sgk-124)
- Nhan đề của bài thơ là Tĩnh dạ tứ (Cảm nghĩ
trong đêm thanh tĩnh), vậy cảm nghĩ mà tác giả
muốn thể hiện trong bài thơ là cảm nghĩ gì ?
III-HĐ3:Tổng kết(5 phút)
- Cách sử dụng từ ngữ của tác giả có gì đáng chú
2- Hai câu thơ cuối:
- Cử đầu vọng minh nguyệt,
Đê đầu tư cố hương
- Ngẩng đầu nhìn trăng sáng, Cúi đầu nhớ cố hương
-> Phép đối,
->Sử dụng 1 loạt ĐT chỉ hoạt động, trạng thái, tính chất của sự vật - Gợi tả tâm trạng buồn, nhớ quê hương
Trang 5- Bài thơ được biểu đạt bằng phương thức nào?
- Qua 2 bài thơ xa ngắm thác núi Lư và Cảm nghĩ
trong đêm thanh tĩnh, em hiểu thêm gì về tâm hồn
và tài năng của Lí Bạch?
IV-HĐ4:Luyện tập, củng cố(5 phút)
- Em hãy chỉ ra các động từ có trong bài thơ? Và
chỉ ra vai trò liên kết ý thơ của nó? Tìm CN cho
các ĐT ấy? Chúng bị lược bỏ nhằm mục đích gì?
V-HĐ5:Đánh giá(3 phút)
-Đọc lại bài thơ cho biết tình cảm của tác giả được
thể hiện trong bài?
VI-HĐ6:Dặn dò(2 phút)
-VN học thuộc bài thơ, soạn bài “Hồi hương ngẫu
thư”
=> Tình yêu và nỗi nhớ quê da diết
IV-Tổng kết:*Ghi nhớ: sgk
(124 )
- Từ ngữ giản dị, tinh luyện
- Miêu tả kết hợp với biểu cảm
B-Luyện tập:
Trang 6- Động từ: Nghi, cử, vọng, đê, tư (ngỡ, ngẩng, nhìn, cúi, nhớ)
- CN là nhân vật trữ tình (nhà thơ) bị tỉnh lược Đó là điều tạo nên sự thống nhất, liền mạch của các câu thơ, bài thơ