Gián án giao an sinh 9 ki 2 day du

+ Nêu các nhóm nhân tố sinh thái Giáo viên giải thích các nhân tố sinh thái Học sinh làm bài tập theo nội dung bảng 41.2 Giáo viên chữa bài tập Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi

Trang 1

Trờng THCS Hoàng Long Năm học 2010 - 2011

Ngày soạn: 09/01/2010

Ngày giảng: /01/2010

Tiết 37: Thoái hoá giống do tự thụ phấn

và do giao phối gần

I.Mục tiêu : Học xong bài này học sinh có khả năng :

- Biết đợc phơng pháp tạo dòng thuần ở cây giao phấn

- Giải thích đợc sự thoái hoá của tự thụ phấn bắt buộc ở cây giao phấn và giao phốigần ở động vật

- Nêu đợc vai trò của tự thụ phấn và giao phối gần trong chọn giống

- Rèn luyện kĩ năng tự nghiên cứu với SGK, trao đổi theo nhóm và quan sát phân tích

1 Bài mới : Giáo viên giới thiêu bài mới

Hoạt động I : Hiện tợng thoái hoá

Học sinh nghiên cứu thông tin SGk thảo

luận theo nhóm

+ Hiện tợng thoái hoá do tự thụ phấn ở cây

giao phấn biểu hiện nh thế nào ?

+ Giao phối gần là gì ? Gây ra những hậu

quả nào ở động vật ?

1 Hiện tợng thoái hoá do tự thụ phán

ở cây giao phấn

Các cá thể của các thế hệ lai kế tiếp có sứcsống kém dần biểu hiện ở các dấu hiệu nh:Phát triển chậm,chiều cao cây và năng suấtgiảm dần, nhiều cây bị chết có thể bộc lộcác đặc điểm có hại

2 Hiện tợng thoái hoá do giao phối gần ở động vật

a Giao phối gần : Là sự giao phối giãcon cái sinh ra từ một cặp bố mẹhoặc giữa bố mẹ và con cái

b Thoái hoá do giao phối gần :Thờngxảy ra các hiện tợng thoái hoá, sinhtrởng và phát triển yếu, khả năng sinhsản giảm , có thể sinh ra hiện tợngquoái thai, dị tật bẩm sinh, chết non HOạt động II: Nguyên nhân của hiện tợng thoái hoá

Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu sơ

đổ 34.3 SGK và trả lời câu hỏi

+ Qua các thế hệ tự thụ phấn hoặc giao phối

cận huyết tỉ lệ đồng hợp và thể dị hợp biến

đổi nh thế nào ?

+ Tại sao tự thụ phấn ở cây giao phấn và

giao phối gần ở động vật lại gây ra hiện

t-ợng thoái hoá ?

- Qua các thế hệ , tự thu phấn ở cây giaophấn và giao phối gần ở động vật tỉ lệ đồnghợp tăng, thể dị hợp giảm dần, gây ra hiệntợng thóai hoá vì các gen lặn có cơ hội gặpnhau

- Các gen lặn gặp nhau sẻ gây ra hiện tợngthoái hoá

Chu Đức Thuyết Giáo án sinh 9 1

Trang 2

HOạt động III: Vai trò của phơng pháp tự thụ phấn bắt buộc

và giao phối cận huyết trong chọn giống

+ Thế nào là thụ phấn bắt buộc ?

Giáo viên lấy vị dụ minh hoạ

+Tạo sao tự thụ phấn bắt buộc và giao phối

gần gây ra hiện tợng thoái hoá nhng những

phơng pháp này vẫn đợc sử dụng trong

chọn giống ?

Phơng pháp tự thụ phấn bắt buộc và giao phối gần có tác dụng củng cố và duy trì một

số tính trạng mong muốn , tạo dòng thuần, thuận lợi cho việc đánh giá kiểu gen từng dòng, phát hiện gen xấu để loại bỏ khỏi quần thể

KL : Trong chọn giống ngời ta sử dụng các phơng pháp này để củng cố và duy trì một số tính trạng mong muốn , tạo

dòng thuần

3.Củng cố Học sinh đọc kết luận chung SGK Vì sao tự thụ phấn bắt buộc ỏ thực vật và giao phối gần ở động vật có thể gây ra hiện tợng thoái hoá? Vì sao trong chọn giống ngời ta vẫn sử dụng phơng pháp tự thụ phấn bắt buộc và giao phối gần ? 4.Dặn dò : Học kĩ bài, trả lời 2 câu hỏi SGK Tìm hiểu trớc bài 35 IV rút kinh nghiệm giờ dạy

Ngày soạn: 10/01/2010 Ngày giảng: 13/01/2010 Tiết 38 u thế lai I.Mục tiêu: Học xong bài này học sinh có khả năng : - Nêu đợc khái niệm u thế lai, cơ sở di truyền của hiện tợng u thế lai - Xác định đợc các phơng pháp thờng dùng trong tạo u thế lai - Nêu đợc phơng pháp lai kinh tế và các phơng pháp thờng dùng trong lai kinh tế - Rèn kĩ năng quan sát, thảo luận theo nhóm và tự nghiên cứu Sgk II.Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 35 SGK III.HOạt động dạy và học 1 Kiểm tra bài cũ : Tại sao tự thụ phấn bắt buộc ở cây giao phấn và giao phối gần ở động vật qua nhiều thế hệ có thể gây ra hiện tợng thoái hoá ? Cho ví dụ 2 Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài học

HOạt động I : Tìm hiểu hiện tợng u thế lai

- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu

SGk và quan sát kênh hình 35 SGK

Trang 3

-Học sinh nghiên cứu thông tin ghi nhớ

kiến thức và trả lời câu hỏi

+ u thế lai là gì ?

+ Cho ví dụ về u thế lai ở động vật và ở

thực vật

Giáo viên : Giảng thêm : u thế lai biểu hiện

rõ nhất trong truờng hợp lai giữa các dòng

có kiểu gen khác nhau Tuy nhiên u thế lai

biểu hiện cao nhất ở F1 sau đó giảm dần

qua các thế hệ sau

- u thế lai là hiện tợng con lai F1 có sứcsống cao hơn, sinh trởng nhanh và pháttriển mạnh, chống chịu tốt, các tính trạng vềhình thái và năng suất cao hơn trung bìnhgiữa hai bố mẹ hoặc vợt trội cả hai bố mẹ

Ví dụ : Cây và bắp ngô của cây lai F1 vợttrội cây và bắp ngô của hai cơ thể làm bốmẹ.( hai dòng tự thụ phấn )

HOat động II : Nguyên nhân của hiện tợng u thế lai

Học sinh nghiên cứu thông tin ở SGK và

thảo luận theo nhóm

+ Tai sao khi lai hai dòng thuần , u thế lai

biểu hiện rõ nhất ?

+ Tại sao u thế lai biểu hiện rõ nhất ở thế

hệ F1, sau đó giảm dần qua các thế hệ ?

Giáo viên giảng thêm ngòi ta cho rằng các

tính trạng số lợng do nhiều gen trội qui

định

ở hai dạng bố mẹ thuần chủng, nhiều gen

lặn ở dạng đồng hợp tử biểu lộ một số đặc

điểm xấu Khi chúng lai với nhau các gen

trội có lợi đợc bảêu hiện ỏ F1 :

Ví dụ :

P : AAbbCC X aaBBcc

F1 AaBbCc

Kết luận : Khi lai giữa hai dòng thuận thì

u thế lai biểu hiện rõ nhất Vì các gen trội

có lợi đợc biểu hiện ở F 1

ở thế hệ lai F 1 u thế lai biểu hiện rõ nhất sau đó giảm dần Vì ở F 1 các cặp dị hợp có

tỉ lệ cao nhất sau đó giảm dần

Muốn duy trì u thế lai phải dùng biện phápnhân giống vô tính bằng ( giâm, chiết, ghép)

HOạt động III Các phơng pháp tạo u thế lai

Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu

thông tin SGK và trả lời câu hỏi

+ ở thực vật ngời ta thờng sử dụng các

ph-ơng pháp tạo u thế lai nào ?

2 Phơng pháp tạo u thế lai ở vật nuôi.

- Lai kinh tế là cho giao phối giữa cáccặp nuôi bố mẹ thuộc hai dòng thuầnkhác nhau rồi dùng con lai F1 làm sảnphẩm

- Không dùng con lai kinh tế để laigiống là vì: Con lai kinh tế có nhiều cặpgen dị hợp rồi sau đó giảm dần ở các thế

hệ sau

3.Củng cố :

-u thế lai là gì ? Cho biết cơ sở di truyền của hiện tợng trên? Tại sao không dùng cơthể lai F1 để nhân giống? Muốn duy trì u thế lai thì phải dùng biện pháp gì ?

-Lai kinh tế là gì? ở nớc ta lai kinh tế đợc dùng dới hình thức nào? Cho ví dụ

- Học sinh đọc kết luận bài học

Trang 4

4.Dặn dò : Về nhà học kĩ bài , tìm hiểu trớc bài 36

IV

rút kinh nghiệm giờ dạy

Ngày soạn: 16/01/2010

Ngày giảng: 19/01/2010

Tiết 39 : Các phơng pháp chọn lọc

I.Mục tiêu : Học xong bài này học sinh phải :

- Trình bày đợc phơng pháp chọn giống hàng loạt một lần và nhiều lần thích hợp phù hợp với từng đối tợng và biết đợc nhũng u điểm của các phơng pháp chọn lọc

- Trình bày đợc phơng pháp chọn lọc cá thể, những u thế và nhợc điểm so với phơng pháp chọn lọc hàng loạt Biết sử dụng phơng pháp chọn giống tuỳ theo từng đối tợng thích hợp

II.Đồ dùng dạy học : Phóng to sơ đồ 36.1 , 36.2 SGK

III.HOat động dạy và học :

1 Kiểm tra bài cũ :

- u thế lai là gì ? Cho biết cơ sở di truyền của hiện tợng trên? Tại sao không dùng cơ thể lai F1 để nhân giống?

2 Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài mới

Hoạt động I : Vai trò của chọn lọc trong chọn giống

thông tin và trả lời câu hỏi

- Vì sao trong chọn giống ngời ta phải chọn

lọc ?

- Giáo viên giảng thêm : Tuỳ theo mục

đính chọn giống mà ngời ta lựa chọn các

phơng pháp thích hợp

Trong thực tế thờng có hai phơng pháp

chọn giống cơ bản: Chọn lọc hàng loạt và

chọn lọc cá thể

 Chọn giống cần phải chọn lọc mới chọn

đợc giống tốt có năng suất cao Vai trò của chọn lọc trong chọn giống :

- Phục hồi lại các giống đã bị thoái hoá

- Đánh giá chọn lọc với các giống mới đợc tao ra nhằm tạo ra đợc giống mới hay cải biến những giống cũ

Hoạt động II : CHọn lọc hàng loạt

- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu

thông tin

- Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát sơ

đồ 36.1

+Thế nào là chọn lọc hàng loạt một lần ?

+Thế nào là chọn lọc hàng loạt hai lần ?

+Chọn lọc hàng loạt một lần và chọn lọc

hàng loạt hai lần giống và khác nhau chổ

nào ?

 Giống nhau : Đều chọn cây u tú cho vụ sau, đơn giản dễ làm ít tốn kém, dễ ắp dụng rộng rãi tuy nhiên chỉ dựa vào kiểu hình nên dễ nhầm lẫn

Khác nhau :

Trang 5

Học sinh thảo luận và làm bài tập ở phần

hoạt động

Cử đại diện trình bày

Giáo viên bổ sung và hoàn chỉnh giải thích

cho học sinh hiều :

Đối với giống lúa A nên chọ hình thức chọn

lọc hàng loạt một lần vì giống lúa A mới

bắt đầu giảm độ đồng đều về chiều cao và

thời gian sinh trởng Còn giống lúa B nên

chọn hình thức hàng loạt hai lần vì giống

lúa B đã có sự sai khác nhiều về hai tính

trạng trên

Chọn lọc hàng loạt hai lần cho tiếp tục gieo trồng rồi chọn lọc thêm một lần nữa

HOạt động III : Chọn lọc cá thể

Học sinh nghiên cứu thông tin

Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát kĩ sơ

đồ 36.2

+ Thế nào là chọn lọc cá thể

+ Phơng pháp chọn lọc cá thể có u và nhợc

điểm gì ?

- Chọn lọc cá thể là chọn lấy một ít cá thể tốt, nhân lên một cách riêng rẽ theo từng dòng nhờ đó mà kiểu gen của mỗi cá thể

đ-ợc kiểm tra

- Chọn lọc cá thể phối hợp đợc chọn lọc dựa trên kiểu hình với việc kiểm tra kiểu gen, thích hợp với cây tự thụ phấn

- Hạn chế chọn đợc giống ít

3.Củng cố :

- Phơng pháp chọn lọc một lần và chọn lọc hai lần đợc tiến hành nh thế nào? Có u, nhợc

điểm gì ?

- Phơng pháp chọn lọc cá thể đợc tiến hành nh thế nào ? có u nhợc điểm gì so với phơng pháp chọn lọc hàng loạt và thích hợp với đối tợng nào ?

Học sinh đọc kết luận chung

4.Dặn dò : Về nhà học kĩ bài , tìm hiểu thêm các biện pháp chọn giống ở dịa phơng

IV

rút kinh nghiệm giờ dạy

Ngày soạn: 23/01/2010

Ngày giảng: 26/01/2010

Tiết 40 Thành tựu chọn giống ở Việt Nam

- Trình bày đợc các phơng pháp thờng sử dụng trong chọn giống vật nuôi cây trồng

- Xác định đợc phơng pháp cơ bản trong chọn giống

Trang 6

- Nêu đợc những thành tựu trong chọn giống vật nuôi cây trồng

- Rèn kĩ năng tự nghiên cứu với SGk và thảo luận theo nhóm

II.Ph ơng tiện dạy học :

Học sinh chuẩn bị phiếu học tập ghi nội dung các dạng gây đột biến

III.Hoạt động dạy và học :

1 Kiểm tra bài cũ : Phơng pháp chọn lọc một lần và nhiều lần đợc tiến hành nh thếnào ? Có u nhợc điểm gì và thích hợp với đối tợng nào ?

2 Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài

Hoạt động I : Tìm hiểu thành tựu chọn giống cây trồng

- Giáo viên nêu vấn đề : Dựa vào các qui

luật di truyền , biến dị Kĩ thuật phân tử tế

bào ở Việt Nam đã tạo ra hàng loạt giống

cây trồng vật nuôi thông qua 4 phơng pháp

Phối hợp giữa lai

hu tính vẳ lí đột

biến

Lai hữu tính rồi xử

lí đột biến và chọnlọc các cá thể u tú

để tạo giống mới

ma có biến dị hoặc

đột biến xô ma đểtạo dòng mới Học sinh nghiên cứu thông tin ở SGK để

tìm hiểu ví dụ trong thực tế

1.Gây đột biến nhân tạo :

a.Gây đột biến nhân tạo rồi chọn cá thể để chọn giống mới

( Học sinh tìm hiểu các ví dụ ở thông tin SGK )

2 Lai hữu tính để tạo biến dị tổ hợp hoặc chọn lọc cá thể từ các giống hiện có

a.Tạo biến dị tổ hợpb.Chọn lọc cá thể

3 Tạo giống u thế lai ở F 1

- ví dụ SGK

4 Tạo giống đa bội thể

Hoạt động II: Thành tựu chọn giống vật nuôi

- Giáo viên phân tích lai giống là phơng

pháp chủ yếu để tạo nguồn biến dị cho chọn

giống mới, cải tạo giống có năng suất thấp

và tạo u thế lai

-Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu

các thành tựu chọn giống vật nuôi cây trồng

ở Việt Nam.Theo nội dung SGK

1.Tạo giống mới : Trong những năm của

thập kĩ XX đã tạo ra đợc hai giống lợn mới:

ĐBỉ – 81 ( đại bạch X ỉ – 81 ) và BS

ỉ-81 ( Bớc sai X ỉ – ỉ-81 ) Giống gà lai Rốt- Ri, giống vịt bạchtuyết có nhiều u điểm hơn giống bố vàmẹ

2.Cải tạo giống địa ph ơng : Lai các giống

địa phơng tốt nhất X đực ngoại tốt nhất tạo

ra đợc các giống có tầm vóc gần giốngngoại có tỉ lệ thịt nạc tăng khả năng thíchứng tốt nhất

3.Tạo giống u thế lai ( giống lai F1 Thànhcông nổi bật trong tạo giống lai ở F1:: ở lợn,

bò ,dê, gà vịt

Trang 7

Ví dụ : SGK

4.Nuôi thích nghi các giống nhập nội:

Ph-ơng pháp nuôi thích nghi dùng để tăng nhanh sản lợng thịt, trứng sữa để tạo u thế lai và tạo giống nội có năng suất thấp

5.ứ ng dụng công nghệ sinh học trong công tác chọn giống

- Công nghệ cấy chuyển phôi

- Công nghệ thụ tinh nhân tạo

- Dùng công nghệ gen để phát hiện sớm giới tính của phôi, phục vụ mục đích cho con ngời

3 Củng cố : Học sinh đọc kết luận chung SGK

Trong chọn giống cây trồng ngời ta đã sử dụng những phơng pháp nào? phơng pháp nào

đợc xem là cơ bản? Mỗi phơng pháp lấy 1 ví dụ phân tích

Thành tựu nổi bật nhất ở Việt Nam trong chọn giống cây trồng ở vật nuôi là ở lĩnh vực nào ?

4.Dặn dò : Học kĩ bài ghi nhớ phần tóm tắt

Trả lời 3 câu hỏi ở SGK

IV Rút kinh nghiệm giờ dạy

Ngày soạn: 24/01/2010

Ngày giảng: 27/01/2010

I.Mục tiêu : Học xong bài này học sinh có khả năng:

Thao tác giao phấn ở cây tự thụ phấn và ở cây giao phấn

Rèn luyện các kĩ năng thục hành lai lúa bằng phơng pháp cắt vỏ trấu

- Tranh phóng to hình 38 SGK

- Bài dạy không vào mùa ra hoa của lúa ngô nên Giáo viên hớng dẫn học sinh nghiên cứu kĩ phần lí thuyết là chính

1 Kiểm tra bài cũ :

- Công nghệ TB làgì ? Gồm những công đoạn nào ?

- u thế lai là gì ? tại sao không dùng cơ thể lai F1 để nhân giống ? Muốn duy trì u thế lai thì phải dùng biện pháp gì ?

2 Bài học :

HOạt động I : Tìm hiểu thao tác giao phấn

- Giáo viên hớng dẫn học sinh học theo

nhóm, nghiên cứu tranh trong SGK

- Đại diện các nhóm trình bày các thao tác

lai bằng phơng pháp cắt vỏ trấu

-Nhóm khác nhận xét và bổ sung

Lai lúa bằng phơng pháp cắt vỏ trấu : + Cắt vỏ trấu để lộ rõ nhị đực

+ Dùng kẹp để rút bỏ nhị đực ( khử nhị

đực ) + Sau khi khử nhị đực, bao bông lúa lai bằng giấy bóng mờ , có ghi ngày tháng lai

và tên của ngời thực hiện

Trang 8

+ Nhẹ tay nâng bông lúa cha cắt nhị và lắc nhẹ lên bông lúa đã khử nhị đực ( sau khi

đã bỏ bao giấy kính mờ ) + Bao bông lúa lai bằng giấy kính mờ và buộc thẻ có ghi ngày tháng, ngời thực hiện, công thức lai

HOạt động II Tập dợt thao tác giao phấn

Hoạt động của thầy

- Giáo viên chia lớp thành 3- 4 nhóm thí

nghiệm Mỗi nhóm thí nghiệm lại chia

thành các nhóm nhỏ gồm 3- 4 em trên mỗi

nhóm

-Giáo viên : Biểu diễn các kĩ năng giao

phấn để học sinh quan sát

- Giáo viên theo dõi và hớng dẫn học sinh

thực hành

Hoạt động của trò

Học quan sát tranh Các nhóm thao tác trên mẫu vật thật kĩ về các kĩ năng :

- Cắt vỏ trấu

- Khử nhị đực

- Lấy phấn

- Thụ phán

- Bao hoa bằng bao cách li và dán nhãn

Hoạt động III: Thu hoạch - Giáo viên kiểm tra các thao tác thực hành của học sinh, kết hợp hỏi để kiểm tra kết quả - Nhận xét giờ thực hành Dặn dò : về nhà tìm hiểu các giống cây trồng , vật nuôi hiện nay ở địa ph ơng em đã và đạng sử dụng , su tầm tranh ảnh các giống vật nuôi cây trồng qua sách báo Đọc lại bài 37, chuẩn bị phiếu học tập theo mẫu bảng 39 SGK giờ sau thực hành IV Rút kinh nghiệm giờ dạy

Trang 9

Ngày soạn: 30/01/2010

Ngày giảng: 02/02/2010

giống vật nuôi và cây trồng

I.Mục tiêu :

- Biết su tầm t liệu

- Biết trng bày t liệu theo chủ đề

-Rèn luyện kĩ năng quan sát , phân tích so sánh để thu nhận kiến thức từ trực quan II.Đồ dùng dạy học :

- Giáo viên hai bộ ảnh thực hành sinh học ( 17 tranh / 1 bộ )

- Học sinh su tầm tranh ảnh qua sách báo về nhùng thành tựu các giống cây trồng, vật nuôi

Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

Chia nhóm học sinh thực hành

Hoạt động I : Sắp xếp tranh theo chủ đề

Hoạt động của thầy

Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm

Giáo viên theo dõi và đánh giá công tác

chuẩn bị của các nhóm

Hoạt động của trò Các nhóm : Sắp xếp các tranh đã chuẩn bị theo chủ đề

- Thành tựu chọn giống cây trồng

- Thành tựu chọn giống vật nuôi

HOạt động II: Quan sát phân tích các tranh - Giáo viên cho học sinh quan sát bộ tranh - Cho các nhóm muợn tranh để quan sát - Giáo viên hớng dẫn học sinh phân tích , so sánh liên hệ với kiến thức đã học tìm ra các kiến thức đã học để điền vào ô trống theo bảng 39 SGK - Giáo viên cho các em liên hệ thực tế hiện nay ở gia đình em, địa phơng em đang sử dụng các loại giống vật nuôi cây trồng nào? Học sinh quan sát tranh, trao đổi nhóm , từng em hoàn thành phiếu học tập của mình Hai học sinh lên bảng làm, mỗi em điền một cột Cả lớp theo dõi bổ sung và cùng xây dựng đáp án 3.Củng cố : Giáo viên yêu cầu một vài em trình bày tóm tắt về thành tựu chọn giống vật nuôi cây trồng ở nớc ta Nhận xét giòi thục hành 4.Dặn dò :Về nhà tìm hiểu môi trờng sống cảu chúng ta hiện nay nh thế nào ? Tìm hiểu trớc bài 41 SGK IV Rút kinh nghiệm giờ dạy

Trang 10

Ngày soạn: 31/01/2010

Ngày giảng: 03/02/2010

Phần II: Sinh vật và môi trờng

Chơng I : Sinh vật và môi trờng

Tiết 43: Môi trờng và các nhân tố sinh thái

- Nêu đợc khái niệm môi trờng sống và các loại môi trờng sống của sinh vật

- Phân biệt đợc các nhân tố sinh thái

- Rèn luỵện kĩ năng quan sát phân tích, thu nhận kiến thức từ các hình vẽ, kĩ năng tựthảo luận theo nhóm và kĩ năng làm việc với sgk

Trang 11

- Học sinh nghiên cứu thông tin , ghi nhớ

kiến thức , thảo luận theo nhóm và trả lời

Có 4 loại môi trờng chủ yếu :

- Môi trờng nớc

- Môi trờng trong

đất

- Môi trờng trênmặt đất và khôngkhí

- Môi trờng sinhvật

Hoạt động II : Các nhân tố sinh thái của môi trờng

thông tin và tìm hiểu khái niệm

+ Nhân tố sinh thái là gì ?

+ Nêu các nhóm nhân tố sinh thái

Giáo viên giải thích các nhân tố sinh thái

Học sinh làm bài tập theo nội dung bảng

41.2

Giáo viên chữa bài tập

Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trờng tác động tới sinh vật

Tuỳ theo tính chất của các nhân tố sinh thái,ngời ta chia chúng thành hai nhóm :

+ Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh Các yếu tố : Khí hậu, ánh sáng, nhiệt độ, độ

ẩm, gió ma…

Thổ nhởng : Đất đá, các thành phần cơ giới,các tính chất lí hoá của đất

Nớc : Nớc biền , nớc hồ , ao, sông suối

Địa hình : Độ cao , độ trủng

+ Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh ( sống )

- Nhóm sinh tháicon ngời

- Nhóm nhân tốsinh thái các sinhvật khác

Bảng điền các nhân tố sinh thái theo từng nhóm

Nhân tố vô sinh Nhân tố hữu sinh

Nhân tố con ngời Nhân tố các sinh vật khác

Khai thác thiên nhiên

Xây dựng nhà , cầu đờng Chăn nuôi , trồng trọtTàn phá môi trờng

Cạnh tranhCông sinh Hội sinh Hữu sinh

Học sinh tiếp tục thảo luận theo nội dung

các câu hỏi sau :

+ Trong một ngày từ sáng tới tối, ánh sáng

mặt trời chiếu lên mặt đất đợc thay đổi nh Trong một ngày ánh sáng mặt trời chiếulên mặt đất tăng dần từ sáng đến tra và sau

Trang 12

thế nào ?

+ ở nớc ta độ dài ngày về mùa hè và mùa

đông có gì khác nhau ?

+ Sự thay đổi nhiệt độ trong một năm diễn

ra nh thế nào ?

đó lại giảm dần từ tra đến tối

 Độ dài ngày thay đổi theo mùa , mùa hè

có ngày dài hơn mùa đông

 Trong năm nhiệt độ thay đổi theo mùa : Mùa hè nhiệt độ không khí cao, mùa thu mát mẽ, mùa đông nhiệt độ không khí xuống thấp, mùa xuân ấm áp hơn

HOạt động III : Tìm hiểu giới hạn sinh thái

Giáo viên yêu cầu học sinh đọc thông tin

SGK

+ Thế nào là giới hạn sinh thái ?

+ Giáo viên lấy ví dụ phân tích Giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định

gọi là giới hạn sinh thái

Nằm ngoài giới hạn sinh thái này SV sẽ yếu dần và chết

3.Củng cố : Học sinh đọc kết luận chung SGK

Giáo viên hớng dẫn học sinh trả lời câu hỏi và làm bài tập cuối bài học

4.Dặn dò :

Về nhà học kĩ bài học

Hoàn thành phần bài tập

Ngày soạn: 20/02/2010

Ngày giảng: 23/02/2010

tiết 44: ảnh hởng của ánh sáng lên đời sống sinh vật

- Nêu đợc sự ảnh hởng của nhân tố ánh sáng đến các đặc điểm hình thái, giải phẩu, sinh lí

và tập tính của sinh vật

- Giải thích đợc sự thích nghi của sinh vật

Trang 13

-Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích để thu nhận đợc những kiến thức từ hình vẽ, kĩnăng trao đổi nhóm và kĩ năng làm việc với SGK

II.Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 42.1, 42.2 SGK

1.Kiểm tra bài cũ : Môi trờng là gì ? Có mấy loại môi trờng ? cho ví dụ

Nêu khái niệm nhân tố sinh thái và cho một số ví dụ về các nhân tố sinh thái 2.Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài

Hoạt động I : Tìm hiểu ảnh hởng của ánh sáng

lên đời sống thực vật

Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu thông tin , thảo luận theo nhóm và hoàn thànhbảng 42.1

Đại diện nhóm trình bày , nhóm khác bổ sung

Giáo viên thông báo đáp án đúng

đảng Khi cây sống trong bóng râm, dới tán lá cây khác,

- Cây điều tiết thoát hơi nớclinh hoạt Thoát hơi nớctăng cao trong điều kiện ánhsáng mạnh , thoát hơi nớcyếu khi cây thiếu nớc

- Cây có khả năng quanghợp trong điều kiện ánhsáng yếu, quang hợp yếutrong điều kiện ánh sángmạnh

- Cây điều tiết thoát hơi nớckém : Thoát hơi nớc tăngcao trong điều kiện ánh sángmạnh, khi thiếu ánh sángcây dễ bị héo

Giáo viên hớng dẫn học sinh rút kết luận

Thực vật đợc chia làm hai nhóm : + Nhóm cây a sáng: cây sống nơi quang

HOạt động II : Tìm hiểu ảnh hởng của ánh sáng

lên đời sống động vật

thông tịn SGK và thảo luận theo nhóm để

trả lời câu hỏi

Thí nghiệm SGK

Đại diện các nhóm trình bày

Học sinh tiếp tục nghiên cứu thông tin SGK

- Giáo viên hớng dẫn học sinh rút kết

Kiến sẽ đi theo hớng ánh sáng do gơngphản chiếu

Kết luận : ánh sáng đã ảnh hởng tới đời sống của động vật, tạo điều kiện cho động vật nhận biết các vật và định hớng di chuyển trong không gian.

Trang 14

ĐV, hoặc tỉ lrệ đực cái của một số loài Đv

khi sinh sản phụ thuộc vào nhiệt độ

ánh sáng là nhân tố ảnh hởng tới hoạt

động, khả năng sinh trởng và sinh sản của động vật

Về nhà học kĩ bài , hoàn thành phần bài tập , đọc mục em có biết

Ngày soạn: 21/02/2010

Ngày giảng: 24/02/2010

tiết 45: ảnh hởng của nhiệt độ và độ ẩm

lên đời sống sinh vật

I Mục tiêu: Học xong bài này học sinh có khả năng :

- Nêu đợc sự ảnh hởng của nhân tố sinh thái nhiệt độ, độ ẩm đến đặc điểm hình thái vàtập tính của sinh vật

- Giải thích đợc sự thích nghi của sinh vật

-Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích để thu nhận đợc những kiến thức từ hình vẽ, kĩnăng trao đổi nhóm và kĩ năng làm việc với SGK

II.Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 43.1, 43.2, 43.3 SGK

1 Kiểm tra bài cũ : ánh sáng đã ảnh hởng nh thế nào đến đời sống của thực vật và

động vật ?

Hoạt động I : Tìm hiểu ảnh hởng của nhiệt độ

lên đời sống sinh vật

Giáo viên yêu cầu học sinh đọc thông tin ở

SGK, quan sát hình 43.1

Học sinh nghiên cứu thông tin ghi nhớ kiến

thức và thảo luận theo nhóm nội dung câu

hỏi ở phần HĐ của Học sinh

+ Trong chơng trình sinh học lớp 6 em đã

học quá trình quang hợp và hô hấp của cây

chỉ có thể diễn ra bình thờng ở nhiệt độ môi

trờng nh thế nào ?

+ Vì sao ở nhiều môi ttrờng địa lí có khí

hậu rất khắc nghiệt nhng vẫn có sinh vật

- Cây chỉ quang hợp và hô hấp tốt nhất ởnhiệt độ 200C - 300C , cây ngừng quang hợp

và hô hấp ở nhiệt đọ quá cao ( hơn 400C) vàquá thấp ( 00C)

- Sinh vật có khả năng thích nghi với môi òng sống chính vì vậy có những vùng khíhậu , nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh vẫn

Trang 15

sinh sống ?

Giáo viên lấy ví dụ để phân tích thêm

Học sinh hoàn thành bảng 43.1

Đại diện nhóm trình bày

Giáo viên thông báo đáp án đúng

+ Sinh vật hằng nhiệt

các sinh vật biến nhiệt và hằng nhiệt

Sinh vật biến nhiệt - Vi khuẩn cố định đạm

- Chó Vờn câyTrong nhà

+ Nhiệt độ của môi truờng có ảnh hởng tới

đặc điểm hình thái và sinh lí của sinh vật

nh thế nào ?

Kết luận : Nhiệt độ của môi trờng có ảnh hởng tới hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật Đa số các loài sống trong phạm

vi nhiệt độ 0 - 50 0 C Tuy nhiên cũng có một số loài nhờ khả năng thích nghi cao nên có thể sống đợc ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.

Sinh vật đợc chia làm hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và sinh vật biến nhiệt.

HOạt động II : ảnh hởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật

Học sinh nghiên cứu thông tin, tìm hiểu

Các nhóm sinh vật thích với độ ẩm khác nhau của môi trờng.

Các nhóm sinh vật Tên sinh vật Nơi sống

Hồ ao Trên thân cây trong vờn Trong đát

Động vật a khô Thằn lằn Vờn cát khô, đồi

Trang 16

- Độ ẩm của môi trờng có ảnh hởng tới

những đặc điểm nào của sinh vât ?

- Có mấy nhóm sinh vật thích nghi vơi độ

ẩm khác nhau của môi trờng đó là những

nhóm nào ?

- Hãy kể tên các nhóm thực vật và động vật

thích nghi với môi trờng có độ ẩm khác

nhau ?

Kết luận : Thực vật và động vật đều mang nhiều đặc điểm sinh thái thích nghi với môi truờng có độ ẩm khác nhau.

Thực vật đợc chia làm hai nhóm : thực vật a ẩm và chịu hạn Động vật cũng có hai nhóm: Động vật a ẩm và a khô

3 Củng cố: Học sinh đọc kết lụân SGK

Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt , sinh vật của nhóm nào chịu đựng cao với sự thay đổi của nhiệt độ môi trờng? Tại sao ?

Hãy so sánh đặc điểm khác nhau giữa hai nhóm cây a ẩm và cây chịu hạn

4 Dặn dò : Học kĩ bài , đọc mục em có biết

Ngày soạn: 28/02/2010

Ngày giảng: 02/03/2010

Tiết 46: ảnh hởng lẫn nhau giữa các sinh vật

- Nêu đợc thế nào là nhân tố sinh thái sinh vật

- Trình bày đợc mối quan hệ giữa các sinh vật cùng loài và khác loài

- Rèn luyện kĩ năng làm việc với SGK, trao đổi theo nhóm, quan sát phân tích thông tin

để thu nhận kiến thức

II.Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 44.1

Trang 17

1.Kiểm tra bài cũ : Nhiệt độ của môi trờng có ảnh hởng tới các đặc điểm sinh tháicủa sinh vật nh thế nào ?

Hãy so sánh đặc điểm khác nhau giữa hai nhóm cây a ẩm và cây chịu hạn

2.Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài

Hoạt động I: Tìm hiểu quan hệ cùng loài

Học sinh nghiên cứu thông tin , kết hợp

kiến thức thực tế, thảo luận theo nhóm các

câu hỏi sau :

+ Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm

có lợi gì so với sống riêng rẽ ?

+ Trong tự nhiên, động vật sống thành bầy

Giáo viên giải thích mối quan hệ hổ trợ và

mối quan hệ cạnh tranh

+ Khi nào sinh vật cùng loài có mối quan

hệ hổ trợ ? Lấy ví dụ phân tích

+ Trong điều kiện nào sinh vật cùng loài có

mối quan hệ cạnh tranh ?

+ Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm

có tác dụng giảm bớt sức thổi của gió, làmcây không bị đổ

+ Trong tự nhiên, động vật sống thành bầy

đàn có lợi trong việc tìm kiếm đợc nhiềuthức ăn hơn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn và

tự vệ tốt hơn

Trong cùng một loài sinh vật thờng có mốiquan hệ hổ trợ hoặc cạnh tranh lẫn nhau

Hoạt động II Tìm hiểu Mối quan hệ khác loài

Giáo viên giới thiệu và giải thích các mối

quan hệ khác loài nh bảng 44 SGK

Học sinh nghiên cứu thông tin bảng 44SGK

Thảo luận theo nhóm và thực hiện theo lệnh

Sự khác nhau giữa quan hệ hổ trợ và quan

hệ đối địch của các sinh vật khác là gì ?

Đáp án phần hoạt động + Tảo và nấm trong địa y có mối quan hệ

(cộng sinh)

+Lúa và cỏ dại trên một cánh đồng có mối

quan hệ( cạnh tranh) +Hơu, nai, hổ có mối quan hệ( sinh vật

này ăn sinh vật khác).

+ Rận và bét sống trên trâu bò có quan hệ

(kí sinh).

+ Địa y sống bám trên cành cây ( Hội sinh)

+ Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó mà cá

đ-ợc đa đi xa ( Hội sinh)

+ Dê và bò cùng ăn trên một cánh đồng

(CT.)

+ Giun đũa sống trong ruột ngời ( KS)

+ Vi khuẩn sống trong nốt sần của cây họ

đậu ( Hội sinh ) + Cây nắp ấm bắt côn trùng ( SV ăn sinh

vật khác)

- Quan hệ hỗ trợ là mối quan hệ có lợi ( hoặc ít nhất không hại ) cho tất cả các sinh vật.

- Trong mối quan hệ đối địch một bên sinh vật có lợi còn bên kia bị hại hoặc hai

Trang 18

bên cùng bị hại

3.Củng cố :

- Các sinh vật cùng loài hổ trợ nhau hoặc cạnh tranh lẫn nhau trong những điều kiện nào ?

- Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tợng tự tỉa ở thực vật là mối quan hệ gì ? Trong

điều kiện nào hiện tợng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ ? (Tự tỉa là kết quả của cạnh tranh cùng loài và cả khác loài, xuất hiện mạnh mẽ khi cây mọc dày và thiếu ánh sáng )

- Trong thực tiển sản xuất, cần phải làm gì để tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể sinh vật, làm giảm năng suất vật nuôi cây trồng? ( cần trồng cây và chăn nuôi động vật ở mật độ thích hợp, áp dụng các kĩ thuật tỉa tha với thực vật hoặc tách đàn đối với

động vật khi cần thiết, cung cấp thúc ăn đầy đủ và vệ sinh môi truờng sạch sẽ )

4 Dặn dò : Về nhà học kĩ bài, học thuộc phần kết luận, hoàn thành phần bài tập

Đọc mục em có biết

Chuẩn bị dụng cụ thực hành nh bài 45 giờ sau thực hành

Ngày soạn: 01/03/2010 Ngày giảng: 03/03/2010 Tiết 47 Thực hành : tìm hiểu môi trờng và ảnh hởng của một số nhân tố sinh thái lên đời sống sinh vật I.Mục tiêu : Học sinh tìm đợc dẫn chứng về ảnh hởng của các nhân tố sinh thái ánh sáng và độ ẩm lên đời sống sinh vật Qua bài học học sinh thêm yêu thiên nhiên và có ý thức bảo vệ thiên nhiên II.Chuẩn bị : - Học sinh chuẩn bị dụng cụ thực hành theo nhóm : - Kẹp ép cây, giấy báo, kéo cắt cây - Giấy kẻ li có kích thớc mỗi ô lớn hơn 1cm2, trong ô lớn có các ô nhỏ 1mm2

- Bút chì - Vợt bắt côn trùng, lọ hoặc túi ni lông đựng động vật nhỏ - Dụng cụ đào đất nhỏ III.Cánh tiến hành Hoạt động I : Tìm hiểu môi trờng sống của sinh vật Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát ngoài thiên nhiên Địa điểm : Quan sát trong khu vực trờng học Học sinh thực hiện theo các nhóm nhỏ 3- 5 em quan sát các loại sinh vật sống trong địa điểm thực hành và điền nội dung quan sát đợc và bảng sau : Các loại sinh vật quan sát có trong địa điểm thực hành Tên sinh vật Nơi sống Thực vật:……

Động vật: ……

Nấm: …

Địa y:…

Trang 19

Sau khi quan sát xong thảo luận theo nhóm để trả lời những nội dung sau :

+ Số lợng sinh vật đã quan sát

+ Có mấy loại môi trờng sống đã quan sát? Môi trờng nào có số lợng sinh vật quan sát

đợc nhiều nhất ? Môi trờng nào ít nhất ?

Hoạt động II: NGhiên cứu hình thái của lá cây và phân tích

ảnh hởng của ánh sáng tới hình thái của lá cây

B

ớc 1 : Mỗi học sinh chọn khoảng 10 loại lá cây ở các môi trờng khác nhau trong khu vực

quan sát( Ngoài sáng, dới bóng cây, hồ nớc, cạnh toà nhà … ) .Tự phân tích và điền vào bảng sau :

STT tên cây Nơi sống Đặc điểm của

phiến lá Các đặc điểm nàychứng tỏ lá cây

quan sát là *

Những nhận xétkhác ( Nếu có )1

HOạt động III: Tìm hiểu môi trờng sống của động vật

Học sinh quan sát động vật xung quang khu vực trờng và làm bài tập theo mẫu sau :

Môi trờng sống của động vật đã quan sát đợc

STT Tên động vật Môi trờng sống Mô tả đặc điểm của ĐV thích nghi với

môi trờng sống1

- Nghiên cứu bảng 45.1,2,3 giờ sau viết thu hoạch

Ngày soạn: 03/03/2010

Trang 20

Ngày giảng: 06/03/2010

Tiết 48 Thực hành : tìm hiểu môi trờng và ảnh hởng

I.Mục tiêu : Học sinh tìm đợc dẫn chứng về ảnh hởng của các nhân tố sinh thái ánhsáng và độ ẩm lên đời sống sinh vật

Qua bài học học sinh thêm yêu thiên nhiên và có ý thức bảo vệ thiên nhiên

II.Chuẩn bị :

- Học sinh chuẩn bị dụng cụ thực hành theo nhóm :

- Kẹp ép cây, giấy báo, kéo cắt cây

- Giấy kẻ li có kích thớc mỗi ô lớn hơn 1cm2, trong ô lớn có các ô nhỏ 1mm2

- Bút chì

- Vợt bắt côn trùng, lọ hoặc túi ni lông đựng động vật nhỏ

- Dụng cụ đào đất nhỏ

III.Cánh tiến hành

Đại diện học sinh trình bày trớc lớp

HOạt động IV : Viết thu hoạch

Mỗi học sinh tự làm một bản thu hoạch theo mẫu sau :

- Tên bài thực hành:

- Họ và tên học sinh Lớp

1.Kiến thức lí thuyết:

- Có mấy loại môi trờng sống của sinh vật ? Đó là môi trờng nào ?

- Hãy kể tên các nhân tố sinh thái ảnh hởng đến đời sống của sinh vật

- Lá cây a sáng mà em quan sát đợc có đặc điểm nh thế nào ?

- Lá cây a bóng mà em quan sát đợc có đặc điểm nh thế nào ?

- Các loài ĐV mà em quan sát đợc thuộc nhóm động vật sống trong nớc, a ẩm hay khô ?

Kẽ hai bảng đã làm vào báo cáo

2.Nhận xét chung của em về môi trờng đã quan sát

- Môi trờng đó có đợc bảo vệ tốt cho động vạt và thực vật sinh sống hay không? Cảm ởng của em sau buổi thực hành

HOạt động V : Giáo viên nhận xét buổi học thực hành

Dặn dò : Các em về nhà hoàn thành bài báo cáo giờ sau thu nộp

- Nghiên cứu bài mới: bài 47: Quần thể sinh vật

Ngày soạn: 06/03/2010

Ngày giảng: 09/03/2010

Tiết 49: Quần thể sinh vật

I.Mục tiêu: Học xong bài này học sinh:

- Trình bày đợc khái niệm quần thể, lấy ví dụ minh hoạ về quần thể sinh vật

- Trình bày đợc những đặc trng cơ bản của quần thể sinh vật qua các ví dụ

- Rèn luyện kĩ năng làm việc với SGK, trao đổi theo nhóm, quan sát phân tíchthông tin để thu nhận kiến thức

II Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 47 SGK

Trang 21

1.Kiểm tra bài cũ : Thu bài thu hoạch cá nhân của giờ học thực hành hôm trớc 2.Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài

Hoạt động I : Tìm hiểu thế nào là một quần thể sinh vật

- Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu

khái niệm quần thể sinh vật ở thông tin

SGK

- Học sinh làm bài tập : Đánh dấu vào các

thí dụ ở bảng 47.1 SGK phân biệt quần thể

sinh vật và không phải quần thể sinh vật

- Học sinh lấy thêm một số ví dụ khác

Một vài em trình bày

Giáo viên chữa bài và giải thích thêm

Quần thể sinh vật là tập hợp những cá thể cùng loài, sống trong một khoảng không gian nhất định, ở một thời điểm nhất định Những cá thể trong quần thể có khả năng sinh sản tạo thành những thế hệ mới

Hoạt động II : Tìm hiểu những đặc trng cơ bản của quần thể

- Giáo viên hớng dẫn học sinh nghiên cứu

nghĩa sinh thái của từng nhóm tuổi

- Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu ba

Tỉ lệ đực cái có ý nghĩa rất quan trọng, nócho thấy tiềm năng sinh sản của quần thể

2.Thành phần nhóm tuổi

- Nội dung bảng 47.2 SGK

- Ba dạng tháp tuổi + Dạng A: Dạng phát triển : Đáy tháprộng chứng tỏ tỉ lệ sinh cao, số lợng cá thểcủa quần thể tăng mạnh

+ Dạng B : Dạng ổn định : Đáy tháp rộngvừa phải( TB ) tỉ lệ sinh không cao vừaphải, tỉ lệ cá thể ổn định

+ Dạng C : Dạng giảm sút : Đáy tháp hẹp

tỉ lệ sinh thấp, số lợng cá thể giảm dần

3.Mật độ cá thể:

- Mật độ cá thể là số lợng sinh vật có trongmột đơn vị diện tích hay thể tích

- Mật độ cá thể thay đổi theo mùa, theonăm và phụ thuộc vào chu kì sống của sinhvật

- Khi mật độ cá thể tăng quá cao dẫn tớithiếu thức ăn, chỗ ở và phát sinh nhiều bệnhtật Khi đó, mật độ quần thể lại đợc điềuchỉnh trở về mức cân bằng

Hoạt động III : Tìm hiểu ảnh hởng của môi trờng

tới quần thể sinh vật

thông tin

- Học sinh nghiên cứu thông tin, ghi nhớ

kiến thức và thảo luận theo nhóm

+Khi tiết trời ấm áp và độ ẩm cao( ví dụ

các mùa ma trong năm ) số lợng muỗi

 Số lợng ếch nhái tăng vào mùa ma

- Chim cu gáy là loài chim ăn hạt nên

Trang 22

+ Chim cú gáy xuất hiện nhiều vào thời

gian nào trong năm?

+ Hãy cho 2 thí dụ về sự biến động về số

lợng các cá thể trong quần thể

+ Môi trờng sống thay đổi đã ảnh hởng nh

thế nào đến quần thể ?

ờng xuất hiện vào mùa lúa chín

Môi trờng sống ảng hởng rất lớn đến sựphát triển của quần thể

3.Củng cố : Học sinh đọc kết luận SGK

Mỗi quần thể có những đặc trng cơ bản nào ?

Lấy ví dụ để chứng minh các cá thể trong quần thể hổ trợ, cạnh tranh lẫn nhau 4.Dặn dò : Về nhà học kĩ bài hoàn thành phần bài tập

- Nghiên cứu bài mới

Ngày soạn: 07/03/2010

Ngày giảng: 10/03/2010

Tiết 50: Quần thể ngời

I.Mục tiêu : Học xong bài này học sinh:

- Trình bày đợc một số đặc điểm cơ bản của quần thể ngời liên quan đến vấn đề dân số

- Giải thích đợc phát triển dân số trong phát triển xã hội

- Xây dựng ý thức và kế hoạch hoá gia điình và thực hiện pháp lệnh dân số

II

Ph ơng tiện dạy và học : Tranh phóng to hình 48 SGK

III HOạt động dạy và học

1 Kiểm tra bài cũ : Hãy lấy hai ví dụ chứng minh các cá thể trong quần thể hổ trợ,cạnh tranh lẫn nhau

Hoạt động I : Sự khác nhau giữa quần thể ngời với

Quần thể ngời có những đặc điểm sinhhọc nh các quần thể khác

 Quần thể ngời còn có những đặc trngkinh tế xã hội mà quần thể sinh vật kháckhông có

Sụ khác nhau đó là do con ngời có lao

động, có t duy nên có khả năng tự điềuchỉnh các đặc điểm sinh thái trong quần thể

đồng thời biết cải tạo thiên nhiên để phục

vụ con ngời

Kết luận : Ngoài những đặc điểm chung của quần thể sinh vật, quần thể ngời còn

có những đặc trng mà các quần thể sinh vật khác không có Đó là những đặc trng

về kinh tế, xã hội, nh pháp luật, hôn nhân, giáo dục ván hoá … Sự khác nhau Sự khác nhau

Trang 23

đó là do con ngời có lao động và có t duy

HOạt động II : Đặc trng về thành phần nhóm tuổi

của mỗi quần thể ngời

Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát hình

48 SGK, nghiên cứu thông tin Trả lời

Trong quần thể ngời nhóm tuổi đợc phân

chia nh thế nào?

Tại sao đặc trng về thành phần nhóm tuổi

lại có vai trò quan trọng?

- Yêu cầu học sinh q/sát H48 SGK thảo

luận theo nhóm và hoàn thành phần bảng

48.2

Đại diện một vài nhóm trình bày

Việc nghiên cứu tháp tuổi ở quần thể ngời

diễn tháp tuổi ở quần thể ngời và quần thể

sinh vật có điểm nào giống và khác nhau?

Ngời ta chia dân số thành 3 nhóm tuổi : + Nhóm tuổi trớc sinh sản từ trẻ sơ sinh

đến dới 15 tuổi + Nhóm tuổi sinh sản và lao động : Từ 15

đến 64 tuổi+ Nhóm tuổi hết khả năng lao động nặngnhọc : Từ 65 ruổi trở lên

 Tháp dân số trẻ : Nớc có tỉ lệ trẻ em sinh

ra hằng năm nhiều, và tỉ lệ tử vong cao ởngời trẻ tuổi, tỉ lệ tăng trởng dân số cao

 Tháp dân số già : có tỉ lệ trẻ em sinh rahằng năm ít, tỉ lệ ngời già nhiều

Kết luận : Những đặc trng về tỉ lệ giới tính, thành phần nhóm tuổi, sự tăng giảm dân số có ảnh hởng rất lớn tới chất lợng cuộc sống của con ngời và các chính sách kinh tế xã hội của mỗi quốc gia

HOạt động III : Tăng dân số và phát triển x hộiã hội

Học sinh nghiên cứu thông tin kết hợp

những kiến thức vốn có để trả lời câu hỏi

phần hoạt động :

Em hiểu thế nào là tăng dân số tự nhiên ?

+ Theo em tăng dân số quá nhanh có thể

dẫn đến những trờng hợp nào trong các

tr-ờng hợp sau :

a Thiếu nơi ở

b Thiếu lơng thực

c Thiếu trờng học, bệnh viện

d Ô nhiễm môi trờng

e.Chặt phá rừng

f Chậm phát triển kinh tế

g Tắc nghẽn giao thông

h.Năng suất lao động tăng

+ Để hạn chế ảnh hởng xấu của việc tăng

Kết luận : Để có sự phat triển bền vững,mỗi quốc gia cần phát triển dân số hợp lí.Không để dân số tăng quá nhanh dẫn tớithiếu nơi ở, nguồn thức ăn, nớc uống, ônhiễm môi trờng, tàn phá rừng và các tàinguyên khác

Hiện nay Việt Nam đang thực hiện pháplệnh dân số nhằm mục đích đảm bảo chất l-ợng cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình vàtoàn xã hội Số con sinh ra phải phù hợpvới khả năng nuôi dỡng, chăm sóc của mỗi

Trang 24

dân số quá nhanh mỗi quốc gia cần phải

làm gì ?

+ ý nghĩa của phát triển dân số hợp lý của

mỗi quốc gia là gì ?

+ ở Việt Nam đã có biện pháp gì giảm sự

gia tăng dân số và nâng cao chất lợng cuộc

3.Củng cố : Quần thể ngời khác các quần thể khác nh thế nào ? Vì sao ?

Tháp dân số trẻ và tháp dân số già khác nhau nh thế nào ?

ý nghĩa của việc phát triển cơ cấu dân số hợp lí của mỗi quốc gia là gì ?

4 Dặn dò : Học kĩ bài , trả lời 3 câu hỏi SGK

Đọc mục em có biết

Ngày soạn: 13/03/2010

Ngày giảng: 16/03/2010

Tiết 51: Quần xã hội sinh vật

- Nêu đợc khái niệm quần xã sinh vật, phân biệt đợc quần xã với quần thể

-Nêu đợc ví dụ minh hoạ mối quan hệ sinh thái trong quần xã

- Nêu đợc một số biến đổi có hại cho quần xã do con ngời gây ra

II Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 49.1 – 49 3 SGK

1.Kiểm tra bài cũ :

Nêu những đặc trng có ở quần thể ngời

Phát triển dân số hợp lí ở mỗi quốc gia có ý nghĩa gì ?

3 Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài

Trang 25

HOạt động I: Tìm hiểu thế nào là quần xã sinh vật

Giáo viên hớng dẫn học sinh nghiên cứu

định và chúng có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau.

Các sinh vật trong quần xã có mối quan

hệ gắn bó nh một thể thống nhất và do vậyquần xã có cấu trúc tơng đối ổn định

Hoạt động II : Tìm hiểu những dấu hiệu điển hình

của một quần xã hội

Giáo viên hớng dẫn học sinh nghiên cứu

+ Hãy nêu những đặc điểm về số lợng và

thành phần loài của quần xã sinh vật ?

Các đặc điểm của quần xã : Bảng 49 SGK

Quần xã có các đặc điểm cơ bản về số ợng và thành phần các loài sinh vật

Hoạt động III: tìm hiểu quan hệ giữa ngoại cảnh và quần xã

thông tin và các ví dụ SGK

- Học sinh nghiên cứu thông tin ghi nhớ

kiến thức và trả lời câu hỏi:

+ Mỗi học sinh tự lấy thêm một ví dụ ngoài

ví dụ ở SGK

Giáo viên cho một số em trình bày, Giáo

viên nhân xét, phân tích và làm rõ thêm về

mối quan hệ giữa ngoại cảnh và quần xã

+ Theo em, khi nào có sự cân bằng sinh học

trong quần xã ? Cân bằng sinh học trong quần xã biểu hiện khi số lợng cá thể sinh vật ttong

quần xã đợc khống chế ở một mức độ nhất định phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trờng

3.Củng cố : Thế nào là một quần xã sinh vật ? Quần xã sinh vật khác với quần thể sinh vật

nh thế nào ?

Lấy một ví dụ về quần xã sinh vật mà em biết

Hãy nêu những đặc điểm về số lợng và thành phần loài của quần xã sinh vật ?

Thế nào là cân bằng sinh học ? Hãy lấy ví dụ về cân bằng sinh học

4 Dặn dò : Học kĩ bài , trả lời 4 câu hỏi SGK

Trang 26

Ngày soạn: 14/03/2010

Ngày giảng: 17/03/2010

Tiết 52: Hệ sinh thái

I Mục tiêu : Học xong bài này học sinh có khả năng :

- Nêu đợc thế nào là một hệ sinh thái

- Phân biệt đợc các kiểu hệ sinh thái, chuổi và lới thức ăn

- Giải thích đợc ý nghĩa của các biện pháp tronng nông nghiệp trong việc nâng caonăng suất cây trồng

- Rèn kĩ năng quan sát phân tích để thu nhận kiến thức từ hìng vẽ Rèn kĩ năngthảo luận theo nhóm và làm việc với SGK

II.Ph ơng tiện dạy học : Tranh phóng to hình 50.1- 50.2 SGK

1.Kiểm tra bài cũ : Thế nào là một quần xã sinh vật ? Quần xã sinh vật khác vớiquần thể sinh vật nh thế nào ?

Nêu những đặc trng cơ bản của quần xã sinh vật

2.Bài mới : Giáo viên giới thiệu bài mới

Hoạt động I : Tìm hiểu thế nào là một hệ sinh thái

thông tin ở SGK

- Học sinh nghiên cứu thông tin , ghi nhớ

kiến thức thảo luận theo nhóm:

- Quan sát hình 50.1 và cho biết:

+ Những thành phần vô sinh và hữu sinh có

thể có trong hệ sinh thái rừng ?

+ Lá và cành cây mục là thức ăn của những

+ Nếu nh rừng bị cháy mất hết các cây gỗ

lớn, nhỏ và cỏ thì điều gì sẻ xẩy ra đối với

các loài động vật ? Tại sao ?

Vậy thế nào là hệ sinh thái?

Nêu các thành phần chủ yếu của hệ sinh

- Thành phần vô sinh và hữu sinh có thể cótrong hệ sinh thái rừng là : Đất đá, lá rụng,mùn hữu cơ … thực vật , động vật …

- Lá và cành cây mục là thức ăn của cácsinh vật phân giải : vi khuẩn, nấm, giun

- Rừng cung cấp thức ăn, nơi ở và điều hoàkhí hậu cho động vật

- Động vật ăn thực vật, góp phần thụ phấncho TV, phát tán TV, phân bón cho TV

- Nếu rừng bị cháy ĐV mất nơi ở, nguồnthức ăn , nguồn nớc, khí hậu khô cạn… nhiều loài động vật bị chết

Kết luận : Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và môi trờng sống của quần xã sinh vật (sinh cảnh ) Hệ sinh thái là một

hệ thống hoàn chỉnh và tơng đối ổn định

Trang 27

thái Một hệ sinh thái hoàn chỉnh có các thành

phần chủ yếu sau : + Các thành phần vô sinh nh đất đá, nớc, thảm mục

+ Sinh vật sản xuất là thực vật + Sinh vật tiêu thụ gồm có ĐV ăn thực vật và ĐV ăn thịt.

+ Sinh vật phân giải nh vi khuẩn , nấm… Hoạt động II : Tìm hiểu chuổi thức ăn và lới thức ăn

Học sinh quan sát hình 50.3 và làm bài tập

Một vài em trình bày, học sinh khác bổ

sung, Giáo viên nhận xét

- Thế nào là một chuổi thức ăn?

Thế nào là một lới thức ăn ?

Học sinh quan sát hình 50.2 và thực hiện

các yêu cầu sau :

+ Cho biết sâu ăn lá tham gia vào những

chuổi thức ăn nào ?

+ Hãy xếp các sinh vật theo từng thành

phần chủ yếu của hệ sinh thái ?

- Một vài em trình bày , Giáo viên bổ sung

1.Thế nào là một chuỗi thức ăn :

Ví dụ :Cây cỏ chuột rắn Sâu bọ ngựa rắn

… … …

Trong chuổi thức ăn mỗi loài sinh vật làmột mắt xích, nó vừa là sinh vật tiêu thụmắt xích phía truớc vừa là sinh vật bị mắtxích phía sau tiêu thụ

Một lới thức ăn hoàn chỉnh bao gồm 3 thành phần chủ yếu: Sinh vật sản xuất; sinh vật tiêu thụ và sinh vật phân giải

3.Củng cố : Hãy cho ví dụ về hệ sinh thái, phân tích các thành phần chủ yếu trong hệ sinhthái đó ?

Giáo viên hớng dẫn học sinh làm bài tập số 2 SGK

4.Dặn dò : Về nhà học kĩ bài học

Hoàn thành phần bài tập , đọc mục em có biết

Ôn tập toàn bộ nội dung chơng trình trong học kì II chuẩn bị giờ saukiểm tra 1 tiết

V Rút kinh nghiệm giờ dạy

Ngày soạn: 20/03/2010

Ngày giảng: 23/03/2010

tiết 53: Kiểm tra 1 tiết

I.mục tiêu :

- Củng cố và khắc sâu thêm kiến thức cho học sinh qua các chơng I,II

- Thông qua bài kiểm tra giáo viên đánh giá đợc kết quả học tập của học sinh về kiến thức và kĩ năng vận dụng

- Đồng thời giáo viên rút ra đợc những nội dung cần điều chỉnh trong phơng pháp dạy

và học của mình

-Yêu cầu học sinh làm bài nghiêm túc và tích cực, trình bày rõ ràng,đẹp

Trang 28

II Đề ra

(Mã hội đề:01)

Câu1(3đ): Ưu thế lai là gì? Giải thích vì sao khi lai giữa hai dòng thuần u thế lai biểu

hiện rõ nhất ở F1 sau đó giảm dần qua các thế hệ? Có thể dùng con lai F1 để làm giống

đ-ợc không? Tại sao?

Câu 2(3đ): Tháp dân số trẻ khác tháp dân số già ở điểm nào? ý nghĩa của việc phát triển

dân số hợp lý của mỗi quốc gia là gì?

Câu 3(4đ) Chuỗi thức ăn là gì? Một chuỗi thức ăn hoàn chỉnh gồm các thành phần nào?

Cho ví dụ và chỉ rõ các thành phần

(Mã hội đề:02)

Câu 1(3đ): Môi trờng là gì? Gồm những loại môi trờng nào? Nêu các nhân tố sinh thái

của môi trờng?

Câu 2(3đ): Thế nào là một quần thể sinh vật? Cho ví dụ? Quần thể sinh vật có những đăc

trng cơ bản nào? Trong các đặc trng đó thì đặc trng nào là cơ bản nhất? Tại sao?

Câu 3 (4đ): Chuỗi thức ăn là gì? Một chuỗi thức ăn hoàn chỉnh gồm các thành phần nào?

Cho ví dụ và chỉ rõ các thành phần

II biểu điểm và đáp án

(Mã hội đề:01)

Câu 1(3đ):Yêu cầu nêu đợc

- u thế lai là hiện tợng con lai F1 có sức sống cao hơn, sinh trởng nhanh và phát triểnmạnh, chống chịu tốt, các tính trạng về hình thái và năng suất cao hơn trung bình giữa hai

bố mẹ hoặc vợt trội cả hai bố mẹ (1.5 đ)

- Khi lai giữa hai dòng thuận thì u thế lai biểu hiện rõ nhất ở F1: Vì có hiện tợng phân lytạo các cặp gen đồng hợp vì vậy số cặp gen dị hợp giảm (0.75 đ)

- Không thể dùng con lai F1 để làm giống :Vì ở F1 các cặp dị hợp có tỉ lệ cao nhất sau đógiảm dần (0.75 đ)

Câu 2(3đ): Yêu cầu nêu đợc:

- Tháp dân số trẻ: Đáy tháp rộng, đỉnh tháp nhọn, cạnh tháp xiên nhiều, tuổi thọ trungbình thấp (1.0 đ)

- Tháp dân số trẻ: Đáy tháp hẹp , đỉnh tháp không nhọn, cạnh tháp gần nh thẳng đứng,tuổi thọ trung bình cao (1.0 đ)

- ý nghĩa của việc phát triển dân số hợp lý của mỗi quốc gia là: tạo sự hài hòa giữa kinh tế

và xã hội đảm bảo cuộc sống cho mỗi cá nhân, gia đình, xã hội (1.0đ)

- Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dỡng với nhau.Mỗi loài làmột mắt xích.Trong chuỗi thức ăn sinh vật đứng trớc là thức ăn của sinh vật đứng sau

đồng thời bị sinh vật phía sau tiêu thụ (1.5 đ)

- Một chuỗi thức ăn hoàn chỉnh gồm 3 thành phần:

+ SVSX: Thờng là thực vật

+ SVTT: ĐV ăn TV, ĐV ăn thịt (1.5 đ) + SVPG: Vk, nấm, VSV

- Ví dụ(Học sinh tự làm) (1.0 đ)

(Mã hội đề:02)

- Môi trờng là nơi sinh sống của sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh nó (1.0 đ)

- Có 4 loại môi trờng:

Trang 29

+ Môi trờng đất

+ Môi trờng nớc (1.0 đ) + Môi trờng không khí

+ Môi trờng sinh vật

- Các nhân tố sinh thái của môi trờng:

+ Nhân tố vô sinh: Đất, nớc, nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng (1.0 đ) + Nhân tố hữu sinh: ĐV, TV, VSV

Con ngời

- Quần thể sinh vật là tập hợp những cá thể cùng loài cùng sinh sống trong một không gian nhất định, ở một thowidf điểm nhất định Những cá thể trong quần thể có khả năng giaophối tạo ra những thế hệ mới (1.5đ)

và sự tử vong, trạng thái cân bằng của quần thể (1.0 đ)

- Chuỗi thức ăn là một dãy nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dỡng với nhau.Mỗi loài làmột mắt xích.Trong chuỗi thức ăn sinh vật đứng trớc là thức ăn của sinh vật đứng sau

đồng thời bị sinh vật phía sau tiêu thụ (1.5 đ)

- Một chuỗi thức ăn hoàn chỉnh gồm 3 thành phần:

+ SVSX: Thờng là thực vật

+ SVTT: ĐV ăn TV, ĐV ăn thịt (1.5 đ) + SVPG: Vk, nấm, VSV

Trang 30

Ngày soạn: 27/03/2010

Ngày giảng: 30/03/2010

tiết 54 thực hành : Hệ sinh thái

I Mục tiêu

- Học sinh nêu đợc các thành phần của hệ sinh thái và một chuổi thức ăn

- Qua bài học , học sinh thêm yêu thiên nhiên và nâng cao ý thức bảo vệ môi trờng

II Chuẩn bị :

- Dao con, dụng cụ đào đất, vợt bắt côn trùng

- Túi ni lon thu nhận mẫu vật sinh vật

A Giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát môi trờng hệ sinh tháí

- Tập trung học sinh, Giáo viên chia học sinh theo nhóm thựchành giao nhiệm vụ và học tập nội qui tiết học

- Học sinh quan sát hệ sinh thái ao hồ

- các nhóm điều tra thành phần của hệ sinh thái theo mẫu sau:

1.Điều tra các thành phần của hệ sinh thái quan sát

Các nhân tố vô sinh Các nhân tố hữu sinh

2 Xác định thành phần sinh vật trong khu vực quan sát

( Theo mẫu sau )

Trang 31

Tiết 2: Học sinh hoạt động trên lớp học

C xây dựng chuổi thức ăn ( học sinh lấy số liệu đã thu thạp đợc ở giờhọc trớc) thảo luận theo nhóm

Xây dựng sơ đồ về chuổi thức ăn

Bớc 1: Các nhóm thảo luận và điền vào bảng sau :

Các thành phần sinh vật trong hệ sinh thái

Bớc 2: Thảo luận nhóm vẽ từng chuổi thức ăn đơn giản

- Đề xuất các biện pháp để bảo vệ tốt hệ sinh thái Đại diện nhóm trình bày nhóm khác bổ sung, Giáo viên nhận xét

D Viết thu hoạch :

Từng học sinh viết thu hoạch theo mẫu sau :

Tên bài thực hành : Hệ sinh thái

2.Cảm tởng của em sau khi học xong bài thực hành về hệ sinh thái ? Chúng ta cần

làm gì để bảo vệ tốt hệ sinh thái đã quan sát ?

Dặn dò: Giáo viên nhận xét buổi thực hành và yêu cầu học sinh về nhà hoàn thành bảnthu hoạch cá nhân giờ sau nộp

V Rút kinh nghiệm giờ dạy

Trang 32

Ngày soạn: 28/03/2010

Ngày giảng: 31/03/2010

Tiết 56 : Tác động của con ngời đối với môi trờng

I.Mục tiêu:

- Thấy đợc hoạt động của con ngời làm thay đổi thiên nhiên nh thế nào

- Trên cơ sở đó mà có ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trờng

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, tự nghiên cứu vơí SGK và hoạt động theo nhóm

II.đồ dùng dạy học

Tranh phóng to hình 53.1, 53.2, 53.3

Phiếu học tập ghi nội dung bảng 53.1

III Hoạt động dạy và học

1.ổn định tổ chức

2.Bài mới

Hoạt động I : Tìm hiểu tác động của con ngời tới môi trờng quacác thời kì phát triển của x hội ã hội

Giáo viên hớng dẫn học sinh nghiên cứu I.tác động của con ngời tới môi trờng quacác thời kì phát triển của xã hội

Tiêu đề	Gián án giao an sinh 9 ki 2 đầy đủ
Tác giả	Chu Đức Thuyết
Trường học	Trường THCS Hoàng Long
Chuyên ngành	Sinh học
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2010 - 2011

Định dạng
Số trang	65
Dung lượng	650,5 KB