+ Hai thứ bánh đó có ý nghĩa thực tế, làm bằng sản phẩm của nghề nông nước ta – Lại do mồ hôi công sức của người lao động tạo thành -> Bánh đó tưởng trưng cho nhân dân – là linh hån cña [r]
Trang 1Ngày soạn: 19/8/2010
Tuần 1 – Bài 1
Tiết 1+2 : Con Rồng cháu Tiên
Và (Hướng dẫnđọc thêm)
Bánh chưng – Bánh dày
(.)Mục tiêu tiết học
- Hiểu được định nghĩa sơ lược về TT
- Hiểu được nội dung ý nghĩa của 2 câu chuyện Con Rồng cháu Tiên – Bánh chưng – Bánh dày
Kể lại được từng chuyện
Chuẩn bị của giáo viên
Bức tranh về Long Quân và Âu Cơ cùng 100 con chia tay lên rừng, xuống biển
Tranh ảnh về đền Hùng và đất Phong Châu cổ
(.)ổn định tổ chức lớp
(.)Kiểm tra bài cũ
(.)Nội dung bài mới
A/ Con Rồng – cháu Tiên
Giới thiệu truyện.
Con Rồng cháu Tiên là một tập truyện tiêu biểu mở đầu cho chuỗi tiểu thuyết về thời
đại các vua Hùng, cũng như tập truyện Việt Nam nói chung Nội dung ý nghĩa của Con Rồng cháu Tiên là gì Để thể hiện nội dung, ý nghĩa đó truyện đã dùng những hình thức nghệ thuật độc đáo nào? Vì sao bao đời nhân dân ta rất tự hào và yêu thích câu chuyện này? Tiết học sẽ giúp các con trả lời những câu hỏi đó
Hoạt động 1
- ?: Đã chuẩn bị , hãy cho biết khi đọc truyện cần
lưu ý ?
Nhấn giọng ở những chỗ có từ ngữ miêu tả
Long Quân - Âu Cơ
Chi tiết tả 2 thần và bọc 100 trứng xa xăm
gợi không khí kì ảo
Đoạn đối thoại 2 vợ chồng -> sâu lắng , xúc
động
- ?: Đọc từ đầu -> “Cung điện Long Trang”- Nội
I/Tìm hiểu chung 1/ Đọc – Hiểu bố cục - Chú thích :
Trang 2Giới thiệu Lạc Long Quân và Âu cơ
- ?: Giáo viên đọc đoạn tiếp theo ? Hãy gọi tên đoạn
cô vừa đọc ?
Sự kì diệu của bọc 100 trứng
- ?: Đọc đoạn cuối ? Đặt tiêu đề ?
Hai người chia con – Nguồn gốc các dân tộc
Việt Nam
- ?: Vận dụng những hiểu biết về từ Hán Việt hãy
giải thích các khái niệm :“Ngư T- Hồ T – Mộc T-
Thuỷ cung- Thần nông”?
Ngư tinh - Ngư : Cá Con cá sống
lâu ngày thành yêu quái
- Tinh : Yêu quái
Hồ tinh , Mộc tinh , Thuỷ cung , Thần nông :
giải thích tương tự
- ?: Theo con một gương mặt như thế nào được gọi
là “khôi ngô”?
Gương mặt đầy đặn , toát lên vẻ thông minh ,
sáng sủa
->Cả trăm con của Lạc Long Quân và Âu Cơ
đều có gương mặt tuyệt vời đó
- Dựa vào chú thích SGK, lần lượt giải thích các
từ :”Tập quá, đóng đo, Phong Châu”? Cái tên Phong
Châu con đã được nghe chưa ?
Thành Phong Châu (ST- TT) Nơi đóng quân
của các triều đại vua Hùng
- Con Rồng – cháu Tiên – Bánh Chưng –
Bánh dầy được xếp vào thể loại tập truyện – Vậy
con hiểu như thế nào về truyền thuyết ?
Là loại truyện dân gian truyền miệng , kể về
các nhân vật và các sự kiện có liên quan đến lịch sử
thời quá khứ
Thường có yếu tố tưởng tượng kì ảo
Thể hiện thái độ và cách đánh giá của người
dân với các sự kiện, nhân vật đó
Truyền Thuyết
Là loại truyện dân gian truyền miệng , kể về các nhân vật và các sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ
Thường có yếu tố tưởng tượng kì
ảo Thể hiện thái độ và cách đánh
Trang 3Giáo viên :
Vì có cốt lõi là sự thật lịch sử nên người nói
người nghe thường tin vào truyền thuyết là có thật
Nhưng cần nhớ :
Truyền thuyết hoàn toàn không phải là lịch sử
Cốt lõi sự thật lịch sử chỉ làm nền làm phông cho ta
Còn lịch sử ở đây đã được nhào nặn lại, được kì ảo
hoá, khái quát hoá, lí tưởng hoá, nhân vật sự kiện
lịch sử làm tăng chất thơ cho truyện
- Vì vậy truyền thuyết có mối quan hệ chặt chẽ
với thần thoại , chất thần thoại thể hiện ở sự nhận
thức hư ảo về con người , thiên nhiên , vũ trụ …
Hoạt động 2
- Tìm những câu chữ thể hiện tính chất kì lạ, lớn lao
đẹp đẽ về gốc tích hình dạng của Lạc Long Quân và
Âu Cơ
- Họ đều là con cháu thần linh
-> Long Quân : nòi Rồng, con trai LN, mình
Rồng, sống dưới nước
-> Âu Cơ : Dòng Tiên, cháu gái Thần Nông,
sống trên núi cao
- Họ là những trai tài gái sắc
-> Long Quân : Sức khoẻ vô địch, có nhiều
phép lạ
->Âu Cơ : Xinh đẹp tuyệt trần
- Bằng những hình dung và tưởng tượng hãy tái hiện
thật đẹp đẽ chân dung, diện mạo và gốc tích hai
người
(+) Ngày ấy ở vùng đất Lạc Việt bỗng xuất
hiện 1 chàng trai khôi ngô tuấn tú Da đỏ như đồng
hun, ngực chắc như đá tảng, bắp chân bắp tay cuồn
cuộn như sóng cả Sức khoẻ vô địch một tay có thể
quật ngã voi rừng Một buổi sáng có thể phát chín
cánh rừng Chàng còn có nhiều phép lạ có thể diệt
trừ Ngư tinh để bảo vệ dân lành và dậy dân cách
giá của người dân với các sự kiện, nhân vật đó
II/ Tìm hiểu chi tiết
1 Hình ảnh Lạc Long Quân
và Âu Cơ
a./Nguồn gốc xuất thân
- Họ đều là con cháu thần linh
- Họ là những trai tài gái sắc
Trang 4trồng trọt, chăn nuôi ăn ở
(+) Mỗi khi nhớ mẹ là thần Long Nữ, chàng lại
ra biển , biển nổi phong chàng hoá thành rồng vàng
vẩy bạc lấp lánh uy nghi thần giỡn vói hàng ngàn
con sóng bạc đầu rồi từ từ lặn xuống thuỷ cung
Người ta bảo thần về thăm mẹ Ngư dưới biển Đông
Dân trong vùng gọi thần là LLQ
(+)ở vùng núi cao phương Bắc, có nàng tiên út
,cháu gái Thần nông tên gọi Âu Cơ - da trắng như
trứng gà bóc Nét mặt ngời sáng như trăng rằm Mắt
long lanh như mắt chim rừng Vóc dáng mềm mại
uyển chuyển như liễu ban mai Nàng thích du ngoạn
phương Nam, một lần gặp gỡ LQ đem lòng thương
mến trai tài gái sắc nên vợ nên chồng cùng chung
sống ở CDLTrang
- ?: Long Quân có công đức gì với dân trong vùng ?
Diệt trừ Ngủ Tinh – Hồ Tinh – Mộc Tinh để
bảo vệ dân
Dậy dân cách trồng trọt , chăn nuôi ăn ở
- ?: Trong tưởng tượng của người xưa Ngủ Tinh –
Hồ Tinh – Mộc Tinh là 3 loài yêu quái tiêu biểu ở 3
vùng nào ?
Biển - Đồng bằng – Rừng núi
Giáo viên
Chúng tượng trưng cho những khó khăn gian
nan, nguy hiểm của người dân Lạc Việt (đứng đầu là
Lạc Long Quân) trong buổi đầu khai phá , ổn định
cuộc sống và lập nước trên 3 vùng
- Nếu gạt bỏ những chi tiết kì lạ bao phủ trên 2
nhân vật ,theo cảm nghĩ của em LLQ và ÂC là ai?
(+)Long Quân là hiện thân của thủ lĩnh Lạc
Việt luôn chăm lo cho cuộc sống của dân
(+)Âu Cơ mang tâm hồn và vẻ đẹp của trăm
ngàn thiếu nữ xinh đẹp, giầu đức hy sinh và lòng
chung thuỷ
b/Sự nghiệp mơ ước
Diệt trừ Ngủ Tinh – Hồ Tinh – Mộc Tinh để bảo vệ dân
Dậy dân cách trồng trọt , chăn nuôi ăn ở
Trang 5(+)Họ là hình ảnh của tôt tiên người Việt trong
buổi đầu mở nước
- ?: Trong tưởng tượng của các em cũng như tưởng
tượng của người xưa Long Quân và Âu Cơ hiện lên
với vẻ đẹp lung linh, kì vĩ như trong mơ có ý nghĩa
gì?
(+)Long Quân - Âu Cơ: Là biểu tượng cho ước
mơ , khát vọng về niềm tin của người xưa về nguồn
gốc cao quý của người Việt – nguồn gốc Con Rồng
– cháu Tiên
- ?: Sự sinh nở của Âu Cơ có điểm gì kì lạ ?
+Sinh ra cái bọc trăm trứng sau nở thành 100
người con trai
+Đàn con không cần bú mớm mà vẫn lớn lên
như thổi, khoẻ đẹp như thần
Giáo viên: Trăm người con trai ấy là tổ tiên ,
ông cha của người Lạc Việt Họ cùng nhau xây dựng
nên cơ ngơi đất Việt sau này
- ?: Bọc trăm trứng trở thành biểu tượng văn học đẹp
đẽ , hãy nêu một vài cảm nhận sâu sắc của con về
hình ảnh đó ?
+Đây là chi tiết dồi dào tưởng tượng thấm đầm
mầu sắc thần thoại
+Dân gian đã thần thánh hoá sự ra đời và gốc
tích đẹp đẽ của người Việt
+Thể hiện niềm tự hào cháy bỏng về dòng dõi
cao quý của mình
- ?: Hai từ “Đồng bào” co gợi lên cho con suy nghĩ
gì?
+Đồng (cùng)- bào (bọc): Cùng một bọc mà ra
+Bọc trăm trứng còn biểu tượng cho nghĩa
đồng bào, cho sức mạnh đoàn kết dân tộc của người
Việt
- ?: Đọc diễn cảm đoạn còn lại ? Long Quân và Âu
(+)Long Quân - Âu Cơ: Là biểu tượng cho ước mơ , khát vọng về niềm tin của người xưa về nguồn gốc cao quý của người Việt – nguồn gốc Con Rồng – cháu Tiên
c/Sự kì diệu của bọc trăm trứng +Sinh ra cái bọc trăm trứng sau nở
thành 100 người con trai +Đàn con không cần bú mớm
mà vẫn lớn lên như thổi, khoẻ đẹp như thần
+Đây là chi tiết dồi dào tưởng tượng thấm đầm mầu sắc thần thoại
+Dân gian đã thần thánh hoá sự
ra đời và gốc tích đẹp đẽ của người Việt
+Thể hiện niềm tự hào cháy bỏng về dòng dõi cao quý của mình
2/ ý nghĩa của việc chia con
Trang 6Cơ đã chia con như thế nào?Tại sao họ phải chia con
?
+ 50 con theo cha xuống biển
+50 con theo mẹ lên núi
+ Vì Âu Cơ quen sống trên núi cao (dòng
Tiên) LLQ là nòi Rồng quen ở vùng sông nước, tình
hình, tập quán khác nhau Họ phải chia con cho hợp
nơi định cư mới của mình, hợp với sinh hoạt của bộ
tộc mình
Giáo viên:
(Cho xem tranh ảnh -> Kết luận) : Tuy chia
nhau cai quản các phương nhưng họ giao ước, khi
cần sẽ giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau
- ?: Theo truyện này thì người Việt chúng ta là con
của ai?
+CRCT - Đó là nguồn gốc cao quý của người
Việt
+ Việc hai người đưa con đi định cư và mở
mang bờ cõi ở hai miền đã lí giải được nguồn gốc
các dân tộc Việt Nam ngày nay , cư trú và sinh sống
khắp các miền đất nước
-?: Chi tiết người con cả ở lại làm vua có ý nghĩa
gì?
+ Là hình tượng có thật trong lịch sử nước ta
liên quan đến việc thành lập nhà nước đầu tiên trong
lịch sử dân tộc
+ Với cốt lõi sự thật lịch sử nó làm ta tin như là
có thật
-> Do đó có giá trị kiên định: Dân tộc Việt
Nam có đất đai, lãnh thổ – có độc lập chủ quyền từ
ngàn xưa, cha truyền , con nối
Giáo viên: Cho xem tranh ảnh Đền Hùng và đất
Phong Châu cổ
Hoạt động 3
-? : Có nhiều chi tiết kì ảo con hiểu như thế nào về
+ 50 con theo cha xuống biển +50 con theo mẹ lên núi
+ Vì Âu Cơ quen sống trên núi cao (dòng Tiên) LLQ là nòi Rồng quen ở vùng sông nước, tình hình, tập quán khác nhau Họ phải chia con cho hợp nơi định cư mới của mình, hợp với sinh hoạt của bộ tộc mình
+CRCT - Đó là nguồn gốc cao quý của người Việt
+ Việc hai người đưa con đi định cư và mở mang bờ cõi ở hai miền đã
lí giải được nguồn gốc các dân tộc Việt Nam ngày nay , cư trú và sinh sống khắp các miền đất nước
III-Tổng kết 1/ Nghệ thuật:
Trang 7”chi tiết tưởng tượng kì ảo”?
+ Là không có thực, được dân gian sáng tạo
nhằm mục đích nhất định
+ Ngoài ra còn có thể gọi bằng các khái niệm
khác nhau: Yếu tố thần kì; yếu tố kì lạ hoang đường;
màu sắc thần thoại …
Giáo viên mở rộng khái niệm :
Chi tiết tưởng tượng kì ảo trong truyện cổ dân
gian gắn với quan niệm tín ngường của người xưa
+ Về thế giới : Thiên đình – Trần gian - Địa
ngục – Thuỷ cung
+ Về vật hữu sinh: Mọi vật đều có linh hồn
+ Về tín ngưỡng tổ vật: Mỗi tộc người sinh ra
từ một loại thảo mộc hay động vật nào đó
-?: Trong chuyện CRCT những chữ kì lạ có vị trí
như thế nào ?
+ Tô đậm tính chất kì lạ , lớn lao , đẹp đẽ của
nhân vật , sự kiện
+ Thần kì hoá , linh thiêng hoá nguồn gốc
giống nòi để chúng ta thêm tự hào, tin yê, toà kính tổ
tiên dân tộc mình
+ Tăng sức hấp dẫn cho câu chuyện
-?: Truyện CRCT có ý nghĩa gì ?
GV cho học sinh thảo luận rồi rút ra kết luận :
+ Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý, thiêng
liêng của cộng đồng người Việt
+ Thể hiện niềm tự hào về nguồn gốc, dòng
giống Tiên Rồng đẹp đẽ của người Việt Nam
+ Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý
nguyện điều kiện, thống nhất của nhân dân ta ở khắp
mọi nơi mọi miền đất nước Người Việt Nam cho dù
ở đâu, ở nơi nào đều có chung cội nguồn, đều là con
của mẹ Âu Cơ và phải yêu thương đoàn kết, góp
phần bồi đắp sự nghiệp chung của dân tộc
2/ Nội dung
+ Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý, thiêng liêng của cộng đồng người Việt
+ Thể hiện niềm tự hào về nguồn gốc, dòng giống Tiên Rồng đẹp đẽ của người Việt Nam
+ Đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ý nguyện điều kiện, thống nhất của nhân dân ta ở khắp mọi nơi mọi miền đất nước Người Việt Nam cho dù ở đâu, ở nơi nào đều có chung cội nguồn, đều là con của mẹ Âu Cơ
và phải yêu thương đoàn kết, góp
Trang 8-?: Đọc ghi nhớ SGK ? Có mấy ý ? Là những ý nào
?
GV : Đây là phần tổng kết , kết quả về đề tài , ngth và
ý nghĩa của CRCT
phần bồi đắp sự nghiệp chung của dân tộc
IV/Luyện tập
-?: Đọc và trả lời câu hoi 1 (SGK – phần luyện tập )?
+ Người Mường : “Quả trứng nở ra trăm người con ”
+ Người Khơ-me :”Quả bầu mẹ ”
+ Người Tày Nùng : “Quả bầu Tiên”
GV : Sự giống nhau đó khẳng định sự gầ gũi về cội nguồn vad giao lưu văn nghệ , văn hoá giữa các dân tộc Việt Nam
Bài tập về nhà :
1,2,3 (Sách bài tập)
B - Bánh Chưng – Bánh Dày Giới thiệu truyện :
Hành năm mỗi khi xuân về, tết đến, nhân dân ta – con cháu của các vua Hùng – Từ miền ngược đến miền xuôi – từ vùng rừng núi cũng như biển cả, lại nô nức hồ hởi chở lá rong, xay đỗ, giã gạo gói bánh chưng Quang cảnh ấy làm chúng ta thêm yêu quý tự hào về nền văn hoá cổ truyền độc đáo của dân tộc và như làm sống lại truyền thuyết bánh chưng bánh dày Đây là truyền thuyết giả thích phong tục làm bánh chưng bánh dày trong ngày lễ tết - đề cao sự thò kính trời đất và tổ tiên của nhân dân ta , đồng thời ca ngợi tài năng p/ch của ông cha ta trong việc tìm tòi , xây dựng nền văn hoá đậm đà bản sắc, phong vị dân tộc
Hoạt động1
- Giáo viên : Khi đọc các con lưu ý giọng điệu
các nhân vật
+ Giọng Vua Hùng : Trầm ấm , phán bảo
+ Lời thần : Sang sảng như vọng từ xa
-? : Lần lượt gọi học sinh đọc 3 đoạn và giáo viên
nhận xét
-? : Theo con truyện có thể chia làm mấy đoạn ?
Nêu nội dung mỗi đoạn ?
I Tìm hiẻu chung 1/ Đọc – Hiểu chú thích - Bố cục
Trang 9+ Từ đầu - > “chứng giám”: VH về gìa , chọn
ngưòi nối ngôi
+ Tiếp theo -> “Hình tròn “:LL được thần
mách bảo làm bánh
+ Còn lại -> Vua Hùng nhường ngôi cho LL
– Tục gói bánh chưng bánh dày ngày têt
-?: Truyện có nhiều từ cổ, từ khó, cô đã dặn các con
tìm hiểu kĩ chú thích khi soạn bài Con những từ
nào các con chưa hiểu hết ý nghĩa của nó ?
+ Phúc ấm : Người xưa quan niệm ông bà, tổ
tiên sống đạo đức người hậu sẽ để lại phúc đức cho
con cháu
+ Chứng giám : Chứng – làm chứng ; giám –
trông coi xem xét ->chứng giám là soi xét , chứng
thực cho
+ Đồ (đồ xôi ): Giải thích cách đồ xôi bằng
chỗ
+ Nem công chả phượng : Chỉ món ăn quý
hiếm sang trọng không hiểu trần trụi: Nem làm
bằng thịt chim công; chả làm bằng thịt chim
phượng
Hoạt động 2
-?: Vua Hùng chọn người nối ngôi trong hoàn cảnh
nào ?
+ Giặc ngoài đã dẹp yên
+ Vua muốn lo cho dân no ấm có vậy ngai
vàng mới vững bền
+ Vua đã già muốn truyền ngôi cho con
+ Người lại có những 20 người con trai, không
biết chọn ai cho xứng
-?: Đọc diễn cảm lời Vua Hùng nói với các con?
Trong câu nói, chi tiết nào con chú ý nhất ?
+ Người nối ngôi ta, phải nối được trí ta không
nhất thiết phải là con trưởng
-> Đó là tiêu chuẩn chọn ra người kế vị : Tài
II/Tìm hiểu chi tiết
1 Vua Hùng chọn người nối ngôi.
tiêu chuẩn chọn ra người kế vị : Tài giỏi , chí hướng , xứng đáng đứng
đầu trăm họ ->Tư tưởng tiến bộ, mới mẻ của
vị vua anh minh – hay của nhân dân
Trang 10giỏi , chí hướng , xứng đáng đứng đầu trăm họ
->Tư tưởng tiến bộ, mới mẻ của vị vua anh
minh – hay của nhân dân
-?: Hình thức tuyển chọn của đức vua như thế nào ?
Có gì đặc biệt ?
+ Nhân lẽ TV, ai làm vừa ý trẫm sẽ được
truyền ngôi
Giáo viên : Ai đoán được ý của nhà vua như
thế nào ? Hình thức tuyển chọn như 1 câu đố để thử
tài Các Ô lang phải giải được câu đố đó (Hình thức
giải đố thường thấy trong truyện dân gian)
Đây là cuộc chạy đua leo đích mà người giải
phải biết tìm ra cái đích đúng ý của vua cha
-?: Nhận xét phần mở đầu câu chuyện ?
+ Ngay từ khi bắt đầu đã có tình huống thắt lại
câu chuyện
+ Gây hấp dẫn người đọc
-?: Trước câu đố hóc búa ấy , các Ô lang đã đua
nhau làm gì? Hãy tưởng tượng và kể lại ?
Giáo viên :Hướng dẫn học sinh tái hiện bằng
những chi tiết tưởng tượng Cao lương mĩ vị đâu
đánh giá hết được tài năng của các Ô lang – cũng
không thể hiện tấm lòng tôn kính với tổ tiên – có
khi còn bộc lộ lòng tham và sự ích kỉ
-?: Vì sao các con VH, chỉ có LL được thần giúp
đỡ?
+ Trong các ông lang, chàng là người thiệt thòi
nhất
+ Lang Liêu thân là con vua – phận lại rất
gần gũi với dân chúng
+ Chỉ chăm lo việc đồng áng, trồng lúa, trồng
khoai
-> Đó là nghề nông, nghề chính của người Việt
lúc bấy giờ: Trồng lúa nước
-?: Theo dõi tiếp trang bên , và cho biết còn lí do
Hình thức
+ Nhân lẽ TV, ai làm vừa ý trẫm
sẽ được truyền ngôi
2 Thần báo mộng LLiêu làm bánh lễ TV:
+ Trong các ông lang, chàng là người thiệt thòi nhất
+ Lang Liêu thân là con vua – phận lại rất gần gũi với dân chúng + Chỉ chăm lo việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai
-> Đó là nghề nông, nghề chính của người Việt lúc bấy giờ: Trồng lúa nước