skkn tích hợp kĩ năng sống vào giảng dạy môn ngữ văn ở trường THCS tân nghĩa

skkn tích hợp kĩ năng sống vào giảng dạy môn ngữ văn

I./ LỜI NÓI ĐẦU

¼¼‡‡‡¼¼

Vấn đề đưa nội dung kĩ năng sống vào giảng dạy mơn Ngữ Văn là một vấn đề khơng mới bởi vì nội dung giáo dục kĩ năng đã được nhiều quốc gia trên thế giới đưa vào dạy cho học sinh dưới nhiều hình thức khác nhau

Cĩ thể nĩi, để nâng cao chất lượng giáo dục tồn diện thế hệ trẻ đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa đất nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, người giáo viên phải làm sao hướng học sinh đến cách tiếp cận kĩ năng sống, kĩ năng sống thực chất là: học để biết, học để làm gì, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống Bởi vì mục tiêu giáo dục hiện nay khơng cịn là trang bị kiến thức cho học sinh như vấn đề giáo dục những năm trước mà là cần phải trang bị năng lực cần thi đã đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học.Phải chăng vấn đề tích hợp kĩ năng sống vào giảng dạy

bộ mơn Ngữ Văn cũng nhắm mục đích là tăng cường kĩ năng làm việc theo nhĩm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Những vấn đề trên tuy khơng khĩ nhưng để thực hiện được thì đĩi hỏi người giáo viên phải cĩ cái tâm nghề nghiệp, phải thật sự tâm huyết với nghề và hết lịng vì học sinh thân yêu mới cĩ khả năng giáo dục các em tự tìm tịi, học hỏi, tự vận dụng những điều đã học vào thực tế cuộc sống Đĩ chính là lí do tơi chọn đề tài “Tích hợp kĩ năng sống vào giảng dạy mơn Ngữ Văn ở trường THCS Tân Nghĩa”

II / NỘI DUNG 1./ Cơ sở xuấât phát

a.Cơ sở lí luận:

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục được Đảng và Nhà Nước xác định, hồn chỉnh, bổ sung qua các thời kì, chúng ta cần phải chú trọng một điểm

là cần phải đào tạo thế hệ trẻ trở thành người lao động làm chủ nước nhà” cĩ trình độ văn hĩa cơ bản Chính vì điều này , giáo dục kĩ năng sống đối với học sinh càng trở nên quan trọng bởi vì các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những người quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới.Vì nếu khơng cĩ kĩ năng sống các em sẽ khơng thể thực hiện được tốt tar1ch nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước

Và quan trọng hơn hết là người giáo viên phải làm cách nào để rèn luyện

kĩ năng sống cho các em đặc biệt là ở bơ mơn Ngữ Văn.Bởi vì cĩ như vậy các

em mới tự khẳng định mình, làm chủ được bản thân mình, từ đĩ năng lực cần mong muốn của học sinh được khẳng định đĩ mới chính là điều mà người giáo viên cần mong muốn

b.Cơ sở thực tiễn:

* Thực trạng:

Trong những năm giảng dạy mơn Ngữ Văn ở trường THCS Tân Nghĩa, vấn đề tích hợp kĩ năng sống vào bộ mơn khơng phải là điều mới mẻ, giáo viên

đã và đang đứng lớp cũng đã cĩ thực hiện nhưng trong gia đoạn trước, bản thân người giáo viên chỉ thực hiện theo cảm tính, chưa đi sâu vào nội dung giáo dục

kĩ năng sống cho học sinh Nhưng trong thời gian gần đây, xác định được mục tiêu giáo dục cũng như Bộ giáo dục và Đào tạo cũng đã phát động phong trào

“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” nên vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được quan gta6m hơn nhiều vì lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tịi, khám phá song cịn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, cịn thiếu kinh

nghiệm sống, dễ bị lơi kéo, kích động.Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc

tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luơn được đặt vào hồn cảnh phải lựa chon những giá trị, phải đương đầu với những khĩ khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực.Nếu khơng được giáo dục kĩ năng sống, nếu thiếu kĩ năng sống, các

em sẽ bị lơi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực và lối sống ích kĩ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách.Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh trường THCS Tân Nghĩa trong thời gian vừa qua như: bạo lực học đường, ăn chơi, cúp tiết, chơi game…chính là do các em thiếu những kĩ năng cần thiết như kĩ năng giao tiếp,

kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định, kĩ năng giải quyết mâu thuẩn, kĩ năng thương lượng

Vì vậy, việc tích hợp kĩ năng sống vào bộ mơn Ngữ Văn cho thế hệ trẻ là rất cần thiết, giúp học sinh cĩ hiểu biết và được rèn luyện hành vi cĩ trách nhiệm đối với bản thân và cộng động, phịng ngừa những hành vi cĩ hại cho sức khỏe thể chất và tinh thần, tăng cường khả năng nhận thức , khả năng thích ứng với cuộc sống cũng như khả năng ứng phĩ linh hoạt, tích cực với những thách thức trong cuộc sống hằng ngày

Chính vì thế, bộ mơn Ngữ Văn với đặc trưng nĩ là một bộ mơn về khoa họcxã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng Tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác mơn Ngữ Văn cịn giúp học sinh cĩ được những hiểu biết về xã hội, văn hĩa, văn học, lịch sử đời sống nội tâm của con người.Với tính chất là một mơn học cơng cụ, mơn Ngữ Văn giúp học sinh cĩ năng lực ngơn ngữ để học tập, giaop tiếp và nhận thức về xã hội và con người.Với tính chất giáo dục thẩm mĩ, mơn Ngữ Văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúc cảm thẩm

mĩ và định hướng thị hiếu để hồn thành nhân cách cho các em học sinh

*Yêu cầu đòi hỏi:

Trong giai đoạn hiện nay, dạy học phải bám sát mục tiêu là phải phát huy tính tích cực của học sinh, địi hỏi người học sinh phải tự mình khám phá, chinh

phục kiến thức, khơng chỉ cĩ thế, qua những kiến thức đĩ, người giáo viên cần phải hướng các em học sinh làm sao hình thành được cho các em những kĩ năng

cơ bản trong cuộc sống như kĩ năng tư duy sáng tạo năng hợp tác nhĩm, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng tự nhận thức nhắm giúp các em tiếp cận mạnh mẽ, thay đổi hành vi của người học trên cơ sở nhận thức về các vấn đề của cuộc sống.Đĩ là điều mà giáo viên giảng dạy rất quan tâm

2 / Mục tiêu của đề tài :

Tích hợp kĩ năng sống thơng qua các giờ học Ngữ Văn theo phương pháp tích cực ở trường THCS Tân Nghĩa nhắm giúp học sinh nâng cao hiểu biết về các giá trị truyền thống của dân tộc cũng như những giá trị tốt đẹp của nhân loại, gĩp phần củng cố, mở rộng và bổ sung, khắc sâu kiến thức đã học về quyền và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội, về nghề nghiệp, qua đĩ người học sinh thấy được sự cần thiết của các kĩ năng sống giúp cho bản thân sống tự tin, lành mạnh, phịng tránh được các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất và tinh thần của bản thân và người khác

Bên cạnh đĩ giúp học sinh cĩ kĩ năng làm chủ bản thân, cĩ trách nhiệm biết ứng xử linh hoạt, hiệu quả và tự tin trong các tình huống giao tiếp hằng ngày, cĩ suy nghĩ và hành động tích cực, cĩ quyết định đúng đắn trong so sánh,

cĩ quan hệ tích cực và hợp tác, biết bảo vệ mình và người khác trước những nguy cơ ảnh hưởng đến sự an tồn và lành mạnh của cuộc sống

3./ Đặc điểm tình hình

a./Thuận lợi

Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, của Bộ giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là sự quan tâm của Phịng GD&ĐT, lãnh đạo nhà trường về việc nâng cao chất lượng cho phù hợp với thời đại ngày nay.Vấn đề tích hợp kĩ năng sống vào mơn Ngữ Văn ở trường THCS Tân Nghĩa là yếu tố quan trọng hình thành cho học sinh những kĩ năng cơ bản khơng chỉ tự bản thân mình mà cịn động viên các bạn cùng thực hiện các kĩ năng đĩ, hình thành và thay đổi hành vi đặc biệt là các hành vi liên quan đến lối sống lành mạnh, cĩ trách nhiệm với bản

thân, bạn bè, gia đình và cộng đồng, đặc biệt hơn nữa là giúp các em cĩ ý thức

về quyền và trách nhiệm của mình đối với gia đình, nhà trường và xã hội, để từ

đĩ bản thân mỗi em học sinh sẽ tự khẳng định mình và quyết định được tương lai nghề nghiệp của chính bản thân

b./Khó khăn

Bên cạnh những mặt thuận lợi trường cũng gặp nhiều khĩ khắn về cơ

sở vật chất.Do trường mới thành lập chưa lâu nên sân trường chưa được hồn chỉnh lắm Các phương tiện đồ dùng trực quan phục vụ cho các mơn học cịn thiếu nên cũng ảnh hưởng đến hiệu quả của tiết dạy

Ngồi ra cịn cĩ những hạn chế ảnh hưởng đến học sinh khi lồng ghép kĩ năng sống vào tiết dạy

Cĩ nhiều giáo viên khơng chịu sáng tạo trong việc lồng ghép kĩ năng sống vào tiết dạy mơn Ngữ Văn, chỉ soạn theo câu hỏi sách giáo khoa

Vấn đề thời gian cũng là vấn đề quan trọng trong việc lồng ghép kĩ năng sống vào tiết dạy, một tiết học thường đi rất nhanh phần lí thuyết, đơi khi hết giờ mà học sinh chưa thực hiện được một kĩ năng nào, ngồi ra khơng cĩ một tiết dạy kĩ năng riêng cho học sinh, điều này cũng khĩ với giáo viên

Bên cạnh những điều trên thì học sinh của Trường THCS Tân Nghĩa là vùng sâu nên ít cĩ thơng tin, học sinh lại ít đọc sách, khơng quan tâm nhiều đến việc học.Qua đĩ các yếu tố trên đã ảnh hưởng phần nào đến việc thực hành một

số kĩ năng sống vào thực tiễn Để khắc phục mặt hạn chế và nâng cao mặt tích cực hay nâng cao các kĩ năng sống đối với học sinh thì cần cĩ các giải pháp sau

4./ Các biện pháp đã thực hiện trong thời gian qua:

Từ cở sở lí luận của mơn Ngữ Văn đã cho thấy được tầm quan trọng của vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong quá trình giảng dạy mơn Ngữ Văn Khi đã dạy học thực tế cho thấy nếu đưa vấn đề giáo dục kĩ năng sống vào việc giảng dạy một bài học cụ thể nào đĩ thì học sinh sẽ học tập tích cực, nâng cao được những hiểu biết của bản thân, từ đĩ học tập tích cực hơn và chất lượng

cĩ hiệu quả hơn.Cho nên người giáo viên cần phải cố gắng hơn nữa trong quá

trình giảng dạy, làm thế nào để lồng ghép kĩ năng sống vào từng tiết dạy nhắm nâng cao chất lượng học tập của học sinh, đặc biệt đối với bộ môn Ngữ Văn, người giáo viên phải tự rút ra kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân hàng ngày, hàng tháng, hàng năm nhằm theo kịp với xã hội, với đất nước ngày một tiến bộ

để có những cái mới, cái hay Đó chẳng những giúp học sinh có nhiều năng lực, nâng cao tầm hiểu biết, ứng dụng tốt các kĩ năng đã học tập được vào thực tiễn cuộc sống mà còn giúp cho giáo viên ngày một hoàn thiện mình hơn, phấn đấu hơn nữa để trở thành một giáo viên gạy giỏi

Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn cần phải có các giải pháp sau:

-Trong quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn, giáo viên trong khi soạn giáo án chuẩn bị cho tiết dạy cần xác định rõ các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài là gì để từ đó định hướng bài giảng cho đúng Cụ thể như khi dạy bài “ Thạch Sanh” (Ngữ Văn 6-tấp 1), giáo viên cần xác định được các kĩ năng sống như kĩ năng nhận thức giá trị của lòng nhân ái, sự công bằng; kĩ năng suy nghĩ sáng tạo và trình bày suy nghĩ về ý nghĩa và cách ứng cử thể hiện tinh thần nhân ái, sự công bằng; kĩ năng giao tiếp để học sinh nắm, từ đó học sinh có thể ứng dụng các kĩ năng đó vào thực tế đời sống Hoặc khi dạy bài “ Đức tính giản

dị của Bác Hồ” giáo viên cần giáo dục cho học sinh các kĩ năng: tự nhận thức, làm chủ bản thân, giáo tiếp, trao đổi trình bày suy nghĩ để học sinh nắm và từ đó vận dụng vào thực tế đời sống

Trong quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn, giáo viên phải biết hình thành cho học sinh trải nghiệm qua các tình huống thực tế, vì học sinh chỉ có kĩ năng khi các em tự làm việc đó chứ không chỉ nói về việc đó, từ đó giúp các em hiểu

rõ hơn nữa về các kĩ năng sống thông qua một tiết dạy

Ví dụ khi dạy bài “Thành ngữ” (Ngữ văn 7-tập 1) qua bài này sẽ hình thành cho học sinh các kĩ năng: ra quyết định và kĩ năng giao tiếp thông qua các ví dụ giáo viên chọn và yêu cầu học sinh phân tích

Giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện các hoạt động trong và ngoài giờ học như chuyên đề sáng tác truyện thơ, thi kể chuyện 5 điều Bác Hồ dạy, lễ

tri ân và trưởng thành cho học sinh khối 9…sao cho học sinh co cơ hội thể hiện

ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và của người khác nhằm phát huy hơn nữa kĩ năng sống của học sinh

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinhh cần địi hỏi người giáo viên phải kiên trì, nhẫn nại tiếp cận các quá trình: nhận thức-hình thành thái đơ-thay đổi hành vi và hướng các em vào các quá trình đĩ, từ đĩ nâng cao được nhận thức của học sinh

Tổ chức, hướng dẫn cho các em tự học, tự tìm tịi nhắm giúp học sinh thay đổi hành vi theo hướng tích cực, thay đổi thái độ và hành động của mình.Cụ thể như khi dạy các loại văn bản, giáo viên khơng nhất thiết phải luơn luơn tĩm tắt bài hộ cho học sinh mà cần tạo điều kiện cho học sinh tự tĩm tắt những ghi nhận cho bản thân sau mỗi giờ học, mỗi bài học để từ đĩ học sinh hình thành được kĩ năng tự giải quyết vấn đề

Bên cạnh đĩ, muốn giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong khi giảng dạy mơn Ngữ Văn, người giáo viên cần phải kết hợp chặt chẽ và sử dụng tối đa các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh được thực hành, trải nghiệm kĩ năng sống trong quá trình học tập Với cách tiếp cận này, sẽ khơng làm nặng nề, quá tải thêm nội dung các mơn học và hoạt động giá dục; mà ngược lại, cịn làm cho giờ học mơn Ngữ Văn đối với học sinh càng trở nên nhẹ nhàng hơn, thiết thực và bổ ích hơn đối với học sinh

5./ Kết quả đạt được trong những năm qua do thực hiện đề tài :

Nhìn chung việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào giảng dạy mơn Ngữ Văn của học sinh trường THCS Tân Nghĩa cĩ nhiều điều rất khả quan

Thực trạng cho thấy việc giáo dục kĩ năng sống thơng qua giảng dạy mơn Ngữ Văn 6 tương đối đồng đều, nếu trước kia, trong khi dạy mơn Ngữ Văn, giáo viên chưa lồng ghép kĩ năng sống vào giảng dạy mà chỉ thuần túy dạy nội dung kiến thức đảm bảo, học sinh cĩ nhiệm vụ nắm vững một số kiến thức trong bài học đĩ, thậm chí giáo viên khơng cho học sinh phát huy mạnh hơn nữa khả năng của bản thân mình, khơng cho học sinh trả nghiệm thực tế nhiều Vì thế các kĩ năng sống của học sinh cịn hạn chế Từ đĩ tơi áp dụng phương pháp là phải

lồng ghép các kĩ năng sống phối hợp với các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong khi giảng dạy mơn Ngữ Văn và đem lại cho tơi kết quả như mong muốn

Sau khi lồng ghép kĩ năng sống vào giảng dạy mơn Ngữ Văn 6, chất lượng học sinh ở hai lớp 6A1, 6A2 rất khả quan, đã hình thành được cho các em các kĩ năng mà các em cĩ thể ứng dụng nĩ vào thực tế đời sống như kĩ năng nhận thức, kĩ năng ứng phĩ, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng giải quyết mâu thuẩn, kĩ năng hợp tác, kĩ năng

ra quyết định, kĩ năng giải quyết vấn đề…

III./ BÀI HỌC KINH NGHIỆM :

Qua việc nghiên cứu thực hiện đề tài, tơi thấy đã là giáo viên phải tâm huyết với nghề, khơng ngừng học hỏi bạn bè, đồng nghiệp, nhất là các thầy cơ trong tổ…để khơng ngừng nâng cao chuyên mơn nghiệp vụ Hơn thế nữa, là giáo viên nên trong giảng dạy phải tạo cho học sinh niềm hứng thú, say mê trong giờ học, tạo cho các em thoải mái và nhẹ nhàng hơn trong tiếp nhận văn bản thì kết quả học tập sẽ tốt hơn

Thật vậy, giáo viên thật sự phải cĩ cái “tâm” trong quá trình dạy học, luơn tìm tịi, sáng tạo thiết kế giờ giảng sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh thì các em sẽ tích cực, chủ động hơn trong giờ học học sinh thụ động, khơng ham học, khơng cĩ ý thức vươn lên, đặc biệt ở những trường vùng sâu, vùng xa,

vì vậy khi lồng ghép kĩ năng sống vào mơn học đối với học sinh như là một áp lực vì các em khơng tích cực học hỏi, chưa biết khẳng định cái “tơi” cá nhân của mình trước một vấn đề cụ thể nào đĩ Vì vậy, cho dù giáo viên cĩ cố gắng thế nào đối với những đối tượng này cũng gặp nhiều kháo khăn

IV / TỰ NHẬN XÉT CỦA BẢN THÂN :

Là giáo viên đã được tiếp nhận phương pháp đổi mới dạy học hiện nay Tôi luôn mong muốn đối tượng giáo dục của mình phát huy khả năng, hứng thú trong học tập như thế chất lượng học tập mới nâng cao ,đào tạo nên những

con người góp phần vào công cuộc xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp Trong thời gian giảng dạy, tơi đã tìm hiểu việc lồng ghép kĩ năng sống vào giảng dạy mơn Ngữ Văn cho học sinh cĩ nhiều phương pháp và hình thức khác nhau

Theo tôi để có những kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy đòi hỏi giáo viên phải có một sự đầu tư và trải nghiệm , tích lũy trong suốt quá trình dạy học , thì mới rút ra được những kinh nghiệm giảng dạy cho bản thân , cũng như cho các bạn đồng nghiệp

Tuy bài viết cịn nhiều thiếu sĩt nhưng với tâm niệm khơng ngừng học tập, nghiên cứu các phương pháp giảng dạy để tìm ra những giải pháp thiết thực sao cho cĩ hiệu quả, nhắm giúp học sinh lĩnh hội một cách tích cực, nên người viết đã mạnh dạn thực hiện đề tài này

Cuối cùng chân thành cảm ơn lãnh đạo trường, quí đồng nghiệp đã nhiệt tình ủng hộ tơi thực hiện bài viết này Rất mong nhận được sự đĩng gĩp chân tình, xin chân thành cảm ơn

CHỦ ĐỀ TÀI

LÊ THỊ THÙY

NHẬN XÉT CỦA TỔ CHUYÊN MÔN :

………

………

………

………

………

………

………

………

………