II, ĐỌC , HIỂU VĂN BẢN: 1, Đọc, tìm hiểu chú thích : 2.Tìm hieåu vaên baûn a.Boá cuïc : 3 phaàn b.Phaân tích: b.1 Chieán tranh vaø ngöôiø baûn xứ : *Thái độ của bọn quan cai trị đối với [r]
Trang 1Tuần:27 Ngày soạn:05.03.2011
THUẾ MÁU
-Nguyễn Ái
Quốc-A.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT.
-Hiểu được bản chất giả dối tàn bạo của chính quyền thực dân Pháp
-Thấy rõ tính chiến đấu,lập luận sắc bén cùng nghệ thuật trào phúng trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC,KĨ NĂNG.
1.Kiến thức.
-Bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân pháp và số phận bi thảm của những người dân thuộc địa bị bóc lột,bị dùng làm bia đỡ đạn trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa phản ánh trong văn bản
-Nghệ thuật lập luận,cùng nghệ thuật trào phúng sắc sảo trong văn chính luận của Nguyễn Ái Quốc
2.Kĩ năng.
-Đọc hiều văn chính luận hiện đại,nhận ra và phân tích được nghệ thuật trào phúng sắc bén trong một văn bản chính luận
-Học cách đưa yếu tố vào văn biểu cảm vào văn nghị lận
3.Thái độ.
-Căm ghét chiến tranh,chủ nghĩa thực dân và biết phấn đấu học tập nêu gương Bác Hồ
C.PHƯƠNG PHÁP.
-Thuyết trình,diễn giảng,phân tích,thảo luận
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
1.Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ.Những chủ trương và ý kiến đề nghị của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp gửi
lên vua Quang Trung là gì ? Trong những ý kiến đề nghị đó,đến nay có điểm nào đã lạc hậu , lỗi thời , còn điểm nào vẫn mang tính thời sự , cần tiếp tục phát huy?
3.Bài mới : GV giới thiệu bài
-Lên án chủ nghĩa thực dân Pháp là 1 trong những chủ đề quan trọng hàng đầu đối với lãnh tụ NAQ trong giai đoạn hoạt động cách mạng những năm 20 thế kỉ XX ở Pháp và một số nước Châu Aâu khác Người viết Bản án chế độ thực dân Pháp bằng tiếng Pháp và coi đó là một nhiệm vụ cách mạng to lớn , cần kíp
-Lần đầu tiên , không phải chỉ ở Việt Nam,có một bản án với nội dung phong phú , súc tích , với quan điểm chính trị tiên tiến nhất thời đại và những lập luận , chứng cứ hết sức hùng hồn , sắc bén đối với chủ nghĩa thực dân Pháp
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: Giới thiệu về tác giả tác phẩm
Gọi hs đọc chú thích *
(?) Em hãy nêu vài nét về tác giả , tác phẩm ? ( sgk)
(?) Vb này thuộc thể loại gì ? Hãy nêu những hiểu biết
I, GIỚI THIỆU CHUNG:
1, Tác giả :
2, Tác phẩm : gồm 12
chương và phần phụ lục
Trang 2của em về thể loại đó ? ( Phóng sự – chính luận )
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản
Gv cùng hs đọc ( Gịong điệu lúc mỉa mai châm biếm , khi
đau xót , đồng cảm , khi căm hờn phẩn nộ , khi giễu nhại ,
trào phúc , khi bác bỏ mạnh mẽ …
Gọi hs đọc chú thích trong sgk 2,3
(?) Em có suy nghĩ gì về cách tác giả đặt tên cho vb là
Thuế máu ?
-“ Thuế máu”là cách đặt tên của tác giả nhằm phản ánh
một thủ đoạn bóc lột tàn nhẫn của chế độ thực dân ở các
nước thuộc địa : biến người dân nơi đây thành vật hi sinh
trong các cuộc chiến tranh phi nghĩa
(?) Thuế máu thuộc kiểu vb nào ? Vì sao em xác định thế?
(?)Vb này có bố cục mấy phần , nêu nội dung từng phần
?
- 3 phần :- P1: Chiến tranh và người bản xứ
- P2: Chế độ lính tình nguyện
- P3: Kết quả của sự hi sinh
Gọi hs quan sát đoạn đầu
(?) So sánh thái độ của các quan cai trị thực dân đối với
người dân thuộc địa ở 2 thời điểm trước chiến tranh và
sau khi cuộc chiến tranh xảy ra?
- Trước chiến tranh , họ bị xem là giống người hạ đẳng , bị
đối xử đánh đập như súc vật
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ , lập tức họ đựơc các quan
cai trị tâng bốc , vỗ về nào là “ con yêu” , “ bạn hiền” , “
những chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do ”
(?) Vì sao người bản xứ từ địa vị hèn hạ bỗng thành
những đứa con yêu , người bạn hiền , những chiến sĩ bảo
vệ công lí ?
- Vì thực dân pháp muốn che giấu dã tâm lợi dụng xương
máu của họ trong cuộc chiến tranh cho quyền lợi của nước
Pháp Đó chính là thủ đoạn của chính quyền thực dân
(?) Các cụm từ đặt trong dấu ngoặc kép ở đây được dùng
với dụng ý gì? ( Mỉa mai , châm biếm sự giả dối , thâm độc
của chế độ thực dân )
(?) Để làm rõ cái giá phải trả cho cái vinh dự đột ngột ấy ,
tác giả đã đưa ra các chứng cớ cùng với lời bình ntn?
- Đột ngột xa lìa vợ con , quê hương vì mục đích vô nghĩa ,
đem mạng sống mà đánh đổi lấy những vinh dự hảo huyền
- Lấy máu mình tưới những vòng nguyệt quế của các cấp
chỉ huy và lấy xương mình chạm nên những chiếc gậy của
các ngài thống chế.
(?) Em có nhận xét gì cách đưa dẫn chứng bà bình luận
Đoạn trích là chương 1 Viết bằng tiếng pháp , xuất bản tại Pa-ri , năm 1925 , tại HN năm 1946
II, ĐỌC , HIỂU VĂN BẢN:
1, Đọc, tìm hiểu chú thích : 2.Tìm hiểu văn bản
a.Bố cục : 3 phần
b.Phân tích:
b.1 Chiến tranh và ngươiø bản xứ :
*Thái độ của bọn quan cai trị
đối với người dân thuộc địa:
- Trước chiến tranh : Chỉ là những tên da đen bẩn thỉu,những tên”An-nam-mit” bẩn thỉu…chỉ biết kéo xe tay và ăn đòn
- Khi cuộc chiến tranh bùng nổ : Biến thành những đứa”con yêu”,những người”bạn hiền”.Được phong danh hiệu”chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”
-> Hình ảnh tương phản,ngôn ngữ mang màu sắc châm biếm
=> Thái độ giả nhân giả nghĩa,thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi
* Số phận người dân thuâộc
địa:
- Đột ngột xa lìa vợ con ,
…phơi thây trên các chiến trường
- Vượt biển…xuống tận đáy
Trang 3của tác giả trong đoạn văn này ?
(?) Vậy số phận của người bản xứ ở hậu phương được
khái quát bằng sự việc nào ?
- Những người làm kiệt sức trong các xưởng thuốc súng
…đã khác ra từng miếng phổi , chẳng khác gì hít phải hơi
ngạt
(?) Cách cấu tạo lời văn có gì đặt biệt ? cách cấu tạo lời
văn như thế có tác dụng gì ?
- Cả luận cứ được diễn đạt chỉ một câu với nhiều dấu phẩy
, dùng hình ảnh biểu tượng , kết hợp đưa dẫn chứng
- Tác dụng : lượng thông tin nhanh , truyền cảm
(?) Theo dõi đoạn văn cuối cho biết có gì đặc biệt trong lời
văn ở đoạn này ?
-Tác giả đã nêu ra một con số đáng chú ý về số người bản
xứ đã bỏ mạng trên đất pháp trong mấy năm chiến tranh
(Hết tiết 105, chuyển tiết 106)
Gọi hs quan sát đoạn 2
(?) Em hãy giải thích từ “ tình nguyện” có nghĩa là gì ?
(?) Hãy nêu rõ các thủ đoạn , mánh khoé bắt lính của
thực dân ?
- Tiến hành lùng ráp ,vây bắt và cưỡng bức người ta phải
đi lính
- Lợi dụng chuyện bắt lính mà doạ nạt , xoay sở kiếm tiền
đối với những người nhà giàu
- Sẵn sàng trói , xích , nhốt người ta như nhốt súc vật , sẵn
sáng đàn áp dã man nếu như có chống đối
(?)Từ đó cho ta thấy thực trạng , chế độ lính tình nguyện
ntn? - Là cơ hội làm giàu cho bọn quan chức , là cơ hội
củng cố địa vị , thăng quan tiến chức
(?) Phản ứng của những người bị bắt lính tình nguyện có
gì khác thường ?
_ Tìm mọi cơ hội trốn thoát Tự làm cho mình nhiễm phải
những bệnh nặng nhất.
(?) Người dân thuộc địa có thực sự “ tình nguyện” hiến
dâng xương máu như lời lẽ bịp bợm của bọn cầm quyền
không ?
-ù Không hề có sự tình nguyện hiến dâng xương máu như lời
lẽ bịp bợm của bọn cầm quyền Người dân thuộc địa hoặc
trốn tránh hoặc xì tiền ra
(?) Vậy phủ toàn quyền Đông Dương đã tuyên bố điều gì ?
- Các bạn đã tấp nập đầu quân… kẻ thì dâng cánh tay của
mình như lính thợ
(?) Trong thực tế những sự thật nào về lính tính nguyện
được phơi bày ?
biển để bảo vệ vương quốc các loài thuỷ quái
- Bỏ xác nơi miền hoang vu…
- Lấy máu tưới vòng nguyệt quế…các ngài thống chế
- Kiệt sức trong các xưởng thuốc súng
- Bảy mươi van người…mặt trời
-> Giọng văn giễu cợt,xót xa;liệt kê các tư liệu hiện thực
=> Những người bản xứ trở thành vật hi sinh cho lợi ích,danh dự của bọn thực dân
b.2 Chế độ lính tình nguyện :
* Các thủ đoạn,mánh khoé bắt lính của bọn thực dân:
- Những cuộc lùng ráp,những vụ lũng đoạn
- Tóm những khoẻ mạnh, nghèo; con các nhà giàu…chọn một trong hai con đường:đi lính,xì tiền ra
-> Thủ đoạn,mánh khoé bỉ ổi,ti tiện
* Phản ứng của những người
bị bắt lính:
- Người dân thuộc địa tìm mọi
cơ hội trốn thoát
- Tự làm cho mình nhiễm phải những bệnh nặng nhất -> Những người lính không hề có sự”tình nguyện”,họ thà chấp nhận cái chết còn hơn là
đi lính cho Pháp
* Lời lẽ của bọn cầm quyền:
- Tuyên bố:Các bạn đã tấp nập đầu quân…quê hương…
Trang 4- Tốp thì xích tay , người thì bị nhốt có lính Pháp canh gác ,
lưỡi lê tuốt trần , đạn lên nòng sẵn ,
(?) Ở đây diễn ra sự đối lập giữa sự thật với lời nói , sự đối
lập này có ý nghĩa gì ?
- Vạch trần thủ đoạn lường gạt tàn nhẫn của chính quyền
thực dân đối với người bản xứ
Gọi hs đọc đoạn kết
(?) Kết quả sự hi sinh của người dân thuộc địa trong các
cuộc chiến tranh như thế nào ?
- Khi chiến tranh chấm dứt thì các lời tuyên bố “ tình tứ”
của các ngài cầm quyền cũng tự dưng im bặt Những người
từng hi sinh bao xương máu , từng được tâng bốc trước đây
mặc nhiên trở lại “ giống người hèn hạ”
- Đối với người dân thuộc địa sự hi sinh chẳng hề mang lại
lợi ích gì cho họ bới chế độ bản xứ không hề biết đến chính
nghĩa và công lí.
(?) Nhận xét về cách đối xử của chính quyền thực dân đối
với họ sau khi đã bóc lột hết “ thuế máu” của họ?
- Bộ mặt tráo trở , tàn nhẫn của chính quyền thực dân lại
được bộc lộ trắng trợn khi tước đoạt hết của cải mà người
lính thuộc địa mua sắm được , đánh đập họ vô cớ , đối xử
với họ thô bỉ như đối với súc vật Người dân thuộc địa lại
trở về vị trí hèn hạ ban đầu sau khi bị bóc lột trắng trợn hết
“ thuế máu”
- Bỉ ổi hơn nữa , chính quyền thực dân còn không ngần ngại
đầu độc cả một dân tộc để vơ vét cho đầy túi” khi cấp môn
bài bán lẻ thuốc phiện cho thương binh người Pháp và vợ
con tử sĩ người Pháp
(?) Hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng
trong đoạn này ? ( Lập luận phản bác , mâu thuẩn trào
phúng , thực tế sinh động , câu hỏi tu từ , điệp từ )
(?) Từ đó , thái độ nào của người viết được bộc lộ?
- Mỉa mai châm biếm , tố cáo quyết liệt chế độ thực dân
Pháp tại Việt Nam
(?) Học qua vb này đem lại cho em hiểu biết gì về bản chất
chế độ thực dân và số phận của người dân ở các nước
thuộc địa cách đây 2/3 thế kỉ? ( hs khái quát lại theo hiểu
biết của mình)
- Thực tế: Tốp thì xích tay , người thì bị nhốt ,những cuộc biểu tình,bạo động…
-> Đối lập
=> Vạch trần thủ đoạn lường gạt tàn nhẫn của chính quyền thực dân đối với người bản xứ
b 3 Kết quả của cuộc hi sinh
* Sự hi sinh của lính “tình nguyện” Việt Nam
- Trở lại giống người bẩn thỉu
- Bị cướp hết tài sản,đánh đập, đối xử như súc vật
-> Sử dụng một loạt câu nghi vấn
=> Tố cáo tội ác của bọn thực dân, bản chất bỉ ổi vô nhân đạo đối với người bản xứ
* Đối với lính Pháp :
- Những thương binh, vợ con tử sĩ đều được cấp môn bài bán thuốc phiện
3.Tổng kết :Ghi nhớ : SGK
III.HƯỚNG DẴN TỰ HỌC
-Học thuộc ghi nhớ , nắm được nội dung, nghệ thuật của đoạn trích
-Soạn bài mới hội thoại
E.RÚT KINH NGHIỆM.
………
………
………
. - -
Trang 5Tuần:27 Ngày soạn:07.03.2011
HỘI THOẠI A.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT.
-Hiều khái niệm vai xã hội trong hội thoại
-Biết xác định thái dộ đúng đắn trong quan hệ giao tiếp
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC,KĨ NĂNG.
1.Kiến thức.
-Vai xã hội trong hội thoại
2.Kĩ năng.
-Xác định được các vai xã hội trong cuộc thoại
3.Thái độ.
-Có ý thức tốt trong giao tiếp và vai trò của bản thân trong giao tiếp
C.PHƯƠNG PHÁP.
-Diễn giảng,phân tích,thảo luận
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
1.Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ.
3.Bài mới : GV giới thiệu bài
-Trong cuộc sống hằng ngày , người nào cũng có những mối quan hệ xã hội rộng – hẹp ,
thân , sơ …khác nhau ; những mối quan hệ ấy thường là vô cùng phức tạp và tinh tế ! Một người có thể có địa vị cao trong xh , nhưng khi về nhà lại chỉ là con cái Một người là cha hoặc là mẹ trong gia đình , nhưng khi đến cơ quan lại chỉ là bạn bè đồng nghiệp … những vị trí trong xh , cơ quan gia đình ,,,ấy được gọi là “vai” của mỗi người khi họ tham gia hội thoại Vậy vai xh trong hội thoại là gì ? Tiết học này sẽ trả lời cho câu hỏi đó
HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1: tìm hiểu vai xã hội trong hội thoại
(?) Trong gia đình ở bữa cơm , chúng ta có thể mời bằng
cách nào ?
- Tìm lời mời của em đối với cha mẹ , ông bà ?tìm lời mời
từ phía bố mẹ đối với ông bà từ phía ông bà đối với con
cháu ?
VD : cháu mời ông bà ăn cơm
Con mời ba mẹ ăn cơm
Hai con và các cháu ăn cơm đi
(?) Theo em trong các lời mời trên có điều gì không ổn ?
- Cháu mời ông bà xơi cơm ạ - Người VN hay dùng từ xơi
(?) Tại sao trong gia đình người con , người cháu phải mời
trước ? (Thể hiện sự kính trọng ông bà , cha mẹ)
* GV chốt : Con là ở vị trí đối với cha mẹ , cháu ở vị trí
đối với ông bà – Vị trí của người nói đối với những người
khác , trong 1 tình huống người ta gọi là vai hội thoại
I.GIỚI THIỆU CHUNG
1, Vai xã hội trong hội thoại
- là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc hội thoại
- Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng ( theo tuổi tác , thứ bậc gia đình , xh)
- Quan hệ thân sơ ( theo mức độ quen biết , thân tình )
Trang 6(?) Nếu cần mở cửa sổ , em sẽ nhờ người khác ntn?
Gv khái quát bài học thứ nhất
Gọi hs đọc đoạn trích “ Tức nước vở bờ”
(?) Theo em có mấy vai tham gia hội thoại ? ( 2 vai)
(?) Quan hệ của họ trên , dưới hay thân , sơ?
(?) Ai là bậc trên , ai là bậc dưới?
Chị dậu Cai lệ
Thấp ngang hàng Trên
Cao hơn Thấp hơn
* GV chốt : Trong những tình thuống khác nhau thì hội
thoại cũng khác nhau Vì vậy khi ở vai khác chúng ta phải
chọn cách nói cho phù hợp
(?) Qua đó em có nhận xét gì về quan hệ xh và từ đó rút
ra kết luận ?
Hoạt động 2:Luyện tập
Chị dậu Cai lệ Thấp ngang hàng Trên Cao hơn Thấp hơn
2, Quan hệ xh : quan hệ xh
rất đa dạng nên vai xh vai xh của mỗi người cũng đa dạng , nhiều chiều Vì thế mà khi tham gia hội thoại , mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp
Gọi hs đọc đoạn trích “ Trong
lòng mẹ”
(?) Quan hệ giữa các nhân vật
tham gia hội thoại trong đoạn
trích trên là quan hệ gì ? Ai ở vai
trên , ai ở vai dưới? ( Quan hệ
thân sơ , bà cô vai trên , bé Hồng
vai dưới)
(?) Cách xử sự của người cô có
gì đáng chê trách ?
( Với quan hệ gia tộc , người cô
đã xử sự không đúng với thái độ
chân thành , thiện chí của tình
cảm ruột thịt Với tư cách là
người lớn tuổi , vai bề trên người
cô đã không có thái độ đúng mực
của người lớn đối với trẻ em
(?) Hãy tìm những chi tiết trong
bài Hịch tướng sĩ thể hiện thái
độ vừa nghiêm khắc vừa khoan
dung của TQT đối với binh sĩ
dưới quyền ?
Gọi hs đọc đoạn trích “ Lão
Hạc”
Bài tập 1 : Bà cô vai trên , bé Hồng vai dưới Cacùh
nói của bà cô không nên
Bài tập 2 : - Nghiêm khắc : Nay các ngươi nhìn chủ
nhục mà không biết lo , thấy nước nhục mà không biết thẹn
- Khoan dung : Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này , theo lời dạy bảo của ta , thì mới phải đạo thần chủ
…Ta viết ra bài hịch này để các ngươi biết bụng ta
Bài tập 3 :
a, Xét về địa vị xh , ông giáo là người có địa vị cao hơn một nông dân nghèo như Lão Hạc Nhưng xét về tuổi tác thì Lão Hạc vị trí cao hơn
b, Oâng giáo nói với LH bằng lời lẽ ôn tồn , thân mật , nắm lấy vai , mời lão hút thuốc , uống nước ăn khoai Trong lời lẽ , ông giáo gọi lão Hạc là cụ , xưng hô gộm
2 người là ông con mình ( thể hiện sự kính trọng người già ) , xưng là tôi ( thể hiện quan hệ bình đẳng)
c, LH gọi người đối thoại với mình là ông giáo , dùng
từ dạy thay cho từ nói ( thể hiện sự tôn trọng ), đồng
thời xưng hô gộp hai người là chúng mình , cách nói cũng xuề xoà ( nói đùa thế), thể hiện sự chân tình
III.HƯỚNG DẴN TỰ HỌC
-Học thuộc ghi nhớ Hoàn tất bài tập -Chuẩn bị bài : tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn
Trang 7(?) Em hãy nêu yêu cầu của bài
E.RÚT KINH NGHIỆM.
………
………
………
. - -
TÌM HIỂU YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
A.MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT.
-Bổ sung,nâng cao kiến thức về văn nghị luận
-Nắm dươc vai trò của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận và cách đưa yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC,KĨ NĂNG.
1.Kiến thức.
-Lập luận là phương thức biểu đạt chính trong văn nghị luận
-Biều cảm là yếu tố hỗ trợ cho lập luận,góp phần tạo nên sức lay động,truyền cảm của bài văn nghị luận
2.Kĩ năng.
-Nhận biết yếu tố biểu cảm và tác dụng của nó trong bài văn nghị luận
-Đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận hợp lí,có hiệu quả,phù hợp với logic lập luận của bài văn nghị luận
3.Thái độ.
C.PHƯƠNG PHÁP.
-Thuyết trình,phân tích,thảo luận nhóm
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.
1.Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ.Hãy kể tên những tác phẩm nghị luận đã học ?
- Nhận xét mục đích của văn nghị luận qua các tác phẩm nghị luận đã học ?
Hầu hết các tác giả đã thuyết phục người đọc , người nghe bằng ỵếu tố nào ?
3.Bài mới : GV giới thiệu bài
Ta đã biết yếu tố biểu cảm được thể hiện rõ nhất trong bài văn nghị luận là từ , ngữ , câu cảm , giọng điệu lời văn Nhưng có thật chỉ có như vậy không ? Làm thế nào để có cảm xúc , tình cảm và biểu hiện ra khi viết văn nghị luận thế nào ? Biểu cảm trong văn nghị luận có giống như biểu cảm trong văn biểu cảm hay không ? Đó là nd bài học này
Trang 8HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC
Hoạt động 1:Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong bài văn nghị
luận
Gọi hs đọc vb Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
(?) Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ tình cảm mãnh liệt của tác
giả và những câu cảm thán trong vb trên ?
+ Từ , ngữ biểu cảm: Hỡi , muốn , phải , nhân nhượng , lấn
tới , quyết tâm cướp , không , thà , chứ nhất định không chịu ,
phải đứng lên , hễ là , thì , ai có , dù , ai cũng phải
+ Câu cảm thán : Hỡi đồng bào và chiến sĩ toàn quốc !
- Hỡi đồng bào ! Chúng ta phải đứng lên !
- Hỡi anh em binh sĩ , tự vệ , dân quân ! Thắng lợi nhất định
về dân tộc ta! - việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!
- Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
(?) về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu có tính chất biểu cảm ,
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của CTHCM có giống với
Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn không? ( Giống nhau ở
chỗ có nhiều từ ngữ và nhiều câu văn có giá trị biểu cảm )
(?) Tuy nhiên Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến và Hịch
tướng sĩ vẫn được cọi là những vb nghị luận chứ không phải
là văn biểu cảm Vì sao?
( Vì các tác phẩm ấy được viết ra chủ yếu không phải nhằm
mục đích biểu cảm mà nhằm mục đích nghị luận
( nêu quan điểm, ý kiến để bàn luận phải trái , đúng sai , nên
suy nghĩ và nên sống thế nào )
Ở những văn nghị luận như thế , biểu cảm không thể đóng
vai trò chủ đạo , mà chỉ là một yếu tố phụ trợ cho quá trình
nghị luận mà thôi )
(?) Hãy theo dõi bảng đối chiếu và nhận xét xem cột nào có
sử dụng yếu tố biểu cảm , sử dụng yếu tố biểu cảm như thế có
tác dụng gì ?
( cột 2 có sử dụng yếu tố biểu cảm vì thế nó giúp cho bài văn
nghị luận hay hơn )
* Gv giải thích : Biểu cảm là yếu tố có khả năng “ gây được
hứng thú hoặc cảm xúc” đẹp đẽ , mãnh liệt hoặc sâu lắng
nhiều nhất , nghĩa là có khả năng nhiều nhất trong việc làm
nên cái hay cho vb
(?) Qua phhân tích em có nhận xét gì về yếu tố biểu cảm
trong văn nghị luận ? ( ghi nhớ 1 sgk)
(?) Thông qua việc tìm hiểu các vb như Hịch tướng sĩ và Lời
kêu gọi toàn quốc kháng chiến , em hãy cho biết : Làm thế
nào để phát huy hết tác dụng của yếu tố biểu cảm trong văn
nghị luận ? ( Muốn phát huy hết tác dụng của yếu tố biểu
I.TÌM HIỂU CHUNG
1, Yếu tố biểu cảm trong bài văn nghị luận
- Văn nghị luận rất cần yếu tố biểu cảm , Yếu tố biểu cảm giúp cho bài văn nghị luận có hiểu quả thuyết phục lớn hơn , vì nó có tác động mạnh mẽ tới tình cảm của người đọc ( người nghe)
- Để bài văn nghị luận có sức biểu cảm cao , người làm văn phải thật sự có cảm xúc trước những điều mình viết ( nói) và phải biết diễn tả cảm xúc đó bằng những từ ngữ , những câu văn có sức truyền cảm Sự diễn tả cảm xúc cần phải chân thật và không được phá vỡ mạch lạc nghị luận của bài văn
Trang 9cảm trong bài văn nghị luận , trước hết người viết không chỉ
cần suy nghĩ đúng , nghĩ sâu về các vấn đề , luận điểm , luận
cứ , lập lận … mà còn phải thật sự xúc động trước những điều
đang nói , đang viết , đang bàn luận Đó không chỉ là những
tình cảm xúc động nhất thời , mà cần có một tình cảm chân
thật , tự nhiên và sâu sắc mãnh liệt , dù đó là tình yêu hay
lòng căm thù)
(?) Chỉ có rung cảm không thôi đã đủ chưa ? Phải chăng chỉ
cần có lòng yêu nước và căm thù giặc nồng cháy là có thể dễ
dàng tìm ra những cách nói như: “ Không ! Chúng ta thà hi
sinh tất cả …” hay “ uốn lưỡi cú diều ” ? để viết được những
câu như thế , người viết cần có những phẩm chất gì khác nữa
? Có rung cảm không chưa đủ mà còn phải biết và rèn cách
biểu cảm Nghĩa là biểu hiện tình cảm , cảm xúc trong bài
văn nghị luận sao cho phù hợp , không phá vỡ mạch lập luận )
(?) Có bạn cho rằng : Càng dùng nhiều từ ngữ biểu cảm ,
càng đặt nhiều câu cảm thán thì giá trọ biểu cảm trong văn
nghị luận càng tăng Ý kiến ấy có đúng không ? vì sao?
(Không phải dùng nhiều từ ngữ biểu cảm , nhiều câu biểu
cảm thì giá trị biểu cảm trong bài văn tăng Ngược lại nếu
dùng quá nhiều mà không phù hợp , sẽ biến bài văn nghị luận
thành thành lí luận dông dài , hoặc làm giảm bớt sự chặt chẽ )
(?) Vậy, để bài văn nghị luận có sức biểu cảm đòi hỏi người
viết cần có yếu tố nào? ( ghi nhớ 2 sgk )
Hoạt động 2
Luyện tập
(?) Bài tập 1 yêu cầu
điều gì ?
( HSTLN)
II.LUYỆN TẬP Bài tập 1: Chỉ ra yếu tố biểu cảm trong phần I – Chiến tranh và “
người bản xứ”
- Một là “nhại” Các từ như “ tên da đen bẩn thỉu” , “ An – nam – mít bẩn thỉu” , “ con yêu” , “ chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do” Đều là cách xưng gọi của bọn thực dân trước và sau chiến tranh , Trước thì miệt thị khinh bỉ , sau thì đề cao một cách bịp bợm Sự nhại lại các lời văn ấy và đem đối lập chúng lại với nhau đã phơi bày giọng điệu dối trá của thực dân , tạo hiệu quả mỉa mai
- Hai là dùng hình ảnh mỉa mai bằng giọng điệu tuyên truyền của thực dân như : “ Nhiều người bản xứ đã … chứng kiến cảnh kì diệu của trò biểu diễn khoa học về phóng ngư lôi , đã được xuống tận đáy biển để bảo vệ tổ quốc của các loài thuỷ quái Một số khác đã bỏ xác những miền hoang vu thơ mộng vùng Ban – căng…” Những ngôn từ mĩ miều không che đậy được thực tế phủ phàng Lời mỉa mai đã thể hiện thái độ khinh bỉ sâu sắc đối với gịong điệu tuyên
Trang 10(?) Hãy nêu yêu cầu
bài tập 2 ?
( HSTLN)
truyền của bọn thực dân , và cả sự chế nhạo , cười cợt Ở đây yếu tố biểu cảm đã tạo hiệu quả về tiếng cuời châm biếm sâu cay
Bài tập 2 :Trong đoạn văn , tác giả không chỉ phân tích điều hơn lẽ
thiệt cho học trò , để họ thấy tác hại của việc “ học tủ” và “ học vẹt” Người thầy ấy còn bộc bạch nỗi buồn và sự khổ tâm của một nhà giáo chân chính trước sự “ xuống cấp” trong lối học văn và làm văn của những hs mà ông thật lòng quí mến
Bài tập 3 : Gv hướng dận hs viết
III.HƯỚNG DẴN TỰ HỌC
- Học thuộc ghi nhớ , hoàn thành bài tập
- Soạn bài “ Đi bộ ngao du “
E.RÚT KINH NGHIỆM.
………
………
………
. - -