Giáo án môn Ngữ văn 9 (chi tiết)

Sau mỗi đổi thay góc độ quan sát, tốc độ di chuyển, ánh sáng phản chiếu , để ngời đọc có thể cảm nhận đợc sự kỳ lạ của Hạ Long, tg đã kết hợp sử dụng phơng thức biểu đạt nào.. GV :Cái kỳ[r]

NGữ VĂN 9

Tuần 1:

Bài 1:

Tiết 1-2: Văn bản

PHONG CáCH Hồ CHí MINH

Lê Anh Trà

-I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:

1- Thấy đợc vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa

truyền thống và

hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị

2- Từ lòng kính yêu về Bác, tự hào về Bác, Hs có ý thức tu dỡng, học tập rèn

luyện theo

gơng Bác

II/ Các bớc tiến hành:

* Hđ 1: KTBC:

Ktra SGK, vở ghi chép nhắc Hs cách học tập

bộ môn

* Hđ 2: Bài mới

Đây là VBND có tính chất thuyết minh k/hợp

với lập luận theo PCCL

Đọc với giọng khúc triết, mạch lạc thể hiện

niềm tôn kính, tự hào về Chủ tịch HCM

- GV đọc mẫu, sửa chữa, uốn nắn

- GV Ktra việc đọc chú thích ở nhà của Hs

Lu ý với Hs về VBND với các chủ đề:

+ Quyền sống của con ngời

+ Bảo vệ h/bình, chống chiến tranh

+ V/đề sinh thái, môi trờng

Chủ đề của VB này: Sự hội nhập TG và B/vệ

bản sắc VHDT

H? VB có thể chia làm mấy phần ? ND chính

của từng phần?

Gọi Hs đọc đoạn (a)

H? HCM đã tiếp thu tinh hoa VH nhân loại

trong hoàn cảnh nào ?

Gv sử dụng vốn kthức l/sử để g/thiệu cho Hs

H? Để có đợc vốn tri thức VH nhân loại,

Hs đọc

2 phần + Từ đầu rất hiện đại (HCM với sự tiếp thu tinh hoa

VH nhân loại) + Còn lại: Những nét đẹp trong lối sống của HCM

Hs đọc

- Trong c/đời h/động CM đầy gian nan, vất vả,  đã qua nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nền VH từ P.đông tới P.Tây

1 Đọc

- Chú thích

- Chú thích

2 Tìm hiểu VB:

a HCM với

sự tiếp thu tinh hoa VH nhân loại

HCM đã làm ntn?

Gv nhấn mạnh: Đây chính là chìa khóa để mở

ra kho tri thức VH của nhân loại

Bác nói, viết khoảng 28(N2) tiếng nói của các

nớc

H? Ngời đã khám phá kho tàng tri thức bằng

cách nào ?

H? Ngời đã học hỏi ntn?

H? Qua phần tìm hiểu trên, giúp em hiểu gì

về HCM ?

Gv bình giảng:

M/đích của Bác là ra nớc ngoài tìm đờng cứu

nớc,  đã tự mình tìm hiểu những mặt tích

cực của triết học P.đông: Muốn g.phóng d.tộc

phải đánh đuổi TD Pháp & CNTB

Muốn vậy, phải thấy đợc những mặt u việt,

tích cực của các nền VH đó

H? Ngời đã tiếp thu các nền VH đó theo tinh

thần ntn ?

H? Điều kỳ lạ trong việc tiếp thu tinh hoa VH

nhân loại của HCM là gì ?

H? Để thể hiện n/d trên, đoạn văn đã đợc tác

giả sử dụng phơng thức biểu đạt nào ?

GVKQ: Sự tiếp thu VH nhân loại của HCM

đã tạo nên một nhân cách, 1 lối sống rất VN,

rất P.đông nhng đ.thời cũng rất mới, rất hiện

đại

H? Bằng sự hiểu biết về l.sử em hãy cho biết

phần VB vừa tìm hiểu nói về thời kỳ nào

trong sự nghiệp h/đ CM của lãnh tụ HCM ?

GV: Kết thúc phần 1, VB có dấu ( ) biểu thị

cho ta biết ngời biên soạn đã lợc bỏ phần tiếp

theo của bài viết

Đọc phần còn lại của bài

H? Theo em, phần này nói về thời kỳ nào

trong SNCM của HCM ?

GV: Nói đến phong cách là nói đến sự nhất

quán Chúng ta hãy xem khi đã trở thành chủ

- Ngời có hiểu biết sâu rộng nền VH các nớc châu á, Âu, Phi, Mỹ

* Để có đợc vốn tri thức VH, Bác đã:

+ Nắm vững p/tiện giao tiếp là ngôn ngữ

Hs kể câu chuyện về Bác

- Qua công việc, qua lao động

mà học hỏi (làm nhiều nghề khác nhau)

- HCM là ngời sáng suốt, thông minh, cần cù, yêu lao động, ham học hỏi

+ Ngời đã tiếp thu một cách có chọn lọc tinh hoa VH nớc ngoài

+ Không ảnh hởng 1 cách thụ

động

+ Tiếp thu mọi cái đợc, cái hay, phê phán cái

+ Trên nền VH dân tộc mà tiếp thu những ah’ quốc tế

Tất cả những ah’ quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc VH dân tộc không gì lay chuyển đợc Kết hợp giữa kể và bình luận VD: ít có vị lãnh

+ Thời kỳ Bác h/đ ở nớc ngoài

tịch nớc, p/cách HCM có gì nổi bật.

Gọi Hs đọc đoạn (b)

H? ở cơng vị lãnh đạo cao nhất của đảng và

nhà nớc nhng HCM có lối sống ntn ?

H? lối sống rất giản dị, rất phơng đông, rất

VN của HCM đợc biểu hiện ntn?

H? Nơi ở, nơi làm việc của Bác đợc giới thiệu

ntn?

GV đọc đoạn <<Theo chân Bác>> (Tố Hữu)

H? Theo cảm nhận của t/g’ trang phục của

Bác ntn?

H? Việc ăn uống của Bác đợc giới thiệu ntn?

H? Qua những điều vừa tìm hiểu về Bác, em

có cảm nhận gì về lối sống của Ngời?

H? Theo em, lối sống đó có phải là lối sống tự

vui trong cảnh nghèo khó không? Có phải là

tự thần thánh hóa cho khác đời không?

H? Tại sao Bác lại chọn lối sống đó?

Gọi hs đọc đoạn:

<<Và Ngời sống ở đó hết>>

H? Từ lối sống của  đợc tg' liên tởng tới lối

sống của những ai trong lịch sử dân tộc?

H? Việc liên tởng của tg nhằm nhấn mạnh

điều gì ?

H? Học VB này em nhớ lại VB nào đã học

lớp 7 cũng nói về lối sống giản dị của Bác ?

H? Qua phần VB vừa học em hãy trình bày

cảm nhận sâu sắc của em về vẻ đẹp trong

phong cách HCM ?

GV dẫn dắt: Các em đợc sinh ra lớn lên trong

đk vô cùng thuận lợi nhng cũng tiềm ẩn đầy

nguy cơ

H? Xét về phơng diện vh, em hãy tr.bày

những thuận lợi và những nguy cơ theo n/thức

của em?

H? Với đk đó v/đề đặt ra với Hs phải làm gì ?

+ Khi Ngời đã ở cơng vị chủ tịch nớc

- Lối sống giản dị

- Lối sống giản dị đó đợc biểu hiện ở nơi ở nơi làm việc

Nơi ở, nơi làm việc: Chiếc nhà sàn nhỏ bằng gỗ bên cạnh chiếc ao nh cảnh làng quê quen thuộc

Trang phục hết sức giản dị: Bộ quần áo bà ba, chiếc áo trấn thủ, đôi dép lốp thô sơ

Ăn uống đạm bạc: Cá kho, rau luộc, cà muối, cháo hoa

Lối sống giản dị đạm bạc

HS thảo luận

Cách sống giản dị, đạm bạc của HCM nhng lại vô cùng thanh cao, sang trọng

 Đây là cách sống có văn hóa đã trở thành quan niệm thẩm mỹ: Cái đẹp là sự giản dị,

tự nhiên

- Các vị hiền triết nh:

Nguyễn Trãi Côn sơn ca

Nguyễn Bỉnh Khiêm Thu ăn măng trúc, đông ăn giá

Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao

- Nét đẹp của lối sống rất dân tộc rất VN trong phong cách HCM

Đức tính giản dị của Bác Hồ, P.VĐồng

b Nét đẹp trong lối sống của HCM

c ý nghĩa của việc học tập, rèn luyện theo p/cách HCM

H? Từ tấm gơng nhà vh lớn HCM, các em có

suy nghĩ gì với bản thân?

H? Em hãy nêu vài biểu hiện về lối sống có

vh và không có vh?

H? Qua bài, những điểm tạo nên vẻ đẹp trong

phong cách HCM là gì ?

* HĐ3: Luyện tập

GV nêu yêu cầu luyện tập

* Hđ 4: HDVN:

+ Su tầm những mẩu chuyện kể về lối sống

giản dị mà thanh cao của Bác

+ Đọc thêm

+ Soạn: Đ.tranh cho một TG hòa bình

- Đó là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống v/h dân tộc và tinh hoa v/h nhân loại Là sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa cái vĩ đại và bình dị

HS thảo luận

- Có đk tiếp xúc với nhiều nền vh

Đợc hòa nhập với khu vực và quốc tế

- Cần phải hòa nhập với khu vực và Q.Tế nhng cũng cần b.vệ & ph/huy bản sắc dt

- Sống và l/việc theo gơng Bác

Hồ vĩ đại

Tự tu dỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức,lối sống có vh

HS phát biểu

HS kể

Ghi nhớ

3 Luyện tập: Kể 1 số câu chuyện

về lối sống giản dị mà cao đẹp của chủ tịch HCM

Tiết 3: Các phơng châm hội thoại

I Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:

1/ Nắm đợc nội dung phơng châm về lợng và phơng châm về chất

2/ Biết vận dung những phơng châm này trong giao tiếp

K,

II Các bớc tiến hành:

* HĐ 1: KTBC

H? Hiểu thế nào là vai XH trong hội thoại?

H? Các vai XH thờng gặp trong hội thoại

* HĐ 2: Bài mới:

Gọi hs đọc đoạn đối thoại (1)

H? Khi An hỏi: <<Học bơi ở đâu ?>> mà

Ba trả lời: “ở dới nớc” thì câu trả lời có mang

đầy đủ n/d mà An cần biết không

GV gợi ý bằng câu hỏi nhỏ :

H? Em hiểu bơi là gì ?

H? Từ việc hiểu nghĩa từ <<bơi>> em hãy

trả lời câu hỏi trên ?

H? Nếu nói mà không có nội dung nh thế có

thể coi đây là câu nói b/ thờng không

H? Nếu là ngời đợc tham gia hội thoại, em

sẽ trả lời ntn để đáp ứng y/cầu của An?

H? Từ đó em rút ra bài học gì trong giao

tiếp?

Gv hớng dẫn Hs đọc hoặc kể lại truyện:

<< lợn cới, áo mới >>

H? Vì sao truyện lại gây cời ?

H? Lẽ ra anh <<lợn cới>> và anh <<áo

mới>> chỉ cần hỏi và trả lời ntn để  nghe

đủ biết đợc điều cần hỏi & cần trả lời?

H? Nếu chỉ hỏi & trả lời vừa đủ thì truyện

có gây cời không ?

Hs trả lời theo kiến thức đã học ở lớp 8

HS đọc

- Bơi là di chuyển trong nớc hoặc trên mặt nớc bằng cử động của cơ thể

- Câu trả lời của Ba không mang

đầy đủ n/d mà An cần biết Vì

trong nghĩa của <<bơi>> đã có

<<ở dới nớc>> Điều mà An muốn biết là 1 đ/điểm cụ thể nh :

Bể bơi, sông

+ Nếu nói mà không có n/d dĩ nhiên là 1 h/tợng không b/thờng trong giao tiếp, vì câu nói ra trong giao tiếp bao giờ cũng truyền tải 1 n/d nào đó

+ ở bể bơi + ở sông + ở hồ

Khi nói trong câu nói phải có n/d

đi với y/c của g.tiếp không nên nói ít hơn những gì mà giao tiếp

đòi hỏi

Hs đọc hoặc kể

Truyện lại gây cời vì các nhân

1/ Phơng châm về lợng: VD1: SGK/ tr 7

*Ghi nhớ 1/SGK

Gv: Trong truyện cời tác giả dân gian đã sử

dụng yếu tố này trở thành nghệ thuật

H? Còn trong h.cảnh g.tiếp bình thờng, khi

g.tiếp ta cần phải tuân thủ y/cầu gì ?

Gọi Hs đọc

H? Truyện cời nhằm phê phán điều gì ?

H? Nh vậy, trong giao tiếp có điều gì cần

tránh ?

(*) Cho tình huống:

Nếu không biết chắc << một tuần nữa lớp

sẽ tổ chức cắm trại >> thì em có thông báo

điều đó với các bạn không ? vì sao ?

H? Nếu cần thông báo điều trên thì em sẽ

nói ntn ?

H? Nh vậy, trong g/tiếp cần tránh những

điều gì?

Gv: Những điều cần tránh trong giao tiếp mà

ở truyện cời đó vi phạm -> chính là vi phạm

p/châm về chất

H? Để đảm bảo p/châm về chất trong hội

thoại, ta cần tránh những điều gì ?

* HĐ 3: Luyện tập

Gv chuẩn bị bảng phụ để Hs phân tích lỗi

Gọi học sinh lên bảng

Gv chữa bài: Đây không thuộc về hội thoại

nhng qua việc học về p/châm hội thoại, về

l-ợng, Hs có thể vận dụng để phân tích lỗi

quan trọng và phổ biến này

H? Những tổ hợp từ nào bị thừa, vì sao ?

Gv cho Hs trả lời vào phiếu học tập

Gv phô tô mỗi bàn 1 tờ

Gv chấm nhanh 5 bài

H? Những từ trên nào đều chỉ cách nói

l/quan đến p.châm hội thoại nào đã học ?

H? Cách nói nào tuân thủ ?

Cách nói nào vi phạm ?

Gv gọi Hs đọc truyện

vật trong truyện nói nhiều hơn những gì cần nói

Lẽ ra chỉ cần hỏi: <<Bác có thấy con lợn nào chạy qua đây không

?>> và trả lời: <<nãy giờ, tôi chẳng thấy con lợn nào >>

+ Trong g/tiếp, không nên nói nhiều hơn những gì cần nói

Hs đọc

Truyện cời này nhằm phê phán tính nói khoác

Trong giao tiếp đừng nói những

điều mà mình không tin là đúng

sự thật

Đó là những điều không có bằng chứng xác thực

+ Có lẽ

+ Hình nh

 Trong giao tiếp đừng nói những điều mà mình không có bằng chứng xác thực

Hs làm:

a) Thừa << nuôi ở nhà >> vì <<

gia súc >> có nghĩa là << vật nuôi trong nhà >>

B) Thừa << hai cánh >> vì tất cả

các loài chim đều có hai cánh

+ Thừa: Vì thêm từ ngữ mà không thêm nội dung -> Vi phạm phơng châm về lợng

nói có sách mách có chứng

2/Phơng châm

về chất:

VD: SGK/tr7

Ghi nhớ 2/SSGK 3/ Luyện tập Bài 1 (8)

H? Chỉ ra yếu tố gây cời ? (Rồi có nuôi đợc

không )

H? Với câu hỏi đó, ngời nói đã không tuân

thủ p.châm hội thoại nào? Phân tích

Gv: Yếu tố gây cời -> vi phạm p.châm hội

thoại về lợng là 1 nghệ thuật trong truyện

c-ời dân gian

Gv chia 2 nhóm thảo luận

Gv có định hớng

nói dối nói mò nói nhăng nói cuội nói trạng

->Những từ ngữ này đều chỉ cách nói tuân thủ hoặc vi phạm p.châm hội thoại về chất

a) Tuân thủ b,c,d,e : vi phạm Bài 3:

+ Vi phạm p.châm về lợng Ngời hỏi đã hỏi thừa câu hỏi đó vì nếu không nuôi đợc thì làm sao có

<< bố tôi >>

Bài 4:

* HĐ 4: HDVN - Học bài

+ Làm bài tập (5) tra từ điển để giải nghĩa các thành ngữ

+ Tập viết một đoạn hội thoại, nội dung tự chọn, tuân thủ các p.châm hội thoại đã học

+ Chuẩn bị: Phần 1 + 2 + 3

Tiết 4: sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản

thuyết minh

I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:

1.Hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh làm

cho văn bản thuyết minh sinh động, hấp dẫn

2 Biết cách sử dụng một số biện pháp nghệ thuật vào văn bản thuyết minh

II/ Các bớc tiến hành:

* HĐ1: KTBC

- Gv k.tra việc chuẩn bị bài của Hs

* HĐ2: Bài mới

Gv h/d Hs ôn lại kiểu VB t/minh

H? VB thuyết minh là gì ?

H? Đặc điểm của VB thuyết minh ?

H? Những phơng pháp đợc sử dụng trong vb

thuyết minh ?

Gv hớng dẫn hs thảo luận vb << Hạ Long

Đá và nớc>>:

Gọi hs đọc vb

H? VB này thuyết minh đặc điểm gì của

đối tợng?

H?Đặc điểm ấy có dễ dàng thuyết minh

bằng cách đo, đếm , liệt kê không?

H? Vấn đề sự kỳ lạ của Hạ Long là vô tận

đ-ợc tác giả thuyêt minh bằng cách nào?

Câu hỏi gợi ý:

H? Theo em, đế t.minh nét kỳ lạ của Hạ

Long chỉ dùng p.pháp liệt kê( Hạ long có

nhiều nớc, nhiều đảo, nhiều hang động ) thì

có nêu đợc sự kỳ lạ của Hạ Long không ?

H? Tác giả hiểu sự kỳ lạ này là gì?

H? Hãy gạch dới câu văn nêu khái quát sự

kỳ lạ cảu Hạ Long?

H? Tác gỉa đã sử dụng các biện pháp tởng

t-ợng , liên tởng ntn để giới thiệu về sự kỳ lạ

- VB t/m nhằm cung cấp tri thức

về các hình tợng, sự việc, sv trong TN và XH

- Đặc điểm: Tri thức đợc tr/bày trong vb t.minh là tri thức c.xác khách quan thực dụng với hình thức diễn đạt rõ ràng ngôn ngữ

đơn nghĩa

- Trình bày, g.thiệu, g.thích với các thao tác cụ thể: Nêu đ.nghĩa, p/p liệt kê, nêu VD, số liệu, s.sánh, p.tích, phân loại vv

HS đọc vb

VB t/minh về điều kỳ lạ của Hạ Long - -

Đây là vấn đề trừu tợng, khó nhận biết, không dễ trình bày

Nếu chỉ dùng phơng pháp liệt kê thì không nêu đợc sự kỳ lạ của Hạ Long

: << Chính nớc có tâm hồn>>

: Nớc tạo nên sự di chuyển và khả

I/ Tìm hiểu việc sử dụng một số biện

thuật trong văn bản thuyết minh:

(1) Ôn tập văn bản t/minh

(2 Viết văn bản thuyết minh có

sử dụng một số biện pháp nghệ thuật:+ VB: << Hạ Long Đá và nớc >>

-tợng

của Hạ Long?

H? Sau mỗi đổi thay góc độ quan sát, tốc độ

di chuyển, ánh sáng phản chiếu , để ngời

đọc có thể cảm nhận đợc sự kỳ lạ của Hạ

Long, tg đã kết hợp sử dụng phơng thức biểu

đạt nào?

GV :Cái kỳ lạ của Hạ Long là đã biến 1 chất

liệu vô tri, vô giác nh đá thành những sự

sống có hồn

H? Tác giả trình bày đợc sự kỳ lạ của Hạ

Long là nhờ biện pháp nào?

* HĐ3: Luyện tập

GV nêu yêu cầu bt

GV gọi hs đọc vb <<Ngọc Hoàng xử tội

ruồi xanh >>

H? Văn bản nh một truyện ngắn, truyện vui,

vậy có phải là vb thuyết minh không?

H? Tính chất ấy thể hiện ở những điểm nào?

H? Những phơng pháp thuyết minh nào đợc

sử dụng?

H? Các biện pháp nghệ thuật đợc sử dụng?

H? Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật

H? Có thể xem đây là truyện vui có tính

chất thuyết minh hay là vb thuyết minh có

sử dụng một số biện pháp nghệ thuật?

* HĐ4: HDVN:

+ Học ghi nhớ

+ Hoàn thành các b.tập còn lại

Chuẩn bị bài : Luyện tập

năng di chuyển theo mọi cách tạo nên sự thú vị của cảnh sắc

Sau đó liệt kê các cách di chuyển:

Tùy theo góc độ & tốc độ di chuyển của ta

Tùy theo cả hớng á.sáng rọi vào chúng

Miêu tả những biến đổi của hình

ảnh đảo đá, biến chúng từ vật vô

tri thành vật sống động, có hồn

Ghi nhớ: tr 13

đây là vb thuyết minh

Tính chất thuyết minh thể hiện ở chỗ giới thiệu loài ruồi rất có hệ thống : tính chất chung về họ, giống loài, tập tính sinh sống, đặc

điểm cơ thể , cung cấp những kiến thức chung đáng tin cậy về loài ruồi

- Các phơng pháp thuyết minh đợc

sử dụng:

Định nghĩa: thuộc họ côn trùng

Phân loại: các loài ruồi

Số liệu: số vi khuẩn, số lợng sinh sản của cặp ruồi

Liệt kê: mắt lới chân tiết ra chất dính

b/ Nhân hoá, có tình tiết

Gây hứng thú cho bạn đọc, vừa là truyện vui, vừa học thêm tri thức

*) Ghi nhớ SGK/ tr.13

II Luyện tập 1/ B.tập 1: Ngọc Hoàng

xử tội ruồi xanh

Bµi tËp 2