Nhng gèc cña c¸i tµi Êy l¹i lµ c¸i t©m ngêi s¸ng cña ông khi ông đặc biệt nâng niu trân trọng những suy nghĩ và hành động của người nông dân tuy nghèo nhưng không hèn, có thể bị cường q[r]
Trang 1Tuần 4
Tiết 13 Ngày soạn: 17/9/2006
Ngày dạy: 23/9/2006
Văn bản : lão hạc
(Nam Cao)
A Mục tiêu:
- Học sinh thấy được tình cảnh khốn cùng và nhân cách cao quý của nhân vật
lão Hạc, qua đó hiểu thêm về số phận đáng thương và vẻ đẹp tâm hồn đáng trọng
của người nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng Tám
- Thấy được lòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn Nam Cao :thương cảm , trân
trọng
- Bước đầu hiểu về đặc sắc nghệ thuật truyện ngắn Nam Cao
- Rèn kĩ năng tìm hiểu, phân tích nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại, độc thoại ,
hình dáng, cử chỉ ,hành động;kĩ năng đọc diễn cảm
- Giáo dục lòng yêu thương con người
B Chuẩn bị:
- Thày: ảnh chân dung Nam Cao , tập truyện ngắn Nam Cao ,soạn bài
- Trò:tóm tắt truyện ngắn ''Lão Hạc'',soạn trước bài ở nhà
C Tiến trình bài dạy:
I.ổn định tổ chức lớp: (1')
II Kiểm tra bài cũ: (5')
1 Từ các nhân vật chị Dậu, anh Dậu, bà lão hàng xóm, em có thể khái
quát gì về số phận và phẩm cách của người nông dân Việt Nam trước cách mạng
tháng Tám ?
2.Từ các nhân vật cai lệ , người nhà lý trưởng , khái quát về bản chất của
chế độ thực dân nửa phong kiến Việt Nam trước cách mạng tháng Tám?
3 Em hiểu gì về nhan đề ''Tức nước vỡ bờ''?
- G/v cho học sinh nhậ xét.G/v nhận xét cho điểm
III Bài mới:
- Giới thiệu bài :cho học sinh xem ảnh Nam Cao và tập truyện ngắn của ông
5'
Gọi học sinh đọc chú thích * trong
SGK
? Nêu vài nét về tiểu sử của nhà văn
Nam Cao
?Vị trí của ông trong dòng văn học
hiện thực
?Sự nghiệp sáng tác của ông
I.Tìm hiểu chung :
1 Tác giả:
- Học sinh đọc -Nam Cao(1915-1951)(SGKt45) -Ông là nhà văn hiện thực xuất sắc viết về người nông dân và trí thức nghèo trong xã hội cũ
2 Tác phẩm :
-Học sinh nêu tên một số tác phẩm của ông
Trang 213'
?Nêu đôi nét về văn bản “Lão Hạc”
- Giáo viên đọc mẫu
-Gọi học sinh đọc
?Nêu cách đọc cho phù hợp với văn
bản
- Giáo viên kiểm tra việc đọc chú
thích của học sinh Chú ý các chú
thích:
5,6,9,10,11,15,21,24,28,30,31,40,43
?Giải thích từ''bòn'',''ầng ậng''
?Nếu tách thành hai phần theo dấu
cách trong SGK thì nội dung mỗi
phần là gì
?Kể tóm tắt đoạn truyệntừ tr 38 đến
tr41 ?Vì sao lão Hạc rất yêu thương
cậu Vàng mà vẫn phải đành lòng bán
cậu
?Hãy tìm những từ ngữ , hình ảnh
miêu tả thái độ, tâm trạng của lão
khi lão kể
chuyện bán cậu Vàng với ông giáo
? Câu ''Những vết nhăn xô lại ép
cho nước mắt chảy ra'' có sức gợi tả
như thế nào
?Cái hay của cách miêu tả ở đoạn
văn trên của tác giả là gì
? Qua đó em có thể hình dung lão
Hạc là người như thế nào
*Tác giả sử dụng từ ngữ giàu tính
gợi cảm , từ láy,cách thể hiện chân
thật , chính xác tâm lý nhân vật cho
thấy lão Hạc vô cùng đau đớn xót xa
-Là truyện ngắn xuất sắc viết về người nông dân(1943)
-Học sinh khác nhận xét và bổ sung
II Đọc -hiểu văn bản
1 Đọc :
-Đọc văn bản Đọc với giọng biến hoá đa dạng ,chú ý ngôn ngữ độc thoại, đối thoại phù hợp với từng nhân vật
2.Tìm hiểu chú thích:
+bòn: tận dụng, nhặt nhạnh một cách chi ly tiết kiệm
+ầng ậng: nư'ớc mắt dâng lên, sắp sửa tràn ra ngoài mi mắt
3 Bố cục:
-Phần 1:Những việc làm của lão Hạc trước khi chết
- Phần 2: Cái chết của lão Hạc
4 Phân tích:
a.Nhân vật lão Hạc : a1.Tâm trạng của lão Hạc sau khi bán cậu Vàng :
-Học sinh tóm tắt đoạn truyện
-Con chó là kỉ niệm cuối cùng, là bạn của lão Bán nó là việc bất đắc dĩ vì lão nghèo , yếu sau trận ốm,không ai giúp đỡ Cậu Vàng ăn rất khoẻ, lão không nuôi nổi
-Lão cười như mếu, đôi mắt ầng ậng nước Mặt lão đột nhiên co rúm lại , vết nhăn xô lại , ép cho nước mắt chảy
ra, đầu ngoẹo, miệng mếu máo như con nít hu hu khóc
-Gợi lên gương mặt cũ kĩ, già nua, khô héo, một tâm hôn đau khổ đến cạn kiệt cả nước mắt, một hình hài đáng thương
- Tác giả sử dụng một loạt từ láy:ầng ậng, móm mém, hu hu lột tả sự đau
đớn , hối hận, xót xa, thương tiếc dâng trào, đang vỡ oà Cách thể hiện chân thật cụ thể, chính xác diển biến tâm trạng nhân vật rất phù hợp với tâm lý, hình dáng của người già
Trang 3Lão ốm yếu, nghèo khổ nhưng giàu
lòng yêu thương, tình nghĩa, thuỷ
chung
?Sâu xa hơn, đằng sau sự đau đớn
của việc bán cậu Vàng, ta còn hiểu
gì về lão Hạc
*Lão Hạc thương con sâu sắc
- Cho học sinh thảo luận câu hỏi
- Gọi học sinh đại diện nhóm thảo
luận trả lời
? Ta còn hiểu thêm được gì ở lão
Hạc qua lời phân trần của lão với
ông giáo và ngược lại: không nên
hoãn sự sung sướng lại, chuyện hoá
kiếp
*Số phận người nông dân hiện tại và
tương lai mờ mịt
-Học sinh khái quát
-Ta càng thấm thía lòng thương con sâu sắc của người cha nghèo khổ Lão Hạc có lẽ đã mòn mỏi đợi chờ và ăn năn ''mắc tội với con Cảm giác day dứt vì không cho con bán vườn cưới vợ nên lão có tích cóp dành dụm để khoả lấp cảm giác ấy Dù rất thương cậu Vàng nhưng cũng không thể phạm vào
đồng tiền, mảnh vườn cho con
- Học sinh thảo luận và phát biểu:
+Những lời chua chát, ngậm ngùi
đượm màu sắc triết lýdung dị của người nông dân nghèo thất học nhưng
đã trải nghiệm cùng năm tháng Đó
là nỗi buồn về số phận hiện tại và tương lai mờ mịt
+''Không nên hoãn .''thể hiện sự lạc quan, pha chút hóm hỉnh của người bình dân
IV Củng cố: (5')
? Kể tóm tắt truyện ''Lão Hạc''
? Nêu và phân tích những nét tâm trạng chính của lão Hạc sau khi bán con chó
V Hướng dẫn học ở nhà: (1')
- Học lại bài cũ
- Đọc và kể tóm tắt lại truyện “lão Hạc”
- Soạn tiếp phần bài còn lại của truyện theo câu hỏi Đọc –Hiểu văn bản SGK
Trang 4
Tuần 4
Tiết 14 Ngày soạn: 17/9/2006
Ngày dạy: 23/9/2006
Văn bản : lão hạc (Tiếp)
(Nam Cao)
A Mục tiêu: (Như tiết 13)
B Chuẩn bị:
- Thày: Soạn giáo án
- Trò:Soạn trước bài ở nhà
C Tiến trình bài dạy:
I.ổn định tổ chức lớp: (1')
II Kiểm tra bài cũ:
Cho học sinh làm bài kiểm tra 15 phút
III.Bài mới
9'
? Qua việc lão Hạc nhờ vả ông
giáo, em có nhận xét gì về nguyên
nhân và mục đích của việc này
?Có ý kiến cho rằng lão Hạc làm
thế là gàn dở, lại có người cho thế
là đúng ;ý kiến của em như thế
nào?
?Nam Cao tả cái chết của lão Hạc
như thế nào
I.Tìm hiểu chung :
II Đọc -hiểu văn bản
1 2 3
4 Phân tích:
a.Nhân vật lão Hạc : a1.Tâm trạng của lão Hạc sau khi bán cậu Vàng :
a2 Cái chết của lão Hạc :
-Học sinh thảo luận trong nhóm
+Lão Hạc nói dài dòng, vòng vo vì đó
là chuyện hệ trọng, vì trình độ nói năng của lão Đó là chuyện lão nung nấu từ lâu và lão đã quyết
+Vợ ông giáo:có tiền mà khổ ai làm
Nhìn một phía thì quả là gàn dở, là dại
Nhưng ngẫm kĩ thì đó là cách xử sự của lòng thương con và lòng tự trọng cao Lão đã âm thầm và quyết liệt chuẩn bị cho mình cái chết theo cách nghĩ và làm của mình
-Vật vã trên giường, đầu tóc rũ rượi , giật mạnh, nảy lên,
-Sử dụng nhiều từ láy :vật vã, rũ rượi,
Trang 5? Nhận xét về cách tả
?Tác dụng
?Tại sao lão Hạc lại chọn cách chết
như vậy
?Nguyên nhân cái chết của lão Hạc
- Nếu lão Hạc tham sống lão có thể
sống lâu được vì lão còn 30 đồng, 3
sào vườn nhưng lão làm thế thì ăn
vào tiền , vốn liếng cuối cùng để
cho con
*Cái chết xuất phát từ lòng thương
con âm thầm mà lớn lao và lòng tự
trọng đáng kính của lão
? Qua những điều lão nhờ cậy ông
giáo và hành động sau đó ta thấy
lão là người như thế nào?
? Cái chết của lão Hạc có ý nghĩa
gì
* Cái chết của lão Hạc giúp mọi
người hiểu lão hơn, quý trọng và tin
tưởng ở phẩm chất con người , căm
ghét xã hội cũ thối nát, đẩy con
người đến bước đường cùng
? So với ''Tắt đèn'' cách kể chuyện
của Nam Cao trong chuyện ngắn
này có gì khác
? Ông giáo có vai trò như thế nào
* Là trí thức nghèo ở nông thôn
Ông giáo đồng cảm với lão Hạc
xộc xệch, long sòng sọc, tru tréo
Tạo hình ảnh cụ thể, sinh động về
cái chết dữ dội,thê thảm, bất ngờ
-Cái chết đau đớn về thể xác nhưng chắc chắn lão lại thanh thản về tâm hồn vì đã hoàn thành nốt công việc đối với con và bà con hàng xóm về đám tang của mình
-Lão chọn cái chết để đảm bảo cho tương lai của con:bảo toàn căn nhà và mảnh vườn
+Cái chết xuất phát từ lòng thương con
âm thầm và lớn lao
- Gửi vườn, nhà cho con
- Tiền lo ma
- Từ chối thẳng thừng sự giúp đỡ, thà nhịn ăn
Tính cẩn thận, chu đáo, lòng tự
trọng cao của lão ''Chết trong còn hơn sống đục''
- Bộc lộ rõ số phận và tính cách của lão
và cũng là những người nhân dân nghèo trong xã hội cũ, tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến đẩy người lương thiện
đến cái chết
- Giúp mọi người hiểu rõ lão , quý trọng và thương tiếc lão hơn ''đói cho sạch ''
kể chuyện hấp dẫn
b Nhân vật ông giáo
- ''Tắt đèn'' tác giả kể chuyện ở ngôi thứ
ba, giấu mặt, còn ở đây Nam Cao kể chuyện ở ngôi thứ nhất, nhân vật ông giáo vừa dẫn dắt vừa trực tiếp bày tỏ thái độ
- Ông giáo là trí thức nghèo sống ở nông thôn, giàu tình thương, lòng tự trọng thân thiết, là người lão Hạc tâm
sự để tìm nguồn an ủi; giúp đỡ lão Hạc
Trang 6? Thái độ của ông giáo đối với lão
Hạc như thế nào
Đoạn văn '' Chao ôi ! Đối với những
người ở quanh ta đáng buồn'' và ''
Không! cuộc đời chưa hẳn một
nghĩa khác''
? Tại sao ông giáo lại suy nghĩ như
vậy
* Có lúc ông đã hiểu lầm nhưng rồi
hiểu ra và càng trân trọng nhân
cách lão Hạc
? Em có đồng ý với suy nghĩ đó
không? Tại sao
*Ông giáo đã rút ra triết lý về nỗi
buồn trước cuộc đời và con người,
chứa chan tình thương và lòng nhân
ái sâu sắc
-Yêu cầu học sinh thảo luận:
? Tại sao lão Hạc không chọn cái
chết lặng lẽ êm dịu
-Lão trung thực và tự trọng biết
bao Cái chết đã gây ấn tượng mạnh
đối với người đọc
* Tác phẩm của Nam Cao có chiều
sâu tâm lý và thắm đượm triết lý
nhân sinh sâu sắc
? Hãy nhận xét về giá trị nghệ thuật
của truyện
- Khi nghe Binh Tư nói lão Hạc xin bả chó, ông giáo ngỡ ngàng thấy cuộc đời
đáng buồn nhưng khi chứng kiến cái chết của lão Hạc, ông giáo lại có cảm nhận khác
+ Chi tiết xin bả chó là một chi tiết quan trọng, ông lão giàu tình thương và lòng tự trọng đã đi đến quyết định cuối cùng ''đánh lừa'' ý nghĩ của mọi người
từ tốt đẹp sang hướng khác đẩy những con người đáng kính đến bước đường cùng bị tha hoá như lời nói mỉa mai của Binh Tư
+ Ông giáo giật mình và ngẫm nghĩ về cuộc đời, mình đã không đúng Đáng buồn theo nghĩa khác: những con người tốt đẹp như lão Hạc mà không được sống phải tìm cái chết vật vã dữ dội
- Ông giáo hiểu vợ, thông cảm với nỗi khổ tâm của vợ và nhắc nhở mình phải
cố tìm hiểu, đồng cảm với họ bằng đôi
đạo Ông còn buồn vì lão Hạc tự ái cứ
xa dần
* Tóm lại:
- Cuộc đời đáng buồn: đói nghèo làm
đổi trắng thay đen
- Cái nghĩa khác: lão Hạc chết vì không còn tìm được miếng ăn tối thiểu đành phải chết
- Cuộc đời chưa hằn đáng buồn: Không thể huỷ hoại nhân phẩm của người lương thiện
- Ông lão chưa từng lừa ai, lần đầu tiên
là lừa con chó nên giờ đây lão cũng chọn cách chết của một con chó bị lừa trừng phạt ghê gớm
4 Tổng kết.
a Nghệ thuật
- Cách kể chuyện bằng ngôi thứ nhất:
+ Khiến câu chuyện trở nên gần gũi,
Trang 74'
* Cách kể chuyện linh hoạt, hấp
dẫn
* Kết hợp kể, tả, biểu cảm
* Miêu tả tâm lý nhân vật sâu sắc,
tinh tế
? Truyện phản ánh điều gì? Thái độ
của tác giả
+ Là nhà văn của những người lao
động nghèo khổ mà lương thiện
+ Giàu lòng thương người nghèo
+ Có lòng tin mãnh liệt vào những
phẩm chất tốt đẹp của người lao
động.)
-Cho hoc sinh đọc ghi nhớ
-G/v nhấn mạnh ghi nhớ
? Em còn biết tác phẩm nào của
Nam Cao viết về cuộc đời đau
thương của người nghèo với lòng
đồng cảm và tin yêu nhà văn
* Đối với lớp chọn:
? Qua đoạn trích ''Tức nước vỡ bờ''
và truyện ngắn “Lão Hạc” em hiểu
như thế nào về cuộc đời và tính
cách người nông dân trong xã hội
cũ
chân thực, tác giả như người chứng kiến câu chuyện
+ Cốt truyện linh hoạt dịch chuyển không gian, thời gian, kết hợp kể và tả với hồi tưởng bộc lộ trữ tình
+ Tác phẩm có nhiều giọng điệu: vừa tự
kết hợp nhuần nhuyễn giữa tự sự và trữ tình
- Khắc hoạ nhân vật tài tình: bộ dạng,cử chỉ của lão Hạc khi kể chuyện với ông giáo , miêu tả cái chết lão Hạc ; suy
thành công
b Nội dung
- Số phận đau thương của nhân dân trong xã hội cũ, phẩm chất cao quý tiềm tàng của họ
- Lòng yêu thương, trân trọng của nhà văn đối với người nhân dân
* Ghi nhớ: (SGK)
-Học sinh đọc ghi nhớ
III Luyện tập
- Học sinh bộc lộ:
+ Chí Phèo + Lang Rận + Một bữa no + Một đám cưới
- Tình cảnh của người nông dân trong xã hội cũ: nghèo khổ, bế tắc, bị bần cùng hoá trong xã hộ thực dân nửa phong kiến
- Họ có vẻ đẹp tâm hồn cao quý, lòng tận tuỵ hi sinh vì người thân
( ''Tức nước vỡ bờ'' sức mạnh của tình thương, của tiềm năng phản kháng ''Lão Hạc'': ý thức về nhân cách, lòng tự trọng, yêu thương )
IV Củng cố: (3')
Trang 8?Cái chết của lão Hạc đã thể hiện phẩm chất cáo quý nào của người nông dân bàn cùng trước cách mạng tháng 8/1945
?Em hãy nêu những nét chính về nội dung nghệ thuật của truyện ngắn lão Hạc
V Hướng dẫn học ở nhà: (1')
- Nắm được nội dung, nghệ thuật của truyện, phát biểu cảm nghĩ về nhân vật lão Hạc, nhận xét về tác giả Nam Cao
-Soạn văn bản ''Cô bé bán diêm''
Tiết 15 Ngày soạn:25/9/2006 Ngày dạy: 30/9/2006
Tiếng Việt : Từ tượng hình - từ tương thanh
A Mục tiêu:
- Học sinh hiểu được thế nào là từ tượng hình, tượng thanh
- Có ý thức sử dụng từ tượng hình, từ tượng thanh để tăng thêm tính hình tượng, tính biểu cảm trong giao tiếp
- Rèn kỹ năng sử dụng từ tượng hình, tượng thanh
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: Bảng phụ ghi bài tập nhanh
- Học sinh: Đọc trước bài ở nhà và suy nghĩ trả lời câu hỏi trong SGK
C Tiến trình bài dạy:
I ổn đinh tổ chức lớp: (1')
II Kiểm tra bài cũ: (5')
? Thế nào là trường từ vựng
? Khi sử dụng trường từ vựng cần lưu ý điều gì
? Giải bài tập 5, 6, 7 SGK - tr21
III Bài mới :
I Đặc điểm, công dụng.
1 Ví dụ:
Trang 920'
- Cho học sinh đọc
? Trong các từ in đậm trên, những từ
ngữ nào gợi tả hình ảnh, dáng vẻ,
hành động, trạng thái của SV
? Từ nào mô phỏng âm thanh của tự
nhiên, con người
? Tác dụng của những từ đó trong
văn miêu tả và tự sự
? Vậy thế nào là từ tượng hình, tượng
thanh
* Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh,
dáng vẻ, trạng thái của SV
* Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm
thanh của tự nhiên, của con người
? Tác dụng của chúng
* Gợi tả hình ảnh, âm thanh cụ thể,
sinh động có giá trị biểu cảm cao
- Giáo viên treo bảng phụ, yêu cầu
học sinh làm bài tập nhanh
? Tìm từ tượng hình, tượng thanh
trong đoạn văn
? Từ đó em đi đến những kết luận gì
của bài
- Cho học sinh đọc ghi nhớ
- G/v nhấn mạnh ghi nhớ
? Tìm từ tượng hình và tượng thanh
trong những câu sau.(trích ''Tắt đèn''
của Ngô Tất Tố)
? Tìm 5 tượng hình gợi tả dáng đi
của người
? Phân biệt ý nghĩa của các từ tượng
thanh tả tiếng cười: cười ha hả, cười
hì hì, cười hô hố, cười hơ hớ
- Học sinh đọc ví dụ trong SGK tr 49 + Những từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ: móm mém, xồng xộc, vật vã, rũ tượi, xộc sệch, sòng sọc
+ Từ ngữ mô tả âm thanh của tự nhiên, của con người: hu hu, ư ử
- Tác dụng: những từ đó gợi được hình
ảnh, âm thanh cụ thể, sinh động, có giá trị biểu cảm cao
2 Nhận xét:
- Học sinh phát biểu
- Học sinh phát biểu
+ ĐV: Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng Uể oải, chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người nhà lý trưởng
đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây thừng
3 Kết luận
* Ghi nhớ: SGK tr 49
- Học sinh đọc ghi nhớ
II Luyện tập
1 Bài tập 1:
- Soàn soạt, rón rén, bịch, bốp, lẻo khẻo, chỏng quèo
2 Bài tập 2:
- Khật khưỡng, ngất ngưởng, lom khom, dò dẫm, liêu xiêu
3 Bài tập 3:
- Học sinh thảo luận nhóm
+ Cười ha hả: to, sảng khoái, đắc ý + Cười hì hì: vừa phải, thích thú, hồn nhiên
+ Cười hô hố: to, vô ý, thô
Trang 10? Đặt câu với các từ tượng hình,
tượng thanh đã cho
- Giáo viên đánh giá, cho điểm
+ Cười hơ hớ: to, hơi vô duyên
4 Bài tập 4:
- Học sinh thi làm nhanh giữa các nhóm và trình bày
- Học sinh nhóm khác nhận xét
IV Củng cố: (3')
? Nêu khái niệm từ tượng hình, tượng thanh
? Tác dụng của từ tượng hình , tượng thanh
V Hướng dẫn học ở nhà: (1')
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm bài tập 5: Ví dụ: ''Động Hương Tích'' - Hồ Xuân Hương
Bày đặt kìa ai khéo khéo phòm
Nứt ra một lỗ hỏm hòm hom
Người quen cõi Phật chen chân xọc
Kẻ lạ bầu tiên mỏi mắt dòm
Giọt nước hữu tình rơi thánh thót Con đường vô trạo cúi lom khom Lâm tuyền quyến cả phồn hoa lại
Rõ khéo trời già đến dở dom
- Xem trước bài: ''Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội''
Tuần 4
Tiết 16 Ngày soạn: 25/9/2006 Ngày dạy: 2/10/2006
A Mục tiêu:
- Học sinh hiểu cách sử dụng các phương tiện để liên kết các đoạn văn ,khiến chúng liền ý, liền mạch
-Viết được các đoạn văn liên kết mạch lạc, chặt chẽ
-Rèn kỹ năng dùng phương tiện liên kết để tạo liên kết hình thức và liên kết nội dung