Diến biến G Treo bản đồ trình bày diễn biến - Tháng 1-1258 quân Mông Cổ tiến vào - Tháng 1-1258 ba vạn quân nước ta theo đường sông Thao xuống Mông Cổ tiến vào nước ta theo Bạch Hạc rồi [r]
Trang 1Ngày soạn : 14/11/2009 Ngày dạy: 17/11/2009
TIẾT 23 - BÀI 13:
NƯỚC ĐẠI VIỆT Ở THẾ KỈ XIII (TIẾP)
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
Nắm được nguyên nhân làm cho nhà Lí sụp đổ và nhà Trần được thành lập
Sự thành lập của nhà Trần là cần thiết cho đất nước và XH Đại Việt lúc ấy
Việc nhà Trần thay nhà Lí đã góp phần củng cố CĐ quân chủ TW tập quyền vững mạnh, thông qua việc sửa đổi, bổ sung thêm pháp luật thời Lí, XD quân đội, củng cố quốc phòng, phục hồi và phát triển KT
b Về kĩ năng
Rèn luyện kĩ năng vẽ bản đồ và sử dụng bản đồ, phương pháp so sánh đối chiếu
c Về thái độ
Bồi dưỡng cho HS tinh thần đấu tranh bất khuất chống áp bức, bóc lột và tinh thần sáng tạo trong XD đất nước Lòng yêu nước, tự hào DT, biết ơn tổ tiên, và ý thức
kế thừa truyền thống DT trong công cuộc XD và bảo vệ tổ quốc cho HS
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : Soạn giáo án
Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án, bản đồ nước Đại Việt thời Trần
Sơ đồ bộ máy quan lại và các đơn vị hành chính thời Trần
b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh, chuyện
có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi:
Bộ máy quan lại nhà Trần được tổ chức ntn?
Đáp án
Tổ chức theo CĐ quân chủ TW tập quyền phân làm 3 cấp:
- Triều đình
- Các đơn vị hành chính trung gian
- Các cấp hành chính cơ sở
*Giới thiệu bài: Ngay sau khi nhà Trần thay nhà Lí quản lí đất nước không
những đã tăng cường củng cố nhà nước quân chủ TW tập quyền vững mạnh, mà còn thực hiện nhiều chủ trương và biện pháp để XD quân đội, củng cố quốc phòng, phục hồi và phát triển KT Vậy những chủ trương và biện pháp đó ntn? Có tác dụng gì đối với đất nước XH Đại Việt hay không?Chúng ta cùng tìm hiểu các ND nói trên
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Trang 2Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt
H
?
H
?
H
?
H
G
?
?
H
G
Đọc SGK
Vì sao khi mới thành lập nhà Trần rất
quan tâm tới việc XD quân đội và củng
cố quốc phòng
- Nước ta luôn đứng trước nguy cơ ngoại
xâm (nhất là thời kì đế quốc Mông
Nguyên đang mở rộng XL)
Tổ chức của quân đội nhà Trần ntn?
- Cấm quân (SGK): Đạo quân bảo vệ
kinh thành triều đình, nhà vua và chỉ
chọn trai tráng khoẻ mạnh ở quê hương
nhà Trần
Vì sao nhà Trần chỉ kén chọn những
thanh nhiên khoẻ mạnh ở vùng quê họ
Trần để vào cấm quân?
- Nhằm tăng cường độ tin cậy trong việc
bảo vệ triều đình, cấm quân có nhiệm vụ
bảo vệ vua, Hoàng thành, triều đình
- Quân ở các lộ: ở đồng bằng gọi chính
binh, ở miền núi gọi phiên binh
Quân đội nhà Trần được tuyển dụng
theo chính sách và chủ trương nào?
Em có nhận xét gì về chủ trương và
chính sách này? (HS thảo luận)
- Tăng cường sức mạnh quân đội để
phòng thủ đất nước
- Chính sách tích cực
Từ ngàn xưa, xuất phát từ y/c XD bảo vệ
TQ, nên ND ta rất chuộng võ Lò vật
được mở ở nhiều nơi Đấu võ, đấu vật,
chơi cù là những trò chơi quen thuộc
trong các ngày hội làng Dựa vào tinh
thần chuộng võ đó của ND ta, nhà Trần
đã tiến hành tổ chức lại quân đội nhằm
tăng khả năng phòng thủ đất nước
II/ Nhà Trần XD quân đội và phát triển kinh tế
1/ Nhà Trần XD quân đội và củng cố quốc phòng (19’)
* Quân đội gồm 2 bộ phận
- Cấm quân
- Quân các lộ
- Chủ trương: Quân lính cốt tinh nhuệ, không cốt đông
- Chính sách: Ngụ binh ư nông,
XD tinh thần đoàn kết
- Học binh pháp, luyện tập võ nghệ
Trang 3?
H
?
H
G
?
H
- Quân đội nhà Trần đã được tổ chức
theo chủ trương: Quân lính cốt tinh
nhuệ, không cốt đông -> tức là y/c rất
cao đối với bản thân từng chiến sĩ Phải
là người khoẻ mạnh, giỏi võ, quen chiến
trận “1 người địch muôn người” có như
vậy sức mạnh của quân đội mới được
nhân lên
Xem hình 27 nhận xét
Bên cạnh việc XD quân đội nhà Trần đã
làm gì để củng cố quốc phòng?
- Cử tướng giỏi đóng giữ nơi hiểm yếu
Vì sao nhà Trần mới thành lập đã chú
trọng ngay tới công tác bảo vệ các vùng
biên giới?
- PK phía Bắc chưa chịu từ bỏ giã tâm
XL nước ta Lúc đó quân Mông Cổ đang
hoành hành ở vùng Trung á … hoạ bị
xâm lăng có thể đến bất cứ lúc nào, để
bảo vệ nền ĐL phải cảnh giác đề phòng
- Nhà Trần chú trọng bảo vệ các vùng
biên giới, nên đã bố trí những tướng giỏi
và con em thân thích trấn giữ các vùng
biên giới phía Bắc và vùng Nghệ An,
Thanh Hoá phía Nam và cố gắng giữ
được mối qh thân thiết tránh mọi xung
đột
Nhấn mạnh ý nghĩa và tác dụng của chủ
trương: “Lờy đoản binh thắng trường
trận, lấy ngắn đánh dài, XD tình đoàn
kết trong quân đội và khoan thủ sức dân
làm kế sâu rễ bền gốc” (Biết lấy yếu
đánh mạnh, lấy ít thắng nhiều, phát huy
sức mạnh ĐK quân dân)
Việc XD quân đội nhà Trần có gì khác
và giống so với nhà Lí?
- Giống:
+, Quân đội gồm 2 bộ phận
+, Được tuyển dụng theo chính sách
“ngụ binh ư nông”
- Khác
+, Cấm quân: Tuyển những người khoẻ
* Củng cố quốc phòng
- Cử tướng giỏi đóng giữ nhưng nơi hiểm yếu
- Vua Trần thường tuần tra vùng hiểm yếu
Trang 4G
?
H
?
H
mạnh, ở quê hương nhà Trần
+, Quân đội theo chủ trương: “Cốt tinh
nhuệ không cốt đông”
HS làm BT sau: (bảng phụ)
Nếu như chỉ chọn nhiều nhất 3 trong 5
tiêu chí sau để khẳng định quân đội thời
Trần là 1 quân đội mạnh thì em sẽ chọn
những tiêu chí nào? (Đánh dấu X vào ô
trống cuối câu
a Cũng giống như thời Lí, nhà Trần tiếp
tục duy trì chính sách “ngụ binh ư nông”
b Khác với thời Lí, Nhà Trần coi trọng
chất lượng trong quân đội “Quân lính
cốt tinh nhuệ chứ không cần nhiều”
c.Chế độ luyện tập, học tập của binh lính
và tướng lĩnh được thực hiện thường
xuyên quy củ
d Những nơi hiểm yếu ở vùng biên giới
đặc biệt là biên giới phía Bắc đều giao
cho các tướng giỏi đảm nhiệm
e Các vua Trần thường trực tiếp đi kiểm
tra việc phòng bị những nơi trọng yếu ở
biên giới
Chuyển:
Cùng với việc XD quân đội củng cố
quốc phòng nhà Trần cũng chú trọng
đến phục hồi phát triển KT -> phần2
Nhà Trần đã làm gì để phát triển nông
nghiệp?
- Đẩy mạnh công cuộc khai hoang, mở
rộng diện tích SX, đắp đê phòng lụt, đào
sông, nạo vét kênh mương
ở tiết trước chúng ta đã học về tổ chức
bộ máy nhà nước dưới thời Trần, chúng
ta đã biết được nhà Trần đặt ra 1 số chức
quan mới, đó là những chức quan gì?
Nhiệm vụ của từng chức quan đó?
- Sau khi thành lập, nhà Trần nhanh
chóng dẹp tan được những thế lực chống
đối Tình hình XH trở lại ổn định Khắp
2/ Phục hồi và phát triển KT (17’)
* Nông nghiệp:
- Chú trọng khai hoang
- Đắp đê, nạo vét kênh, mương
Trang 5?
H
G
nơi trong nước ND khắp nơi nhanh
chóng phục hồi SX
Nhà Trần có biện pháp khuyến khích
phát triển SX nông nghiệp
- Chức quan Hà Đê Sứ chuyên trông coi
sử, đắp đê vốn xuất thân từ dân chài, nhà
Trần càng hiểu rõ tác hại của các trận lụt
hàng năm Năm 1248 ND các lộ được
lệnh mở chiến dịch đắp đê suốt từ đầu
nguồn các con sông lớn đến cửa biển đề
phòng nước sông dâng to -> gọi đê Đỉnh
Nhĩ Tất cả mọi người không phân biệt
trai, gái, giàu nghèo đều phải tham gia
-> hệ thống đê điều các con sông lớn
được hình thành từ đó -> Đó là công sức
sáng tạo của hàng triệu người dân Đại
Việt nhằm khống chế nước lũ, bảo vệ
mùa màng 1 cách hiệu quả Hệ thống đê
điều này được các hệ thống nối tiếp bồi
đắp ngày càng vững vàng Hàng năm
dưới sự chỉ dẫn của Hà Đê Sứ con trai từ
18 tuổi trở nên dành 1 số người tham gia
sửa, đắp đê điều -> Đồng thời nhà Trần
còn tổ chức nạo vét kênh đào trước đây
bảo đảm giao thông và tưới tiêu cho
đồng ruộng
- Chức quan Đồn Điền Sứ chuyên coi
việc khai khẩn đất hoang, mở rộng diện
tích gieo trồng Vua Trần khuyến khích
các vương hầu, công chúa, quý tộc mộ
người đi khai khẩn ở vùng ven biển, ven
sông Đất đai khai khẩn được trở thành
của tư Cùng lúc đó các đồn điều sứ đến
thúc dân nghèo các lộ mở đất, lập làng
Nhận xét gì về những chủ trương phát
triển nông nghiệp của nhà Trần? (HS
thảo luận)
- Chủ trương đó rất phù hợp, kịp thời để
phát triển nông nghiệp
Kết quả của KT nông nghiệp thời Trần
Nhờ các chính sách và cùng với sự cố
gắng của người dân, nông nghiệp thời
-> Nông nghiệp được phục hồi và phát triển
Trang 6H
?
H
?
H
Trần nhanh chóng được phục hồi phát
triển
Nhà Trần khuyến khích các xưởng thủ
công nhà nước SX các đồ gốm, dệt, chế
tạo vũ khí
Kể tên các nghề thủ công trong ND
Xem hình 28 rút nhận xét KTh?
- Làm gốm, tráng men, đúc đồng, làm
giấy, …
- Do vậy, các làng xã mọc lên nhiều nơi
Kinh thành Thăng Long đã có 61
phường hoạt động tấp nập
Nhận xét về tình hình TCN thời Trần
TKXIII (thảo luận)
- Đang từng bước khôi phục và phát
triển mạnh, trình độ ngày càng cao
Nhận xét tình hình thương nghiệp nhà
Trần
Việc buôn bán với thương nhân nước
ngoài diễn ra rất sôi nổi ở các cửa biển:
Hội Thống, Vân Đồn, …
* Thủ công nghiệp, thương nghiệp
được phục hồi và phát triển
c Củng cố, luyện tập (3’)
? Em có nhận xét chủ đề bức vẽ H27, GT hình ảnh con voi trong bức vẽ
H- Hình chiến sĩ mình trần, đóng khố, đầu chít khăn, tóc cắt ngắn, có thân hình vạm vỡ, tay khiên, tay giáo và ở tư thế khoẻ, lao vào cuộc đọ sức Trên đùi các chiến
sĩ còn khắc hình rồng uốn khúc Điều này phản ánh tục xăm mình hoặc vẽ rồng trên thân thể con người ở thời kì này còn khá phổ biến
- Hình chiến sĩ và voi đã phản ánh tinh thần thượng võ của Đại Việt và chủ trương XD quân đội nhà Trần “Quân lính cốt tinh nhuệ chứ không cốt đông”
d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)
- Học
- Làm BT còn lại
- Tìm hiểu bài 14 theo câu hỏi SGK
Trang 7Ngày soạn : 21/11/2009 Ngày dạy: 24/11/2009
TIẾT 24 - BÀI 14:
BA LẦN KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG NGUYÊN
THẾ KỈ XIII
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
- Nắm đựoc âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ
- Chủ trương chính sách và những việc làm của vua quan nhà Trần để đối phó với quân Mông Cổ
b Về kĩ năng
- Rèn kĩ năng chỉ bản đồ và tường thuật trận đánh, phân tích, đánh giá, nhận xét, sự kiện lịch sử
c Về thái độ
- GDHS:ý thức kiên cường, bất khuất, mưu trí, dũng cảm ,của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến Giáo dục lòng tự hào về truyền thống dân tộc
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : Nghiên cứu tài liệu+ soan giảng+ Lược đồ kháng chiến
chống quân Mông Nguyên
Soạn giáo án
b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh, chuyện
có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi: - Nhà Trần đã làm gì để XD quân đội và củng cố quốc phòng ?
Đáp án : - Quân đội nhà Trần gồm 2 bộ phận : Cấm quân và quân các lộ phủ
- Thực hiện chính sách ngụ binh ư nông
*Giới thiệu bài: Nhà Trần vừa thành lập đã phải chống chọi cuộc xâm lược của
Mông Nguyên như thế nào …Hôm nay ta cùng tìm hiểu
Trang 8b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy và trò Nội dung
H
G
H
?
H
?
?
H
?
H
G
Đọc SGK mục 1
Treo bản đồ thế giới, giới thiệu về Mông
Cổ.Từ xưa các bộ lạc du mục Mông Cổ
ở những vùng thảo nguyên đầu TKXIII
nhà nước PK Mông Cổ thành lập vua
Mông Cổ mang quân xâm lược khắp nơi
và XD một đế quốc rộng lớn từ Thái
Bình Dương đến bờ Hắc Hải người xưa
đã nhận xét “ Vó ngựa quân Mông Cổ đi
đến đâu cỏ mọc không đựơc ở đó”
Quan sát hình 29
Hình 29 giúp em hiểu gì về Mông Cổ?
- Quân đội rất lớn mạnh có tổ chức quân
đội tốt
-Năm 1927 vua Mông Cổ mở cuộc xâm
lược Nam Tống để chiếm toàn bộ Trung
Quốc rộng lớn nhưng để đạt được tham
vọng đó chúng cho tướng Ngột Lương
Hợp Thai chỉ huy quân xâm lược Đại
Việt
Tại sao vua Mông Cổ cho quân đánh
Đại Việt trước ?
Trước khi vào nước ta tướng Mông Cổ
đã làm gì ?
- Cho sứ giả đưa thư đe doạ - dụ hàng
Vua Trần đã làm gì khi các sứ giả Mông
Cổ tới?
- Bắt giam vào ngục
Theo dõi SGK Tr56
I/ cuộc kháng chiến lần thứ nhất chống quân xâm lược mông cổ (1258)
1- âm mưu xâm lược Đại Việt của Mông Cổ (16’)
- Vua Mông Cổ cho quân xâm lược Đại Việt để đánh lên phía Nam Trung Quốc thực hiện kế hoạch gọng kìm tiêu diệt Nam Tống
2- Nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến đánh bại quân Mông Cổ ( 20’)
Trang 9H
G
?
H
Khi được tin quân Mông Cổ xâm lược
nước ta vua Trần đã làm gì ?
- Ban lệnh cho cả nước sắm sửa vũ khí
quân đội dân binh được luyện tập cả
ngày và đêm
Treo bản đồ trình bày diễn biến
- Tháng 1-1258 quân Mông Cổ tiến vào
nước ta theo đường sông Thao xuống
Bạch Hạc rồi xuống vùng Bình Lệ
Nguyên và bị chặn lại tại đây – quân ta
đặt phòng tuyến do vua Thái Tông chỉ
huy và đánh một trận quyết liệt – do
quân giặc mạnh vua Trần phải cho quân
rút lui về Thăng Long để bảo toàn lực
lượng theo lệnh triều đình nhân dân
Thăng Long thực hiện vườn không nhà
trống – vua Trần cho quân xuôi về Thiên
Mạc khi Ngột Lương Hợp Thai tiến vào
Thăng Long thì trước mắt chúng là vườn
không nhà trống …Chúng điên cuồng
giết hại những người còn lại trước tình
hình đó vua Trần rất lo lắng Thái sư
Trần Thủ Độ tâu: “ Đầu thần chưa rơi
xuống đất xin bệ hạ đừng lo”
- Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng
quân giặc đã gặp phải nhiều khó khăn vì
thiếu lương thực một vài cánh quân đã
đi ra khỏi thành cướp bóc các làng xung
quanh và bị nhân dân đánh trả quyết liệt
…Nhân cơ hội này nhà Trần đã mở cuộc
phải công lớn ở Đông Bộ Đầu
- Bất ngờ ngày : 29-1-1258 quân Mông
Cổ đã rút khỏi Thăng Long về nước
Trên đường rút chạy chúng bị dân binh ở
Quy Hoá chặn đánh tan tác
Vì sao ta đánh bại quân Mông Cổ ?
Bài học kinh nghiệm về cách đánh giặc
của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến
a Nhà Trần chuẩn bị
- Vua Trần ra lệnh sắm sửa vũ khí
- quân đội ngày đêm luyện tập
b Diến biến
- Tháng 1-1258 ba vạn quân Mông Cổ tiến vào nước ta theo đường sông Thao qua Bạch Hạc đến Bình Lệ Nguyên và bị chặn lại sau đó tiến vào Thăng Long
- Ta thực hiện kế hoạch “Vườn không nhà trống” khiến cho quân giặc vào Thăng Long bị thiếu lương thực thực phẩm
- Ta mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu
c Kết quả Quân Mông Cổ phải rút khỏi Thăng Long chạy về nước
Trang 10chống quân XL Mông Nguyên lần thứ
nhất
- Biết lượng sức mình có cách đánh
thông minh, biết chớp lấy thời cơ
c Củng cố, luyện tập (3’)
Quân Mông Cổ XL Đại Vịêt nhằm mục đích gì ?
Trình bày diễn biến cuộc kháng chiến chống quân XL Mông Cổ bằng lược đồ ?
Suy nghĩ của em về cách đánh giặc của ông cha ta
d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)
- Về nhà học bài
- Làm bài tập 1,2
- Đọc và tìm hiểu bài mục II