Về kiến thức Giúp HS Hiểu: Ngô Quyền XD nền độc lập không phụ thuộc vào các triều đại PK nước ngoài, nhất là về tổ chức nhà nước Nắm được quá trình thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh b[r]
Trang 1Ngày soạn : 18/10/2009 Ngày dạy: 21/10/2009
PHẦN II: LỊCH SỬ VIỆT NAM
TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX
CHƯƠNG I: BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP THỜI NGÔ- TIỀN LÊ THẾ KỈ X
TIẾT 11- BÀI 8:
NƯỚC TA BUỔI ĐẦU ĐỘC LẬP
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
Hiểu: Ngô Quyền XD nền độc lập không phụ thuộc vào các triều đại PK nước ngoài, nhất là về tổ chức nhà nước
Nắm được quá trình thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh
b Về kĩ năng
Bồi dưỡng cho HS kĩ năng lập biểu đồ, sử dụng bản đồ khi học bài, trả lời bài bằng việc XĐ các vị trí trên bản đồ và biết đến kí hiệu vào những vị trí cần thiết
c Về thái độ
GD ý thức độc lập tự chủ của DT, thống nhất ĐN của mọi người dân
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : + bản đồ 12 sứ quân, sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước
- Soạn giáo án
b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,
chuyện có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi: Trong xã hội phong kiến có những giai cấp cơ bản nào? Quan hệ
giữa các giai cấp ấy ra sao?
Bài tập: Xã hội phong kiến châu âu ra đời
A Từ thế kỉ I B Từ thế kỉ II
C Từ thế kỉ IV D Từ thế kỉ V
Đáp án: Yêu cầu: + Xã hội phong kiến phương đông: Địa chủ và nông dân
lĩnh canh
+ Xã hội phong kiến châu âu: Lãnh chúa và nông nô
+ Quan hệ giữa các giai cấp là quan hệ bóc lột bằng phương thức: Địa tô
(Đáp án: D)
*Giới thiệu bài : Sau hơn 1000 năm kiên cường và bền bỉ chống lại ách đô
hộ của PKPB, cuối cùng ND ta đã giành được nền độc lập Với trận Bạch Đằng LS (938), nước ta bước vào thời kì độc lập, tự chủ
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt
? Em nhắc lại kiến thức đã học lớp 6
1/ Ngô Quyền dựng nền độc
lập (12’)
Trang 2H
?
H
?
H
?
H
?
?
H
?
Chiến thắng Bạch Đằng diễn ra vào thời
gian nào? Ai lãnh đạo? Đánh đuổi quân
xâm lược nào? Kết quả cuộc khởi nghĩa?
- Mùa đông 938, đạo binh thuyền của Vạn
Vương Lưu Hoằng Tháo nối đuôi nhau
tiến vào cửa sông BĐ Ngô Quyền đã
chọn sông BĐ làm trận địa cọc ngầm đón
đánh địch -> nhử địch vào trận địa nước
triều xuống đánh bật trở lại -> va cọc
nhọn -> địch thất bại nặng nề
Chiến thắng BĐ vĩ đại có ý nghĩa gì?
- Chiến thắng BĐ 938 được ghi vào
LSDT như 1 chiến công hiển hách “1 vũ
công cao cả, vang dội đến ngàn thu há
phải chỉ lẫy lừng ở 1 thời bấy giờ mà thôi
đâu” (Ngô Thời Sĩ) Chiến thắng BĐ đã
thể hiện được tài năng quân sự và ý chí
quyết thắng của người anh hùng dân tộc
Ngô Quyền Đồng thời cũng là thành quả
của cuộc kháng chiến anh dũng và đầy
sáng tạo của ND Sau hơn 30 năm làm
chủ đất nước, nó khẳng định quyền làm
chủ của ND ta Tạo thêm 1 niềm tự hào
sâu sắc trên bước đường XD đất nước độc
lập tự chủ sau này
Em hãy cho biết những biểu hiện về ý
thức tự chủ của Ngô Quyền trong việc XD
đất nước ? Những việc làm của Ngô
Quyền sau khi đánh đuổi được quân Nam
Hán
- Sau chiến thắng BĐ (938), mưu đồ xâm
lược của quân Nam Hán bị đè bẹp Năm
939 Ngô Quyền lên ngôi vua
Việc NQ lên ngôi vua có ý nghĩa gì?
- Khẳng định quyền độc lập tự chủ của
DT
NQ chọn vùng đất nào đóng đô?
Em có biết ông vua nào trước NQ đã chọn
Cổ Loa là kinh đô? Vì sao Cổ Loa lại
được 2 triều vua chọn làm kinh đô?
- An Dương Vương (XH Âu Lạc)
- Là vùng đất Phong Khê, đông dân, nằm
ở trung tâm đất nước vừa gần sông Hồng,
vừa có sông Hoàng chảy qua Sông Hoàng
nhỏ nhưng lại là đường nối với sông Hồng
Năm 939 Ngô Quyền lên ngôi vua
Đóng đô ở Cổ Loa
Trang 3H
?
?
H
G
?
H
?
?
H
ở mạn Bắc nối với sông Cầu ở mạn Nam
Sau hơn 10TK thống trị của các triều đại
PKPB đã chấm dứt nền độc lập và chủ
quyền của đất nước được giữ vững NQ
đã có quyết định gì?
Tại sao NQ lại bãi bỏ bộ máy cai trị của
họ Khúc để thiết lập triều đình mới?
(quyết định bỏ chức TĐSử của PKPB)
- Họ Khúc mới chỉ giành được quyền tự
chủ, trên danh nghĩa vẫn phụ thuộc vào
nhà Hán (TĐSử chỉ là 1 chức quan ở TQ)
- ND quyết tâm XD 1 quốc gia độc lập
NQ đã thiết lập bộ máy chính quyền mới
ntn? (vẽ sơ đồ)
Vua có vai trò gì trong bộ máy nhà nước
- Đứng đầu triều đình, quy định mọi công
việc chính trị, ngoại giao quân sự
- Đặt ra các chức quan: Văn, võ
- Quy định các nghi lễ trong triều đình,
màu sắc trang phục của quan lại các cấp
- ở địa phương: NQ cử tướng có công coi
giữ các châu quan trọng Đinh Công Trứ
làm thứ sử Châu Hoan (Nghệ An, Hà
Tĩnh)
Kiều Công Hoan làm thứ sử Châu Phong
(Phú Thọ)
HS vẽ sơ đồ
Em có nhận xét gì về bộ máy nhà nước
thời Ngô?
- Còn đơn giản, sơ sài nhưng bước đầu đã
thể hiện ý thức độc lập, tự chủ
Với những chính sách của Ngô Quyền
tình hình đất nước dưới thời Ngô ra sao?
Sau khi trị vì đất nước được 5 năm Năm
944 Ngô Quyền qua đời tình hình nước ta
Bỏ bộ máy cai trị cũ của họ Khúc -> thiết lập bộ máy chính quyền mới
Bộ máy nhà nước
- Vua đứng đầu triều đình
- Đặt các chức quan: Văn, võ
- Cử tướng có công giữ các châu
Đất nước bình yên
2/ Tình hình chính trị dưới
thời Ngô (12’)
- 944: Ngô Quyền mất -> Dương Tam Kha cướp ngôi -> triều đình lục đục -> các phe phái nổi dậy khắp nơi
Vua
Quan võ
Quan văn
Thứ sử các châu
Trang 4H
?
H
?
H
?
thay đổi ntn?
- Năm 944, NQ mất còn Ngô Xương
Ngập, Ngô Xương Văn còn nhỏ không đủ
uy tín và sức mạnh để giữ vững chính
quyền
- Một viên quan (người em vợ NQ) là
Dương Tam Kha đã tiến quyền (cướp
ngôi) và tự xưng Bình Vương Con trưởng
của NQ là Ngô Xương Ngập sợ liên luỵ
đã phải bỏ trốn khỏi kinh thành lên đất
Trà Hương (Kim Thành Hải Dương)
nương nhờ hào trưởng Phạm Lệnh Công
Mâu thuẫn trong dòng họ nẩy sinh Các
phe phái, thế lực cát cứ và thổ hào ở khắp
nơi lần lượt nổi dậy
- 950 Ngô Xương Văn (em Ngô Xương
Ngập) được sự ủng hộ của các chỉ huy sứ:
Đỗ Cảnh Thạc và Dương Cát Lợi đã nhân
việc Dương Tam Kha cử đi đánh 2 thôn
Đường, Nguyễn ở Thái Bình (Quốc Oai-
Hà Tây) đã quay lại đánh úp kinh thành
bắt Dương Tam Kha giành lại ngôi vua
Xương Văn tự xưng Nam Tấn Vương và
cho người lên Trà Hương mời anh mình
về cùng trông coi việc nước
- Xương Ngập về tự xưng Thiên Sách
Vương, nắm hết quyền hành => Mâu
thuẫn nội bộ, uy tín nhà Ngô giảm sút
- Mâu thuẫn nội bộ nhà Ngô tạo điều kiện
cho các thổ hào thứ sử địa phương nổi
dậy, mộ quân làm chủ vùng miền trấn tự,
tách khỏi chính quyền TW
Sau khi Ngô Xương Văn chết tình hình
đất nước ntn?
965 Ngô Xương Văn chết cuộc tranh chấp
giữa các thế lực cát cứ, thổ hào địa
phương vẫn tiếp diễn Lúc đó đất nước rơi
vào tình trạng chia cắt, hỗn loạn của 12
tướng lĩnh chiếm cứ các vùng địa phương,
đánh lẫn nhau sử cũ gọi loạn 12 sứ quân
Sứ quân là gì?
- Là các thế lực PK nổi dậy chiếm lĩnh 1
vùng đất
Kể tên và chỉ vị trí 12 sứ quân trên lược
đồ
950: Ngô Xương Văn lật đổ Dương Tam Kha -> mâu thuẫn nội bộ
965: Ngô Xương Văn chết -> loạn 12 sứ quân
=> Đất nước bị chia cắt loạn lạc
Trang 5G
?
H
?
H
G
?
- SGK- 12 sứ quân
Việc chiếm đóng của các sứ quân, điều đó
có ảnh hưởng ntn tới đất nước, đến cuộc
sống ND và bảo vệ đất nước
- Các sứ quân chiếm đóng ở nhiều vị trí
quan trọng trên khắp đất nước, liên tiếp
đánh lẫn nhau -> đất nước loạn lạc -> là
điều kiện thuận lợi cho giặc ngoại xâm tấn
công đất nước
Chuyển KQ: Các sứ quân ra sức mộ quân,
xây thành đắp luỹ -> làm tổn hao rất nhiều
sức người, sức của của dân
- Cuộc chiến tranh thôn tính lẫn nhau diễn
ra giữa các sứ quân diễn ra liên miên,
người dân phải hứng chịu mọi hậu quả
của chiến tranh (người chết, SX đình đốn,
… cuộc sống lâm vào cảnh cùng cực
- Việc cát cứ của các sứ quân đã chia cắt
đất nước thành nhiều vùng, do vậy với
sức mạnh của đất nươc thống nhất bị giảm
đi rất nhiều Giữa lúc đó thì ở TQ, nhà
Tống thành lập mối đe doạ đánh chiếm
nước ta ngày càng trở nên nguy hiểm =>
lúc này sự sống còn của dân tộc đòi hỏi
phải nhanh chóng chấm dứt loạn 12 sứ
quân để khôi phục quốc gia thống nhất đất
nước là y/c cấp bách Vậy ai sẽ là người
đứng ra hoàn thành nhiệm vụ LS này?
Em hãy khái quát lại tình hình đất nước
dưới thời Ngô
- Loạn 12 sứ quân -> chia cắt, loạn lạc
- Thời gian này 960 ở TQ nhà Tống thành
lập bắt đầu mở rộng thế lực xuống phía
Nam Nguy cơ ngoại xâm lại xuất hiện đe
doạ Đất nước trước 1 thử thách lớn
Sơ lược vài nét về Đinh Bộ Lĩnh (Đinh
Bộ Lĩnh là ai?)
Giới thiệu trong SGK
- GV nói thêm: Mặc dầu là con 1 thứ sử
nhưng ĐBL lại lớn lên trong lòng ND,
được ND yêu mến, chính ND đã giúp ông
tự đào tạo thành 1 vị tướng có tài, có ý chí
giúp nước và sau đó ủng hộ ông hoàn
3/ Đinh bộ lĩnh thống nhất đất
nước (12’)
Tình hình đất nước:
- Đất nước chia cắt loạn lạc
- Nhà Tống có âm mưu xâm lược
Quá trình thống nhất:
- ĐBL lập căn cứ ở Hoa Lư
Trang 6c Củng cố, luyện tập (3’)
H
G
?
H
?
H
thành sự nghiệp đánh tan các sứ quân
Ông đã làm gì để chuẩn bị dẹp yên 12 sứ
quân? Lập căn cứ ở đâu?
- Ông cùng các bạn thân như: Đinh Điền,
Nguyễn Bặc tổ chức lực lượng rèn vũ khí,
XD lực lượng, căn cứ
- Được ND ủng hộ
Lược thuật quá trình thống nhất đất nước
của ĐBL trên lược đồ
- Với 1 lực lượng quân sự mạnh, là 1 sứ
quân có tài ĐBL đánh đâu thắng đấy, tự
xưng Vạn Thắng Vương Cùng với các
tướng: Đinh Điền- Nguyễn Bặc, Lưu Cơ,
Lê Hoàn … ĐBL đánh chiếm nhiều vùng
xung quanh Hoa Lư rồi kéo quân đánh
Đằng Châu Sứ quân Phạm Bạch Hổ xin
đem lực lượng cua rmình theo ĐBL Tiếp
đó ông đánh sang Thanh Oai, chiếm giữ
Đỗ Động Giang của sứ quân Đỗ Cảnh
Thạc, rồi chia 2 cánh quân đánh sang
Giao Châu và đánh lên Tiên Du Nguyễn
Thủ Tiệp thua to, phải bỏ đất Tiên Du mà
chạy Sứ quân Ngô Nhật Khánh chống
không nổi, xin hàng ĐBL lại tiến đánh
Kiều Công Hãn, sứ quân này thua, bỏ
chạy về Trường Châu rồi mất ở đó các sứ
quân khác lần lượt bị đánh tan
- Cuối 967, đất nước trở lại bình yên
thống nhất
Vì sao ĐBL lại dẹp yên được các sứ quân
(vì sao ĐBL có thể hoàn thành nhiệm vụ
LS thống nhất đất nước)
- Người có tài đánh đâu thắng đấy
- Được ND ủng hộ
Việc ĐBL dẹp loạn 12 sứ quân thống nhất
đất nước có ý nghĩa gì?
(HS thảo luận)
- Đánh lại các thế lực cát cứ, lập lại hoà
bình trong cả nước, tạo điều kiện thuận lợi
cho công cuộc XD đất nước sau này
- Thống nhât lãnh thổ, thống nhất lực
lượng nhằm tạo được sức mạnh cần thiết
khi có kẻ thù đến XL
(Ninh Bình)
- Liên kết với sứ quân Trần Lãm
- Đánh bại các sứ quân
- Cuối 967 đất nước thống nhất
Trang 7? Em hãy cho biết những biểu hiện về ý thức tự chủ của NQ trong việc XD đất nước
H- Xưng vương, chọn đất đóng đô, bỏ bộ máy cai trị cũ của họ Khúc, thiết lập
bộ máy chính quyền mới, cử người tâm phúc coi giữ nơi quan trọng
? Tại sao lại xảy ra loạn 12 xứ quân?
H- Dương Tam Kha không vì nghĩa lớn, mưu lợi riêng, nhân khi các con của
NQ còn nhỏ đã chiếm ngôi Các quan lại trong triều đình địa phương phản đối Sau khi nhà Ngô giành lại được ngôi báu, uy tín của triều đình đã giảm sút, hệ thống cai trị thiếu chặt chẽ, quan hệ TW, địa phương lỏng lẻo, các thế lực chống đối trong nước nổi dậy
? Em hãy trình bày công lao của NQ và ĐBL đối với nước ta trong buổi đầu độc lập?
H- NQ đặt nền móng XD chính quyền độc lập
- ĐBL: Chấm dứt “loạn 12 sứ quân”, thống nhất quốc gia
d hướng dẫn học sinh tự học ở nhà (1’)
- Học
- Đọc lại SGK
- Làm BT trong vở BT
- Tìm hiều bài 9 theo câu hỏi SGK trang 31
Trang 8Ngày soạn : 05/09/2009 Ngày dạy: 08/10/2009
TIẾT 12- BÀI 9:
NƯỚC ĐẠI CỒ VIỆT THỜI ĐINH- TIỀN LÊ
1 MỤC TIÊU
a Về kiến thức
Giúp HS
Thời Đinh- Tiền Lê, bộ máy nhà nước đã được XD tương đối hoàn chỉnh không còn đơn giản như thời NQ
Nhà Tống xâm lược nước ta, nhưng chúng đã bị quân dân ta đánh đại bại Nhà Đinh và nhà Tiền Lê đã bước đầu XD được nền KT, VH phát triển
b Về kĩ năng
Bồi dưỡng kĩ năng vẽ sơ đồ, lập biểu đồ, kĩ năng sử dụng bản đồ khi học bài Trả lời câu hỏi kết hợp với XĐ trên bản đồ và điền kí hiệu vào vị trí cần thiết
c Về thái độ
Lòng tự hào, tự tôn DT, ý thức độc lập, tự chủ trong XDKT Quý trọng các truyền thống VH của ông cha
Sự biết ơn đối với những người có công XD, bảo vệ đất nước trong thời kì đầu giành độc lập
2 CHUẨN BỊ CỦA GV & HS
a Chuẩn bị của GV : lược đồ cuộc kháng chiến chống Tống lần 1
Tranh ảnh di tích LS về đền thờ vua Đinh- Tiền Lê
- Soạn giáo án
Trang 9b Chuẩn bị của HS : SGK, vở, tìm hiểu ND bài: Sưu tầm tranh ảnh,
chuyện có liên quan đến bài
3 TIẾN TRÌNH BÀI DẠY (45’)
a kiểm tra bài cũ (5’)
Câu hỏi: Trình bày tình hình nước ta cuối thời Ngô và quá trình thống nhất đất
nước của ĐBL
- Trình bày công lao của NQ và ĐBL đối với nước ta trong buổi đầu độc lập
Đáp án:
- Loạn 12 sứ quân, đất nước bị chia cắt loạn lạc, âm mưu xâm lược của nhà Tống
Quá trình thống nhất:
- ĐBL lập căn cứ ở Hoa Lư
- Liên kết với sứ quân Trần Lãm
- Đánh bại các sứ quân
- Cuối 967 đất nước thống nhất
Công lao của NQ- ĐBL
- NQ đặt nền móng XD chính quyền độc lập
- ĐBL: Chấm dứt loạn lạc 12 sứ quân thống nhất đất nước
*Giới thiệu bài : Sau khi dẹp yên 12 sứ quân, đất nước lại được thanh bình,
thống nhất ĐBL lên ngôi vua, tiếp tục công cuộc XD 1 quốc gia vững mạnh mà
NQ đã đặt nền móng
b Dạy nội dung bài mới (36’)
Hoạt động của thầy, trò Nội dung cần đạt
?
H
?
H
?
?
H
?
Sau khi thống nhất đất nước, ĐBL đã làm
gì?
Năm 968 công cuộc thống nhất đất nước
đã hoàn thành ĐBL lên ngôi Hoàng đế
Tại sao ĐBL không xưng vương mà lại
xưng đế (ý nghĩa)
- Hoàng đế là tước hiệu của vua nước lớn
mạnh, có nhiều nước thần phục (là người
Việt đầu tiên xưng đế)
- Vương là tước hiệu của vua nước nhỏ
chịu thần phục nước khác
ĐBL sau khi lên ngôi Hoàng đế đã làm
gì?
Tại sao ĐTH lại lấy tên nước là Đại Cồ
Việt
- Đại: Là lớn, Cồ: là lớn -> khẳng định
nước Việt to lớn có ý đặt ngang hàng với
Trung Hoa
Tại sao ĐTH lại chọn Hoa Lư làm đất
I/ Tình hình chính trị, quân sự
1/ Nhà Đinh xây dựng đất nước (12’)
- 968 ĐBL lên ngôi Hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng)
- Đặt tên nước là Đại Cồ Việt đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Bình)
Trang 10?
H
?
G
?
H
?
H
đóng đô?
- Là quê hương của ĐTH, đất hẹp, nhiều
đồi núi thuận lợi cho việc phòng thủ
- GV: giải thích phần chữ nhỏ SGK
Việc nhà Đinh đặt tên nước và không
dùng niên hiệu của Hoàng đế TQ đã nói
lên điều gì? (thảo luận)
Nhằm khẳng định người dân Việt có
giang sơn, bờ cõi riêng, nước Đại Cồ Việt
độc lập ngang hàng với TQ chứ không
phải là nước phụ thuộc
Theo em tại sao ĐTH xưng đế nhưng vẫn
sai sứ sang giao hảo với nhà Tống?
- Như vậy so với thời NQ, ĐBL đã tiến
thêm 1 bước trong việc XD chính quyền
độc lập, tự chủ, khẳng định chủ quyền
quốc gia DT Mặc dù ĐBL xưng Hoàng
đế nhưng ông đã ý thức được mối quan hệ
bang giao rất quan trọng giữa nước ta với
TQ
=> GV nói thêm: Tình hình nước ta sau
CTBĐ 938 NQ đã giành lại được độc lập
cho TQ nhưng vẫn nhận thức rằng mối
quan hệ bang giao giữa nước ta và TQ rất
quan trọng nên ông thận trọng chỉ xưng
vương chưa lên ngôi Hoàng đế để tránh
khỏi sự đối đầu với PKPB khi nền ĐL của
ta còn non trẻ
ĐTH còn áp dụng biện pháp gì để XD đất
nước
- Phong vương cho con
- Cử tướng lĩnh thân cận: Đinh Điền,
Nguyễn Bặc, Phạm Hạp, Lê Hoàn, …
nắm giữ các chức vụ chủ chốt
- Ông cho XD cung điện, đúc tiền để tiêu
dùng trong nước
- Những kẻ phạm tội dùng những hình
phạt nghiên khắc: Ném vào vạc dầu đang
sôi, vứt vào chuồng hổ, … -> chưa có
pháp luật cụ thể (mục đích răn đe kẻ phản
loạn)
So với thời Ngô ĐN có tiến bộ gì?
- Đất nước đã tiến thêm 1 bước trong việc
XD chính quyền ĐL, tự chủ khẳng định
chủ quyền quốc gia DT
- 970 đặt niên hiệu là Thái Bình, quan hệ hoà hảo với Nhà Tống
- Phong vương cho các con
- Cắt cử quan lại giữ những chức
vụ chủ chốt
- XD cung điện, đúc tiền
- Xử phạt nghiêm với kẻ phạm tội (Đề ra các hình phạt)