GV: Từ vị trí quan sát ấy cảnh dòng sông và hai bên bờ qua sự miêu tả ở trong bài đã thay đổi như thế nào theo từng chặng của con thuyền, hình ảnh con người trong cuộc vượt thác hiện lên[r]
Trang 1Ngày soạn: 22/01/2011
Ngày dạy: 25/01/2011
Tiết 83+84
Luyện nói về quan sát, tưởng tượng so sánh
và nhận xét trong văn miêu tả
A.Mục tiêu cần đạt.
Học xong bài này học sinh có được:
1 Kiến thức.
Nắm được những yêu cầu đối với việc luyện nói Những kiến thức đó học
về quan sát, tưởng tượng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả
Những bước cơ bản để lựa chọn chi tiết hay, đặc sắc khi miêu tả một đối tượng cụ thể
2 Kĩ năng
Sắp xếp các ý theo một trình tự hợp lí
Đưa các hình ảnh có phép tu từ so sánh vào bài nói Nói trước tập thể rõ ràng, mạch lạc
3 Thái độ.:
GD ý thức tự chủ, sáng tạo, tự nhiên, bình tĩnh
B Chuẩn bị:
* Giáo viên: Chọn đề bài, chuẩn bị nội dung.
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ.(2’)
? Để viết bài văn miêu tả người viết cần rèn luyện kĩ năng gì?
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1’)
Trong giao tiếp hằng ngày, nếu chúng ta biết cách nói thì mọi vấn đề chúng
ta muốn truyền đạt tới người khác sẽ đạt hiệu quả cao Việc rèn luyện kĩ năng nói
là một việc rất quan trọng
* Hoạt động 3: Bài mới (86’)
Hoạt động của giáo viên Hoạt động
của HS
Nội dung cần đạt
- GV nêu yêu cầu chung của giờ
I Yêu cầu chung.
Trang 2+) Rèn kĩ năng nói trước tập thể
vấn đề cho trước
+) Nói to, rõ ràng, mạch lạc
+) Không được viết thành văn
+) Không nói văn hoa bóng bẩy,
cần nói ngắn gọn
- GV chia nhóm, phân công nhiệm
vụ và yêu cầu cho từng nội dung
+) Nhóm 1: Bài tập 1 ( a )
+) Nhóm 2: Bài tập 1 ( b )
+) Nhóm 3: Bài tập 2
+) Nhóm 4 - 5 - 6: Bài tập 3
- GV gọi học sinh nhóm 1 trình bày
dàn ý
? Miêu tả Kiều Phương em sẽ lựa
chọn những chi tiết nào?
? Miêu tả ngoại hình, lời nói, cử
chỉ của Kiều Phương em sẽ miêu tả
như thế nào?
? Dựa vào dàn ý trên, em hãy miêu
tả lại hình ảnh Kiều Phương bằng
ngôn ngữ của mình?
- GV gọi học sinh nhận xét phần
trình bày của bạn
- GV nhận xét, sửa lỗi cho học
sinh
- Thảo luận nhóm
- Đại diện nhóm trình bày 1' Thực hiện Trình bày
- Trình bày
- Miêu tả
- Thực hiện
II Thảo luận - Nói trước nhóm.
- Học sinh thảo luận trong nhóm dựa trên cơ sở đã chuẩn bị ở nhà
- Từng học sinh trong nhóm trả lời, nhận xét, góp ý của các thành viên
III Luyện nói trước lớp.
1 Bài tập 1.
a Miêu tả hình ảnh Kiều Phương theo tưởng tượng.
- Ngoại hình
- tính cách
- hành động
- Kiều Phương là người có tài năng hội họa rất hồn nhiên nhân hậu
+) Ngoại hình: nhỏ nhắn, mặt mũi, quần áo thường lấm lem
+) Lời nói: hồn nhiên, không tỏ ra bực bội với người khác
+) Hành động: hoạt bát, vui vẻ,
Trang 3- GV gọi nhóm 2 thực hiện
? Miêu tả hình ảnh người anh trai
Kiều Phương, em chú ý những
điểm gì?
- GV cho học sinh trình bày bằng
ngôn ngữ của mình dựa vào dàn ý
- GV gọi học sinh nhận xét
- GV nhận xét, sửa cho học sinh
những lỗi học sinh mắc phải?
? Miêu tả người anh cần làm nổi
bật những chi tiết nào?
GV gọi nhóm 3 trình bày
? Bài tập 3 nêu yêu cầu gì?
- GV hướng dẫn học sinh lập dàn
ý
? Bài văn miêu tả gồm mấy phần?
Nội dung từng phần?
- Nghe
- Nhóm 2 trả lời
- Trình bày
- Nhận xét
- Nghe
- Nhóm 3 trình bày
- Nhóm 4 - 5 trình bày
- Thực hiện
chăm chỉ với công việc sáng tác của mình
b Miêu tả hình ảnh anh trai Kiều Phương.
- Hình dáng: sáng sủa, cao gầy, đẹp trai
- Tính cách: ghen tị nhỏ nhen, mặc cảm, ân hận, ăn năn, hối lỗi
* Bài tập 2.
Miêu tả người anh ( chị, em ) của mình
- Ngoại hình
- Lời nói
- Cử chỉ -> Nhận xét, cảm xúc về người anh ( chị )
3 Bài tập 3.
Lập dàn ý miêu tả một đêm trăng nơi em ở
Dàn ý
a Mở bài
- Giới thiệu đêm trăng ( thời gian,
Trang 4- GV cho học sinh trình bày miệng
theo dàn ý
- GV gọi học sinh nhận xét
- GV lưu ý: Trình tự miêu tả thời
gian: trời vừa tối ->tối hẳn ->càng
về khuya - những hình ảnh so sánh,
liên tưởng
( Hết tiết 1)
- GV nhắc lại yêu cầu của tiết tập
nói: Nói to, rõ ràng, mạch lạc, tự
tin, mắt nhìn thẳng
? Hãy lập dàn ý và nói trước lớp về
quang cảnh buổi ság bình minh
trên biển Trong khi miêu tả, em
hãy liên tưởng so sánh với những
hình ảnh gì?
Trình bày - Nhận xét
Thực hiện
không gian ngắm trăng )
b Thân bài.
- Miêu tả chi tiết, cụ thể đêm trăng.+ Bầu trời đêm
+ Vầng trăng như một
+ Cây cối
+ Nhà cửa, đường
c Kết bài.
- Cảm nghĩ về đêm trăng
* Bài tập 4
- Lập dàn ý và nói trước lớp về
quang cảnh một buỏi sáng trên biển
- Mặt trời như chui từ dưới nước lên
- Bầu trời như cao rộng Chân trời đằng đông ửng lên một quầng sáng màu hồng
- Mặt biển tựa như đang thức dậy
và bắt dầu nổi sóng Ánh nắng hồng lấp lánh như đang đùa nghịch trên các đầu con sóng
- Bãi cát chuyển từ màu xám sang màu vàng sáng
- Những con thuyền bắt đầu ra khơi
Trang 5- HS đọc bài tập
? Từ một truyện cổ tích đã học Em
hãy miêu tả hình ảnh một nàng
công chúa theo tưởng tượng của
em?
Đọc
Thực hiện
với một vẻ náo nức vui mừng trước một ngày mới đang bắt đầu
5 Bài tập 5
- Công chúa Mị Nương trong truyện Sơn Tinh và Thuỷ Tinh là một cô gái đẹp Gương mặt nàng đẹp như hoa Đôi mắt mở to ngây thơ Làn da trắng troẻ, đoi moi hồng tươi càng tôn thêm vẻ đẹp rạng rỡ Mái tóc dài buông xoã xuống đôi bờ vai tròn trịa Nàng có vóc dáng người nhỏ nhắn bước đi uyển chuyển thướt tha trong bộ xiêm y rực rõ
- Nàng nói năng nhỏ nhẹ, tính tình hiền dịu Rất đỗi yêu thương cha
mẹ
*Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà(1’)
- Khái quát lại vấn đề cần rèn luyện khi viết văn miêu tả
- Viết thành bài văn hoàn chỉnh dựa trên dàn ý trên.
- Làm tiếp bài tập còn lại
**********************************************************
Trang 7Ngày soạn: /02/2011
Ngày dạy: /02/2011
Bài 21 Văn bản
Vượt thác
( Võ Quảng )
Tiết 85: Đọc - hiểu văn bản
A.Mục tiêu cần đạt.
Học xong bài này học sinh có được:
1 Kiến thức.
- Hiểu được tình cảm của tác giả đối với cảnh vật quê hương, với người lao
động
- Nắm được một số phép tu từ được sử dụng trong văn bản nhằm miêu tả thiên
nhiên và con người.
2 Kĩ năng
- Đọc diễn cảm: Giọng đọc phải phù hợp với sự thay đổi trong cảnh sắc thiên
nhiên
- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng con người và thiên nhiên trong đoạn
trích.
- Nắm được nghệ thuật phối hợp miêu tả kể chuyện thiên nhiên và hoạt động
của con người
3 Thái độ
- GD tình yêu quê hương, trân trọng những con người lao động
B Chuẩn bị:
* Giáo viên:
* Học sinh: Chuẩn bị bài theo câu hỏi.
C Tiến trình tổ chức các hoạt đông.
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ(5’)
? Phân tích diễn biến tâm trạng của người anh trong '' Bức tranh của em gái
tôi''?
? Những bài học rút ra từ truyện ''Bức tranh của em gái tôi”?
*Hoạt động 2: Giới thiệu bài(1’)
Nếu như trong ''Sông nước Cà Mau '' Đoàn Giỏi đã đưa người đọc tham
quan cảnh sắc phong phú, tươi đẹp của vùng cực Nam Tổ quốc ta thì với '' Vượt
thác '' trích Quê nội Võ Quảng lại dẫn chúng ta ngược dòng sông Thu Bồn thuộc
miền Trung Trung bộ đến tận thượng nguồn lấy gỗ Bức tranh phong cảnh sông
nước và đôi bờ miền Trung này cũng không kém phần kì thú
Trang 8* Hoạt động 3: Bài mới (38’)
Hoạt động của thầy HĐ của trò Nội dung cần đạt
GV gọi học sinh đọc chú thích
dấu *
GV: Nêu yêu cầu đọc: Đọc rõ
ràng, chú ý thay đổi nhịp điệu
cho phù hợp với nội dung từng
đoạn
- Đoạn đầu miêu tả cảnh dòng
sông ở vùng đồng bằng giọng
nhẹ nhàng
- Đoạn tả cảnh vượt thác thì sôi
nổi, mạnh mẽ
Đoạn cuối trở lại êm ả, thoải
mái
Giáo viên đọc mẫu,
2 học sinh đọc bài
GV gọi học sinh nhận xét
GV gọi học sinh giải thích
nghĩa một số từ Hán Việt:
? Cổ thụ? Mãnh liệt?
? Bài văn miêu tả cảnh gì?
Miêu tả theo trình tự nào?
? Dựa vào trình tự miêu tả hãy
xác định bố cục bài văn?
- Đọc
- Nghe
- Nghe
- Đọc nối tiếp
- Nhận xét
- Giải thích
- Độc lập
- Xác định
I Đọc - tiếp xúc văn bản
* Đọc.
*Từ khó.
* Cấu trúc văn bản.
- Bài văn miêu tả một cuộc vượt thác của con thuyền
- Theo trình tự thời gian và không gian
- Con thuyền vượt qua đoạn rộng phẳng lặng trước khi đến chân thác
- Con thuyền vượt qua đoạn sông
có nhiều thác dữ
- Con thuyền tới khúc sông phẳng lặng
- Đoạn 1: Từ đầu nhiều thác nước
- Đoạn 2: Tiếp thác cổ cò
Trang 9? Vị trí quan sát để miêu tả của
người kể chuyện?
? Vị trí quan sát ấy có thích
hợp không? Vì sao?
GV: Từ vị trí quan sát ấy cảnh
dòng sông và hai bên bờ qua
sự miêu tả ở trong bài đã thay
đổi như thế nào theo từng
chặng của con thuyền, hình
ảnh con người trong cuộc vượt
thác hiện lên như thế nào?
GV gọi học sinh đọc đoạn 1
? Theo dõi những chi tiết miêu
tả ở đoạn 1 Cảnh sắc dòng
sông và đôi bờ được tácgiả
miêu tả qua những hình ảnh
nào? Có sự thay đổi như thế
nào?
GV gọi học sinh đọc đoạn 3
? Cảnh thiên nhiên đã có sự
đổi thay như thế nào?
- Giải thích
-Nhận xét
- Nghe
- Phát hiện
- Đọc
- Phát hiện
- Đoạn 3: Phần còn lại
- Người kể chuyện đứng trên thuyền cùng vượt thác để quan sát
và miêu tả
- Vị trí quan sát này thật thuận lợi cho việc miêu tả vì con thuyền luôn di động trên sông
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Bức tranh thiên nhiên ( Cảnh dòng sông và hai bên bờ ).
- Dòng sông rộng, chảy chầm chậm, êm ả, gió nồm thổi, thuyền lướt sóng bon bon
- Ở ngã ba sông là những bãi dâu trải ra bạt ngàn đến nhiều làng xa tít
- Càng về ngược: Vườn tược càng
um tùm
- Dọc sông, nhiều chàm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm lặng nhìn xuống nước
- Núi cao như đột ngột hiện ra chắn ngang trước mặt
- Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng
- Dòng sông chảy quanh co dọc những núi cao sừng sững
Trang 10GV: Do địa lí ở vùng miền
Trung nước ta có dải đồng
bằng hẹp tiếp liền với núi,
Trung và Nam trung bộ là
vùng cao nguyên tương đối
bằng phẳng Vì vậy phần lớn
các dòng sông không dài lắm,
độ dốc lớn, có nhiều thác và
dòng chảy thay đổi rõ rệt qua
mỗi vùng
? Nét đặc sắc trong miêu tả
cảnh thiên nhiên ở đây là gì?
? Hãy liệt kê các câu văn có
hình ảnh so sánh và nhân hóa
mà tác giả sử dụng để miêu tả
cảnh thiên nhiên? Chỉ rõ tác
giả đã so sánh gì với nhau?
? Ở đoạn đầu và cuối của bài
có hai hình ảnh miêu tả những
cây cổ thụ trên bờ sông ?Hãy
chỉ ra các hình ảnh ấy?
? Phân tích ý nghĩa của mỗi
hình ảnh?
- Nghe
- Độc lập
- Phát hiện
- Phân tích
- Phát hiện
- Phân tích
- Phân tích
- Dọc sườn núi những cây to mọc giữa những bụi lúp xúp nom xa như những cụ già vung tay hô đám con cháu
- Qua nhiều lớp núi, đồng ruộng lại
mở ra
- Nghệ thuật so sánh, nhân hóa
- Như thuyền đang nhớ núi rừng cố phải lướt cho nhanh, cho kịp
- Những chòm cổ thụ được nhân hóa: Dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm, lặng nhìn xuống nước
- Dọc sông: Những chòm cổ thụ dáng mãnh liệt đứng trầm ngâm
- Dọc sườn núi: Những cây to phía trước
+ Hình ảnh 1: Thể hiện vẻ đẹp của
thiên nhiên hùng vĩ vừa như báo trước về một khúc sông dữ hiểm trở, vừa như mách bảo con người dồn nén sức mạnh chuẩn bị vượt thác
+ Hình ảnh 2: Hình ảnh so sánh ở
đây vừa thích hợp với tương phản
Trang 11GV: trong hai hình ảnh này
ngoài phép so sánh, tác giả còn
dùng phép nhân hóa ( học phần
sau ) để việc miêu tả thêm sinh
động, cây cỏ, cảnh vật cũng
như có tâm hồn
? Qua cách miêu tả của nhà
văn, em cảm nhận được những
gì về cảnh dòng sông và hai
bên bờ?
GV khái quát chuyển ý
GV gọi học sinh đọc đoạn 2
? Những hình ảnh nào được tác
giả tập trung miêu tả trong
đoạn văn?
? Tìm những hình ảnh trong
bài miêu tả cảnh thác nước dữ?
? Em có nhận xét gì về cách
dùng từ láy '' vùng vằng '' của
tác giả?
GV: việc sử dụng từ ngữ chính
xác, gợi cảm là một yêu cầu
quan trọng của văn miêu tả
giúp cho việc tái hiện cảnh
GV khái quát chuyển ý
- Nghe
- Nêu cảm nhận
- Nghe
- Đọc
- Phát hiện
- Phát hiện
- Nhận xét
- Nghe
- Nghe
giữa những cây to với những bụi cây lúp xúp xung quanh lại vừa biểu hiện được tâm trạng hào hứng phấn chấn của con người vừa vượt qua được nhiều ghềnh thác nguy hiểm
=> Cảnh thiên nhiên oai linh, hùng vĩ, chứa đựng một sức mạnh lớn lao.
2 Cảnh con thuyền vượt thác
- Thác nước
- Dượng Hương Thư
a Thác nước
- Nước từ trên cao phóng giữa hai vách đá dựng đứng chảy đứt đuôi rắn
- Chiếc sào Dượng Hương Thư bị cong lại Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ trực trụt xuống quay đầu
- Thuyền cố lấn lên rồi vượt qua được thác Cổ Cò
- Dùng từ thật hay, thật chính xác: Diễn tả sự cố gắng chống chọi của con người, sự ngang ngược của dòng thác
Trang 12? Nhân vật Dượng Hương Thư
được miêu tả qua những nét
nào?
? Tìm những chi tiết miêu tả
ngoại hình và hành động của
Dượng Hương Thư?
? Khi miêu tả hành động của
Dượng Hương Thư tác giả đã
sử dụng những từ ngữ thuộc từ
loại nào? Những từ ngữ ấy có
tác dụng gì?
? Để làm nổi bật hình ảnh của
Dượng Hương Thư tác giả đã
rất thành công trong việc sử
dụng biện pháp nghệ thuật
nào?
? Hãy chỉ ra các so sánh mà tác
giả đã sử dụng và ý nghĩa của
những hình ảnh so sánh đó?
- Phát hiện
- Phát hiện
- Độc lập
- Giải thích
- Phát hiện
- Phân tích
b Hình ảnh Dượng Hương Thư
- Ngoại hình
- Hành động
* Ngoại hình
- Như một pho tượng
- Các bắp thịt cuồn cuộn
- Hai hàm răng cắn chặt
- Quai hàm bạnh ra
* Hành động
- Đánh trần đứng sau lái có người phóng sào xuống dòng sông Ghì chặt lấy sào, lấy thế trụ lại giúp hai chiếc sào kia phóng xuống
- Thả sào, rút sào, rập ràng nhanh như cắt
- Động từ: Trụ, ghì, phóng, uốn
- Sử dụng từ chính xác, phù hợp với công việc nặng nhọc, khẩn trương của người chèo thuyền
- So sánh
- So sánh hình ảnh Dượng Hương Thư với pho tượng đồng đúc tô đậm sức khỏe, thể hiện nét ngoại hình gân guốc, vững chắc của nhân vật
- So sánh Dượng Hương Thư như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh thể hiện vẻ dũng mãnh, tư thế hào hùng của con người trước thiên nhiên Hình ảnh so sánh này rất hay vì nó đã gợi ra hình ảnh huyền thoại anh hùng xưa với tầm vóc và sức mạnh phi thường bằng xương, bằng thịt đang hiển hiện
Trang 13? Nghệ thuật miêu tả của Võ
Quảng trong đoạn này có gì
đặc sắc?
? Hãy nêu những nhận xét của
em về nhân vật Dượng Hương
Thư? Hình ảnh những con
người trong truyện?
GV khái quát lại toàn bài
? Em học tập được những gì ở
nghệ thuật miêu tả của nhà
văn?
? Bài văn giúp em cảm nhận
được những gì về thiên nhiên
và con người ?
GV gọi học sinh đọc ghi nhớ
GV khái quát về phương pháp
miêu tả vận dụng vào tập làm
- Độc lập
- Nhận xét
- Nghe
- Khái quát
- Khái quát
- Đọc
- Nghe
trước mặt người đọc
- So sánh Dượng Hương Thư lúc vượt thác - lúc ở nhà Hình ảnh so sánh này tưởng chừng như lạc lõng nhưng thực chất lại gây hậu quả bất ngờ ở chỗ nó không chỉ ra sự đối lập và thống nhất hai tư thế, hai hình ảnh khác nhau ở một con người mà còn hé mở cho người đọc biết thêm những phẩm chất đáng quí của người lao động khiêm tốn, nhu mì đến nhút nhát trong cuộc sống đời thường nhưng lại dũng cảm, nhanh nhẹn, quyết liệt trong công việc
- Tả thiên nhiên - tả người
- Tả chân dung con người trong hoạt động
- Kể việc + miêu tả
- Con người lao động quả cảm, người chỉ huy vượt thác bình tĩnh, dày dạn kinh nghiệm.
III Tổng kết.
*Nghệ thuật.
- Nhân hóa và so sánh là hai biện pháp nghệ thuật phổ biến mà tác giả sử dụng thành công khi tả người, tả cảnh
* Nội dung.
- Cảnh thiên nhiên rộng lớn hùng
vĩ, vẻ hùng dũng và sức mạnh của người lao động
* Ghi nhớ ( SGK ).