Đề cương kinh tế học văn hóa

Đề cương được trình bày cụ thể, rõ ràng, mục lục câu hỏi được bố trí ngay đầu trang một để thuận lợi theo rõi và tra cứu. Nội dung câu trả lời được tổng hợp dựa trên bài giảng của giảng viên cũng như các loại sách giáo trình, tài liệu tham khảo.

ĐỀ CƯƠNG KINH TẾ HỌC VĂN HÓA

Câu 1: Kinh tế học là gì ? 2

Câu 2: Đối tượng, mục tiêu, nội dung của kinh tế học văn hóa ? 3

Câu 3: Trình bày những hiểu biết và các quy luật kinh tế trong văn hóa ? 4

Câu 4: Sản phẩm tinh thần là gì ? 5

Câu 5: Hàng hóa sản phẩm tinh thần là gì ? 6

Câu 6: Hiểu biết về thị trường HHSPTT ? 7

Câu 7: Hiểu biết về quản lý kinh tế đối với thị trường văn hóa ? 8

Câu 8: Chính sách kinh tế đối với thị trường văn hóa 9

Câu 9: Quyền sở hữu SPTT trong thị trường văn hóa nghệ thuật ? 11

Câu 10: Những nhân tố cơ bản tác động đến hoạt động Marketing văn hóa 11

Câu 11: Thương mại hóa sản phẩm tinh thần? 12

Câu 12: Những khái niệm chính của môn KTHVH ? 13

Câu 13: Marketing – Tiếp thị (tiếp cận thị trường) 14

Câu 1: Kinh tế học là gì ?

Kinh tế là dạng hoạt động vật chất của con người, nghĩa là con người sử dụng các nguồn lực có hạn của mình để tạo ra các giá trị phục vụ đời sống

+ Giá trị là thuộc tính của sự vật hiện tượng mà nó có khả năng thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người

+ Nguồn lực là các giá trị vật chất và tinh thần được sử dụng để tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần khác

Nguồn lực : Vô hạn

Mục đích của hoạt động kinh tế :

 Tối đa hóa lợi ích kinh tế của mình

 Doanh nghiệp : Tối đa hóa lợi nhuận

Người lao động: Tối đa hóa tiền công

Nhà nước: Tối đa hóa lợi ích xã hội

Từ thế kỷ 13, người ta cho rằng phải nghiên cứu các quy luật kinh tế, nghiên cứu các quy luật kinh tế của con người – Kinh tế học

Kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu các giá trị vật chất, các hiện tượng kinh tế, các quan hệ kinh tế, quy luật kinh tế để giúp con người nhận thức tốt hơn và làm kinh tế hiệu quả hơn

Nó trả lời câu hỏi : Sản xuất cái gì ? sản xuất như thế nào ? sản xuất cho ai

?

Ví dụ: Cái điện thoại, giá trị là vật liên lạc, ngoài ra còn để nghe nhạc, lướt Web…

Giá trị trao đổi là số tiền mua

Quan hệ kinh tế là quan hệ giữa người mua điện thoại và người bán điện thoại

Hiện tượng kinh tế: Lạm phát, khủng hoảng kinh tế…

Quy luật kinh tế: cung – cầu, giá trị,cạnh tranh

Câu 2: Đối tượng, mục tiêu, nội dung của kinh tế học văn hóa ?

Văn hóa là gì ?

Kinh tế là hoạt động kiếm sống của con người, con người khai thác các nguồn lực của mình để tạo ra các giá trị

VD: Tiền bạc

Ban đầu người ta làm thử - lặp lại- bắt chước- sáng tạo… mỗi ngày 1 bước

Từ thế kỉ 13 đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu các quy luật kinh tế của con người

KTHVH là khoa học nghiên cứu các hiện tượng, các mqh, các quy luật kinh tế trong quá trình sáng tạo ra các giá trị văn hóa tinh thần (văn hóa)

Các yếu tố kinh tế trong văn hóa :

Đối tượng:

 Là các QHKT trong lĩnh vực văn hóa

 Quá trình hoạt động, sáng tạo, bảo quản, phân phối, phổ biến, trao đổi, tiêu dùng các sản phẩm văn hóa

Đối tượng cơ bản: Các hiện tượng kinh tế

Trong lĩnh vực sản xuất, lưu thông và tiêu dùng các giá trị văn hóa tinh thần

Mục tiêu:

Chung: khai thác, phát huy, sử dụng hợp lý và hiệu quả những nguồn lực

có hạn ở trong và ngoài nước cho việc phát triển sản xuất, sáng tạo và truyền bá các sản phẩm tinh thần nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của công chúng

Cụ thể: Nhận thức sâu sắc các giá trị kinh tế, các hiện tượng kinh tế, các

quan hệ kinh tế và các quy luật kinh tế trong hoạt động văn hóa

 Tổ chức có hiệu quả các hoạt động văn hóa

 Sử dụng và tiêu dùng hợp lý các sản phẩm văn hóa

 Giải quyết hài hòa các quan hệ lợi ích kinh tế trong hoạt động văn hóa

 Tạo động lực cho các giá trị sáng tạo

Nội dung chủ yếu:

 Nghiên cứu, phân tích vai trò và vị trí của sự nghiệp văn hóa như 1 ngành kinh tế đặc thù trong toàn bộ sự phát triển của nền kinh tế quốc dân

 Nghiên cứu và minh chứng rõ sự tác động qua lại giữa ngành văn hóa với các ngành kinh tế khác

 Vận dụng nguyên lý lô gic của kinh tế học để phân tích quy luật vận hành

và xây dựng cơ chế điều hành quan hệ kinh tế trong lĩnh vực văn hóa

 Nghiên cứu và giải quyết những vấn đề quản lý kinh tế của các đơn vị , các NXB, các công ty, xí nghiệp, hoạt động trong lĩnh vực văn hóa

 Nghiên cứu lực lượng sản xuất văn hóa và quan hệ sản xuất trong văn hóa

 Nghiên cứu về thị trường văn hóa và hoạt động quản lý thị trường văn hóa

 Nghiên cứu về hoạt động Marketing trong thị trường văn hóa

Câu 3: Trình bày những hiểu biết và các quy luật kinh tế trong văn hóa ?

Quy luật là mối quan hệ nhân quả, bản chất, tất nhiên, phổ biến, bền vững, lặp đi lặp lại trong các sự vật hiện tượng ở những điều kiện nhất định

Quy luật kinh tế … Trong các hiện tượng kinh tế ở những thời điểm nhất định trong 1 lĩnh vực nhất định khi điều kiện tồn tại của nó vẫn còn

Văn hóa là gì ?

Các quy luật kinh tế trong văn hóa:

Quy luật về sự phát triển của sự nghiệp văn hóa phải thích ứng với nền kinh tế quốc dân

Toàn bộ các hoạt động văn hóa nghệ thuật điều chịu sự chi phối, tác động của sự phát triển kinh tế

Về bản chất: sự thay đổi của hạ tầng kinh tế luôn dẫn đến sự biến đổi của đời sống tinh thần nhưng văn hóa cũng có tính độc lập tương đối, thể hiện ở chỗ

nó có thể biến đổi nhanh hơn hoặc chậm hơn so với sự phát triển kinh tế hoặc có thể tác động ngược lại sự phát triển kinh tế

Quy luật tác động qua lại lẫn nhau giữa lĩnh vực sản xuất vật chất với lĩnh vực sản xuất tinh thần

Quy luật này khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa lĩnh vực sản xuất vật chất với lĩnh vực sản xuất tinh thần

Quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất văn hóa

và quan hệ sản xuất văn hóa

Sự phù hợp giữa QHSXVH và llsxvh và ngược lại (hoặc kìm hãm, hoặc tác động trở lại)

Quy luật giá trị trong sản xuất văn hóa

Câu 4: Sản phẩm tinh thần là gì ?

Sản phẩm tinh thần là hình thái quan niệm về VH’NT, tư tưởng, chính trị, pháp luật, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ… do con người sáng tạo ra trong thực tiễn nhằm thỏa mãn nhu cầu tinh thần của con người, hướng con người đến chân – thiện – mỹ

Nó có thể được chia ra làm 2 phạm trù:

- Tri thức: Khoa học, triết học…

- VH’NT: Văn chương, hội họa…

Sản phẩm tinh thần có thể là vật chất nhưng trong đó có thể kết tinh giá trị tinh thần

Ra đời rất muộn so với sản phẩm vật chất, cách đây 10000 năm

VD: 1 bài hát, 1 câu đối, 1 phần mềm…

Sản phẩm văn hóa tinh thần có những đặc trưng riêng biệt so với sản phẩm vật chất

- Nó ra đời gắn bó với kinh nghiệm sống, kinh nghiệm lao động sản xuất

- Sản phẩm VHTT ban đầu được sản sinh mang tính công ích, phi hàng hóa

- Giá trị của sản phẩm VHTT thường được tính theo lao động cá biệt chứ không phải tính theo lao động bình quân

- Sản phẩm VHTT là kết quả của rất nhiều các yếu tố khác nhau, ta rất khó định lượng được đó là: tài năng, tình cảm, khiếu thẩm mỹ, sức sáng tạo của chủ thể… giá trị của nó mang tính cá biệt cả về mặt sáng tạo lẫn thưởng thức

- Sản phẩm VHTT khi sử dụng nó không chịu giới hạn về thời gian, về không gian và có thể truyền bá với số lượng không hạn chế

- Sản phẩm VHTT khi được sử dụng vừa thỏa mãn nhu cầu cá nhân vừa thỏa mãn nhu cầu của cộng đồng

Câu 5: Hàng hóa sản phẩm tinh thần là gì ?

Hàng hóa là gì ?

HHSPTT là 1 loại hàng hóa đặc biệt được tạo nên từ sự kết hợp của 2 yếu

tố SPTT và hàng hóa

Với tư cách là SPVHTT nó thỏa mãn các tiêu chí :

- Là sản phẩm của lao động trí tuệ

- Có khả năng thỏa mãn nhu cầu tinh thần của 1 cá nhân hay cộng đồng Với tư cách là hàng hóa, nó cũng thực hiện được giá trị và giá trị sử dụng, được trao đổi mua bán trên thị trường

Những đặc thù riêng so với hàng hóa thông thường

- Thỏa mãn nhu cầu cá nhân và cộng đồng (giá trị sử dụng kép)

- Vừa có tính công hữu vừa có tính tư hữu

- Ít bị hao mòn trong quá trình tiêu dùng, thậm chí giá trị của nó còn được tăng thêm

- Việc tiêu dùng các HHSPTT đòi hỏi người tiêu dùng phải có trình độ hiểu biết nhất định, 1 số loại hàng hóa có giá trị NT rất cao: bản giao hưởng, hội họa ấn tượng…

Hàng hóa hóa SPTT : SPTT trước đây chưa là hàng hóa nhưng sau này

mang đi bán lấy tiền

VD: Tôi có 1 chậu cây cảnh chỉ để chơi thôi, nhưng không chơi nữa đem bán lấy tiền

Thương mại hóa SPTT :Là 1 quá trình biến đổi một số hoạt động sản

xuất SPVHTT thành hoạt động mang tính chất kinh doanh kiếm lời

VD: Tôi có tiền, tôi thuê 1 đoàn làm phim sản xuất ra 1 bộ phim đem bán

để thu nhiều tiền hơn

Câu 6: Hiểu biết về thị trường HHSPTT ?

Thị trường là nơi diễn ra hoạt động buôn bán trao đổi hàng hóa

Thị trường văn hóa là nơi diễn ra các hoạt động buôn bán trao đổi các sản phẩm VHTT

Ở đó người mua hướng đến giá trị tinh thần, còn người bán bán sản phẩm

để lấy tiền

TTHHSPTT ra đời sau Đổi mới, chính ở VN lúc này mới đang hình thành Thị trường HHSPTT cũng phải tuân thủ theo các quy luật của thị trường thông thường, bên cạnh đó nó cũng có những đặc thù riêng

Có thể trao đổi theo 2 phương thức:

- Bán quyền sử dụng cho nhà sản xuất kinh doanh

- Bán toàn bộ quyền sở hữu tác phẩm

Khi SPVHTT được bán quyền sở hữu cho nhà sản xuất kinh doanh thì tác giả chỉ còn lại quyền tác giả

Trên thị trường HHSPTT nhà nước có vai trò kép:

- Vai trò của người quản lý

- Đại diện cho xã hội là người tiêu dùng của sản phẩm văn hóa

Giá cả của HHSPTT vừa hình thành theo quy luật giá trị vừa hình thành theo quy luật văn hóa Vì có những tác phẩm văn hóa có giá vài triệu đô mà người sáng tác chỉ cần vài giờ để tạo ra

1 số thị trường hàng hóa hiện nay: biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, nghe nhìn, sách, mỹ thuật, dịch vụ văn hóa giải trí

Câu 7: Hiểu biết về quản lý kinh tế đối với thị trường văn hóa ?

Quản lý là việc chủ thể quản lý tác động vào đối tượng quản lý để đối tượng quản lý hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu của hệ thống đặt ra

Quản lý kinh tế đối với thị trường văn hóa là sự tác động của chủ thể quản

lý văn hóa vào các đối tượng quản lý bằng các biện pháp hành chính kinh tế, tư tưởng, tinh thần, để thực hiện những mục tiêu đề ra và sử dụng hiệu quả nguồn lực văn hóa nghệ thuật

Nội dung:

Kiểm soát thị trường văn hóa: Nhà nước phải dự báo được các xu hướng

vận động của thị trường văn hóa để xây dựng các quan điểm, phương hướng, giải pháp tổng thể để phát triển thị trường văn hóa

Nhà nước sử dụng các biện pháp hành chính, kinh tế… để quản lý trật tự, sản xuất kinh doanh TTVH, làm cho nó phát triển theo quỹ đạo có lợi cho xã hội

Kiểm soát chất lượng thị trường văn hóa:

Là kiểm soát chất lượng về mặt nội dung và phục vụ của người sản xuất, kinh doanh trên thị trường văn hóa, nhằm làm cho thị trường văn hóa phát triển lành mạnh, hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực, nâng cao chất lượng phục vụ giải trí văn hóa làm cho những người tiêu dùng thỏa mãn tốt nhất những nhu cầu tinh thần

Kiểm soát, định hướng thị trường văn hóa :

Là kiểm soát phương hướng phát triển và phương hướng kinh doanh của ngành văn hóa, làm cho thị trường văn hóa hoạt động đúng pháp luật, phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân, giúp phát triển nền KTTT định hướng XHCN

và tạo ra điều kiện thực hiện tốt nhất chức năng xã hội của thượng tầng kiến trúc

Giải quyết tốt các quan hệ lợi ích giữa nhà nước, người sản xuất kinh

Cơ chế trợ giúp vốn cho TTVH

Nhà nước hỗ trợ kinh phí cho 1 số xí nghiệp sản xuất, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nào đó dù làm ăn không có lãi, thậm chí thua lỗ Nhà nước phải trợ giúp tài chính để bù đắp 1 phần giá trị của sản phẩm tinh thần được sản xuất

Cơ chế dự báo, dẫn dắt thị trường văn hóa

Là 1 trong những hình thức để nhà nước quản lý và xây dựng thị trường văn hóa lành mạnh, theo định hướng phát triển chung đã được đặt ra

Cơ chế giải quyết các mối quan hệ kinh tế trong lĩnh vực VHNT

- Cơ chế đánh giá chất lượng HHVHTT thông qua công chúng, phương tiện thông tin đại chúng, hội đồng thẩm định

- Cơ chế bảo hộ quyền tác giả và quyền sở hữu sản phẩm VHTT

Ngoài cơ chế điều tiết bằng “bàn tay hữu hình” là sự can thiệp của nhà nước, TTVH còn được điều tiết bằng cơ chế “bàn tay vô hình” là sự chi phối của các quy luật kinh tế khách quan như QL cung cầu, giá trị, cạnh tranh…

Câu 8: Chính sách kinh tế đối với thị trường văn hóa

Tăng nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước

Nâng cao dần tỷ lệ kinh phí dành cho văn hóa Với tỷ lệ như hiện nay là chưa đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi hoạt động và phát triển của văn hóa

Tuy mức đầu tư ngân sách nhà nước cho văn hóa mỗi năm có tăng nhưng nếu so với thực trạng và yêu cầu cấp bách về phát triển văn hóa thì cần đòi hỏi

có sự đầu tư nhiều và xứng đáng hơn nữa Trong việc đầu tư, nhà nước phải có

sự đầu tư 1 cách hợp lý và sát với thực tế

Chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư phát triển ngành văn hóa

Thành phần kinh tế là khu vực kinh tế, kiểu quan hệ kinh tế được đặc trưng bởi những hình thức sở hữu nhất định, tương ứng với nó là vấn đề tổ chức quản

lý và phân phối

Ở nước ta hiện nay có 5 TPKT cùng tồn tại là:

- KT Nhà nước

- KT tập thể

- KT tư nhân

- KT tư bản nhà nước

- KT có vốn đầu tư nước ngoài

Việc khuyến khích các TPKT đầu từ vào lĩnh vực văn hóa có phần dè dặt hơn so với KT vì nhiều lý do khác nhau

Tuy vậy, nền văn hóa VN không chỉ dựa vào nguồn ngân sách nhà nước Nhà nước cần có những định hướng cơ bản để tạo dựng môi trường pháp lý thích hợp, thu hút các nguồn vốn trong dân nhằm phát triển văn hóa

Một số SPVHTT thuộc diện có thể thương mại hóa hoàn toàn thì nên kêu gọi kinh tế tư nhân đầu tư khai thác

1 số các giá trị tinh thần của quốc gia như các cảnh quan thiên nhiên, các di tích lịch sử lâu đời… có thể kêu gọi TPKT TBNN tham gia theo cơ chế nhà nước và nhân dân cùng làm

Ngoài ra cần kêu gọi các nhà hảo tâm, các tổ chức nước ngoài tài trợ cho việc khôi phục các giá trị văn hóa truyền thống, phục vụ nhu cầu thưởng thức của nhân dân

Các TPKT khi tham dự vào lĩnh vực VHNT phải thực hiện tốt các nguyên tắc sau đây:

- Không sử dụng VHNT vào các hoạt động chống lại chế độ, đường lối của Đảng, chính sách của nhà nước, không đi lại lợi ích của quốc gia

- Không được sản xuất các sản phẩm mang tính chất phản VH, phản giá trị

XH

- Chấp hành nghiêm chỉnh chế độ đăng ký, quản lý theo pháp luật nước CHXHCNVN

Ở thời điểm hiện nay khi mà nền KTTT đang trên đà phát triển, xu thế hội nhập khu vực và quốc tế đang được đẩy mạnh thì việc khuyến khích các TPKT các tổ chức cá nhân ở trong và ngoài nước đầu tư kinh phí cho hoạt động VHNT theo định hướng XHCN là hết sức cần thiết

Nhưng để làm được điều đó thì các cơ quan làm chức năng quản lý nhà nước về văn hóa phải đủ mạnh để chỉ đạo, dẫn dắt và kiểm soát các hoạt động văn hóa từ khâu sản xuất đến lưu thông, tiêu dùng SPVH

Câu 9: Quyền sở hữu SPTT trong thị trường văn hóa nghệ thuật ?

Sở hữu là mối quan hệ giữa con người với con người trong việc chiếm hữu của cải vật chất xã hội, là quan hệ kinh tế khách quan, thông qua quá trình tái sản xuất xã hội

Quan hệ sở hữu là quan hệ giữa con người với con người trong việc chiếm hữu 1 giá trị vật chất tinh thần có hạn nào đấy

Quan hệ sở hữu có 2 cơ sở:

- Cơ sở kinh tế: để sở hữu 1 giá trị người ta phải đầu tư 1 nguồn lực nào đấy

- Cơ sở pháp lý: cộng đồng, xã hội, nhà nước thừa nhận bảo vệ

Quyền sở hữu tác phẩm

Tác phẩm là 1 SPTT hoàn chỉnh có khả năng thỏa mãn nhu cầu tinh thần của con người

Tác giả là người sáng tạo ra tác phẩm đó

Tác giả mà được nhà nước cấp quyền tác giả thì tác giả đó có quyền tác giả

- Được đặt tên tác phẩm

- Đứng tên tác phẩm

- Được hưởng lợi khi tác phẩm nhận giải thưởng, riêng ở VN tác giả còn được hưởng thêm nhuận bút

Chủ sở hữu là người đầu tư để có được quyền tác phẩm

- Có quyền định đoạt tác phẩm

- Quyền được hưởng lợi khi sử dụng hoặc cho sử dụng

- Quyền sử dụng (có nhiều cung bậc khác nhau)

Mua bán quyền sở hữu, quyền sử dụng dựa trên hợp đồng kinh tế có các điều khoản : điều khoản đương nhiên, điều khoản bắt buộc, điều khoản tùy nghi

Câu 10: Những nhân tố cơ bản tác động đến hoạt động Marketing văn hóa

Marketing văn hóa là nghiên cứu nhu cầu thị hiếu sản phẩm tinh thần của khách hàng và cung ứng hàng hóa có thể bán nhằm mục tiêu thu được lợi nhuận cao