giao an lop 10 co ban

Trong chuyển động tròn đều gia tốc hướng tâm đặc trưng cho:.. A..[r]

Trang 1

gày soạn: Ngày dạy:

Tiết 1 Phần I: CƠ HỌC

Chương I: ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM

Bài 1: CHUYỂN ĐỘNG CƠ

I Mục tiêu.

a Về kiến thức

Trình bày được các khái niệm: chuyển động, quỹ đạo của chuyển động

Nêu được những ví dụ cụ thể về: chất điểm, vật làm mốc, mốc thời gian

Phân biệt được hệ toạ độ, hệ qui chiếu; thời điểm và thời gian (khoảng thời gian)

b Về kĩ năng

Trình bày được cách xác định vị trí của chất điểm trên đường cong và trên một mặt phẳng; làm được cácbài toán về hệ qui chiếu, đổi mốc thời gian

II Chuẩn bị.

Gv: Chuẩn bị một số ví dụ thực tế về xác định vị trí của một điểm để cho hs thảo luận

III Tổ chức hoạt động dạy học.

1 Ổn định lớp

2 Bài mới.

- Làm thế nào để biết một vật chuyển

động hay đứng yên?

- Lấy ví dụ minh hoạ

- Như vậy thế nào là chuyển động cơ?

(ghi nhận khái niệm) cho ví dụ?

- Khi cần theo dõi vị trí của một vật nào

đó trên bản đồ (ví dụ xác định vị trí của

một chiếc ôtô trên đường từ Cao Lãnh

đến TP HCM) thì ta không thể vẽ cả

chiếc ô tô lên bản đồ mà có thể biểu thị

bằng chấm nhỏ Chiều dài của nó rất nhỏ

so với quãng đường đi

- Khi nào một vật chuyển động được coi

là một chất điểm?

- Nêu một vài ví dụ về một vật chuyển

động được coi là một chất điểm và

không được coi là chất điểm?

- Từ đó các em hoàn thành C1

- Trong thời gian chuyển động, mỗi thời

điểm nhất định thì chất điểm ở một vị trí

xác định Tập hợp tất cả các vị trí của

một chất điểm chuyển động tạo ra một

đường nhất định Đường đó được gọi là

quỹ đạo của chuyển động

- Các em hãy cho biết tác dụng của vật

mốc đối với chuyển động của chất

điểm?

- Khi đi đường chỉ cần nhìn vào cột km

(cây số) ta có thể biết được ta đang cách

vị trí nào đó bao xa

- Từ đó các em hoàn thành C2

- Làm thế nào để xác định vị trí của một vật

nếu biết quỹ đạo chuyển động?

- Chú ý H1.2 vật được chọn làm mốc là

điểm O chiều từ O đến M được chọn là

chiều dương của chuyển động, nếu đi

theo chiều ngược lại là đi theo chiều âm

- Như vậy, nếu cần xác định vị trí của

một chất điểm trên quỹ đạo chuyển động

ta chỉ cần có một vật mốc, chọn chiều

dương rồi dùng thước đo khoảng cách từ

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm chuyển động cơ, chất điểm, quỹ đạo

- Chúng ta phải dựa vào một vật nàođó (vật mốc) đứng yên bên đường

- Hs tự lấy ví dụ

- HS phát biểu khái niệm chuyểnđộng cơ Cho ví dụ

- Từng em suy nghĩ trả lời câu hỏicủa gv

- Cá nhân hs trả lời (dựa vào kháiniệm SGK)

- Tự cho ví dụ theo suy nghĩ của bảnthân

- Hs hoàn thành theo yêu cầu C1

- Hs tìm hiểu khái niệm quỹ đạochuyển động

Hoạt động 3: Tìm hiểu cách xác định vị trí của vật trong không gian

- Vật mốc dùng để xác định vị trí ở

một thời điểm nào đó của một chấtđiểm trên quỹ đạo của chuyển động

- Hs nghiên cứu SGK

- Hs trả lời theo cách hiểu của mình(vật mốc có thể là bất kì một vật nàođường yên ở trên bờ hoặc dướisông)

- Hs trả lời

I Chuyển động cơ Chất điểm.

1 Chuyển động cơ.

Chuyển của một vật (gọi tắt làchuyển động) là sự thay đổi vị trícủa vật đó so với các vật kháctheo thời gian

2 Chất điểm.

Một vật chuyển động được coilà một chất điểm nếu kích thướccủa nó rất nhỏ so với độ dài đường

đi (hoặc so với những khoảngcách mà ta đề cập đến)

3 Quỹ đạo.

Tập hợp tất cả các vị trí của mộtchất điểm chuyển động tạo ra mộtđường nhất định Đường đó đượcgọi là quỹ đạo của chuyển động

II Cách xác định vị trí của vật trong không gian.

1 Vật làm mốc và thước đo.

Nếu biết đường đi (quỹ đạo)của vật, ta chỉ cần chọn một vậtlàm mốc và một chiều dương trênđường đó là có thể xác định đượcchính xác vị trí của vật bằng cáchdùng một cái thước đo chiều dàiđoạn đường từ vật làm mốc đếnvật (+) M

O

2 Hệ toạ độ.

Gồm 2 trục: Ox; Oy vuông gócnhau tạo thành hệ trục toạ độvuông góc, điểm O là gốc toạ độ.y

I M

O H x

Trang 2

vật đó đến vật mốc.

- Nếu cần xác định vị trí của một chất

điểm trên mặt phẳng ta làm thế nào?

Muốn chỉ cho người thợ khoan tường vị

trí để treo một chiếc quạt thì ta phải làm

(vẽ) thế nào trên bản thiết kế?

- Muốn xác định vị trí của điểm M ta

làm như thế nào?

- Chú ý đó là 2 đại lượng đại số

- Các em hoàn thành C3; gợi ý: có thể chọn

gốc toạ độ trùng với bất kỳ điểm nào trong 4

điểm A, B, C, D để thuận lợi người ta

thường chọn điểm A làm gốc toạ độ

- Để xác định vị trí của một chất điểm, tuỳ

thuộc vào qũy đạo và loại chuyển động mà

người ta có nhiều cách chọn hệ toạ độ khác

nhau Ví dụ: hệ toạ độ cầu, hệ toạ độ trụ…

Chúng ta thường dùng là hệ toạ độ Đề-các

vuông góc

- Chúng ta thường nói: chuyến xe đó

khởi hành lúc 7h, bây giờ đã đi được 15

phút Như vậy 7h là mốc thời gian (còn

gọi là gốc thời gian) để xác định thời

điểm xe bắt đầu chuyển động và dựa vào

mốc đó xác định được thời gian xe đã đi

- Tại sao phải chỉ rõ mốc thời gian và

dùng dụng cụ gì để đo khoảng thời gian

trôi đi kể từ mốc thời gian?

- Cùng một sự kiện nhưng có thể song

sánh với các mốc thời gian khác nhau

Nếu ta nói xe đã đi được 15 phút rồi thì

ta hiểu mốc thời gian được chọn là thời

điểm nào?

- Mốc thời gian là thời điểm ta bắt đầu

tính thời gian Để đơn gian ta đo & tính

thời gian từ thời điểm vật bắt đầu

chuyển động

- Các em hoàn thành C4 bảng giờ tàu

cho biết điều gì?

- Xác định thời điểm tàu bắt đầu chạy &

thời gian tàu chạy từ HN vào SG?

- Các yếu tố cần có trong một hệ quy

chiếu?

- Phân biệt hệ toạ độ & hệ quy chiếu?

Tại sao phải dùng hệ quy chiếu?

* HQC gồm vật mốc, hệ toạ độ, mốc

thời gian và đồng hồ Để cho đơn giản

thì:

HQC = Hệ toạ độ + Đồng hồ

- Hs nghiên cứu SGK, trả lời câu hỏicủa gv?

- Chọn chiều dương cho các trục Oxvà Oy; chiếu vuôn góc điểm Mxuống 2 trục toạ độ (Ox và Oy) tađược điểm các điểm (H và I)

- Vị trí của điểm M được xác địnhbằng 2 toạ độ x OH  và y OI 

- Chiếu vuông góc điểm M xuống 2trục toạ độ ta được M (2,5; 2) y

D C

My

A Mx x

Hoạt động 4: Tìm hiểu cách xác định thời gian trong chuyển động

- Cá nhân suy nghĩ trả lời

- Chỉ rõ mốc thời gian để mô tả

chuyển động của vật ở các thời điểmkhác nhau Dùng đồng hồ để đo thờigian

- Hiểu mốc thời gian được chọn là

lúc xe bắt đầu chuyển bánh

- Bảng giờ tàu cho biết thời điểm taubắt đầu chạy & thời điểm tau đếnga

- Hs tự tính (lấy hiệu số thời gianđến với thời gian bắt đầu đi)

- Vật làm mốc, hệ toạ độ gắn với vậtlàm mốc, mốc thời gian & một đồnghồ

- Hệ toạ độ chỉ cho phép xác định vị

trí của vật Hệ quy chiếu cho phépkhông những xác định được toạ độ

mà còn xác định được thời gianchuyển động của vật, hoặc thời điểmtại một vị trí bất kì

III Cách xác định thời gian trong chuyển động.

1 Mốc thời gian và đồng hồ.

Mốc thời gian (hoặc gốc thờigian) là thời điểm mà ta bắt đầu

đo thời gian Để đo thời gian trôi

đi kể từ mốc thời gian bằng mộtchiếc đồng hồ

2 Thời điểm và thời gian.

IV Hệ quy chiếu.

HQC bao gồm vật làm mốc, hệtoạ độ, mốc thời gian & đồng hồ

Hoạt động 5: Củng cố, dặn do

- Gv tóm lại nội dung chính của bài, đặc biệt là khái niệm hệ toạ độ & mốc thời gian Chú ý cách chọn hệ quy chiếu,khi chọn HQC nhớ nói rõ HTĐ & mốc thời gian cụ thể

- Về nhà làm bài tập, học kĩ phần ghi nhớ và chuẩn bị bài tiếp theo (ôn lại kiến thức về chuyển động đều)

IV Rút kinh nghiệm.

Trang 3

Ngày soạn: Ngày dạy:

Tiết 2 Bài 2: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU

I Mục tiêu.

a Về kiến thức

Nêu được định nghĩa của chuyển động thẳng đều Vận dụng được công thức tính quãng đường vàphương trình chuyển động để giải các bài tập

b Về kĩ năng

Giải được các bài toán về chuyển động thẳng đều ở các dạng khác nhau Vẽ được đồ thị toạ độ – thờigian của chuyển động thẳng đều, biết cách thu thập thông tin từ đồ thị

Nhận biết được chuyển động thẳng đều trong thực tế nếu gặp phải

Hình vẽ 2.2, 2.3 trên giấy lớn

Một số bài tập về chuyển động thẳng đều

III Tổ chức hoạt động dạy học.

1 Kiểm tra bài cũ (3’)

Chất điểm là gì? nêu cách xác định vị trí của một ô tô trên một quốc lộ?

Phân biệt hệ toạ độ và hệ qui chiếu?

2 Bài mới.

- Vận tốc trung bình của chuyển

động cho ta biết điều gì? Công thức

tính vận tốc trung bình? Đơn vị?

- Ở lớp 8, ta có khái niệm vtb, tuy

nhiên nếu vật chuyển động theo

chiều (-) đã chọn thì vtb cũng có giá

Hoạt động 1: Ôn lại khái niệm vê vận tốc trung bình của chuyển động.

- Hs nhớ lại kiến thức cũ, để trả lờicâu hỏi của gv

I Chuyển động thẳng đêu.

1 Tốc độ trung bình

Trang 4

trị (-) Ta nói vtb có giá trị đại sớ.

- Khi khơng nói đến chiều chuyển

đợng mà chỉ muớn nhấn mạnh đến

đợ lớn của vận tớc thì ta dùng kn tớc

đợ trung bình, như vậy tớc đợ trung

bình là giá trị đại sớ của vận tớc

trung bình

- Chúng ta tiến hành lại TN ở L8,

dụng cụ TN gờm có những gì? tiến

hành TN ntn?

- Từ bảng sớ liệu đó các em hãy tính

tớc đợ trung bình trên từng đoạn

đường và trên cả đoạn đường? Nhận

xét kết quả đó?

- Chuyển đợng của bánh xe trong TN

trên & các chuyển đợng thường thấy

thì tớc đợ có thể thay đởi trong quá

trình chuyển đợng Tuy nhiên có

những chuyển đợng tớc đợ chuyển

đợng là khơng đởi trong suớt quá

trình chuyển đợng

- Vậy chuyển đợng đó là gì?

- Như thế nào là chuyển đợng thẳng

đều?

- Chuyển đợng có tớc đợ khơng đởi

nhưng có phương chuyển đợng thay

đởi thì có thể coi đó là chuyển đợng

đều được khơng? Ví dụ chuyển đợng

của đầu kim đờng hờ

- Quỹ đạo của chuyển đợng này có

dạng ntn?

- Gv tóm lại khái niệm chuyển đợng

thẳng đều

+ Chuyển đợng thẳng đều là chuyển

đợng có quỹ đạo là đường thẳng &

có tớc đợ trung bình như nhau trên

mọi quãng đường

- Trong chuyển đợng thẳng đều để

đơn giản người ta sử dụng thuật ngữ

tớc đợ, kí hiệu v

- Cho ví dụ về chuyển đợng thẳng

đều?

- Quãng đường đi được của chuyển

đợng thẳng đều có đặc điểm gì?

- Vậy nếu 2 chuyển đợng thẳng đều

có cùng tớc đợ, chuyển đợng nào đi

trong thời gian nhiều hơn sẽ đi được

quãng đường xa hơn

- Các em tự đọc SGK để tìm hiểu

phương trình của chuyển đợng thẳng

đều ntn?

- Các em hãy viết pt chuyển đợng

của chất điểm nếu

+ TH1: Chọn điểm xuất phát trùng

với gớc toạ đợ (x0 = 0) Gớc thời gian

(t = 0) là lúc chất điểm bắt đầu

chuyển đợng, chiều chuyển đợng

trùng với chiều (+) của trục toạ đợ

+ TH2: Chọn điểm xuất phát trùng

với gớc toạ đợ (x0 = 0) Gớc thời gian

(t = 0) là lúc chất điểm bắt đầu

- Chú ý theo dõi gv hướng dẫn để

làm quen với khái niệm tớc đợ trungbình

- Tiến hành TN cùng với gv (bánh

xe maxwell lăn trên mợt mángnghiêng, máy gõ nhịp) Ghi lạiquãng đường đi được sau nhữngkhoảng t bằng nhau (ta được bảngkêt qủa TN)

- Hs tiến hành tính tớc đợ trungbình, rời nhận xét

- CT tính tớc đợ TB: tb

s v t



(1)

Hoạt đợng 2: Tìm hiểu khái niệm chuyển đợng thẳng đêu và quãng đường đi được của chuyển đợng thẳng đêu.

- Chú ý lắng nghe thơng tin để trả

lời câu hỏi

- Hs suy nghĩ trả lời (chuyển đợngthẳng đều)

- TL nhóm để trả lời các câu hỏi củagv

+ Chuyển đợng thẳng đều là chuyểnđợng có tớc đợ khơng đởi

+ Chuyển đợng thẳng đều là chuyểnđợng trên đường thẳng có tớc đợ

khơng đởi

- Ghi nhận khái niệm

- Tự cho ví dụ

- Từ (1) suy ra: s v t v t  tb 

- Trong chuyển đợng thẳng đều,quãng đường đi được s tỉ lệ thuậnvới thời gian chuyển đợng t

Hoạt đợng 3: Tìm hiểu phương trình chuyển đợng và đờ thị toạ đợ

– thời gian của chuyển đờng thẳng đêu.

- Nghiên cứu SGK để hiểu cách xâydựng pt của chuyển đợng thẳng đều

Thờigianchuyểnđộng

tb

s v t



Đơn vị: m/s hoặc km/h …

2 Chuyển đợng thẳng đêu.

Chuyển đợng thẳng đều làchuyển đợng có quỹ đạo là đườngthẳng & có tớc đợ trung bình nhưnhau trên mọi quãng đường

3 Quãng đường đi được trong chuyển đợng thẳng đêu.

II Phương trình chuyển đợng và đờ thị toạ đợ – thời gian của chuyển đợng thẳng đêu.

1 Phương trình chuyển đợng thẳng đêu.

x x     s x v t

2 Đờ thị toạ đợ – thời gian của chuyển đợng thẳng đêu.

Trang 5

chuyển động, chiều chuyển động

trùng với chiều (-) của trục toạ độ

- Để biểu diễn cụ thể sự phụ thuộc

của toạ độ của vật chuyển động vào

thời gian, người ta có thể dùng đồ thị

toạ độ – thời gian

- Phương trình (2) có dạng tượng tự

hàm số nào trong toán ?

- Việc vẽ đồ thị toạ độ – thời gian

của chuyển động thẳng đều cũng

được tiến hành tương tự

- Gợi ý: Phải lập bảng (x, t) và nối

các điểm xác định được trên hệ trục

toạ độ có trục hoành là trục thời gian

(t), còn trục tung là trục toạ độ (x)

+ Đồ thị thu được ta có thể kéo dài

về 2 phía

- Từ đồ thị toạ độ – thời gian của

chuyển động thẳng đều cho ta biết

được điều gì?

- Nếu ta vẽ 2 đồ thị của 2 chuyển

động thẳng đều khác nhau trên cùng

một hệ trục toạ độ thì ta có thể phán

đoán gì về kết quả của 2 chuyển

động đó Giả sử 2 đồ thị này cắt nhau

tại một điểm

+ Vậy làm thế nào để xác định được

toạ độ của điểm gặp nhau đó?

- Tương tự hàm số: y = ax + b

- Từng em áp dụng kiến thức toánhọc để hoàn thành

+ Xác định toạ độ các điểm khácnhau thoả mãn pt đã cho (điểm đặcbiệt), lập bảng (x, t)

+ Vẽ hệ trục toạ độ xOy, xác định vị

trí của các điểm trên hệ trục toạ độ

đó Nối các điểm đó với nhau

- Cho ta biết sự phụ thuộc của toạ độ

của vật chuyển động vào thời gian

- Hai chuyển động này sẽ gặp nhau

- Chiếu lên hai trục toạ độ sẽ xácđịnh được toạ độ và thời điểm của 2chuyển động gặp nhau

Hoạt động 4: Củng cố, dặn do.

- Gv tóm lại nội dung toàn bài

- Chuyển động thẳng đều là gì? Nêu công thức tính quãng đường đi được và pt chuyển động của chuyển độngthẳng đều?

- Về nhà học bài, làm bài tập trong SGK + SBT và chuẩn bị bài tiếp theo

Trang 6

Tiết 3

Bài 3: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU

I Mục tiêu.

a Về kiến thức:

Viết được công thức định nghĩa và vẽ được vectơ biểu diễn vận tốc tức thời, nêu được ý nghĩ của các đạilượng vật lí trong công thức

Nêu được định nghĩa của chuyển động thẳng biến đổi đều, nhanh dần đều, chậm dần đều

Viết được công thức tính vận tốc, vẽ được đồ thị vận tốc – thời gian trong chuyển động thẳng, nhanh dầnđều và chậm dần đều

Viết được công thức tính và nêu được đặc điểm về phương, chiều và độ lớn của gia tốc trong chuyểnđộng thẳng nhanh dần đều, chậm dần đều

Viết được công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động trong chuyển động thẳngnhanh dần đều, chậm dần đều

b Về kĩ năng:

Giải được bài toán đơn giản về chuyển động thẳng biến đổi đều

Bộ TN (1 máng nghiêng dài khoảng 1m, 1 hòn bi đường kính khoảng 1cm, 1 đồng hồ bấm giây)

III Tiến trình giảng dạy.

1 Ổn định:

Viết công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động của chuyển động thẳng đều?

3 Bài mới.

- Khi xét chuyển động thẳng đều,

nếu biết được vận tốc tại một điểm

thì ta sẽ biết được vận tốc trên cả

đoạn đường, do đó dù ở bất kỳ vị trí

nào ta cũng biết xe đi nhanh hay

chậm Tuy nhiên trong nhiều trường

hợp, chuyển động thẳng nhưng

không đều (VD: bánh xe lăn trên mặt

phẳng nghiêng) Vậy làm thế nào để

biết chuyển động đó là chuyển động

gì? vận tốc ở mỗi thời điểm xác định

là bào nhiêu? Giá trị đó cho ta biết

điều gì?

- Muốn vậy ta phải dùng khái niệm

vận tốc tức thời? Vậy vận tốc tức

thời là gì?

- Một vật đang chuyển động thẳng

không đều, muốn biết tại điểm M

nào đó xe đang chuyển động nhanh

hay chậm thì ta phải làm gì?

- Tại sao phải xét quãng đường vật đi

trong khoảng thời gian rất ngắn t?

Có thể áp dụng công thức nào để tính

vận tốc?

- Vận tốc tức thời được tính bằng

công thức nào? Ý nghĩa của nó?

Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.

- Chú ý lắng nghe, suy nghĩ

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm vận tốc tức thời Chuyển động thẳng biến đổi đêu.

- Nghiên cứu SGK để trả lời:

+ Trong khoảng thời gian rất ngắn,

I Vận tốc tức thời Chuyển động thẳng biến đổi đêu.

1 Độ lớn của vận tốc tức thời.

s v t





 (1) gọi là độ lớn của vậntốc tức thời của vật tại một điểm.+ Cho ta biết tại điểm đó vậtchuyển động nhanh hay chậm

2 Vectơ vận t ốc tức thời.

Vectơ vận t ốc tức thời của 1 vật tịamột điểm là một vectơ có gốc tạivật chuyển động, có hướng củachuyển động và có độ dại tỉ lệ vớiđộ lớn của VTTT theo một tỉ xíchnào đó

3 Chuyển động thẳng biến đổi đêu.

- Trong chuyển động thẳng biếnđổi đều, độ lớn của vận tốc tức thờihoặc tăng đều, hoặc giảm đều theo

Trang 7

- Vận tốc tức thời có phụ thuộc vào

việc chọn chiều dương của hệ toạ độ

hay không?

- Các em hoàn thành C1

+ Gợi ý: chúng ta có thể tìm quãng

đường xe đi được trong 1h

- Các em đọc mục 2 SGK rồi cho

biết tại sao nói vận tốc tức thời là

một đại lượng vectơ?

- Ghi nhận khái niệm vectơ vận tốc

tức thời

- Các em hoàn thành C2

- Chúng ta đã nghiên cứu các đặc

điểm về chuyển động thẳng đều

Trong thực tế thì hầu hết các chuyển

động là chuyển động biến đổi, nghĩa

là chuyển động đó có vận tốc luôn

biến đổi Chúng ta có thể biết được

điều này bằng cách đo vận tốc tức

thời ở các thời điểm khác nhau trên

quỹ đạo chuyển động

- Thế nào gọi là chuyển động thẳng

biến đổi đều?

+ Quỹ đạo của chuyển động? Độ lớn

của vận tốc tức thời thay đổi như thế

nào trong quá trình chuyển động?

- Có thể phân chuyển động thẳng

biến đổi đều thành các dạng chuyển

động nào?

- Gv tóm lại khái niệm chuyển động

thẳng biến đổi

* Chú ý: Khi nói vận tốc của vật tại

vị trí hoặc thời điểm nào đó, ta hiểu

là vận tốc tức thời.

- Tiến hành TN với hòn bị lăn trên

máng nghiên Lấy số liệu để tính vận

tốc tức thời tại một điểm bất kỳ trên

máng nghiêng

- Các em có nhận xét gì về kết quả

tính được

- Cụ thể là vận tốc tức thời tại các

điểm khác nhau thì ntn?

- Giá trị này luôn tăng trong quá

trình chuyển động

- Để mô tả tính chất nhanh hay chậm

của chuyển động thẳng đều thì chúng

ta dùng khái niệm vận tốc

- Đối với chuyển động thẳng biến đổi

thì có dùng được khái niệm vận tốc

để mô tả tính chất nhanh hay chậm

của chuyển động không?

- Vậy chúng ta đưa vào một khái

niệm mới đó là gia tốc Vậy gia tốc

được tính như thế nào? (thảo luận

nhóm)

- Chú ý các em tính tỉ số giữa độ

tăng của vận tốc trong khoảng thời

gian bất kì

- Tỉ số đó là đại lượng không đổi nên

nó được gọi là gia tốc của chuyển

động, và kí hiệu bằng chữ a

s v t

- Có phụ thuộc

- Cá nhân hoàn thành C1

- Hs đọc SGK rồi trả lời câu hỏi củagv

- Cá nhân hs làm C2

- Nghiên cứu SGK để trả lời các câuhỏi của gv

- Có thể phân chuyển động thẳngbiến đổi đều thành chuyển độngthẳng nhanh dần đều và chuyểnđộng thẳng chậm dần đều

Hoạt động 3: Nghiên cứu khái niệm gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

- Quan sát Gv tiến hành TN, ghi lạikết quả

- Tiến hành tính vận tốc tức thờitừng thời điểm trên máng nghiêng

- Vận tốc tức thời luôn tăng

- Khác nhau

- Không; Vì vận tốc luôn thay đổi

- Hs thảo luận để xây dựng biểuthức của gia tốc

- Chuyển động có độ lớn của vậntốc tức thời giảm đều theo thời giangọi là chuyển động thẳng chậm dầnđều

* Chú ý: Khi nói vận tốc của vật

tại vị trí hoặc thời điểm nào đó, ta hiểu là vận tốc tức thời.

II Chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

1 Gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

a Khái niệm gia tốc:

v a t





 (2) Gia tốc của chuyểnđộng là đại lượng xác định bằngthương số giữa độ biến thiện vậntốc và khoảng thời gian vận tốcbiến thiên

b Vectơ gia tốc.

Vì vận tốc là đại lượng vectơ nêngia tốc cũng là đại lượng vectơ

0 0

Trang 8

- Vậy biểu thức của gia tốc như thế

nào? Từ đó phát biểu khái niệm gia

tốc? Cho biết đơn vị của nó? (thảo

luận)

- (Thảo luận) Dựa vào biểu thức gia

tốc, hãy cho biết gia tốc là đại lượng

vô hướng hay đại lượng vectơ? Vì

sao?

- Nếu là đại lượng vectơ thì phương,

chiều của nó như thế nào? (cụ thể là

trong chuyển động nhanh dần đều)

- Vậy biểu thức của vectơ gia tốc

ntn?

- Em hãy cho biết trong chuyển động

thẳng đều thì gia tốc có độ lớn bằng

bao nhiêu? (gợi ý: chuyển động đều

thì vận tốc ntn?)

- Chúng ta dựa vào biểu thức gia tốc

để xây dựng nên công thức tính vận

tốc trong chuyển động thẳng nhanh

dần đều

- Thảo luận để xây dựng công thức

vận tốc trong chuyển động thẳng

nhanh dần đều

- Vậy chúng ta có thể biểu diễn vận

tốc tức thời của CĐTNDĐ bằng đồ

thị được không? Có dạng như thế

nào?

- Chúng ta sử động hệ trục toạ độ

như thế nào?

- Tương tự như bài trước các em về

nhà tự vẽ đồ thị biểu diễn sự biến

thiên của vận tốc tức thời theo thời

gian Rồi hoàn thành C3

- Hãy cho biết công thức tốc độ trung

bình trong chuyển động?

- Đối với CĐTNDĐ, vì độ lớn vận

tốc tăng đều theo thời gian, nên

người ta chứng minh được công thức

tính tốc độ trung bình:

02

tb

- Kết hợp với công thức vận tốc các

em có thể tìm ra công thức tính

quãng đường đi được trong

CĐTNDĐ

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Các em tự tìm ra mối quan hệ giữa

gia tốc, vận tốc và quãng đường đi

được [gợi ý: từ 2 biểu thức (2) & (4)]

v v v





 (2) Gia tốc củachuyển động là đại lượng xác địnhbằng thương số giữa độ biến thiệnvận tốc và khoảng thời gian vận tốcbiến thiên Có đơn vị là m/s2

- TL nhóm: Vì gia tốc phụ thuộc vàovận tốc Nên gia tốc là đại lượngvectơ

- Vì v>v0 nên  v  cùng phương,chiều với vvàv0 Vectơ acùng

phương, chiều với v , nên nó cùngphương, chiều với vectơ vận tốc

0

v v

v0 a v

0 0

- HS thảo luận rồi trả lời

Hoạt động 4: Nghiên cứu khái niệm vận tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

- TL nhóm:

+ Từ biểu thức gia tốc

0 0

v v v

v v at   (3) gọi là công thức

tính vận tốc Cho ta biết vận tốc củavật ở những thời điểm khác nhau

- Sử dụng hệ trục toạ độ có trục tunglà vận tốc, trục hoành là thời gian

- Từng em hoàn thành C3

Hoạt động 5: Xây dựng công thức tính quãng đường đi trong CĐTNDĐ và mối quan hệ a, v, v 0 , s

tb

s v t



Khi vật CĐTNDĐ, vectơ gia tốc cógốc ở vật chuyển động, có phươngvà chiều trùng với phương và chiềucủa vectơ vận tốc và độ dại tỉ lệ vớiđộ lớn của gia tốc theo một tỉ xíchnào đó

2 Vận tốc của CĐTNDĐ.

a Công thức tính vận tốc.

Từ biểu thức gia tốc

0 0

v v v

v v at   (3) gọi là công thức

tính vận tốc Cho ta biết vận tốccủa vật ở những thời điểm khácnhau

b Đồ thị vận tốc – thời gian.

3 Công thức tính quãng đường

đi được của CĐTNDĐ.

Từ công thức tính tốc độ trung bìnhcủa chuyển động thẳng đều

tb

s v t



Đối với CĐTNDĐ, vì độ lớn vậntốc tăng đều theo thời gian, nênngười ta chứng minh được côngthức tính tốc độ trung bình:

02

1 2

s v t   at

(4) gọi làcông thức tính quãng đường đi

Trang 9

1 2

s v t   at

(4) gọi là

công thức tính quãng đường đi đượccủa CĐTNDĐ

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Hs tự tìm mối quang hệ:

Từ (3) và (4) ta suy ra:

2 2

0 2

v  v  as (5)

Hoạt động :Củng cố, dặn do.

- Viết công thức vận tốc tức thời của vật chuyển động tại 1 điểm trên quỹ đạo? Vectơ VTTT tại 1 điểm trongchuyển động thẳng được xác định như thế nào?

- Cho biết khái niệm của chuyển động thẳng biến đổi? CĐTNDĐ?

- Viết công thức tính vận tốc, gia tốc, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng trong CĐTNDĐ?

- Về nhà làm BT và chuẩn bị tiếp phần còn lại của bài

Tiết 4

Bài 3: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU (tt)

Cho biết khái niệm của chuyển động thẳng biến đổi? CĐTNDĐ?

Viết công thức tính vận tốc, gia tốc, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng trong CĐTNDĐ?Chiều của vectơ gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều như thế nào với các vectơ vận tốc?

Trang 10

3 Bài mới (tt)

- Tương tự như chuyển động thẳng

đều các em hãy nghiên cứu SGK, từ

đó lập nên PT chuyển động của

CĐTNDĐ

- Chú ý chúng ta chỉ cần thay công

thức tính quãng đường đi của

CĐTNDĐ vào pt chuyển động tổng

quát

- Chúng ta đi xét tiếp dạng thứ 2 của

chuyển động thẳng biến đổi đều đó là

chuyển động thẳng chậm dần đều

(CĐTCDĐ)

- Trong phần này các em tự nghiên

cứu, vì tương tự như trong chuyển

động thẳng nhanh dần đều

- Chú ý vectơ gia tốc trong chuyển

động châm dần đều như thế nào với

các vectơ vận tốc?

- Đồ thị vận tốc – thời gian trong

CĐTCDĐ có điểm gì giống & khác

với CĐTNDĐ?

- Cần chú ý gì khi sử dụng biểu thức

tính quãng đường & pt chuyển động

trong CĐTCDĐ?

- C6: Cho hòn bi lăn xuống một

máng nghiêng nhẵn, đặt dốc vừa

phải Hãy xây dựng phương án

nghiên cứu xem chuyển động của

hòn bi có phải là CĐTNDĐ hay

không? (chú ý chỉ có thước để đo độ

dài và đồng hồ đo thời gian)

- Ta có thể chọn x0 & v0 thế nào để

cho pt (6) trở nên đơn giản

- Như vậy chúng ta cân đo các đại

lượng nào?

- Gv tiến hành TN cho hs quan sát,

mỗi quãng đường khác nhau chúng

ta đo được khoảng thời gian là khác

nhau (mỗi quãng đường tiến hành

đo 3 lần)

- Hướng dẫn hs hoàn thành C7 (tính

quãng đường mà xe đạp đi được từ

lúc bắt đầu hãm phanh đến lúc dừng

hẳn)

- Chúng ta áp dụng công thức tính

quãng đường đi được

Hoạt động 1: thiết lập PTCĐ của chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

- Hs làm việc cá nhân, để tìm ra ptchuyển động (+)

O xo M(t0) s M(t) x x

Vậypt chuyển động của chất điểm

M là: x = x0 + sMà công thức tính quãng đường đitrong CĐTNDĐ

2 0

1 2

x x   v t  at

(6)

Hoạt động 2: Tìm hiểu các đặc điểm của chuyển động thẳng chậm dần đêu.

- Hs tự nghiên cứu SGK

- Vectơ gia tốc trong CĐTCDĐcùng phương, ngược chiều với cácvectơ vận tốc

- Là đường thẳng xiên xuống

- Gia tốc sẽ ngược dấu với v0

Hoạt động 3: Nghiên cứu thực nghiệm một chuyển động thẳng nhanh dần đêu

- Từng cá nhân suy nghĩ tìm phươngán

- Chọn x0 = 0 và v0 = 0

- Đo quãng đường (dùng thước); đokhoảng thời gian để đi hết quãngđường đó

- Đo và thu thập số liệu để tính toán

- Cá nhân hs hoàn thành

Ta có:

2 0

1 2

O xo M(t0) s M(t) x x

Chất điểm M xuất phát từ mộtđiểm có toạ độ x0 trên đường thẳng

Ox, chuyển động thẳng nhanh dầnđều với vận tốc đầu v0 và với giatốc a, thì toạ độ của điểm m sauthời gian t là:x=x0 + s

Mà công thức tính quãng đường đitrong CĐTNDĐ

2 0

1 2

v v v

2 Vận tốc của chuyển động thẳng chậm dần đêu.

a Công thức tính vận tốc.

0

v v at  

Trong đó: a ngược dấu với v0

b Đồ thị vận tốc thời gian

3 Công thức tính quãng đường

đi được và phương trình chuyển động của chuyển động thẳng chậm dần đêu.

a Công thức tính quãng đường đi

được

2 0

1 2

x x   v t  at

Trang 11

- Trong chuyển động thẳng chậm dần đều vectơ gia tốc như thế nào với các vectơ vận tốc? Đồ thị vận tốc – thờigian trong chuyển động thẳng chậm dầ đều có dạng như thế nào?

- Về nhà làm tất cả các bài tập trong SGK - SBT (từ bài 1- bài 3) tiết sau chúng ta chữa bài tập

Tiết 5 BÀI TẬP

I Mục tiêu.

a Về kiến thức:

Củng cố lại kiến thức về chất điểm, hệ qui chiếu, chuyển động thẳng đều, chuyển động thẳng biến đổiđều

b Về kĩ năng:

Có kĩ năng giải bài tập vật lí về chuyển động thẳng đều và chuyển động thẳng biến đổi đều

c Thái độ:

Ham thích ứng dụng kiến thức vật lí vào việc giải bài tập, và các trường họp có trong thực tế

* Học sinh: Ôn lại toàn bộ kiến thức từ bài 1 đến bài 3 làm tất cả các bài tập (không nhất thiết phải

đúng tất cả)

2 Bài tập.

- Em hãy cho biết công thức tính

quãng đường đi được trong chuyển

động thẳng đều?

- Phương trình chuyển động của

chuyển động thẳng đều có dạng như

thế nào?

- Em hãy cho biết vận tốc của

chuyển động thẳng nhanh (chậm)

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức co liên quan.

- Hs độc lập suy nghĩ để trả lời

Trang 12

dần đều (gia tốc như thế nào với vận

tốc)?

- Công thức tính quãng đường đi

được trong chuyển động thẳng nhanh

(chậm) dần đều (gia tốc như thế nào

với vận tốc)? Đồ thị vận tốc – thời

gian trong chuyển động thẳng nhanh

(chậm) dần đều có gì khác nhau?

- Mối liên hệ giữa gia tốc, vận tốc,

quãng đường đi được trong

CĐTNDĐ như thế nào?

- Phương trình chuyển động trong

chuyển động thẳng nhanh (chậm)

dần đều có dạng như thế nào?

- Chúng ta lần lượt giải một số bài

tập trong SGK (gv chỉ hướng dẫn, hs

lên bảng giải)

- Gọi hs đọc bài 9 trang 15 SGK, cả

lớp chú ý lắng nghe để chúng ta tóm

tắt và phân tích đề bài

*Gợi ý:

- 2 xe chuyển động như thế nào?

- Xuất phát tại mấy điểm?

- Gốc toạ độ trùng với điểm A thì x0

= ?

- Từ đó áp dụng công thức tính

quãng đường và pt chuyển động cho

2 xe

- Đơn vị của s, x, t như thế nào?

- Khi 2 xe gặp nhau thì toạ độ của

chúng lúc này như thế nào?

- Các em đọc bài 12 trang 22 SGK,

tất cả chú ý để tóm tắt, phân tích đề

bài

* Gợi ý:

- Chúng ta phải đổi cho cùng đơn vị

(thời gian và vận tốc)

- Từ đó áp dụng công thức gia tốc,

quãng đường đi được và vận tốc để

hoàn thành các câu hỏi đó

thẳng chậm dần đều thì gia tốc angược dấu với vận tốc v0

2 0

1 2

s v t   at

trong chuyển độngthẳng chậm dần đều thì gia tốc angược dấu với vận tốc v0 Đồ thị vậntốc – thời gian có dạng khác nhau

x x   v t  at

Hoạt động 2: Vận dụng để giải một số bài toán đặc trưng cho từng loại chuyển động.

- Cá nhân hs đọc

a Lấy gốc toạ độ tại A, thời gian là

lúc bắt đầu xuất phát nên: x0A=0; t0 =0

Công thức tính quãng đường điđược của 2 xe lần lượt là:

60 ( ) 40 ( )

60 ( ) 10 40 ( )

thời gian t được tính bằng giờ (h)

b Đồ thị của 2 xe:

c Vị trí và thời điểm để 2 xe gặpnhau

Khi 2 xe gặp nhau thì chúng có cùngtoạ độ: xA = xB

a Gia tốc của đoàn tàu

Gọi thời điểm lúc xuất phát t0 (t0

=0)

0

2 0

11,11 0,15860

60 ( ) 40 ( )

60 ( ) 10 40 ( )

thời gian t được tính bằng giờ (h)

b Đồ thị của 2 xe:

x (km)

30 20

t = 1phút; v = 40km/h; v0 = 0

a = ?; s = ? t =? Để v’ = 60km/h

Giải

40.1000 40

a Gia tốc của đoàn tàu

Gọi thời điểm lúc xuất phát t0 (t0

=0)

0

2 0

11,11 0,15860

Trang 13

- Trường hợp này vận tốc lúc đầu v0

=?

- Hướng dẫn hs làm thêm một số bài

tập trong SGK, SBT nếu còn thời

gian (kể cả các câu hỏi trắc nghiệm)

Ta có:

2 0

1 2

0 0

Ta có:

2 0

1 2

0 0

- Các em về nhà là tiếp các bài tập còn lại và chuẩn bị tiếp bài tiếp theo

Tiết: 6 Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO

I Mục tiêu.

Trình bày, nêu được ví dụ và phân tích được khái niệm về sự rơi tự do

Nêu được những đặc điểm của sự rơi tự do và gia tốc rơi tự do

Giải được một số dạng bài tập đơn giản về sự rơi tự do

Phân tích được hiện tương xảy ra trong các TN về sự rơi tự do (tiến hành được các TN đó ở nhà) Phântích được hình ảnh hoạt nghiệm để rút ra đặc điểm của sự rơi tự do

GV: Dụng cụ TN.

- Sỏi với nhiều kích cỡ khác nhau, giấy phẳng nhỏ, bìa phẳng có khối lượng lớn hơn hòn sỏi nhỏ

- Sợi dây dọi và một vòng kim loại, tranh vẽ ảnh hoạt nghiệm

Chuyển động như thế nào được gọi là chuyển động thẳng nhanh dần đều?

Hãy cho biết khái niệm gia tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều?

3 Bài mới.

- Chúng ta đã biết, ở cùng một độ

cao một hòn đá sẽ rơi xuống đất

nhanh hơn một chiếc lá Vì sao như

vậy? Có phải vật năng rơi nhanh hơn

vật nhẹ hay không? Chúng ta cùng

nhau nghiên cứu

- Thả một vật từ một độ cao nào đó,

nó sẽ chuyển động không vận tốc

đầu, vật sẽ chuyển động xuống dưới

Đó là sự rơi tự do của vật

- Chúng ta tiến hành một số TN để

xem trong không khí vật năng luôn

rơi nhanh hơn vật nhẹ hay không?

- Biểu diễn TN cho hs quan sát

+ Thả một tờ giấy & một hòn sỏi

(nặng hơn giấy)

+ Như TN 1 nhưng vo tờ giấy lại Và

nén chặt

+ Thả 2 tờ giấy cùng kích thước,

nhưng 1 tờ để thẳng & một tờ vo

tròn, nén chặt

- Hs lắng nghe

Hoạt động 2: Tìm hiểu sự rơi tự

do của các vật trong không khí.

- Chú ý quan sát TN từ đó rút ra kếtluận

+ Sỏi rơi xuống đất trước

+ Rơi xuống đất cùng một lúc

+ Tờ giấy vo tròn rơi xuống đấttrước

I Sự rơi trong không khí & sự rơi tự do

1 Sự rơi của các vật trong không khí.

Trong không khí không phải lúcnào vật nặng cũng rơi nhanh hơnvật nhẹ Không khí là yếu tố ảnhhưởng đến sự rơi của các vật trongkhông khí

Trang 14

+ Thả một hòn bi nhỏ & một tấm bìa

đặt nằm ngang (cùng khối lượng)

- Qua 4 TN các em hãy TL rồi cho biết:

+ Trong TN nào vật nặng rơi nhanh

hơn vật nhẹ ?

+ Trong TN nào vật nhẹ rơi nhanh

hơn vật nặng?

+ Trong TN nào 2 vật nặng như nhau

lại rơi nhanh chậm khác nhau?

+ Trong TN nào 2 vật nặng, nhẹ

khác nhau lại rơi nhanh như nhau?

- Vậy qua đó chúng ta kết luận được

gì?

- Vậy theo em yếu tố nào ảnh hưởng

đến sự rơi nhanh hay chậm của các

vật trong không khí Có phải do ảnh

hưởng của không khí

- Chúng ta cùng nhau kiểm tra đều

đó thông qua TN Niu-tơn & Galilê

- Các em đọc SGK phần 2

- Đây là những TN mang tính kiểm

tra tính đúng đắn của giả thiết trên

- Các em có nhận xét gì về kết quả

thu được của TN Niu-tơn

- Vậy kết quả này có mâu thuẫn với

giả thiết hay không?

- Vậy không khí ảnh hưỡng đến sự

rơi tự do của các vật

- Đến đay chúng ta kết luận được

điều gì?

- Sự rơi của các vật trong trường hợp

đó gọi là sự rơi tự do

- Trong 4 TN trên, trong TN nào vật

được coi là sự rơi tự do

- Thực tế sự rơi tự do còn ảnh hưởng

bởi nhiều yếu tố khác

Vậy: sự rơi tự do là sự rơi dưới tác

dụng của trọng lực

+ Bi rơi xuống đất trước

- Thảo luận nhóm

+ TN 1+ TN 4+ TN 3+ TN 2

- Trong không khí thì không phảilúc nào vật nặng cũng rơi nhanh hơnvật nhẹ

- Hs thảo luận (nếu bỏ qua ảnhhưởng của không khí thì các vật sẽ

rơi nhanh như nhau)

Hoạt động 3: Tìm hiểu sự rơi của các vật trong chân không.

- Hs nghiên cứu SGK

- Khi hút hết không khí trong ống rathì bi chì & lông chim rơi nhanh nhưnhau

- Không mâu thuẫn

- Nếu loại bỏ được ảnh hưởng củakhông khí thì mọi vật sẽ rơi nhanhnhư nhau

- Sự rơi của hòn sỏi, giấy nén chặt,hòn bi xe đạp được coi là sự rơi tự

- Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rơi nhanh, chậm của các vật khác nhau trong không khí? Sự rơi tự do là gì?

- Về nhà chuẩn bị tiếp phần còn lại của bài, xem trước các bài tập

Trang 15

Tiết: 7 Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO (tt)

Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rơi nhanh, chậm của các vật trong không khí? Sự rơi tự do là gì?

3 Bài mới.

- Làm thế nào để xác định được

phương và chiều của chuyển động

rơi tự do? (hướng dẫn hs thảo luận)

- Gv kiểm tra phương án của các

nhóm, tiến hành theo một phương án

mà hs đưa ra

- Kết hợp với hình 4.3 để chứng tỏ

kết luận là đúng

- Chuyển động rơi tự do là chuyển

động như thế nào?

- Giới thiệu ảnh hoạt nghiệm; các em

đọc SGK để biết cách tiến hành để

thu được ảnh đó

- Dựa vào hình ảnh thu được hãy

chứng tỏ chuyển động rơi tự do là

chuyển động nhanh dần đều

+ Gợi ý: Chuyển động của viên bi có

phải chuyển động thẳng đều hay

không? Tại sao?

+ Nếu là chuyển động biến đổi thì là

chuyển động TNDĐ hay TCDĐ? Vì

sao?

+ Từ đó chúng ta thấy chuyển động

rơi tự do là chuyển động TNDĐ

- Chú ý chúng ta chọn 1 điểm trên

viên bi để xác định vị trí

- Các em hãy cho biết công thức tính

vận tốc và quãng đường đi được

trong chuyển động TNDĐ?

- Đối với chuyển động rơi tự do thì

có vận tốc đầu hay không? Khi đó

công thức tính vận tốc và quãng

đường đi được trong chuyển động rơi

tự do như thế nào?

+ Chú ý: Gia tốc trong sự rơi tự do

được kí hiệu bằng chữ g (gọi là gia

tốc rơi tự do)

- Trong công thức tính vận tốc g có

dấu như thế nào đối với vận tốc v?

- Chú ý: Tại một nơi nhất định trên Trái

Đất & ở gần mặt đất, các vật đều rơi tự do

với cùng một gia tốc g

- Tại những nơi khác nhau gia tốc đó

sẽ khác nhau

- Nếu không dòi hỏi độ chính xác

cao thì ta có thể lấy g = 9,8 m/s2 hoặc

- Cùng tiến hành TN với Gv

- Kết luận: Phương của chuyển độngrơi tự do là phương thẳng đứng,chiều từ trên xuống dưới

- Chuyển động rơi tự do là chuyểnđộng thẳng nhanh dần đều

Hoạt động 2: Chứng minh chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đêu.

- Từng các nhân đọc SGK

- Chuyển động của viên bị khôngphải là chuyển động thẳng đều Vì

trong cùng 1 khoảng thời gian mà

quãng đường đi được của nó khácnhau

- Đó là chuyển động TNDĐ Vì quãngđường đi được của viên bị trong nhữngkhoảng thời gian bằng nhau là khác nhau(tăng dần)

Hoạt động 3: Tìm hiểu các công thức tính vận tốc, quãng đường đi và gia tốc rơi tự do.

- Từng hs suy nghĩ trả lời:

0

v v at  

2 0

1 2

- g: gọi là gia tốc rơi tự do (m/s2)

- g và v cùng dấu

- Hs quan sát SGK để biết gia tốcrơi tự do tại một số nơi

II Nghiên cứu sự rơi tự do của các vật.

1 Những đặc điểm của chuyển động rơi tự do.

- Phương của chuyển động rơi tự

do là phương thẳng đứng (phươngcủa dây dọi)

- Chiều của chuyển động rơi tự dolà chiều từ trên xuống dưới

- Chuyển động rơi tự do là chuyểnđộng TNDĐ

- Công thức tính vận tốc:

v gt 

g: gọi là gia tốc rơi tự do

- Công thức tính quãng đường điđược của sự rơi tự do:

2

1 2

2 Gia tốc rơi tự do.

- Tại một nơi nhất định trên TráiĐất & ở gần mặt đất, các vật đềurơi tự do với cùng một gia tốc g

- Tại những nơi khác nhau gia tốcđó sẽ khác nhau

- Nếu không đòi hỏi độ chính xáccao chúng ta có thể lấy g=9,8m/s2

hoặc g = 10 m/s2

- Nêu các đặc điểm của sự rơi tự do?

- Viết công thức tính vận tốc & quãng đường đi được của sự rơi tự do?

Trang 16

- Các em về nhà là bài tập trong SGK, SBT và chuẩn bị bài tiếp theo.

Tiết: 8 Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG TRÒN ĐỀU

I Mục tiêu.

Phát biểu được định nghĩa của chuyển động tròn đều Viết được công thức tính độ lớn của tốc độ dài vàtrình bày được hướng của vectơ vận tốc của chuyển động tròn đều

Phát biểu được định nghĩa, viết được công thức và nêu được đơn vị của tốc độ góc, chu kì, tần số trongchuyển động tròn đều

Viết được công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc

Nêu được hướng của gia tốc trogn chuyển động tròn đều và viết được công thức của gia tốc hướng tâm

Chứng minh được các công thức (5.4; 5.5; 5.6; 5.7) cũng như sự hướng tâm của vectơ gia tốc

Nêu được một số ví dụ về chuyển động tròn đều Giải được các bài tập đơn giản về chuyển động tròn

Trang 17

c Thái đợ:

GV: Đờng hờ (kim quay); quạt bàn; đĩa quay;…

1 Ởn định lớp

- Nêu các đặc điểm của sự rơi tự do? Viết cơng thức tính vận tớc & quãng đường đi được của sự rơi tựdo?

3 Bài mới.

- Các em hãy cho biết chuyển đợng

thẳng là chuyển đợng như thế nào?

- Chuyển đợng thẳng có đặc điểm gì?

- Trong thực tế chuyển đợng của các

vật rất đa dạng & phong phú Vật

chuyển đợng với quỹ đạo là đường

thẳng gọi là chuyển đợng thẳng, vật

chuyển đợng với quỹ đoạ là đường

cong gọi là chuyển đợng cong Mợt

dạng đặc biệt của chuyển đợng cong

đó là chuyển đợng tròn, hơn nữa đó

là chuyển đợng tròn đều Vậy chuyển

đợng tròn đều có đặc điểm gì khác so

với các chuyển đợng mà ta đã học?

Chúng ta cùng nghiên cứu bài mới

- Các em đọc SGK rời cho biết

chuyển đợng như thế nào được gọi là

chuyển đợng tròn? Cho ví dụ?

- Tương tự như chuyển đợng thẳng,

các em đọc SGK cho biết tớc đợ

trung bình trong chuyển đợng tròn

được tính như thế nào?

- Như thế nào được gọi là chuyển

đợng tròn đều?

- Trong định nghĩa đó chúng ta cần

chú ý “quỹ đạo tròn và đi được

quãng đường bằng nhau trong

những khoảng thời gian bằng nhau”

- Các em hãy lấy ví dụ về chuyển

đợng tròn đều?

- Trong chuyển đợng thẳng đều

chúng ta dùng khái niệm nào để chỉ

tớc đợ nhanh hay chậm của chuyển

đợng?

- Trong CĐTĐ quãng đường vật đi

được là đường tròn.vì vậy vận tớc

khơng những đặc trưng cho mức đợ

nhanh hay chậm mà phải thể hiện

được sự thay đởi về phương & chiều

của chuyển đợng, nên người ta đưa

ra khái niệm tớc đợ dài

- Chúng ta có thể áp dụng cơng thức

trên cho CĐTĐ được khơng?

- Muớn áp dụng được thì phải là thế

nào?

- Vậy theo phương án đó thì tớc đợ

dài được tính như thế nào?

- Các em tập trung suy nghĩ để hoàn

thành C2(tính tớc đợ dài của xe)

- Chú ý: Ta xét mợt điểm trên bánh

Hoạt đợng 1: Tở chức tình huớng học tập.

- Từng cá nhân suy nghĩ trả lời cáccâu hỏi của gv

- Hs lăng nghe để nhận thức đượcvấn đề bài học

Hoạt đợng 2: Tìm hiểu khái niệm chuyển đợng tron đêu.

- Từng cá nhân đọc SGK rời trả lời:

Chuyển đợng tròn là chuyển đợngcó quỹ đoạ là mợt đường tròn

- VD: 1 điểm trên đầu cánh quạt,…

- Hs đọc SGK rời trả lời

- HS nghiên cứu SGK rời trả lời:

Chuyển đợng tròn đều là chuyểnđợng có quỹ đạo tròn & có tớc đợ

trung bình trên mọi cung tròn là nhưnhau

- VD: chuyển đợng của đầu kimđờng hờ, 1 điểm trên đĩa tròn khiquay ởn định,…

Hoạt đợng 3: Tìm hiểu khái niệm tớc đợ dài.

- Tớc đợ trung bình:

s v t



trong đó

s là mợt đoạn thẳng

- Khơng

- Hs nghiên cứu SGK để tìm

phương án: “chọn khoảng thời gian

rất ngắn để đoạn đường đi được trong thời gian đó như mợt đoạn thẳng”

s v t







Trong đó  slà đợ dài cung tròn mà

vật đi được trong khoảng thời gian

I Định nghĩa

1 Chuyển đợng tron

Chuyển đợng tròn là chuyển đợngcó quỹ đạo là đường 1 đường tròn

2 Tớc đợ trung bình trong chuyển đợng tron

Tốc độ TB Độ dài cung tròn màvật đi được Thời gian chuyển động



3 Chuyển đợng tron đêu

Chuyển đợng tròn đều là chuyểnđợng có quỹ đạo tròn và có tớc đợtrung bình trên mọi cung tròn lànhư nhau (hình 5.2)

II Tớc đợ dài và tớc đợ goc

1 Tớc đợ dài

Gọi  s là đợ dài cung tròn màvật đi được từ điểm M đến M’trong khoảng thời gian rất ngắn t

s v t





 gọi là tớc đợ dài tại điểm

M chính là đợ lớn của vận tớc tứcthời trong chuyển đợng tròn đều Trong chuyển đợng tròn đều tớcđợ dài là đại lượng khơng đởi

2 Vectơ vận tớc trong chuyển đợng tron đêu

s v t

Trang 18

xe, nếu bánh xe lăn được 1vòng thì

điểm đó đi được đoạn đường đúng

bằng chu vi bánh xe

* Trong CĐTĐ tốc độ dài của vật là

không đổi

- Nếu xem  snhư một đoạn thẳng

thì tại mỗi điểm khác nhau  s lại có

phương, chiều khác nhau Để chỉ

quãng đường đi được, vừa chỉ hướng

của chuyển động người ta đưa ra đại

lương s , được gọi là vectơ độ dời

- Vậy vectơ vận tốc có biểu thức tính

như thế nào?

- Phương của nó như thế nào?

- Dùng hình vẽ để khẳng định lại đều

đó với học sinh (chiều của vectơ vận

tốc luôn thay đổi trong quá trình

chuyển động)

- Các em đọc SGK và quan sát hình

5.4

- Trong chuyển động tròn khi M là vị

trí tức thời của vật chuyển động được

một cung tròn  s  thì bán kính OM

quay được góc  

- Biểu thức nào thể hiện được sự

quay nhanh hay chậm của bán kính

OM?

- Nếu tốc độ dài cho biết quãng

đường đi được trong một đơn vị thời

gian thì tốc độ góc cho chúng ta biết

điều gì? có thể tính bằng công thức

nào?

- Nếu góc  đo bằng đơn vị râđin

(rad) và thời gian đo bằng giây (s) thì

tốc độ góc có đơn vị là gì?

- Các em hãy tính tốc độ góc của kim

giây trong đồng hồ treo tường (C3)

- Trong VD trên kim giây quay 1

vòng hết 60s, người ta gọi đó là chu

kỳ của kim giây Vậy chu kỳ của

CĐTĐ là gì? được tính bằng công

thức nào?

- Đơn vị của chu kỳ là gì?

- Nếu chu kỳ cho biết thời gian vật

quay được một vòng thì đại lượng có

tên gọi là tần số cho biết số vòng

quay được trong 1s

- Viết biểu thức tính tần số? Đơn vị

của nó?

- Trong CĐTĐ tốc độ dài cho biết

tốc độ chuyển động không thay đổi

nhưng hướng của chuyển động luôn

thay đổi, tốc độ góc nói lên sự quay

nhanh hay chậm của bán kính qũy

đạo Hai đại lượng này có quan hệ

với nhau không? Nêu có thì quan hệ

với nhau như thế nào?

+ Làm thế nào để tính độ dài cung

- Hs đọc SGK & quan sát hình 5.4

- Lắng nghe để thấy sự cần thiếtphải đưa ra khái niệm tốc độ góc

- Đưa ra biểu thức tính tốc độ góc

- Tốc độ góc cho biết góc mà bánkính OM quét được trong 1 đơn vị

- Chu kỳ của CĐTĐ là thời gian để

vật đi được 1 vòng



Đơn vị Hec (Hz)

- Độ dài cung trong = bán kính x

nó cũng nằm theo phương tiếptuyến tại M

Vectơ vận tốc trong chuyển độngtròn đều luôn có phương tiếp tuyếnvới đường tròn quỹ đạo

3 Tốc độ goc Chu kì Tần số

a Định nghĩa

Gọi O là tâm & r là bán kính củađường tròn quỹ đoạ M là vị trí tứcthời của vật chuyển động Khivật đi được 1 cung   s trongkhoảng thời gian  t thì bán kính

OM quét được góc  

b Đơn vị:

Nếu   đo bằng rađian (rad),thời gian đo bằng giây (s) thì tốcđộ góc có đơn vị là (rad/s)

c Chu kỳ:

Chu kỳ T của chuyển động trònđều là thời gian để vvật đi đượcmột vòng

2





Đơn vị của chu kỳ là (s)

d Tần số: Là số vòng mà vật đi

được trong 1giây

1

f T



Đơn vị là Hec (hz)

e Công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ goc.

v r  

Trang 19

đó cho  t

- Từ công thức chúng ta vừa thiết lập

các em hãy tính tốc độ góc của chiếc

- Chuyển động tròn đều là gì? tốc độ góc là gì? tốc độ góc được xác định ntn?

- Chu kì chuyển động tròn đều là gì? viết công thức liên hệ giữa chu kỳ và tốc độ góc

- Về nhà học bài, làm bài tập và chuẩn bị phần tiếp theo của bài

Tiết: 9 Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG TRÒN ĐỀU (tt)

GV: Hình 5.5 và 5.6 SGK (vẽ trên giấy lớn)

- Chuyển động tròn đều là gì? tốc độ góc là gì? tốc độ góc được xác định ntn?

- Chu kì chuyển động tròn đều là gì? viết công thức liên hệ giữa chu kỳ và tốc độ góc?

3 Bài mới.

- Các em hãy cho biết khái niệm gia

tốc của chuyển động thẳng biến đổi

đều?

- Trong chuyển động đó gia tốc có

đặc điểm gì?

- Gia tốc cho biết sự biến thiên của

yếu tố nào của vận tốc?

- Gia tốc có hướng như thế nào trong

các dạng chuyển động thẳng biến đổi

đều?

- Trong chuyển động tròn đều có độ

lớn vận tốc không đổi nhưng hướng

của vectơ vận tốc luôn thay đổi

- Vậy đại lương nào đặc trưng cho sự

biến thiên đó?

- Các em đọc SGK chú ý hướng của

vectơ gia tốc trong chuyển động tròn

đều

- Gv dán hình vẽ để xây dựng cho

học sinh hướng của vectơ vận tốc

v

 

- Trong CĐTĐ gia tốc được xác định

bằng công thức nào?

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức cũ

- Từng hs chú ý để trả lời các câuhỏi ôn tập của Gv

- Cũng là gia tốc

Hoạt động 2: Tìm hiểu hướng của vectơ gia tốc trong chuyển động tron đêu

Hình 5.5

- Để xét gia tốc của vật tại điểm I,

ta khảo sát sự biến đổi vectơ vậntốc v của vật khi nó chuyển động

trong khoảng thời gian rất ngắn

t

 từ điểm M1 đến điểm M2 trênđường cong có trugn điểm là I độlớn của 2 vectơ vận tốc là bằng

Trang 20

- Vì sao gọi gia tốc trong CĐTĐ là

gia tốc hướng tâm?

- Vậy chúng ta có thể kết luận như

thế nào về gia tốc hướng tâm?

- Các em quan sát hình 5.5 hãy tìm

ra công thức tính độ lớn của gia tốc

hướng tâm

2 2

v

- Đơn vị của nó như thế nào?

- Các em đọc & làm lại bài tập ví dụ

v a t

- Từng em có thể dựa vào SGK (chữ

in nghiêng) để chứng minh được

- Hs kết luận: Trong CĐTĐ, tuy vậntốc có độ lớn khôgn đổi, nhưng có

hướng luôn thay đổi, nên chuyểnđộng CĐTĐ luôn hướng vào tâmcủa quỹ đạo nên gọi là gia tốchướng tâm

Hoạt động 3: Tìm hiểu độ lớn của gia tốc hướng tâm.

- Tự hs chứng minh

- Đơn vị là m/s2

- Từng cá nhân đọc lại ví dụ & làmlại vào tập theo yêu câu của gv

nhau (hình 5.5)

- Tịnh tiến 2 vectơ vận tốc ta sẽ tìmđược vectơ  v  biểu diễn sự thayđổi hướng của vận tốc

v     v v   hay   v v  2 v 1

v a t

Hoạt động 4: Củng cố, dặn do

- Nêu những đặc điểm và công thức tính độ lớn của vectơ gia tốc hướng tâm?

- Về nhà học bài, làm bài tập và chuẩn bị bài tiếp theo

Tiết

Bài 6: TÍNH TƯƠNG ĐỐI CỦA CHUYỂN ĐỘNG - CÔNG THỨC

CỘNG VẬN TỐC

I Mục tiêu.

Trả lời được câu hỏi thế nào là tính tương đối của chuyển động?

Trong những trường hợp cụ thể chỉ ra đâu là hệ qui chiếu (HQC) đứng yên, đâu là HQC chuyển động.Viết được công thức cộng vận tốc cho từng trường hợp cụ thể của các chuyển động cùng phương

Giải được một số bài toán cộng vận tốc cùng phương

Giải thích được một số hiện tượng liên quan đến tính tương đối của chuyển động

c Thái độ:

GV: Chuẩn bị một TN về tính tương đối của chuyển động (nếu được)

Nêu những đặc điểm và viết công thức tính gia tốc trong chuyển động trong đều?

3 Bài mới.

- Các em hãy nhắc lại tính tương đối

của chuyển động và đứng yên đã học

ở lớp 8? VD:

- Trong chương trình VL8 khi giải

thích về tính tương đối của chuyển

động chỉ dừng lại ở mức độ giải

thích một vật được coi là chuyển

động hay đứng yên phụ thuộc vào

việc chọn vật mốc Nhưng nếu ta

chọn 2 vật mốc mà so với 2 vật đó

thì vật đều chuyển động nhưng với

tốc độ khác nhau thì phải giải thích

như thế nào? Làm thế nào để tính

được tốc độ đó? Để trả lời được các

câu hỏi trên chúng ta cùng nhau

nghiên cứu bài mới

- Các em đọc SGK rồi chú ý trả lời

câu hỏi sau:

- Hs nhắc lại và cho ví dụ theo yêucầu của gv

Hoạt động 2: Tìm hiểu tính tương đối của chuyển động.

- Hs đọc SGK, thảo luận để trả lời

I Tính tương đối của chuyển động

1 Tính tương đối của quỹ đạo

Hình dạng quỹ đạo của chuyển

Trang 21

+ Tại sao người ta không dùng vật

mốc để chỉ sự khác nhau về quỹ đạo

chuyển động?

- Mỗi vật mốc được gắn liền với

1HQC vì vậy ta có thể giải thích tính

tươgn đối của vận tốc phụ thuộc vào

việc chọn HQC khác nhau

- Các em có kết luận gì về hình dạng

qũy đạo của chuyển động trong các

HQC khác nhau?

- Các em hoàn thành C1 (đầu van sẽ

chuyển động như thế nào đối với trục

bánh xe) chỉ rõ HQC trong trường

hợp đó

- Vậy hình dạng quỹ đạo của chuyển

động trong các HQC khác nhau thì

khác nhau – quỹ đạo có tính tương

đối

- Vận tốc có giá trị như nhau trong

các HQC khác nhau không? VD?

- Các em hoàn thành C2 (Nêu VD

khác về tính tương đối của vận tốc)

- VD: Có 1 chiếc thuyền (ghe) đang

chạy trên sông Ta xét chuyển động

của thuyền trong 2 hqc

+ xOy gắn với bờ coi như hqc đứng

yên

+ x’O’y’ gắn với vật trôi theo dòng

nước là hqc chuyển động

- Thông qua VD đó hqc như thế nào

gọi là hqc đứng yên? Chuyển động?

- Các em hãy lấy ví dụ cụ thể

- 1 bạn đang đứng yên trên bờ sông

quan sát 1 chiếc thuyền đang chạy

xuôi dòng, thấy thuyền đi rất nhanh

Khi quan sát chiếc thuyền chạy

ngược dòng thì thấy chậm hơn Vì

sao lại có hiện tương đó?

- Theo em trong VD trên thuyền

được xét trogn hqc nào? Còn người

đứng trên bờ sông xét trong hqc nào?

- Nếu xét chuyển động của vật trogn

2 hqc khác nhau thì vật sẽ có vận tốc

khác nhau

- Gọi vận tốc của vật so với hqc

đứng yên là vận tốc tuyệt đối

…vận tốc của vật so với hqc chuyển

động là vận tốc tương đối

…vận tốc của hqc chuyển động so

với hqc đứng yên là vận tốc kéo

theo

- Các em hãy chỉ ra vận tốc tuyệt đối,

tương đối, kéo theo trong VD trên

- Vậy các vận tốc đó có mqh với

nhau như thế nào?

- Chú ý: So sánh phương chiều và độ

lớn của các vectơ

Vậy mối quan hệ là:

- Đặt thuyền (1) vật chuyển động

Nước (2) hqc chuyển động

Bờ (3) hqc đứng yên

- Đó được gọi là công thức cộng vận

+ Vật mốc không cho biết vị trí củavật tại thời điểm bất kì

+ Không cho phép xác định chínhxác tốc độ của vật

- Hình dạng qũy đạo của chuyểnđộng trong các HQC khác nhau là

khác nhau

- Từng hs hoàn thành C1:

+ Đầu van chuyển động theo quỹ

đạo tròn quanh trục bánh xe HQCtrong trường hợp này gắn với trụcbánh xe

- Không, Ví dụ:……

- Cá nhân hs nêu VD

Hoạt động 3: Tìm iểu hệ qui chiếu đứng yên và hệ qui chiếu chuyển động.

- Hs chú ý VD của gv để phân biệtđược hqc đứng yên & hqc chuyểnđộng

- hqc gắn với vật mốc đứng yên là

hqc đứng yên

- hqc gắn với vật mốc chuyển độnggọi là hqc chuyển động

- Hs tự cho ví dụ:

Hoạt động 4: Tìm hiểu công thức cộng vận tốc trong trường hợp vận tốc cùng phương, cùng chiêu.

- Hs thảo luận nhóm:

+ Hqc gắn với dòng nước chảy

+ Hqc gắn với mặt đất

- VT của thuyền đối với bờ là vttuyệt đối (vtb)

- Vt của thuyền đối với dòng nướclà VT tương đối (vtn)

- VT của dòng nước đối với bờ sônglà vận tốc kéo theo (vnb)

tb tn nb

v   v   v 

động trong các HQC khác nhau thìkhác nhau – quỹ đạo có tính tươngđối

2 Tính tương đối của vận tốc

Vận tốc của vật chuyển động đốivới các hqc khác nhau thì khácnhau Vận tốc có tính tương đối

II Công thức cộng vận tốc

1 Hệ qui chiếu đứng yên và hệ qui chiếu chuyển động.

2 Công thức cộng vận tốc.

- Gọi vận tốc của vật so với hqc

đứng yên là vận tốc tuyệt đối.

…vận tốc của vật so với hqc

chuyển động là vận tốc tương đối

…vận tốc của hqc chuyển động so

với hqc đứng yên là vận tốc kéo

b Vận tốc tương đối cùng phương, ngược chiều với vận tốc kéo theo.

13 12 23

v   v   v 

13 12 23

Trang 22

* Vận tốc tuyệt đối bằng thổng vectơ

của vận tốc tương đối và vận tốc kéo

theo

Nếu chọn chiều (+) cùng chiều thì

v1,3 = v1,2 + v2.3

- Nếu thuyền chạy ngược dòng thì

sao? Công thức cộng vận tốc lúc này

như thế nào?

- Chúng ta vẫn chọn chiều (+) như

thế các em hãy viết CTCVT dưới

dạng vectơ và độ lớn

- Vậy vectơ nào cùng chiều (+),

- Trình bày côgn thức cộng vận tốc trong trường hợp các chuyển động cùng phương, cùng chiều (ngược chiều)?

- Về nhà làm BT trong SGK, SBT và chuẩn bị bài tiếp theo

Tiết 11

BÀI TẬP

I Mục tiêu.

Trang 23

Giúp hs ôn lại kiến thức về sự rơi tự do, chuyển động tròn, tinhd tương đối của chuyển động

Có khả năng giải một số bài tập đơn giản có liên quan

c Thái độ:

Trugn thực trong khi giải bài bập

Hs: Ôn lại toàn bộ kiến thức của các bài để phục vụ cho việc giải bài tập, là trước các bài tập ở nhà

2 Bài mới.

- Các em hãy cho biết công thức tính

vận tốc trong chuyển động rơi tự do?

- Công thức tính quãng đường đi

được trong chuyển động rơi tự do

được viết ntn? Trong đó g được gọi

là gì?

- Thế nào được gọi là chuyển động

tròn đều?

- Công thức tính tốc độ dài, tốc độ

góc trong chuyển động tròn đều được

viết ntn?

- Chu kì, tần số và mối liên hệ giữa

tốc độ dài và tốc độ góc được tính

theo công thức như thế nào?

- Cho biết các đặc điểm của gia tốc

hướng tâm? Công thức tính độ lớn

của nó?

- Hãy cho biết côgn thức công vận

tốc trong chuyển động tương đối

(cùng phương cùng chiều, ngược

chiều)

- Chúng ta tiến hành làm bài 11 trang

27 SGK

- Các em đọc đề & nêu tóm tắt

- Chú ý chúng ta sử dụng công thức

đường đi trong sự rơi tự do và công

thức tính vận tốc trong chuyển động

- Nhưng phải phân tích thời gian mà

hòn đá rơi từ miệng han đến khi nghe

tiếng hòn đá chạm đáy (chia làm 2

giai đoạn)

Chúng ta tiếp tục giải bài 7 trang 38

SGK

- Các em đọc đề bài và nêu tóm tắt

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức co liên quan.

- Hs tham gia trả lời các câu hỏi củagv

v = g.t

2

1 2

Trong đó g gọi là gia tốc rơi tự do(m/s2)

s v t



(Hz)

v r  2 2

Hoạt động 2: Giải một số bài tập.

- Hs đọc đề bài và nêu tốm tắt

t = 4s; vkk = 330m/s; g = 9,8m/s2

s = ?Gợi t1 là thời gian mà hòn đá đi từ

miệng han đến đáy

Ta có:

2

1 2

suy ra:

1

2s t g

Ta có:

2

1 2

suy ra:

1

2s t g

Trang 24

- Chú ý 2 chuyển động đó như thế

nào với nhau rồi chúng ta chọn hqc

cho phù hợp, sau đó áp dụng công

thức công vận tốc

- Hướng dẫn hs làm tiếp một số bài

nếu còn thời gian

-

2 2

-Giải pt bậc 2 ta tìm được s

- Hs đọc đề bài và nêu tóm tắt:

va = 40km/h; vB = 60km/h; vBA =?;

vAB = ?Áp dụng công thức cộng vận tốc tađược:

Vận tốc của xe B đối với xe A

- Các em về nhà làm tiếp các bài tập còn lại, và chuẩn bị bài tiếp theo

Tiết 12

Bài 7: SAI SỐ CỦA PHÉP ĐO CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÍ

I Mục tiêu.

Phát biểu được định nghĩa về phép đo các đại lượng vật lí Phân biệt phép đo trực tiếp và phép đo giántiếp

Hiểu được các khái niệm cơ bản về sai số của phép đo các địa lượng vật lí và cách xác định sai số củaphép đo

Phát biểu được thế nào là sai số của phép đo, biết cách xác định 2 loại sai số: sai số ngẫu nhiên và sai sốhệ thống

Biết cách tính sai số của 2 loại phép đo: phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp Viết đúng kết quả phép

Trang 25

đo với các chữ số có nghĩa cần thiết.

Vận dụng cách tính sai số vào từng trương fhợp cụ thể

c Thái độ:

Một vài dụng cụ đo đơn giản (thước đo độ dài, ampe kế,…)

2 Bài mới.

- Nêu ví dụ chứng tỏ quỹ đạo và vận

tốc của chuyển động có tính tương

đối

- Viết công thức cộng vận tốc trong

trường hợp các chuyển động cùng

phương, cùng chiều & ngược chiều?

- ĐVĐ như SGK

- Các em hãy dùng thức thẳng để đo

chiều dài quyển SGK?

- Sử dụng cân để cân 1 vật (về nhà

làm)

- Phép đo khối lượng thực chất là

phép so sánh khối lượng của các quả

cân, phép đo chiều dài cũng là phép

so sánh với chiều dài được ghi trên

thước Đó là những mẫu vật đã được

qui ước chọn làm đơn vị

- Phép đo các đại lượng vật lí là gì?

- Phép so sánh trực tiếp như thế gọi

là phép đo trực tiếp

- Làm thế nào để đo diện tích hình

chữ nhật?

- Phép đo không có sẵn dụng cụ đo

trực tiếp mà thôgn qua 1 công thức

liên hệ với các đại lượng đo trực tiếp

Pjép đo như thế gọi là phép đo gián

tiếp

- Trong các địa lượng đã học, đại

lượng nào có thể thực hiện phép đo

trực tiếp, địa lượng nào có thể thực

hiện phép đo gián tiếp?

- Trogn các đại lượng vật lí đã biết,

địa lượng nào có đơn vị theo quy

định của hệ SI?

- Các em đọc SGK để hiểu rõ hơn hệ

đơn vị SI

- Trong các phép đo các đại lượng

VL mà ta tiến hành, khi đo nhiều lần

cùng 1 đại lượng với những lí do

khác nhau, kết quả thu được khác

nahu không nhiều

- Nếu lấy giá trị trung bình của nhiều

lần đo cùng 1 đại lượng cho ta kết

quả gần giá trị thực hơn cả

- Sự sai lệch so với giá trị trung bình

tính được gọi là sai số của phép đo

- Vậy sai số đó là do đâu?

- Các em đọc SGK để hiểu rõ hơn

khái niệm sai số hệ thống, sai số

ngẫu nhiên và cách tính giá trị trung

bình

- Công thức tính giá trị trung bình

như thế nào?

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức co liên quan và đặt vấn đê bài học.

- Hs chú ý trả lời các câu hỏi củaGV

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm

vê phép đo các đại lượng vật lí Hệ

SI.

- Hs làm theo yêu cầu gv

- Trong 2 TN trên thức thẳng và cânlà những dụng cụ đo

- Phép đo 1 đại lượng vật lí là phép

so sánh nó với đại lượng cùng loạiđược qui ước làm đơn vị

- Ta đo lần lượt 2 cạnh, sau đó sử

dụng công thức S = a.b

- Chú ý vấn đề đặt ra

- HS suy nghĩ trả lời

1 Phép đo các đại lượng vật lí

Phép đo 1 đại lượng vật lí là phép

so sánh nó với đại lượng cùng loạiđược qui ước làm đơn vị

Phép so sánh trực tiếp nhờ dụngcụ đo gọi là phép đo trực tiếp Phép xác định 1 địa lượng vật líthông qua 1 công thức liên hệ vớicác đại lượng đo trực tiếp, gọi làphép đo gián tiếp

2 Đơn vị đo

II Sai số phép đo

1 Sai số hệ thống

2 Sai số ngẫu nhiên

3 Giá trị trung bình

Sai số ngẫu nhiên làm cho kếtquả phép đơ trở nên kém tin cậy.Để khắc phục người ta lặp lại phép

đo nhiều lần Khi đo n lần cùngmột đại lượng A, ta được các giá trịkhác nhau: A1, A2.,…, An

Giá trị trung bình được tính:

Trang 26

- Các em đọc SGK để thu thập thông

tin

- Thế nào là sai số tuyệt đối? Sai số

thuyệt đối trung bình được tính như

thế nào? Khi xác định sai số ngẫu

nhiên cần chú ý điều gì?

- Sai số tuyệt đối của phép đo được

xác định như thế nào? Xác định sai

số dụng cụ như thế nào?

- Cách viết kết quả đo của đại lượng

A như thế nào?

- Chữ số được coi là chữ số có

nghĩa?

- Khi viết kết quả đo, sai số tuyệt đối

thu được từ phép tính sai số thường

chỉ từ 1 đến tối đa 2 chữ số có nghĩa

VD:

- Trong các phép đo, có những lúc

tính được sai số tuyệt đối có giá trị

nhỏ nhưng kết quả vẫn bị coi là chưa

đạt đến độ chíng xác cho phép

- Sai số tỉ đối của phép đo là tỉ số

giữa sai số thuyệt đối và giá trị trung

bình của đại lượng cần đo

- Được tính bằng công thức ntn?

- Chú ý sai số tỉ đối càng nhỏ phép

đo càng chính xác VD: 1 hs đo

chiều dài quyễn sách cho giá trị trung

bình làs  24,457 cm, với sai số

phép đo tính được là

0,025

+ Hs thứ 2 đo chiều dài lớp học cho

giá trị trung bình làs  10,354 m,

với sai số phép đo tính được là

- Việc tính sai số trong các phép đo

gián tiếp thực sự quan trọng vì trogn

hầu hết các bài thực hành đều phải

thực hiện các phép đo gián tiếp

- Muốn tính được sai số trong phép

đo gián tiếp thì trước hết phải tính

được sai số trong phép đo trực tiếp

+ Sai số thuyệt đối của 1 tổng hay

hiệu, thì bằng tổng các sai số thuyệt

đối của các số hạng

+ Sai số tuyệt đối của một tích hay

một thương, thì bằng tổng các sai số

tỉ đối của các thừa số

Hoạt động 4: Tìm hiểu cách xác định sai số của phép đo, cách viết kết quả đo và khái niệm sai số ti đối.

- Từng các nhân đọc SGK để thuthập thông tin

A A   A

.100%

A A A

Tính:

1 1 1

0,025

24,457

A A A

2 2 2

0,0025

10,354

A A A

trị trung bình và giá trị của mỗi lần

đo gọi là sai số tuyệt đối ứng vớilần đo đó

…Sai số tuyệt đối trung bình của nlần đo được tính theo công thức:

5 Cách viết kết quả đoKết quả đo đại lượgn A được viếtdưới dạng: A A   A

Trong đó  Alà tổng của sai sốngẫu nhiên và sai số dụng cụ

6 Sai số ti đối

Sai số tỉ đối của phép đo là tỉ sốgiữa sai số thuyệt đối và giá trịtrung bình của đại lượng cần đo

.100%

A A A

Sai số tỉ đối càng nhỏ phép đo càngchính xác

7 Cách xác định sai số của phép

đo gián tiếp.

- Sai số thuyệt đối của 1 tổng hayhiệu, thì bằng tổng các sai sốthuyệt đối của các số hạng

- Sai số tuyệt đối của một tích haymột thương, thì bằng tổng các saisố tỉ đối của các thừa số

- Các em về nhà là các bài tập trong SGK, chuẩn bị bài tiếp theo

Trang 27

Tiết 13-14

Bài 8: Thực Hành: KHẢO SÁT CHUYỂN ĐỘNG RƠI TỰ DO - XÁC

ĐỊNH GIA TỐC RƠI TỰ DO

I Mục tiêu.

Nắm được tính năng và nguyên tắc hoạt động của đồng hồ đo thời gian hiện số sử dụng công tắc đóngngắt và cổng quang điện

Khắc sâu kiến thức về chuyển động nhanh dần đều và sự rơi tự do

Nghiệm lại đặc điểm của sự rơi tự do để thấy được đồ thị biểu diễn quan hệ giữa s và t2

Xác định được gia tốc rơi tự do từ kết quả thí nghiệm

Biết thao tác chính xác với bộ TN để đo được thời gian rơi t của một vật trên những quãng đường khácnhau

Vẽ được đồ thị mô tả sự thay đổi vận tốc rơi của vật theo thời gian t, và quãng đường đi s theo thời gian

t2 Từ đó rút ra kết luận về tính chất của chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dần đều

Vận dụng công thức tính được gia tốc g và sai số của phép đo g

Thế nào là phép đo một đại lượng vật lí? Các loại phép đo và các loại sai số? Cách xác định sai số vàcách viết kết quả đo được

3 Bài mới.

- Sự rơi tự do là gì? đặc điểm của sự

rơi tự do? Công thức tính gia tốc rơi

tự do?

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức co liên quan đến bài thực hành.

- Từng hs suy nghĩ trả lời các câu

BÁO CÁO THỰC HÀNH

Trang 28

- Phát biểu khái niệm sự rơi tự do?

- Mục đích của bài thực hành là gì?

- Phương pháp tiến hành như thế

nào?

- Gv giới thiệu các dụng cụ đo (giới

thiệu cụ thể từng chức năng của đồng

hồ đo hiện số)

- Giải thích cho hs rõ cách hoạt động

của bộ đếm thời gian

- Hướng dẫn hs cách điều chỉnh giá

đỡ, cách xác định vị trí ban đầu và

cách xác định quãng đường s

- Cổng quang điện chỉ hoạt động khi

nào?

- Chú ý: Sau khi động tác nhấn để

ngắt điện vào nam châm cần nhả nút

ngay lập tức trước khi vật rơi đến

cổng E

- Gv hướng dẫn các nhóm lắp ráp

TN (như SGK)

- Chú ý theo dõi các nhóm để chỉnh

sửa kịp thời nếu cần Nhất là thao tác

làm thí nghiệm của hs, phải chú ý qui

tắt an toàn

- Gv kiểm tra và ghi nhận kết quả

của các nhóm

- Đánh giá giờ thực hành của từng

nhóm và chung cả lớp

Hoạt động 2: Tìm hiểu các dụng cụ đo.

- Từng em lắng nghe

- Dựa vào dụng cụ để trả lời: Khinút nhấn trên hộp công tắc ở trạngthái nhả

Hoạt động 3: Tiến hành thí

nghiệm.

- B1: Hs các nhóm lắp ráp TN, kiểmtra điều chỉnh thông số các thiết bị

theo yêu cầu

- B2: Dịch cổng quang điện E để có

các quãng đường (s1 = 0,200m) và

đo thời gian rơi tương ứng Động tácnày tiến hành 3 lần Ghi lại kết quả

đo được

- B3: Tiếp theo với các quãng đường

s2 = 0,300m; s3 = 0,400m; s4 =0,500m; s5 = 0,600m

- B4: Nhấn khoá K, tắt điện đồng hồ

đo hiện số để kết thúc TN

Hoạt động 4: Tổng kết thí nghiệm

- Hs báo cáo kết quả TN

- Thu gom dụng cụ, để lại đúng vị

trí

Hoạt động : Dặn do.

- Các em về nhà chuẩn bị tất cả từ đầu năm (cả chương I) để chúng ta chuẩn bị kiểm tra 1 tiết

Trang 29

Ngày soạn: 15/10; Ngày dạy: 17/10

Tiết: 15 KIỂM TRA 1 TIẾT

I Mục tiêu.

Củng cố và khắc sâu kiến thức của chương I:

+ Chuyển động cơ; chuyển động thẳng đều; chuyển động thẳng biến đổi đều; sự rơi tự do; chuyển độgntròn đều; tính tương đối của chuyển động

Rèn luyện tính cẩn thận, chính xác, khoa học, phát huy khả năng làm việc trung thực của hs

c Thái độ:

Trung thực trong khi làm kiểm tra

GV: Đề kiểm tra; HS: Ôn lại toàn bộ kiến thức của chương để làm bài cho tốt

III Nội dung kiểm tra (Đề kiểm tra)

A Trắc nghiệm (7đ)

1 Chuyển động của vật nào dưới đây có thể là chuyển động thẳng đều?

A Một hoàn bị lăn trên một máng nghiêng B Một hòn đá được ném thẳng đứng lên cao

C Xe đạp đang đi trên đoạn đường thẳng nằm ngang

D Một cái pittông chuyển động trong xi lanh

2 Điều khẳng định nào dưới đây chỉ đúng cho chuyển động thẳng nhanh dần đều?

A Gia tốc của chuyển động không đổi B Chuyển động có vectơ gia tốc không đổi

C Vận tốc của chuyển động là một hàm bậc nhất của thời gian

D Vận tốc của chuyển động tăng đều theo thời gian

3 Một chiếc xe đang chuyển động với vận tốc 12 km/h bỗng hãm phanh chuyển động thẳng chậm dần đều, sau 1 phút thì dừng lại Gia tốc của xe bằng bao nhiêu?

4 Trong đồ thị vận tốc ở hình 1, đoạn nào ứng với chuyển động thẳng chậm dần đều?

A Đoạn AB B Đoạn BC C Đoạn CD D Đoạn DE

5 Một giọt nước rơi tự do từ độ cao 45m xuống Cho g = 10 m/s 2 Thời gian vật rơi tới mặt đất bằng bao nhiêu?

10 Khoảng thời gian để chất điểm chuyển động tròn đều đi hết 1 vòng trên quỹ đạo của nó gọi là:

A Tốc độ góc B Tần số C Chu kỳ D Gia tốc hướng tâm

11 Trong chuyển động tròn đều gia tốc hướng tâm đặc trưng cho:

A sự thay đổi hướng của tốc độ dài C sự thay đổi vê độ lớn của tốc độ dài

B tốc độ góc không đổi D vectơ gia tốc không đổi v C D

12 Vận tốc của vật đối với hệ quy chiếu đứng yên gọi là: B

Trang 30

A vận tốc tương đối C vận tốc kéo theo

B vận tốc tuyệt đối D vận tốc trung bình A (Hình 1) E

13 Chuyển động thẳng trong đó có độ lớn của vận tốc tức thời tăng đều hoặc giảm đều theo thời gian gọi là:

A chuyển động thẳng đều C chuyển động thẳng biến đổi đều

B chuyển động thẳng nhanh dần đều D chuyển động thẳng chậm dần đều

14 Tại sao trạng thái đứng yên hay chuyển động của một chiếc ô tô có tính tương đối?

A Vì chuyển động của ô tô được quan sát ở các thời điểm khác nhau

B Vì chuyển động của ô tô được xác định bởi những người quan sát khác nhau đứng bên lề đường

C Vì chuyển động của ô tô không ổn định : lúc đứng yên, lúc chuyển động

D Vì chuyển động của ô tô được quan sát trong các hệ quy chiếu khác nhau (gắn với đường và gắn với ô tô)

B Tự luận: (3đ)

Bài toán: Hai xe máy cùng xuất phát tại hai địa điểm A và B cách nhau 398 m và cùng chạy theo hướng

AB trên đoạn đường thẳng đi qua A và B Xe máy xuất phát từ A chuyển động nhanh dần đều với gia tốc 4,0.10-2 m/s2 Xe máy xuất phát từ B chuyển động nhanh dần đều với gia tốc 3,0.10-2 m/s2 Chọn A làm mốc, chọn thời điểm xuất phát của hai xe máy làm mốc thời gian và chọn chiều từ A đến B làm chiều dương

a Viết phương trình chuyển động của mỗi xe máy

b Xác định vị trí và thời điểm hai xe máy đuổi kịp nhau kể từ lúc xuất phát

Ngày soạn: 15/10 Ngày dạy: 19/10

Bài 9: TỔNG HỢP VÀ PHÂN TÍCH LỰC - ĐIỀU KIỆN CÂN BẰNG

CỦA CHẤT ĐIỂM

a Phương trình chuyển động của mỗi xe là:

Chọn chiều (+) là chiều chuyển động của 2 xe, gốc tọa độ tại A

b Vị trí và thời gian để 2 xe gặp nhau:

Hai xe gặp nhau: x1 x2

đường đi được là: s x   1591,9 ( ) m

Trang 31

Phát biểu được khái niệm đầy đủ về lực và tác dụng của 2 lực cân bằng lên cùng mợt vật dựa vào kháiniệm gia tớc

Phát biểu được định nghĩa tởng hợp lực, phân tích lực và quy tắc hình bình hành Biết được điều kiện cóthể áp dụng phân tích lực

Phát biểu được điều kiện cân bằng của chất điểm

Biết phân tích kết quả thí nghiệm, biểu diễn các lực và rút ra quy tắc hình bình hành

Vận dụng quy tắc hình bình hành để tìm hợp lực của 2 lực đờng quy hoặc để phân tích mợt lực thành 2 lực đờngquy theo các phương cho trước Giải được mợt sớ bài tập đơn giản về tởng hợp lực và phân tích lực

c Thái đợ:

- GV: Dụng cụ TN (như hình 9.5 SGK)

1 Ởn định lớp

2 Bài mới.

- Lực là gì? Đơn vị của lực? Tác

dụng của 2 lực cân bằng? Lực là địa

lượng vec tơ hay đại lượng vơ

hướng? Vì sao?

- Khi nào vật có gia tớc a = 0; và khi

nào vật có a khác 0?

- Các em hãy định nghĩa lực mợt

cách đầy đủ (có khái niệm gia tớc)

- Gv tóm lại khái niệm lực:

- Các em hoàn thành C1, C2

- ĐVĐ: Trong thực tế, có những

trường hợp nhiều lực tác dụng đờng

thời vào cùng mợt vật (2 người xách

2 quay của mợt chiếc túi nặng, ) Ta

cần tìm hiểu các lực đó gây nên mợt

tác dụng tởng hợp như thế nào?

- Phát biểu định nghĩa tởng hợp lực

- Biểu diễn TN hình 9.5

- Gọi hs lên bảng vẽ lực căng F F  1; 2

- Các lực F F  1; 2 gây ra hiệu quả tởng

hợp là: giữ cho chùm quả nặng C

đứng cân bằng

- Theo như phần trên lực cân bằng

phải cùng đợ lớn và ngược chiều

- Mợt em lên bảng vẽ lực cân bằng

với lực F 3

- Lực F  có thể thay thế các lực

1; 2

F F   trong việc giữ cho chùm quả

nặng C đứng yên Vậy F  là hợp lực

của F vàF 1 2

- Em rút ra được kết luận gì về tính

chất của lực?

- Các em hãy nhận xét xem giữa các

lực F F  1; 2 và lực F 

có mới liênquan gì?

- Gọi hs lên bảng nới các ngọn của

F với F 1 và của F 

với F 2

- Hãy nhận xét hình vừa vẽ được

Hoạt đợng 1: Nhắc lại vê lực và

cân bằng lực

- Hs suy nghĩ, kết hợp với SGK để

trả lời các câu hỏi của gv

- Khi vật đứng yên hoặc chuyểnđợng thẳng đều thì gia tớc a = 0

- Khi hợp lực tác dụng lên vật cânbằng thì a = 0 và ngược lại

- Hs thảo luận hoàn thành C1, C2

Hoạt đợng 2: Tìm hiểu quy tắc tởng hợp lực.

- Hs quan sát TN

- Lên bảng biểu diễn lực F F  1; 2

- Hs lên bảng vẽ lực F cân bằng với

lực F 3

- Lực là mợt đại lượng vec tơ

- Có thể nêu nhận xét của cá nhânmình

- Hs nhận xét (hình bình hành)

- Hs phát biểu quy tắc HBH

I Lực Cân bằng lực.

1 Lực là đại lượng vec tơ đặc

trưng cho tác dụng của vật này lênvật khác mà kết quả là gây ra giatớc cho vật hoặc làm cho vật biếndạng

2 Các lực cân bằng là các lực khi

tác dụng đờng thời vào cùng mợtvật thì khơng gây ra gia tớc chovật

3 Đường thẳng mang vec tơ lực

gọi là giá của lực Hai lực cân bằnglà 2 lực cùng tác dụng lên cùng 1vật, cùng giá, cùng đợ lớn vàngược chiều B

F 

A

II Tởng hợp lực

1 Thí nghiệm

3 Quy tắc hình bình hành

Nếu 2 lực đờng quy làm thành 2

Trang 32

- Đến đây chúng ta có được một quy

tắc của phép tổng hợp lực đó là quy

tắc HBH

- Hướng dẫn hs hoàn thành C4

- Trong TN hình 9.5, vòng nhẫn O

(trọng lượng không đáng kể) đang ở

trạng thái cân bằng

- Vòng nhẫn chịu tác dụng của mấy

lực? Là những lực nào?

- Các em hãy tìm hợp lực của 3 lực

1; ;2 3

F F F   

- ĐVĐ Em nào có thể giải thích sự

cân bằng của vòng nhẫn trong TN

theo một cách khác

- Gợi ý: Lực F 3 gây ra những tác

dụng gì đối với OM và ON?

+ Kéo dây OM bằng lực

' 1

F  cân

bằng với lực F 1 (vẽ lên hình)

+ Kéo dây OM bằng lực

' 2

F  cân

bằng với lực F 2 (vẽ lên hình)

- Vậy ta có thể thay lực F 3bằng '

F  Đó là phép phân tích lực.

- Em nào hãy cho biết định nghĩa của

phép phân tích lực?

- Nhìn vào hình vẽ, các em thấy các

- Vậy muốn phân tích 1 lực thành 2

lực thành phần có phương đã biết thì

làm như thế nào?

- Chú ý: Để phân tích lực chúng ta

cũng dùng quy tắc HBH Nhưng chỉ

khi biết một lực có tác dụng cụ thể

theo 2 phương nào đó thì ta mới

phân tích lực đó theo 2 phương ấy

- Làm C4 theo hướng dẫn

Hoạt động 3: Tìm điêu kiện cân bằng của chất điểm.

- Đó là 3 lực F F F   1; ;2 3

- Hs vận dụng C4 để tìm (hợp lựccủa F F  1; 2 trực đối với lực F 3 nên

hợp lực của 3 lực đó bằng 0)

Hoạt động 4: Tìm hiểu phép phân tích lực

- Làm 2 dây căng ra

- Hs nêu định nghĩa

- Nếu nối các điểm ngọn của 3 vec

tơ lực đó lại chúng ta sẽ được 1HBH

- HS trả lời

cạnh của 1 hình bình hành, thìđường chéo kể từ điểm đồng quybiểu diễn hợp lực của chúng

O

' 2

F  '

1

F 

F 3

2 Chú ý: Để phân tích lực chúng

ta cũng dùng quy tắc HBH Nhưngchỉ khi biết một lực có tác dụng cụthể theo 2 phương nào đó thì tamới phân tích lực đó theo 2phương ấy

- Phát biểu định nghĩa của lực? Tổng hợp lực là gì? Nêu quy tắc HBH?Phân tích lực là gì?

Ngày soạn: 22/10; Ngày dạy: 24/10

Tiết 17 Bài 10: BA ĐỊNH LUẬT NIU-TƠN

I Mục tiêu.

Định nghĩa quán tính; Định luật I, định luật II và định luật III Niu-tơn (Newton); Định nghĩa khối lượngvà các tính chất của khối lượng

Viết được hệ thức của định luật II, định luật III Niu-tơn và công thức tính của trọng lực

Nêu được đắc điểm của cặp “lực và phản lực”

Nêu được ý nghĩa của từng định luật

Vận dụng được định luật I và khái niệm quán tính để giải thích một số hiện tượng đơn giản và giải mộtsố bài tập

Chỉ ra được đặc điểm của cặp “lực và phản lực” Phân biệt cặp lực này với cặp lực cân bằng

Vận dụng phối hợp định luật II và III để giải các bài tập

c Thái độ:

Trang 33

Gv: Chuẩn bị thêm một số ví dụ về các định luật của Niu-tơn, nhằm tăng niềm tin cho học sinh vào tínhđúng đắng của định luật.

2 Bài mới.

- Lực là gì?

- Vậy lực có cần thiết để duy trì

chuyển động không?

- Vì sao khi ta đẩy quyển sách (hay

vật nào đó) khi ngừng đẩy thì quyển

sách (hạy vật đó) ngừng lại?

- Ngày nay các em đều biết do ma sát

mà vật dừng lại Nhưng trước đây

khi chưa biết đến ma sát, người ta

cho rằng lực là cần thiết để duy trì

chuyển động, nếu lực ngừng tác

dụng thì vật cũng ngừng chuyển

động Tuy nhiên có 1 người không

tin vào điều đó & là TN nghiên cứu

về chuyển động đó là nhà vật lý

Ga-li-lê

- Các em nghiên cứu SGK phần 1

rồi sau đó mô tả lại TN lịch sử của

Ga-li-lê

- Chú ý: Vì sao viên bi không lăn

đến độ cao ban đầu?

+ Khi giảm h2 thì đoạn đường đi

được của viên bi sẽ như thế nào?

+ Nếu đặt máng 2 nằm ngang, quãng

đường hòn bi lăn được sẽ như thế

nào?

+ Nếu máng 2 nằm ngang và không

có ma sát thì hòn bi sẽ chuyển động

như thế nào?

- Vậy có phải lực là nguyên nhân của

chuyển động không?

- Từ TN của Ga-li-lê, về sau Niu-tơn

đã khái quát các kết quả quan sát từ

thực nghiệm thành định luật và được

gọi là định luật I Niu-tơn

- Em hãy phát biểu lại định luật như

SGK

- Vậy: F   0 thì a   0 

- Em nào hãy nhắc lại khái niệm

quán tính đã được học ở lớp 8

- Theo ĐL I thì chuyển động thẳng

đều được gọi là chuyển động theo

quán tính

- Vậy quán tính là gì?

- Tại sao xe đạp chạy được 1 đoạn

đường nữa dù ta ngừng đạp

- Tại sao khi nhảy từ bậc cao xuống

ta phải gập chân lại

- Tại sao người ta nói quán tính là

thủ phạm của mọi vụ tai nạn giao

thông?

- Muốn gây ra gia tốc cho vật ta phải

có lực tác dụng lên vật đó Chúng ta

thử hình dung xem nếu ta đẩy một

thùng hàng khá nặng trên đường

- Hs nhớ lại kiến thức cũ rồi trả lời

- (Lực cần thiết để duy trì chuyểnđộng)

- Quan sát hiện tượng rồi trả lời (docó lực ma sát)

- Hs lắng nghe vấn đề

Hoạt động 2: Tìm hiểu định luật I Niu-tơn.

- Hs nghiên cứu SGK, sau đó mô tả

lại TN của Ga-li-lê (làm việc cá

- Hs nhắc lại (nếu được)

- Xu hướng bảo toàn vận tốc cả về

hướng và độ lớn

- TL để trả lời: Do xe có quán tínhnên nó có xu hướng bảo toàn vậntốc mặc dù ta ngừng đạp

- TL: Do có quán tính nên thânngười tiếp tục chuyển động xuốngnên chân bị co lại

- HS TL rồi trả lời: …

Hoạt động 3: Tìm hiểu định luật

II Niu-tơn.

- TL rồi phát biểu: F càng lớn thì acàng lớn

+ m càng lớn thì a càng nhỏ

+ a và F cùng hướng

I Định luật I Niu-tơn

1 Thí nghiệm lịch sử của Ga-li-lê (1) (2)

(1) (2)

* Nếu không có ma sát và nếumáng (2) nằm ngang thì hòn bi sẽlăn với vận tốc không đổi mãi mãi

2 Định luật I Niu-tơn

Nếu một vật không chịu tác dụngcủa lực nào hoặc chịu tác dụng củacác lực có hợp lực bằng không, thìvật đang đứng yên sẽ tiếp tục đứngyên, đang chuyển động sẽ tiếp tụcchuyển động thẳng đều

* Định luật I gọi là định luật quántính và chuyển động thẳng đềuđược gọi là chuyển động theo quántính

II Định luật II Niu-tơn

1 Định luật II Niu-tơn

Gia tốc của một vật cùng hướngvới lực tác dụng lên vật Độ lớncủa gia tốc tỉ lệ thuận với độ lớncủa lực và tỉ lệ nghịch với khốilượng của vật

Trang 34

bằng phẳng Theo em gia tốc của

thùng hàng phụ thuộc vào những yếu

tố nào?

- Như vậy em có thể khái quát thành

câu phát biểu về gia tốc của vật?

- Từ những quan sát và TN Niu-tơn

đã xác định được mối liên hệ giữa

gia tốc, lực và khối lượng thành 1

định luật gọi là ĐL II Niu-tơn

- Trường hợp có nhiều lực tác dụng

lên vật thì ĐL II được áp dụng như

thế nào?

- Ở lớp 6 em hiểu khối lượng là gì?

- Thông qua nội dung ĐL II, em hãy

cho biết khối lượng còn có ý nghĩa gì

khác?

- Hãy vận dụng ĐL II để chứng minh

rằng vật nào có khối lượng lớn hơn

thì khó làm thay đổi vận tốc của nó

hơn, tức là mức quán tính lớn hơn

(lực tác dụng có độ lớn bằng nhau)

- Nhận xét câu trả lời của hs, rút ra

khái niệm khối lượng: Khối lượng là

địa lượng đặc trưng cho mức quán

tính của vật

- Thông báo tính chất của khối lượng

(2 tính chất)

- Tại sao máy bay cần phải chạy 1

quãng đường dài mới cất cánh được?

- HS phát biểu: gia tốc của vật tỉ lệ

thuận với lực tác dụng và tỉ lệ

nghịch với khối lượng của vật

F a m

khối lượng lớn thì khó làm thay đổivận tốc của nó hơn, tức là mức quántính lớn hơn

- Hs chú ý gv nhận xét và tiếp thukhái niệm khối lượng

- Lắng nghe và ghi nhận

- Khối lượng của máy bay >>, nênmức quán tính của nó cũng >> Dođó phải có thời gian tác dụng lực dàithì nó mới đạt được vận tốc lớn đủ

để cất cánh Chính vì thế mà đườngbằng phải dài

F a m

  

1; ; 2 3

F F F thì F  là hợp

lực của tất cả các lực đó

b Tính chất của khối lượng.

- Khối lượng là một địa lượng vôhướng, dương và không đổi đối vớimọi vật

- Khối lượng có tính chất cộng

- Các em đọc lại phần ghi nhớ (từ ý 1 đến ý 5)

- Về nhà tìm thêm ví dụ về quán tính (có lợi và có hại); VD minh họa khối lượng đặc trưng cho mức quán tính.Chuẩn bị tiếp phần còn lại của bài

Trang 35

Ngày soạn: 22/10 Ngày dạy: 26/10

Tiết 18 Bài 10: BA ĐỊNH LUẬT NIU-TƠN (tt)

- Hãy phát biểu và viết biểu thức định luật II Niu-tơn, tên gọi và đơn vị của từng đại lượng Định nghĩavà tính chất của khối lượng?

- Phát biểu định luật I Niu-tơn? Quán tính là gì? cho ví dụ?

3 Bài mới.

- Ở lớp 6 em đã biết trọng lực Vậy

trọng lực là gì?

- Trọng lượng là gì?

- Chú ý trọng lực gây ra gia tốc rơi tự

do

- Nêu hệ thức liên hệ giữa khối

lượng và trọng lượng?

- Do đâu mà có hệ thức đó?

- Hãy vận dụng ĐL II vào chuyển

động rơi tự do của vật

- Nhận xét: g = 9,8m/s2 nếu vật có

khối lượng m = 1kg thì P = 9,8N

- Hãy giải thích tại sao ở cùng một

nơi trên mặt đất la luôn có:

1 1

2 2

- Cho 2 hòn bi va chạm Em có nhận

xét gì về chuyển động của hòn bi A

& B

- Như vậy qua va chạm cả A và B

đều thu được gia tốc Theo em những

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm trọng lực và trọng lượng.

- Trọng lực là lực hút của trái đất đặtvào vật, có phương thẳng đứng có

chiều từ trên xuống

- Trọng lượng là độ lớn của trọnglực Trọng lực được đo bằng lực kế

- TL trả lời: lực do A tác dụng lên Bgây ra gia tốc cho B, lực do B tácdụng lên A gây ra gia tốc cho A

3 Trọng lực Trọng lượng

a trọng lực là lực của trái đất tácdụng vào các vật, gây ra cho chúnggia tốc rơi tự do

b Độ lớn của trọng lực tac sdungjlên một vật gọi là trọng lượng, kíhiệu P Trọng lượng được đo bằnglực kế

c Công thức tính trọng lực

P mg   

III Định luật III Niu-tơn

1 Sự tương tác giữa các vật

Định dạng
Số trang	71
Dung lượng	3,23 MB