Co che benh sinh k tien trien bai giang y5

“ Ung thư xảy ra do sự đột biến trong AND , dẫn đến sự tăng sinh vô hạn độ , vô tổ chức , không tuân theo các cơ chế kiểm soát phát triển của cơ thể ”... Vai trò của Gen sinh ung và Gen

CƠ CHẾ SINH BỆNH

& QUÁ TRÌNH TIẾN TRIỂN

TỰ NHIÊN CỦA BỆNH UNG THƯ

ThS.Bs Nguyễn Trần Thúc Huân

MỤC TIÊU HỌC TẬP

1 Hiểu được vai trò của:

- Gen sinh ung

- Gen đè nén bướu

2 Nắm được các tiến trình sinh học phân

tử và các yếu tố liên quan đến cơ chế sinh ung.

3 Biết quá trình tiến triển tự nhiên của

bệnh ung thư, ứng dụng trong việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán & điều trị bệnh ung thư.

“ Ung thư xảy ra do sự đột biến trong AND , dẫn đến sự tăng sinh

vô hạn độ , vô tổ chức , không tuân theo các cơ chế kiểm soát phát triển của cơ thể ”

Đặc điểm của tế bào ung thư

1 Tránh được quá trình chết theo lập trình

2 Khả năng phát triển vô hạn

3 Tự cung cấp các yếu tố phát triển

4 Không nhạy cảm với các yếu tố chống tăng sinh

5 Tốc độ phân bào tăng

6 Thay đổi khả năng biệt hóa tế bào

7 Không có khả năng ức chế tiếp xúc

8 Khả năng xâm lấn mô xung quanh

9 Khả năng di căn xa

10 Khả năng tăng sinh mạch máu

Vai trò của Gen sinh ung và Gen đè nén bướu sự tăng sinh mạch , chết tế bào theo lập trình, sự sửa chữa vốn di truyền

Can thiệp ngày càng chính xác và chọn lọc vào các bước hình thành và tiến triển của ung thư.

GEN SINH UNG

Đường dẫn truyền tín hiệu tế bào

Yếu tố tăng trưởng

Thụ thể yếu tố tăng trưởng

Phần ngoài màng

Phần trong màng

GEN SINH UNG

Đường dẫn truyền tín hiệu tế bào

1 Y

ếu tố

tă ng

tr ưở ng

Thụ thể

bề mặt

2 Thu tín hiệu protein bào tương

hoạt hóa

3 Gắn kết yếu tố sao chép DNA

4 Protein tổng hợp kích

thích phân bào qua phản ứng với DNA

GEN SINH UNG

1 Tiền gen sinh ung

Là dạng bình thường của gen sinh ung, có chức năng điều hòa đường dẫn truyền tín hiệu để tế bào nhận các kích thích cho sự phân bào và chết theo lập trình.

2 Vị trí của tiền gen sinh ung

- Các yếu tố tăng trưởng tế bào bên ngoài

- Các thụ thể yếu tố tăng trưởng màng tế bào

- Các protein G tế bào chất

- Các yếu tố sao chép nhân tế bào

GEN SINH UNG

2.1.Yếu tố tăng trưởng và thụ thể bề mặt tế bào:

- Yếu tố tăng trưởng:

- Cấu tạo thụ thể: Phần ngoài màng

Phần trong màng Phần trong bào tương

- Đột biến của tiền gen sinh ung làm hư hại đường dẫn truyền tín hiệu tế bào.

GEN SINH UNG

2.2 Nhân và bào tương của tế bào

- Protein G đảm nhận việc truyền tín hiệu qua tế bào chất đến nhân.

- Protein G và các tín hiệu khác phải tác động bằng cách gắn vào DNA

GEN SINH UNG

3 Gen sinh ung và tăng sinh dòng tế bào

- Đột biến tiền gen sinh ung làm tăng sinh ưu thế một dòng tế bào.

- Các dòng tế bào đột biến sinh sản tạo một clôn

tế bào bướu , khởi đầu của ung thư

GEN SINH UNG

Các kiểu tăng sinh dòng tế bào khi gen sinh ung bị đột biến:

GEN SINH UNG

Kiểu 1

Bình thường Đột biến

Sự tăng sinh tế bào không clôn lành tính tự giới hạn

GEN SINH UNG

Kiểu 2

Bình thường Đột biến

Tế bào đột biến tăng sinh như là một bướu đơn clôn

GEN SINH UNG

Kiểu 3

Tế bào đột biến tăng sinh như là một bướu đơn clôn độc lập với yếu tố bên ngoài ( UNG THƯ )

GEN ĐÈ NÉN BƯỚU

- Gen đè nén bướu có vai trò làm chậm lại sự phân chia tế bào.

- Hoạt động với hệ thống sửa chữa DNA

cần thiết cho việc duy trì sự ổn định vốn di truyền.

- Khi Gen đè nén bướu bị đột biến,

khiếm khuyết DNA có thể được di truyền qua tế bào mầm.

- Gen đè nén bướu ở thể lặn, cả hai bản gen phải bị đột biến mới tạo nên kiểu hình qua cơ chế mất dị hợp tử

GEN ĐÈ NÉN BƯỚU

+ Một số đột biến ở gene BRCA1 và BRCA2 liên quan đến tăng nguy cơ ung thư vú và ung thư buồng trứng

+ Các khối u của các cơ quan nội tiết trong bệnh đa

u tuyến nội tiết (multiple endocrine neoplasia -

MEN thể 1, 2a, 2b )

+ Hội chứng Li-Fraumeni (sarcoma xương, ung thư

vú, sarcoma mô mềm, u não) do đột biến của p53 + Hội chứng Turcot (u não và polyp đại tràng) + Bệnh polyp tuyến gia đình là một đột biến di truyền trong gene APC dẫn đến phát triển sớm ung thư đại tràng.

+ U nguyên bào võng mạc trẻ em là ung thư di truyền

Bướu tiền

ung thư

Khởi động sinh mạch

Bướu ác tính

Bướu phát triển Xâm nhập mạch máu

Di căn phát triển

Di căn vi thể

Các giai đoạn trong đó sự sinh mạch giữ vai trò đối với

tiến triển của bướu

SỰ TĂNG SINH MẠCH

ĐiỀU HÒA CHU TRÌNH TẾ BÀO

-Yếu tố tăng trưởng -Gen sinh ung

-Cyclins và CDKs

-Gen ức chế -CDK

-Yếu tố ức chế

Telomere & Telomerase

-Bảo đảm sự bền vững của các chromosome, chống lại thoái hóa tế bào, chống lại sự tái tổ hợp sai lạc và

có vai trò điều hòa gen.

-Sự lặp lại các cặp base TTAGGG (100.000-150.000)

Telomerase - một enzym (bao gồm

cả RNA lẫn protein) có vai trò giúp các phân tử ADN sao chép toàn bộ nhiễm sắc thể mà không bị mất đi đoạn cuối cùng.

Thành phần ARN của telomerase người có chừng 445 nucleotid, trong đó các nucleotid 46-56 là vị trí gắn vào đầu cùng của telomere, và đó là khuôn để từ

đó thêm vào các ADN của telomere

NOBEL Y HỌC 2009

GS Elizabeth H Blackburn, người Mỹ, sinh năm 1948 tại Hobart, Tasmania, Australia Tốt nghiệp Đại học Melbourne, lấy bằng tiến sĩ vào năm 1975 ở Trường đại học Cambridge, Anh, giảng dạy và nghiên cứu tại trường Đại học Yale, New Haven, Đại học California, Berkeley, Mỹ

Từ năm 1990 là giáo sư sinh vật học và sinh lý học tại trường Đại học California, San Francisco.

GS Carol W Greider, người Mỹ, sinh năm 1961 tại

San Diego, California, Mỹ Bà học tại trường Đại học California ở

Santa Barbara và ở Berkeley, lấy bằng tiến sĩ vào năm 1987 với sự

hướng dẫn của GS Blackburn Năm 1997 được phong hàm giáo sư

sinh học phân tử và di truyền học tại Trường Y khoa thuộc Trường

đại học Johns Hopkins ở Baltimore vào năm 1997.

GS Jack W Szostak người Mỹ, sinh năm 1952 tại London,

Anh, lớn lên ở Canada Ông học trường Đại học McGill ở Montreal và

trường Đại học Cornell ở Ithaca, New York, lấy bằng tiến sĩ năm 1977

Ông làm việc tại trường Y khoa Harvard từ năm 1979 và hiện tại là giáo

sư di truyền học tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts ở Boston Ông còn

là hội viên của Viện Y khoa Howard Hughes

IV CƠ CHẾ SINH UNG

- Ung thư xảy ra do đột biến trong DNA

- Ung thư là một tiến trình đa giai đoạn

do sự tập trung các đột biến không sửa chữa được trong DNA.

IV CƠ CHẾ SINH UNG

V CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN

CƠ CHẾ SINH UNG

- Yếu tố vi môi trường

- Các phân tử ngoài tế bào

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

BỆNH UNG THƯ

1 Giai đoạn khởi phát

- Bắt đầu từ tế bào gốc do tiếp xúc với các tác nhân gây đột biến, làm thay đổi không phục hồi của tế bào.

- Quá trình diễn ra nhanh và hoàn tất trong một vài giây và không thể đảo ngược được

- Đa số các tế bào khởi phát hoặc là

không tiến triển, hoặc là chết đi, hoặc là bị

cơ chế miễn dịch vô hiệu hóa.

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

BỆNH UNG THƯ

2 Giai đoạn tăng trưởng, thúc đẩy,

chuyển biến

- Sự chọn lọc dòng tế bào

- Sự thay đổi thể hiện ở gen

- Sự tăng sinh của tế bào khởi phát

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

BỆNH UNG THƯ

3 Giai đoạn lan tràn

- Giai đoạn này có thể ngắn vài tháng và cũng có thể kéo dài vài năm.

- Ở giai đoạn này khối u bành trướng, gia tăng có thể từ 100 tế bào đến 1 triệu tế bào

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

- Gồm hai giai đoạn nhỏ:

+ Giai đoạn tiền lâm sàng

+ Giai đoạn lâm sàng

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

BỆNH UNG THƯ

4.2 Giai đoạn xâm lấn

Tổ chức ung thư xâm lấn nhờ các đặc tính:

- Tính di động của tế bào ung thư.

- Khả năng tiêu đạm ở các mô kế cận.

- Mất sự ức chế tiếp xúc của tế bào.

VI TIẾN TRIỂN TỰ NHIÊN CỦA

BỆNH UNG THƯ

4.2.2 Giai đoạn di căn theo các đường:

- Bạch mạch

- Di căn theo đường kề cận

- Theo đường máu

Các kiểu di căn theo đường máu

+ Kiểu phổi ( kiểu I ) + Kiểu gan ( kiểu II ) + Kiểu tĩnh mạch chủ ( kiểu III ) + Kiểu tĩnh mạch cửa ( kiểu IV )

TRẮC NGHIỆM

Câu 1 Bản chất của bệnh ung thư là gì?

A.Là bệnh lý ác tính của tế bào

B Là sự thay đổi của ADN

C.Là sự đột biến của gen

D A, B, C đều đúng

E Câu B và C đúng

Câu 2 Đặc điểm chung của tế bào ung thư là:

A.Dễ rơi ra khỏi khối u

B.Dễ di căn theo đường máu

C.Dễ di căn theo đường bạch mạch

D.Dễ di căn theo đường kế cận

E.Tất cả đều đúng

Câu 3 Trong quá trình phát triển của ung thư, giai đoạn nào là dài nhất ?

A.Giai đoạn khởi phát B.Giai đoạn tiền lâm sàngC.Giai đoạn tăng trưởng D.Giai đoạn lâm sàngE.Giai đoạn cuối

Câu 4 Trên lâm sàng, lúc nào u có thể phát hiện được:

A Khi u có kích thước lớn hơn hoặc bằng 1cm3

B.Khi đã có các xét nghiệm về miễn dịch và sinh hóa

C.Khi u có kích thước > 2 Cm3

D.Câu A, B sai

E.Câu A, B đúng

TRẮC NGHIỆM

E U chỉ phát sinh từ các tế bào của mô liên kết

Câu 6 Ở giai đoạn tiền lâm sàng, để phát hiện ung thư dựa vào phương tiện nào ?

A.Siêu âm D Xét nghiệm tế bào

B.Chụp Xquang E Tất cả đều sai

C Xét nghiệm sinh hóa

TRẮC NGHIỆM

Câu 7 Một khối u phát hiện được trên lâm sàng khi

A.Có 105 tế bào

B Có 107 tế bàoC.Có 106 tế bào

C Có sự tăng sinh của tế bào và tổ chức đệm xung quanh

D Có sự đảo lộn cấu trúc của tế bào

E Có thể tái phát sau phẫu thuật

TRẮC NGHIỆM

Câu 10 Ung thư xâm lấn được vào tổ chức xung quanh là nhờ đặc tính nào ?

A.Tính động của tế bào ác tính

B.Khả năng tiêu Protein ở mô đệm

C.Mất sự ức chế tiếp xúc giữa các tế bào

D.Khối u tân sinh nhiều mạch máu