- GV giới thiệu cho học sinh trong chương trình tiểu học, các em đã được làm quen với các phép so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, được gọi chung là các biện pháp tu từ.. Trong chương trì[r]
Trang 1Ngày soạn :5/11/2018
Ngày giảng : 6B :
6D :
TUẦN 21 TIẾT 77 Văn bản: SÔNG NƯỚC CÀ MAU
ĐOÀN GIỎI
-I Mục tiêu bài học:
- Bổ sung kiến thức về tác giả và tác phẩm văn học hiện đại
- Hiểu và cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nước Cà Mau, qua đó thấy được tình cảm gắn bó của tác giả đối với vùng đất này
- Thấy được hình thức nghệ thuật độc đáo được sử dụng trong đoạn trích
1 Về kiến thức:
- Sơ giản về tác giả và tác phẩm “Đất rừng phương Nam”
- Vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương Nam
- Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích
2 Về kĩ năng:
a, Kỹ năng bài dạy:
- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp thuyết minh
- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản
- Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vân dụng chúng khi
làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên
b, Kĩ năng sống
- Giao tiếp: trình bày 1 vấn đề trước đám đông
- Ra quyết định: nhận ra và lựa chọn những đáp án đúng
3 Về thái độ:
- Giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, tình yêu thiên nhiên xung quanh học sinh
* GD đạo đức: Giáo dục phẩm chất yêu quê hương đất nước, tự lập, tự chủ, có trách
nhiệm với cộng đồng => GD giá trị sống: YÊU THƯƠNG, TÔN TRỌNG, TRÁCH NHIỆM, TRUNG THỰC
4 Phát triển năng lực:
- Năng lực tự học, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sáng tạo, sử dụng ngôn ngữ, hợp tác
II Chuẩn bị
- Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, tài liệu tham khảo, tranh ảnh về sông nước Cà Mau,
MT, TV
- Học sinh: chuẩn bị bài ở nhà
III Phương pháp
- PP: đàm thoại, thuyết trình, phát hiện và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm
- KT: động não, trình bày 1 phút, phân tích video, chia nhóm
IV Tiến trình dạy học- giáo dục
Trang 21 Ổn định: (1’)
2 KTBC:(3’)
? Kể tóm tắt văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” Phân tích bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn và nêu ý nghĩa của bài học?
* Gợi ý:
- Phân tích:
- Sự việc: Dế Mèn trêu chị Cốc
- Diễn biến:
+ Lúc đầu: huyênh hoang trước Choắt (sợ gì?)
+ Sau đó:
Chui tọt vào hang để ẩn nấp (rất yên trí với nơi nấp kiên cố)
Khi Choắt bị chị Cốc mổ: Dế Mèn nằm im thin thít
Chị Cốc bay đi: mon men bò ra khỏi hang
- Kết quả: Dế Choắt bị chết thảm thương
=> Dế Mèn huyênh hoang, khoác lác nhưng hèn nhát
- Bài học: Nếu hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sẽ gây vạ cho bản thân mình
- Ý nghĩa: Trong cuộc sống, con người không nên kiêu căng, hống hách, phải biết đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau
HS - GV nhận xét - cho điểm
3 Bài mới:
* Hoạt động 1: Khởi động
- Mục đích: Tạo tâm thế, hứng thú cho HS tiếp cận bài mới.
- Thời gian: 3’
- Hình thức: nêu vấn đề
- Phương pháp: thuyết trình, nhóm, đặt câu hỏi,
- KT: động não, phân tích video, trình bày 1 phút
Nhóm 1: giới thiệu phần chuẩn bị của nhóm: giới thiệu Cà Mau qua clip
? Các bạn đã biết điều gì về địa danh được giới thiệu qua clip?
- HS Trả lời
- Nhóm 1: (trình bày 1 phút) Đây là tỉnh Cà Mau điểm cực nam cuối cùng của Tổ quốc cách thủ đô Hà Nội thân yêu của chúng ta khoảng 2000 km về phía nam Cà Mau thuộc vùng Tây Nam Bộ cách thành phố Hồ Chí Minh khoảng 412 km
về phía nam Với vị trí địa lý phía đông giáp với biển Đông, phía tây giáp với biển Đông và vịnh Thái Lan, phía bắc giáp với Kiên Giang và Bạc Liêu
Hôm nay, chúng ta sẽ được đến với vùng Cà Mau để tìm hiểu xem vùng đất này có gì hấp dẫn, riêng biệt so với vùng đất liền của chúng ta qua bài học “Sông nước Cà Mau” của tác giả Đoàn Giỏi Mời cô giáo lên lớp
Trang 3* Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
- Mục đích: Hs nắm được những nét cơ bản về
tác giả, tác phẩm, thể loại, PTBĐ, trình tự, bố
cục và nội dung văn bản “Sông nước Cà Mau”.
- Thời gian: 30’
- PP: Vấn đáp, thuyết trình,phát hiện và giải
quyết vấn đề, thảo luận nhóm
- KT: động não, chia nhóm, đặt câu hỏi, trình
bày một phút.
- Hình thức: nêu vấn đề
* Yêu cầu HS quan sát phần giới thiệu về tác
giả, tác phẩm
- Nhóm 2: trình bày 1 phút, giới thiệu về tác giả
và sự nghiệp sáng tác HS chiếu phần chuẩn bị
của nhóm
- Tác giả tên khai sinh là Đoàn Giỏi (
1925-1989) ngoài ra còn có bút danh là Nguyễn Hoài,
Nguyễn Phú Lễ Quê ở Châu Thành – Tiền
Giang
- Trong những năm chống thực dân Pháp, Đoàn
Giỏi công tác trong ngành an ninh rồi làm công
tác thông tin văn nghệ.Tập kết ra bắc, từ năm
1955 ông chuyển sang làm sáng tác và biên tập
sách báo Đoàn Giỏi là Uỷ viên BCH Hội nhà
văn Việt Nam các khóa I,II,III
Đề tài sáng tác thường viết cho thiếu nhi , giàu
sức lôi cuốn hấp dẫn bởi chất hồn nhiên trong
trẻo và đậm đà hơi thở của vùng đất phương
Nam
Các tác phẩm chính : Những dòng chư máu
Nam Kì 1940 (kí, 1948); Chiến sĩ Tháp Mười
(kịch thơ, 1949),Cá bống mú( truyện ,1956),
Đất rừng phương Nam ( truyện, 1957)
- HS nêu -> GV chốt
- Nhóm 3: giới thiệu về tác phẩm “ Đất rừng
phương Nam”, chiếu một trích đoạn ngắn của
bộ phim HS chiếu phần chuẩn bị của nhóm
- Văn bản Sông nước Cà Mau trích từ chương
XVIII của truyện Đất rừng Phương Nam.
- Đất rừng phương Nam (1957) là truyện dài nổi
tiếng nhất của Đoàn Giỏi
I Giới thiệu chung
1 Tác giả
- Đoàn Giỏi (1925 -1989), quê ở Tiền Giang
- Ông thường viết về cuộc sống, thiên nhiên, con người Nam Bộ
- Là nhà văn của Nam Bộ
2 Tác phẩm
Trang 4? Em biết gì về tác phẩm Đất rừng phương
Nam?
- Đất rừng phương Nam là một trong những tác
phẩm xuất sắc nhất của văn học thiếu nhi nước
ta -> Có sức hấp dẫn lâu bền với nhiều thế hệ
bạn đọc (gồm 20 chương)
- Được in nhiều lần và được dựng thành phim
Đất Phương Nam
- HS nêu -> GV chốt
? Xác định thể loại và phương thức biểu đạt
của văn bản?
GV nêu yêu cầu đọc: diễn cảm, rõ ràng, mạch
lạc
GV đọc mẫu 1 đoạn và 1 HS đọc hết bài văn
GV - HS nhận xét
GV hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích
? Thế nào là xởi lởi, nói trại?
- HS giải thích một số từ khó
? Bài văn miêu tả cảnh gì, theo trình tự như
thế nào?
- Miêu tả cảnh sông nước Cà Mau
- Theo trình tự: từ ấn tượng chung -> thuyết
minh các đặc điểm riêng: kênh rạch, sông ngòi
-> đặc tả khu chợ Năm Căn
? Dựa vào trình tự miêu tả, hãy tìm bố cục
của bài văn? - 3 đoạn
+ Từ đầu -> đơn điệu: Những ấn tượng chung
ban đầu về thiên nhiên vùng Cà Mau
+ Tiếp -> khói sương ban mai: Nói về các kênh
rạch Cà mau và sông Năm Căn rộng lớn, hùng
vĩ
+ Còn lại: đặc tả chợ Năm Căn đông vui, trù
phú, độc đáo
- Văn bản Sông nước Cà Mau trích từ chương XVIII của truyện Đất rừng Phương Nam.
- Đất rừng phương Nam
(1957) là truyện dài nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi
II Đọc – hiểu văn bản
1 Đọc, kể tóm tắt,chú thích
- Thể loại: truyện dài
- PTBĐ: tự sự + miêu tả
2.Bố cục: 3 phần
Trang 5*Yêu cầu HS quan sát đoạn 1.
? Em hãy hình dung vị trí quan sát của người
miêu tả? Thuận lợi của vị trí ấy? (Trình tự
miêu tả)
- Vị trí: Trên chiếc thuyền xuôi theo các kênh
rạch vùng Cà Mau đổ ra sông Năm Căn, dừng
lại ở chợ Năm Căn
(trình tự): đi từ ấn tượng chung về vùng Cà Mau
-> tập trung miêu tả, thuyết minh về các kênh
rạch, cảnh vật hai bên -> chợ Năm Căn
- Thuận lợi: có thể tả kĩ hoặc lướt qua một vùng
cảnh quan rộng lớn => là trình tự hợp lý
? Chú ý đoạn 1 và cho biết ấn tượng ban đầu
của tác giả về vùng sông nước Cà Mau như
thế nào? Được cảm nhận qua những giác
quan nào? Nghệ thuật nổi bật?
- 3 -> 5 HS trình bày
- GV phân tích trên bảng phụ, máy chiếu
- GV chốt: ấn tượng nổi bật ban đầu về sông
nước Cà Mau là không gian rộng lớn mênh
mông với sông ngòi, kênh rạch chằng chịt được
bao trùm bởi mùa xuân của trời, nước rừng cây
-> gây cảm giác đơn điệu
+ Giác quan: thị giác: màu xanh
thính giác: âm thanh tiếng sóng
rì rào
-> cảm giác về màu xanh bao trùm và tiếng rì
rào bất tận của rừng cây, sóng, gió
+ Nghệ thuật: phối hợp tả xen kể, nghệ thuật liệt
kê, điệp từ và các tính từ chỉ màu sắc và trạng
thái cảm giác
* GV bình: Để miêu tả phong cảnh sống động,
nhà văn thường dùng chất liệu đời sống được
cảm thụ trực tiếp qua các giác quan, nhất là thị
giác và thính giác, hai cơ quan có khả năng nắm
bắt nhanh nhạy nhất các đặc điểm của đối
tượng
- GV chốt kiến thức
3 Phân tích
a Ấn tượng chung về thiên nhiên vùng Cà Mau
Trang 6* GV chuyển ý: Ngoài việc sử dụng biện pháp
miêu tả xen kể tác giả còn sử dụng nghệ thuật
thuyết minh và giải thích Điều đó thể hiện rất
rõ trong đoạn văn “ở đây nước đen”
? Qua cách đặt tên cho các dòng sông, con
kênh, em có nhận xét gì về các địa danh ấy?
- Thiên nhiên ở đây rất tự nhiên, hoang dã,
phong phú (cứ theo đặc điểm riêng mà gọi thành
tên)
- Con người sống rất gần với thiên nhiên -> giản
dị chất phác
? Những địa danh này gợi ra đặc điểm gì về
vùng thiên nhiên Cà Mau?
GV: Chính cái tên riêng ấy lại góp phần tạo lên
màu sắc địa phương không thể trộn lẫn với các
vùng sông nước khác Hơn nữa tác giả còn giải
thích khá cặn kẽ, tỉ mỉ nguồn gốc cái tên đó một
cách thú vị (Đây chính là thể loại văn thuyết
minh chúng ta sẽ học ở lớp 8)
? Chú ý đoạn 2 và cho biết những chi tiết thể
hiện sự rộng lớn, hùng vĩ của dòng sông và
rừng đước?
- GV chiếu hình ảnh về sông Năm Căn và
rừng đước Phântích bảng phụ trên máy
chiếu.
- Sông rộng hơn ngàn thước
- Nước đổ ầm ầm ra biển như thác ngày đêm
- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi trắng
- Rừng đước dựng lên cao ngất trường thành
=> Sử dụng các động từ, tính từ và nghệ thuật
so sánh
? Trong câu “Thuyền chúng tôi Năm Căn”
có những động từ nào chỉ hành động của con
thuyền? Nếu thay đổi vị trí các ĐT thì nội
- Cà Mau là vùng không gian rộng lớn mênh mông với màu xanh bao trùm và
âm thanh bất tận của rừng cây, sóng và gió
b Cảnh kênh rạch và dòng sông Năm Căn
Trang 7dung câu có thay đổi không? Nhận xét cách
dùng từ?
- Các cụm ĐT và ĐT: thoát qua, đổ ra, xuôi về
=> diễn tả con thuyền từ vượt qua con thác nguy
hiểm -> từ kênh nhỏ ra sông lớn -> nhẹ nhàng
xuôi theo dòng nước sông êm ả
=> Nếu thay đổi trình tự sẽ thay đổi nội dung,
thay đổi trạng thái hành động của con thuyền
trong khung cảnh
- Cách dùng từ chặt chẽ, chính xác, gợi cảm
? Nhận xét về cách miêu tả màu sắc của tác
giả? Tác dụng?
- Xanh lá mạ miêu tả các lớp cây đước
từ
- Xanh rêu non đến già tiếp nối nhau
- Xanh chai lọ
* GV bình (Tác dụng của việc dùng TN, cách
miêu tả)
- GV chốt
? Bức tranh (19) miêu tả cảnh nào?( sd TV) –
Cảnh chợ Năm Căn
? Chú ý đoạn 3 và cho biết những chi tiết
miêu tả sự trù phú, độc đáo của vùng chợ
Năm Căn? Nghệ thuật?
- Đống gỗ cao như núi
- Bến vận hà nhộn nhíp
- Những ngôi nhà với ánh đèn chiếu rực mặt
nước
=> khung cảnh rộng lớn, tấp nập, hàng hóa,
phong phú, thuyền bè san sát => trù phú
- Chợ nổi: họp trên sông, mua được mọi thứ
- Màu sắc, trang phục, tiếng nói
- Kênh rạch chằng chịt.
- Sông Năm Căn và rừng đước rộng lớn, hùng vĩ
-> Các dòng sông, con kênh mang vẻ tự nhiên, hoang dã nhưng lại rất gần gũi với con người
c Cảnh chợ Năm Căn
Trang 8-> Độc đáo.
* Nghệ thuật miêu tả:
- Bao quát, cụ thể
- Miêu tả cả hình khối – màu sắc, âm thanh
* GV chốt: Nghệ thuật miêu tả vừa cho thấy
khung cảnh rộng lớn, khung cảnh chung vừa
khắc họa được những hình ảnh cụ thể nổi bật
màu sắc độc đáo, sự tấp nập, trù phù của chợ Năm
Căn
? Hãy nêu cảm nhận của em về Cà Mau?
(Tích hợp giáo dục đạo đức)
- 3 HS trình bày
* GV: Bài văn mở ra một không gian nghệ thuật
hành tráng về sông nước Cà Mau hùng vĩ bao la,
giàu đẹp, hoang dã, nguyên sơ, đầy sức sống
Tất cả như mở ra và gợi lên trong tầm hồn
chúng ta biết bao kì thú và khát khao Bài văn
giúp ta hình dung ra dáng đứng của đước Năm
Căn – dáng đứng Cà Mau, màu xanh của đước
là mùa xuân của quê hương, xứ sở Dáng đứng
ấy, mùa xuân ấy là chất thơ trên trang văn Đoàn
Giỏi
? Nêu những nét chính về nội dung của văn
bản?
- HS khái quát
- Bài văn dựng lên bức chân chung của cảnh
sông nước Cà Mau rộng lớn, hùng vĩ và đấy sức
sống hoang dã Cùng với đó là hình ảnh cuộc
sống tấp nập, trù phú, độc đáo của vùng đất tận
cùng phía nam Tổ quốc
? Nghệ thuật nổi bật được tác giả sử dụng
trong văn bản?
- Miêu tả từ bao quát đến cụ thể
- Lựa chọn từ ngữ gợi hình, chính xác kết hợp
với việc sử dụng các phép tu từ
- Sử dụng ngôn ngữ địa phương
- Kết hợp miêu tả và thuyết minh
* HS đọc ghi nhớ: SGK/23
- Trù phú, độc đáo, tấp nập
4 Tổng kết
a Nội dung
b Nghệ thuật
Trang 9? Em hãy nêu ý nghĩa của văn bản Sông
nước Cà Mau?
- Sông nước Cà Mau là một đoạn trích độc đáo
và hấp dẫn thể hiện sự am hiểu, tấm lòng gắn bó
của nhà văn Đoàn Giỏi với thiên nhiê và con
người vùng đất Cà Mau
Hoạt động 3: Luyện tập
- Mục đích: HS mở rộng, củng cố kiến thức
- Thời gian: 3’
- PP: gợi mở, phát hiện và giải quyết vân đề
- KT: động não
- Hình thức: cá nhân
c Ghi nhớ: SGK/23
* Ý nghĩa văn bản:
Sông nước Cà Mau là một đoạn trích độc đáo và hấp dẫn thể hiện sự am hiểu, tấm lòng gắn bó của nhà văn Đoàn Giỏi với thiên nhiê và con người vùng đất
Cà Mau
III Luyện tập
1 Bài tập 1: Đọc thêm
(SGK/23)
4 Củng cố :(1’)
? Em hãy kể tên một vài con sông ở quê hương em và hãy giới thiệu vắn tắt về con sông ấy?
5 Hướng dẫn về nhà(2’)
- Học bài
- Hướng dẫn soạn bài ‘Bức tranh của em gái tôi’
1 Hướng dẫn đọc : to,rõ ràng, đoạn văn thể hiện tâm trạng người anh cần đọc với giọng điệu ngỡ ngàng
2 Kể tóm tắt câu chuyện trong khoảng 10 dòng
3 Tìm hiểu thông in về tác giả, tác phẩm ?
4 Xác định thể loại, PTBĐ, ngôi kể trong văn bản ?
5 Xây dựng bố cục cho bài văn trên ?
6 Chủ đề của văn bản là gì?
7 Nhân vật chính trong truyện là ai? Vì sao?
8 Truyện được kể bằng lời của nhân vật nào? Theo ngôi thứ mấy?
9 Có ý kiến cho rằng “truyện nhằm khẳng định, ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của cô em gái” Nhưng có ý kiến lại khẳng định “truyện muốn hướng người đọc tới sự tự thức tỉnh của người anh.” Vậy ý kiến của em như thế nào?
9 Nhân vật Kiều Phương được giới thiệu như thế nào? Có những nét đẹp nào về tâm hồn, tính cách?
10 Theo em nét nào là đáng quí nhất ở Kiều Phương?
11 Hãy đánh giá về nhân vật Kiều Phương?
V.Rút kinh nghiệm
Trang 10
Ngày soạn : 4/1/2018
TIẾT 78,79, 80, 81, 82:
CHỦ ĐỀ: CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TIẾNG VIỆT
Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học:
Hiểu các đặc trưng của biện pháp tu từ So sánh, nhân hóa, ản dụ, hoán dụ và vận dụng vào thao tác tạo lập văn bản
Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học:
1 Giới thiệu chủ đề:
- GV giới thiệu cho học sinh trong chương trình tiểu học, các em đã được làm quen với các phép so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, được gọi chung là các biện pháp tu từ Trong chương trình ngữ văn 6, chúng ta sẽ tiếp tục được tìm hiểu sâu hơn
về các biện pháp tu từ này Vì 4 biện pháp tu từ trên có cùng cách thức khai thác vì vậy chúng ta sẽ gom 4 phép tu từ trên thành chủ đề các biện pháp tu từ
+ Các bài được phân chia trong PPCT là: So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ
+ Số tiết dạy và nội dung của chủ đề là: 5 tiết
+ Tiết 1,2 Khái quát chủ đề; Dạy mẫu bài So sánh
+ Tiết 3: Định hướng kiến thức - Luyện tập chủ đề : Trên cơ sở phần tự học của HS GV hướng dẫn học sinh định hướng kiến thức chủ đề và luyện tập 1 số dạng bài tập
+ Tiết 4,5: Luyện tập – Tổng kết chủ đề: HS thực hiện các dạng bài tập theo chủ đề từ nhận biết, thông hiểu, vận dụng, trải ngiệm sáng tạo
2 Hướng dẫn học sinh học tiết 1,2 của chủ đề.
Bước 3: Xác định mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Nắm được khái niệm của các BPTT tiếng Việt: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ.
- Nắm được cấu tạo của phép so sánh, các kiểu so sánh, các kiểu ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa Đặc điểm của các BPTT tiếng Việt đã học
2 Kĩ năng:
- Nhận diện cấu tạo, đặc điểm của các BPTT tiếng Việt: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ,
hoán dụ
- Sử dụng có hiệu quả các BPTT tiếng Việt trong giao tiếp và văn bản thường ngày
3.Thái độ:
- Ý thức học tập bộ môn
- Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt
* GD đạo đức: Biết yêu tiếng Việt, trân trọng và giữ gìn tiếng mẹ đẻ Giáo dục
phẩm chất tự lập, tự tin, tự chủ, có tinh thần vượt khó, có trách nhiệm với bản thân