Sau khi học sinh trả lời, GV chiếu lại các bước phân tích và bắt vào bài mới: Áp dụng phương pháp như trên cùng với hệ thống câu hỏi cô đã giao cho cả lớp từ tiết học trước, tiết học này[r]
Trang 1Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học:
- Gồm các bài:
Tiết 9: Những câu hát về tình cảm gia đình (Dạy bài 1 và 4)
Tiết 10: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người (Dạy bài 1 và 4)
- Số tiết: 02
Bước 3: Xác định mục tiêu bài học
1 Kiến thức.
Khái niệm ca dao, dân ca
Nội dung ý nghĩa và hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân ca
Thuộc những bài ca dao trong văn bản và biết thêm 1 số bài ca dao cùng chủ đề.Tích hợp: Từ láy, đại từ, tục ngữ, chương trình Ngữ văn địa phương
2 Kĩ năng
Rèn kĩ năng đọc, cảm thụ ca dao, dân ca
* Kĩ năng sống:
Rèn kĩ năng quan sát, liên tưởng
Tình cảm, tình yêu quê hương
3 Thái độ:
Bồi dưỡng tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước, con người
Giáo dục môi trường: sưu tầm những bài ca dao về môi trường
Giáo dục đạo đức: Tình yêu nước, yêu tự do, tinh thần trách nhiệm với cá nhân
Trang 2Trình bày cảm nhận sau khi học xongvăn bản.
tiểu trong văn bản
Hiểu, cắt nghĩa được cáchình ảnh sử dụng trongvăn bản…
Đánh giá ý nghĩa của các hình ảnhtrong việc khắc họa tư tưởng, tình cảm
và thể hiện chủ đề tư tưởng của vănbản
Cảm nhận riêng về các bài ca dao, dân
ca …Đánh giá nét đặc sắc trong nghệ thuật
sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh…
Đọc diễn cảm, hát dân ca
Sưu tầm những bài ca dao, dân ca cùngchủ đề ở địa phương
Bước 5: Biên soạn câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả
Trang 3điểm của thể loại
ca dao, dân ca?
Phân tích những giá trịđặc trưng nội dung, nghệthuật theo đặc điểm thểloại ca dao, dân ca?
Trình bày cảm nhận sau khi học xongvăn bản?
Nội dung, phương
Đánh giá ý nghĩa của các hình ảnhtrong việc khắc họa tư tưởng, tình cảm
và thể hiện chủ đề tư tưởng của vănbản?
Cảm nhận riêng về các bài ca dao, dân
ca …?
Đánh giá nét đặc sắc trong nghệ thuật
sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh…?
Đọc diễn cảm, hát dân ca?
Sưu tầm những bài ca dao, dân ca cùngchủ đề ở địa phương?
Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học
Tiến trình giờ dạy – giáo dục
Tiết 9: Những câu hát về tình cảm gia đình (Dạy bài 1 và 4)
Hoạt động của GV và Hs Nội dung cần đạt
?
Hoạt động 1: Khởi động
Cho HS nghe 1 khúc hát ru Qua nghe khúc hát ru em hãy
nhận diện về thể loại?
Trang 4G
Đọc 1 số câu ca dao, dân ca mà em biết?
Giới thiệu vào chủ đề
Ca dao dân ca là mạch nguồn vô tận của thi ca Việt
Nam Những câu hát giao duyên, những lời ru của bà, của
mẹ thẫm đẫm tuổi thơ của mỗi con người Ca dao dân ca
là “tiếng hát đi từ trái tim lên miệng” Là thơ ca trữ tình
dân gian, phát triển và tồn tại để đáp ứng những nhu cầu
và hình thức bộc lộ tình cảm của nhân dân Tình cảm của
con người bao giờ cũng bắt đầu là tình cảm gia đình.Và
hôm nay cô cùng các em cùng đi tìm hiểu những vần ca
+ Số tiết dạy: 4 tiết
+ Hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu Tiết 1 của
chủ đề
( Tiết 9 theo PPCT): Văn bản Những câu hát về tình
cảm gia đình (bài 1 và 4)
Dựa vào phương pháp đọc hiểu ca dao, dân ca mà tiết học
hôm nay cô hướng dẫn các em sẽ tự tìm hiểu 3 văn bản
còn lại sau đó ở tiết 10 cô sẽ định hướng kiến thức cơ bản
và giúp các em luyện tập các dạng bài tập củng cố cả 4
văn bản của chủ đề
Trang 52.1 Giới thiệu chung
- Mục đích: Hs nắm được những nét cơ bản về tác giả, tác
phẩm
- Phương pháp: Vấn đáp, thuyết trình, trình bày một phút
- Thời gian: 2 phút
- Cách thức tiến hành:
Văn bản “Những câu hát về tình cảm gia đình” do ai sáng tác?
- Dân gian( Tập thể nhân dân sáng tác)
Nhấn mạnh: Do tính chất truyền miệng nên ca dao, dân ca
thường có dị bản Khi tuyển chọn vào SGK thường người
biên soạn lựa chọn tác phẩm phổ biến nhất
Văn bản này có xuất xứ từ đâu?
I Giới thiệu chung
- Mục đích: Hs biết cách đọc, bước đầu nắm được nội
dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của
những bài ca dao có chủ đề tình cảm gia đình
- Phương pháp: Giới thiệu, đọc mẫu, đọc sáng tạo
- Thời gian: 5 phút
- Cách thức tiến hành:
- HS nêu cách đọc, gv định hướng : Giọng đọc dịu nhẹ,
tình cảm tha thiết Nhịp ngắt: 2/2/2/2 hoặc 4/4
- đọc mẫu
Đọc -> HS khác nhận xét cách đọc
- Giải thích từ khó?
- Dựa vào chú thích sgk t 35, em hãy trình bày khái niệm
của ca dao, dân ca?
- Xác định thể loại và PTBĐ của văn bản?
Thế nào là ca dao, dân ca? Chỉ ra đặc điểm của ca dao,
Trang 6- khái niệm theo chú thích SGK/35
- Đặc điểm:
+/ Hình thức: trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc
+/ Đối tượng và nội dung phản ánh: diễn tả đời sống nội
tâm của con người
-Bài 1: công lao trời biển của cha mẹ
-Bài 4: Tình cảm anh em ruột thịt
?Có gì giống nhau trong hình thức diễn đạt của 2 bài?
Hs trả lời, gv chốt ghi bảng
2.Kết cấu:
-Nội dung: Tình cảmgia đình
-Thể thơ lục bát, giọngđiệu tâm tình, nhắnnhủ, hình ảnh quenthuộc, gần gũi
Bước 3: Phân tích
- Mục đích:HS nắm được nội dung, ý nghĩa, nghệ thuật
đặc sắc của bài ca dao
- Phương pháp: gợi mở, động não, nêu vấn đề, giảng bình,
* Nội dung: (Gv chiếu câu hỏi thảo luận lên màn hình,
Hs quan sát, thảo luận và ghi chép nội dung thống nhất
trong nhóm)
- Tổ 1,2: Bài ca dao 1.
Trang 7Câu 1: Bài ca dao là lời của ai? Nói với ai? Về việc gì?
Câu 2: Tác giả dân gian đã sử dụng hình thức nghệ thuật
nào để chuyển tải tới chúng ta điều đó? Biện pháp nghệ
thuật ấy có ý nghĩa gì?
Câu 3: Trước công lao sinh thành nuôi dưỡng to lớn của
cha mẹ, ca dao khuyên chúng ta điều gì?
Câu 4: Theo các em thì chúng ta phải làm gì để giữ trọn
đạo nghĩa của cha mẹ
Câu 5: Bài ca dao có nội dung, ý nghĩa gì?
- Tổ 3,4: Bài ca dao 4.
Câu 1: Trong bài ca dao 4 các từ : người xa, bác mẹ, cùng
thân có ý nghĩa như thế nào? Từ đó có thể thấy tình cảm
anh em được cắt nghĩa trên cơ sở nào?
Câu 2: Sự sâu sắc trong tình cảm anh em được thể hiện
như thế nào trong câu “Anh em như thể tay chân”?
Câu 3: Tình anh em gắn bó còn có ý nghĩa gì qua lời ca:
“Anh em… vui vầy”?
Câu 4: Bài ca dao có nội dung, ý nghĩa gì?
Bài ca dao là lời của ai?Nói với ai? Về việc gì?
Lời mẹ ru con, nói với con về công lao to lớn của cha mẹ
đối với con cái và trách nhiệm bộn phận của con cái đối
với cha mẹ
?Hai câu đầu nói về điều gì?
công lao to lớn của cha mẹ đối với con cái
? Tác giả dân gian đã sử dụng hình thức nghệ thuật nào để
chuyển tải tới chúng ta điều đó?
- Lối so sánh quen thuộc, hình ảnh so sánh lớn lao vĩnh
hằng
-Hình ảnh núi và biển được nhắc lại 2 lần có ý nghĩa biểu
tượng Văn hoá phương đông so sánh người cha - trời, mẹ
-đất- biển trong các cặp biểu tượng truyền thống
GV:Những hình ảnh ấy lại được bổ sung bằng những định
ngữ chỉ mức độ: núi ngất trời, núi cao biển rộng mênh
mông.Dùng hình ảnh to lớn cao rộng, không cùng và vĩnh
3.1.Bài ca dao 1:
Trang 8?Biện pháp so sánh ấy có ý nghĩa gì?
Hs trả lời, giáo viên chốt, ghi bảng
?Lời ca “cù lao chín chữ” có ý nghĩa khái quát điều gì?
Công lao cha mẹ nuôi con vất vả nhiều bề
? Trước công lao sinh thành nuôi dưỡng to lớn đó ca dao
khuyên chúng ta điều gì?
( Giọng điệu ngọt ngào, uyển chuyển, câu hát cụ thể, hát
về công cha nghĩa mẹ “ chín chữ”( khuyên nhủ con cái
phải tôn kính hiếu thảo với cha mẹ
? Theo các em thì chúng ta phải làm gì giữ trọn đạo nghĩa
của cha mẹ
?Ngoài những câu ca dao này em còn biết những câu ca
dao nào khác cũng nói về công ơn của cha mẹ?
“Công cha như núi Thái Sơn…”
? Đọc diễn cảm bài ca dao 4
?Trong bài ca dao này các từ : người xa, bác mẹ, cùng thân
có ý nghĩa như thế nào?
GV: Động từ “cùng” nhắc lại 2 lần, chỉ rõ mối quan hệ
thân thiết.Hai anh em tuy hai nhưng lại là 1cùng chung
sướng khổ trong một nhà
?Sự sâu sắc trong tình cảm anh em được thể hiện như thế
nào trong câu “Anh em như thể tay chân”?
So sánh bằng hình ảnh: chân tay liền một cơ thể, chân tay
không bao giờ phụ nhau (Tình anh em gắn bó thiêng liêng
không thể chia cắt
?Tình anh em gắn bó còn có ý nghĩa gì qua lời ca: “Anh
em… vui vầy”?
Anh em gắn bó hoà thuận thì gia đình mới vui vẻ, hạnh
phúc, đầm ấm, cha mẹ mới vui lòng Đó cũng là cách báo
hiếu cho cha mẹ
?Bài ca dao này có ý nghĩa gì?
-Lối so sánh ví vonquen thuộc Diễn tảcông sinh thành nuôidưỡng lớn lao của cha
mẹ một cách sinhđộng cụ thể
=>Khuyên chúng taphải luôn gĩư trọn đạohiếu với cha mẹ
3.2.Bài ca dao 4:
-Hình ảnh so sánhbiểu hiện sự gắn bóthiêng liêng của tìnhanh em không thể chiacắt
-Lời khuyên: anh emgắn bó đem lại hạnhphúc
Trang 9G
Đề cao tình huynh đệ trong truyền thống đạo lí của người
Việt Nam Lời khuyên nhắn nhủ anh em phải đoàn kết,
gắn bó với nhau
Gv:tình anh em cao đẹp như vậy nhưng trong truyện cổ
tích lại có truyện không hay về tình anh em như “Cây
khế”.Em nghĩ gì về điều này?
Mượn truyện tham lam của người anh để cảnh báo : Nếu
đặt vặt chất lên trên tình anh em thì sẽ bị trừng phạt
? Nội dung các bài ca dao?
Những khúc hát tâm tình về tình cảm gia dình ( nền
tảng đặc sắc xã hội ( làm nên nhân cách con người Việt
Nam
Gv: Tình cảm gia đình là một trong những tình cảm rất
đẹp của con người Việt Nam, nhớ ơn cha mẹ, ông bà, tình
cảm anh em trong một gia đình vô cùng thân thiết nên phải
sống hoà thuận.Ngày nay trong phong trào xây dựng gia
đình văn hoá mới câu ca dao trên càng trở nên có ý nghĩa
? Các bài ca dao đã sử dụng nghệ thuật đặc sắc nào?
- Thể thơ lục bát
- Âm điệu tâm tình nhắn nhủ
- Hình ảnh truyền thống quen thuộc so sánh đối thoại kết
cấu hai vế
? Nội dung kiến thức cần ghi nhớ?
Hoạt động3:Luyện tập.
-Mục tiêu:HS vận dụng kiến thức vào bài tập thực hành.
-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, thảo luận
-Thời gian: 4p
? Đọc một số bài ca dao học sinh đã sưu tầm( cho hs cảm
nhận nội dung nghệ thuật đặc sắc
* Mẹ già như chuối chín cây
Gió lay mẹ rụng con thời mồ côi
*Gió đưa cây cửu lí hương
Xa cha xa mẹ thất thường bữa ăn
* Con người có cố có ông
Như chim có tổ, như sông có nguồn
* Khôn ngoan đá đáp người ngoài
4 Tổng kết:
4.1.Nội dung.
-Những khúc hát tâmtình về tình cảm giađình, nền tảng của xãhội làm nên nhân cáchcon người
4.2.Nghệ thuật.
-Hình ảnh so sánh vừabình dị vừa đặc sắc,hình ảnh ẩn dụ…
4.3 Ghi nhớ.sgk(36)
III Luyện tập
Trang 10- Xác định hình ảnh, biện pháp nghệ thuật tiêu biểu.
- Chỉ ra nội dung, ý nghĩa của các hình ảnh, biện pháp nghệ thuật đó.
- Phân tích nội dung thông qua trả lời các câu hỏi trong SGK và hệ thống câu hỏi
của giáo viên giao
- Rút ra ý nghĩa, bài học và nét đặc sắc về nghệ thuật.
- Bài học rút ra từ bài ca dao Liên hệ thực tế
* Hướng dẫn hs học bài và chuẩn bị bài sau
Nội dung 1: Hướng dẫn học sinh tự học 1 văn bản:
Tiết 10: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người (bài 1 và 4)
1 Xác định tác giả, xuất xứ,thể loại, PTBĐ
2 Xác định - Đọc kĩ văn bản, xác định PTBĐ
3 Xác định hình ảnh, biện pháp nghệ thuật tiêu biểu.
4 Chỉ ra nội dung, ý nghĩa của các hình ảnh, biện pháp nghệ thuật đó.
5 Phân tích văn bản theo hệ thống câu hỏi sau:
Văn bản: Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người (bài 1 và
4)
1 Nhận xét về bài 1, em đồng ý với ý kiến nào của câu hỏi 1 SGK?
- Bài ca dao có hai phần:
+ phần đầu là câu hỏi của chàng trai
+ phần sau là lời đáp của cô gái
2 Qua hình thức đối đáp ấy ta thấy rõ quan hệ giữa hai bên hỏi đáp ấy như thế nào?
3 Những địa danh trong bài ca dao mang những đặc điểm riêng và chung nào?
4 Vì sao lại dùng những địa danh với mỗi địa phương như vậy để hỏi đáp?
5 Trong nội dung và cách hỏi của chàng trai theo em có gì thú vị -> có câu nàokhông cần đọc lời đáp mà ta có thể đoán được ý hỏi?
6 Theo em cách hỏi như vậy nhằm mục đích gì?
? Số tiếng trong bài ca dao có gì đặc biệt? Nghệ thuật?
Trang 11? Hai câu cuối là lời của ai? Chàng trai hay cô gái? 2 câu ấy chuyển về nhịp lục bát có
ý nghĩa như thế naò?
?Bài ca dao phản ánh những nét đẹp nào?
? Các tiếng ni, tê cho biết xuất xứ miền trung của bài ca dao này Phải chăng tình cảmtrong bài ca này chỉ bó hẹp với miền trung?
?Em hãy đánh giá tổng kết nghệ thuật và nội dung của các bài ca dao?
Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị phần luyện tập
Dạng 1: Các bài tập trong sgk (sau mỗi bài học)
Dạng 2: Đọc diễn cảm, hát…
Dạng 3: Sưu tầm
Dạng 4: Viết cảm nhận
Trang 12Ngày soạn : 07.09.2019
Ngày giảng
Tiến trình giờ dạy – giáo dục
Tiết 10: ĐỊNH HƯỚNG KIẾN THỨC – LUYỆN TẬP
* Ở cuối tiết học trước, sau khi tìm hiểu xong văn bản “Những câu hát về tình cảm gia
đình”, cô và các em đã cùng nhau nêu ra được phương pháp để tìm hiểu một văn bản cadao, dân ca Một bạn dưới lớp hãy nhắc lại cho cô phương pháp đọc – hiểu một văn bản
ca dao, dân ca?
Sau khi học sinh trả lời, GV chiếu lại các bước phân tích và bắt vào bài mới: Áp dụngphương pháp như trên cùng với hệ thống câu hỏi cô đã giao cho cả lớp từ tiết học trước,tiết học này cô sẽ giúp các em định hướng kiến thức văn bản “Những câu hát về tình yêu
quê hương, đất nước, con người” và luyện tập chủ đề.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 3: Luyện tập (trên lớp)
Bước 1: Định hướng nội dung – kiến
thức văn bản
- Mục đích: Gv kiểm tra việc nắm kiến
thức của HS trong việc tự học văn bản
“Những câu hát về tình yêu quê
hương, đất nước, con người”
- Chiếu bảng định hướng kiến thức
- Vấn đáp học sinh (nội dung đã
chuẩn bị ở nhà)
- Trả lời và hoàn thiện bài
?
H
Giới thiệu tác giả, xác định
phương thức biểu đạt, thể loại?
Khái quát nhanh:
- Tác giả: dân gian
- PTBĐ: biểu cảm
- Thể loại:
Trang 131 Nhận xét về bài 1, em đồng ý với ý
kiến nào của câu hỏi 1 SGK?
- Bài ca dao có hai phần:
+ phần đầu là câu hỏi của chàng trai
+ phần sau là lời đáp của cô gái
2 Qua hình thức đối đáp ấy ta thấy rõ
quan hệ giữa hai bên hỏi đáp ấy như thế
nào?
3 Những địa danh trong bài ca dao
mang những đặc điểm riêng và chung
nào?
4 Vì sao lại dùng những địa danh với
mỗi địa phương như vậy để hỏi đáp?
5 Trong nội dung và cách hỏi của
chàng trai theo em có gì thú vị -> có
câu nào không cần đọc lời đáp mà ta có
thể đoán được ý hỏi?
6 Theo em cách hỏi như vậy nhằm mục
đích gì?
? Số tiếng trong bài ca dao có gì đặc
biệt? Nghệ thuật?
? Hai câu cuối là lời của ai? Chàng trai
hay cô gái? 2 câu ấy chuyển về nhịp lục
bát có ý nghĩa như thế naò?
?Bài ca dao phản ánh những nét đẹp
nào?
? Các tiếng ni, tê cho biết xuất xứ miền
trung của bài ca dao này Phải chăng
tình cảm trong bài ca này chỉ bó hẹp
với miền trung?
?Em hãy đánh giá tổng kết nghệ thuật
và nội dung của các bài ca dao?
? Đọc phần ghi nhớ (sgk)
Những câu hát về tình yêu quê hương, đất
nước, con người (bài
1 và 4)
Hình ảnh Bài 1:
- Hình thức đối đáp g phổ biến trong ca dao, dân ca
+ Phần đầu: Lời hỏi + Phần sau: Lời đáp-> Thể hiện sự hiểu biết cũng như niềm tự hào của mình với quê hương, đất nước-> Thể hiện sự lịch lóm, tế nhị và bày tỏ tình cảm với nhau.Bài 4
- cảnh sắc rộng lớntươi mát trù phú
- cô gái với vẻ đẹpmảnh mai, trẻ trung,tràn đầy sức sống( cangợi cô gái, bày tỏ tìnhcảm
(Hình ảnh của cô gáichính là cái hồn củacảnh ( hình ảnh cô thôn
nữ duyên dáng đầy sứcsống
Trang 14Nghệ thuật Nghệ thuật:
- Thể thơ lục bát phácách, gợi nhiều hơn tả,câu hỏi, lời đáp, sosánh…
Nội dung Nội dung:
-Tình yêu, lòng tự hào
về quê hương đất nước
và con người
Ý nghĩa- bài học
Ngợi ca, bồi đắp thêmcho con người tìnhyêu, lòng tự hào vềquê hương đất nước
Bước 2: Luyện tập
- Mục đích: Hs vận dụng kiến thức đã
học để giải quyết các bài tập trong sgk
- Phương pháp: làm việc cá nhân, trình
bày 1 phút, đọc diễn cảm, ngâm, hát
- Thời gian: 5 phút
- Cách thức tiến hành: Giải quyết các
bài tập trong sách giáo khoa
Gồm 2 phần thi:
1 Đọc diễn cảm 1 bài ca dao, dân ca vềtình cảm gia đình, về tình yêu quêhương đất nước mà em đã được họchoặc sưu tầm
Trang 15( Giáo viên cho HS bầu ban giám khảo,
chấm điểm khuyến khích học sinh)
- Thời gian: Giao cho HS về nhà hoàn
thành (thời gian trình bày sản phẩm: tiết
74- Chương trình Ngữ văn địa phương)
2 Ngâm bài ca dao hoặc hát một bàihát được phổ nhạc từ những bài ca dao
mà em yêu thích
3 Sưu tầm ca dao, dân ca viết về địaphương em Viết cảm nhận của em về
ca dao, dân ca
Em hãy chỉ ra những điểm giống nhau
giữa 2 bài ca dao
* Điểm giống nhau:
- Thể loại: Ca dao, dân ca
- PTBĐ: Biểu cảm
- Nghệ thuật: - Thể thơ lục bát phá
cách, gợi nhiều hơn tả, câu hỏi, lời đáp,
so sánh…
- Nội dung: Ngợi ca, bồi đắp thêm cho
con người tình cảm gia đình tình yêu,
lòng tự hào về quê hương đất nước
- Nêu những bài học về nhận thức
GV nhấn mạnh:
- Cả hai văn bản đều thể hiện rất rõ
đặc trưng của ca dao dân ca: thuộc loại
trữ tình, phản ánh tâm tư tình cảm, thế
giới tâm hồn của con người
- Cả 2 văn bản đều nêu ra những bài
học về nhận thức :bồi đắp thêm cho
con người tình cảm gia đình tình yêu,
lòng tự hào về quê hương đất nước
III Tổng kết chủ đề
- Thể loại: Ca dao, dân ca
- PTBĐ: Biểu cảm
- Nghệ thuật: - Thể thơ lục bát phá cách,gợi nhiều hơn tả, câu hỏi, lời đáp, sosánh, lời thơ ngọt ngào
- Những bài học về nhận thức :bồi đắpthêm cho con người tình cảm gia đìnhtình yêu, lòng tự hào về quê hương đấtnước
* Củng cố: nhắc lại đặc điểm ca dao, dân ca.