Giáo án hóa 9- tuần 16

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi. Kĩ thuật hỏi và trả lời.. Điều đó có nghĩa là có những yếu tố của môi trường làm ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL... Vậy ta chuyển sang phần 2 đ[r]

Ngày soạn: 29/11/2019

Ngày giảng: 02/12/2019

Tiết 27

SỰ ĂN MÒN KIM LOẠI

VÀ BẢO VỆ KIM LOẠI KHÔNG BỊ ĂN MÒN I.Mục tiêu:

1.Kiến thức: HS biết được:

- Khái niệm về sự ăn mòn kim loại và một số yếu tố ảnh hưởng đến sự ăn mòn kim loại

- Cách bảo vệ kim laọi không bị ăn mòn

2 Kỹ năng:

- Quan sát một số thí nghiệm và rút ra nhận xét về một số yếu tố ảnh hưởng đến sự

ăn mòn kim loại

- Nhận biết được hiện tượng ăn mòn kim loại trong thực tế

- Vận dụng kiến thức để bảo vệ một số đồ vật bằng kim koại trong gia đình

3.Tư duy

- Rèn khả năng quan sát , diễn đạt chính xác , rõ ràng ý tưởng của bản thân và hiểu được ý tưởng của người khác

- Rèn khả năng tư duy linh hoạt độc lập , sáng tạo

- Rèn khả năng khái quát hóa , trừu tượng

4 Thái độ:

- Có ý thức bảo vệ đồ dùng bằng kim loại ở gia đình và của trường, lớp hạn chế bị

ăn mòn

- Giáo dục đạo đức: Học sinh biết được nguyên nhân phá hủy các đồ vật, công

trình xây

dựng bằng kim loại từ đó có trách nhiệm tuyên truyền, hợp tác dùng cộng đồng bảo vệ các đồ vật, công trình bằng kim loại

5.Định hướng phát triển năng lực

*Năng lực chung: năng lực giao tiếp, năng lực tự học, năng lực hợp tác

*Năng lực riêng: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thực hành hóa học

II Chuẩn bị :

Chuẩn bị theo nhóm HS:

- Một đinh sắt gỉ, miếng sắt bị gỉ hoặc con dao bị gỉ

- Làm thí nghiệm theo dõi tại phòng thí nghiệm như SGK:

+ Đinh sắt trong không khí khô

+ Đinh sắt ngâm trong cốc nước cất ( có lớp dầu nhờn ở trên)

+ Đinh sắt ngâm trong nước có tiếp xúc với không khí

+ Đinh sắt ngâm trong dung dịch muối ăn.

Quan sát và theo dõi tí nghiệm trong một tuần

III Phương pháp:

- Phương pháp chủ đạo trong bài là thảo luận nhóm, quan sát thí nghiệm trực quan

và thảo luận phát hiện kiến thức

- Bên cạnh đó còn sử dụng phụ trợ phương pháp đàm thoại gợi mở

IV Tiến trình bài dạy:

1 ổn định tổ chức: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ: (5’)

- HS 1: Thế nào là gang? Tính chất của gang? Nguyên liệu và nguyên tắc sản xuất gang?

- HS 2: Thế nào là thép? Tính chất của thép? Nguyên liệu và nguyên tắc sản xuất thép?

3 Nội dung bài mới:

* Mở bài: GV mở bài như SGK.

Hoạt động 1: Thế nào là sự ăn mòn Kim loại?

- Mục tiêu: HS nắm được khái niệm sự ăn mòn KL và nêu được các tác nhân gây

ăn mòn KL trong tự nhiên

- Hình thức tổ chức: Hoạt động cả lớp.Hoạt động cá nhân.

- Phương pháp dạy học: Thuyết trình - đàm thoại - trực quan Phương pháp

phát hiện và giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi Kĩ thuật hỏi và trả lời.

- Thời gian: 15 phút

* GV đưa ra các yêu cầu lên bảng:

- Quan sát mẫu vật, tranh ảnh: vỏ tàu bị gỉ,

miếng sắt hay con dao bị gỉ, dùng tay bẻ miếng

sắt bị gỉ, chú ý tìm hiểu và nêu:

- Sự thay đổi về ánh kim, tính dẻo của các đồ

dùng bị gỉ so với lúc đầu

- Giải thích nguyên nhân mà những đồ dùng đó

bị gỉ?

- Sự phá huỷ đó dẫn đến hậu quả gì?

=> Yêu cầu các HS tiến hành thảo luận nhóm

- Tiến hành thảo luận nhóm, quan sát và thử

tính chất của mẫu vật, tham khảo thông tin

trong SGK, tìm phương án trả lời các câu hỏi

của GV.

I/ Thế nào là sự ăn mòn Kim loại?

Sau khi HS thảo luận xong (trong 2 phút), GV

gọi các nhóm báo cáo KQ theo thứ tự như sau:

- Nhóm 1: sự thay đổi về tính chất của KL khi

đã bị gỉ?

- Nhóm 2: nhận xét

- Nhóm 1,2: Gỉ sắt màu nâu, không có ánh

kim, giòn, xốp, dễ bị bẻ gãy, không còn tính

chất của KL.

- Nhóm 3: Giải thích nguyên nhân

- Nhóm 4: nhận xét

- Nhóm 3,4: Nguyên nhân là do sắt tác dụng

với các chất trong môi trường (oxi ; muối ;

axit )

- Nhóm 5: hậu quả của việc KL bị gỉ?

- Nhóm 6: nhận xét

- Nhóm 5,6: Kim loại bị gỉ dẫn đến phá huỷ

KL, đồ dùng bằng KL bị hỏng.

* Từ đó, hãy tổng hợp lại thành khái niệm về

sự ăn mòn KL? ( Phần này GV chỉ cần gọi một

cá nhân HS , và một HS khác nhắc lại, nếu

muốn) => Tổng hợp thành khái niệm về sự ăn

mòn KL.

* Sự ăn mòn KL : là sự phá huỷ KL hay hợp kim do tác dụng hoá học của môi trường

* Chuyển ý: Trong thực tế ta đã thấy, cùng một loại dụng cụ làm từ cùng một kim

loại (VD : dao sắt), khi ta để ở nơi này thì bị gỉ nhanh hơn, để ở nơi khác thì lại lâu

bị gỉ hơn, hay sau những lần sử dụng khác nhau thì sự han gỉ diễn ra lại nhanh chậm khác nhau Điều đó có nghĩa là có những yếu tố của môi trường làm ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL

Vậy ta chuyển sang phần 2 để tìm hiểu yếu tố nào làm ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL và ảnh hưởng như thế nào

Hoạt động 2: Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL?

- Mục tiêu: HS nêu được những yếu tố ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL là thành

phần hoá học của MT và nhiệt độ của môi trường mà nó tiếp xúc, đó là cơ sở khoa học để có thể đề ra những biện pháp ngăn chặn sự ăn mòn KL

- Hình thức tổ chức: Hoạt động cả lớp.Hoạt động cá nhân.

- Phương pháp dạy học: Thuyết trình - đàm thoại - trực quan Phương pháp

phát hiện và giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi Kĩ thuật hỏi và trả lời.

- Thời gian: 15 phút

* GV treo tranh mô tả thí nghiệm trong

SGK

- Các nhóm quan sát kết quả TN, thảo luận,

báo cáo KQ đó vào bảng nhóm.

+ Mục đích của việc cho CaO vào đáy ống

nghiệm thứ nhất?

+ Cho CaO vào đáy ống nghiệm để hút ẩm,

nhằm mục đích tạo môi trường không khí

khô, không có hơi nước.

+ Mục đích của việc cho một lớp dầu ăn vào

ống nghiệm thứ 4?

+ Cho dầu ăn vào ống nghiệm đựng nước,

dầu ăn không tan, nổi lên trên bề mặt, ngăn

không cho không khí tiếp xúc với nước,

nhằm mục đích tạo môi trường nước không

có không khí

+ Sự khác biệt về thành phần môi trường

trong ống 2 và 3 so với ống 1 và 4?

+ Trong ống 2 và 3 là môi trường nước có

không khí, còn ống 1 là có không khí mà

không có nước, ống 4 là có nước mà không

có không khí

* Yêu cầu các nhóm báo cáo ngắn gọn kết

quả thí nghiệm đã chuẩn bị từ trước vào

bảng nhóm

- Các nhóm quan sát kết quả TN, thảo luận,

báo cáo KQ đó vào bảng nhóm.

* Yêu cầu các nhóm lên gắn bảng nhóm lên

II/ Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự ăn mòn KL

* Điều kiện cần để KL có thể bị

ăn mòn: môi trường tiếp xúc phải có đủ nước và không khí

bảng chính.

- Các nhóm cùng gắn bảng nhóm lên bảng

chính.

* GV giới thiệu thí nghiệm đã chuẩn bị của

mình Yêu cầu 1 HS nhận xét KQ thí

nghiệm, GV ghi lên phần hiện tượng của

tranh

* Yêu cầu các nhóm theo dõi kết quả của

nhóm mình, so sánh với kết quả của GV, gọi

1 HS nhận xét sự so sánh đó

- So sánh kết quả thí nghiệm của mình với

KQ của GV.

* Yêu cầu các nhóm thảo luận để tìm ra điều

kiện cần để KL có thể bị ăn mòn? (thảo luận

trong 1 phút)

- Thảo luận nhóm tìm ra điều kiện cần để

KL có thể bị ăn mòn là phải có đủ nước và

không khí

- Y/c các nhóm cử đại diện lên ghi nhanh

trên bảng nhóm

- Cử đại diện ghi nhanh vào bảng nhóm

(đang treo trên bảng chính)

- GV phân tích: ống nghiệm 1: có không khí

mà không có nước, ống nghiệm 4: có nước

mà không có không khí -> đinh sắt đều

không bị ăn mòn ống nghiệm 2 và 3: nước

có tiếp xúc với không khí -> đinh sắt đều bị

gỉ

=> Điều kiện cần để KL bị ăn mòn là phải

có đủ cả nước và không khí

=> Yêu cầu 1 HS nhận xét KQ của các

nhóm đã chính xác chưa?

- Đại diện 1 HS so sánh, nhận xét KQ thảo

luận của các nhóm đã thể hiện trên bảng

nhóm.

* KL có bị ăn mòn hay không, tốc độ ăn mòn nhanh hay chậm

là phụ thuộc vào thành phần của môi trường mà nó tiếp xúc

* Nhiệt độ cao sẽ làm cho tốc độ

ăn mòn KL tăng lên

* GV: trong các ống nghiệm 2 và 3, ống nghiệm số 3 đinh sắt bị ăn mòn nhanh hơn, chứng tỏ là trong môi trường có muối, KL

sẽ bị ăn mòn nhanh hơn

+ Ngoài ra, em hãy nêu thêm môi trường khác mà KL cũng bị ăn mòn nhanh hơn nước cất?

(VD: môi trường axit )

- Nêu thêm VD về ảnh hưởng của thành phần MT lên sự ăn mòn KL: VD môi trường axit (dao cắt quả chanh xong bị han nhanh hơn nếu không rửa sạch lau khô)

+ Hãy kết luận về sự ảnh hưởng của thành phần môi trường lên sự ăn mòn KL?

=> Kết luận về ảnh hưởng của thành phần

MT lên sự ăn mòn KL.

* GV giải thích thêm: bản chất của sự ăn mòn KL là ăn mòn hoá học hoặc ăn mòn điện hoá Trường hợp thành phần môi trường có thêm muối hoặc một số chất khác, tuy bản thân chất đó không tác dụng với KL nhưng nó sẽ tạo ra môi trường điện hoá thúc đẩy quá trình ăn mòn KL diễn ra nhanh hơn Điều này, HS sẽ được học sâu hơn trong chương trình hoá học THPT

+ Bằng hiểu biết thực tế, em hãy nhận xét:

đồ dùng bằng KL để ở nơi có nhiệt độ cao,so với nơi có nhiệt độ thấp, có bị ăn mòn nhanh hơn không? Hãy lấy ví dụ?

- Nhận xét thông qua thực tế: đồ dùng KL

để ở nơi có nhiệt độ cao sẽ bị ăn mòn nhanh hơn ở nơi nhiệt độ thấp (VD: thanh sắt làm ghi lò than )

+ Hãy kết luận về ảnh hưởng của nhiệt độ lên sự ăn mòn KL?

- Đưa ra KL về ảnh hưởng của nhiệt độ lên

sự ăn mòn KL ( ảnh hưởng đến tốc độ ăn

mòn)

Giáo dục đạo đức:

? Em hãy đề xuất biện pháp hạn chế sự

BĐKH gây lên ăn mòn hóa học đó?

- Trồng cây, xử lý khí thải

? Trách nhiệm của bản thân?

-Tuyên truyền…, hợp tác…

* Từ hiểu biết về các tác nhân gây ăn mòn KL và những yếu tố ảnh hưởng đến tốc

độ ăn mòn KL, ta có thể tự đề ra các biện pháp chống ăn mòn các đồ dùng bằng

KL Để thực hiện điều này, ta chuyển sang phần 3:

Hoạt động 3: Làm thế nào để bảo vệ các đồ vật bằng KL

không bị ăn mòn? (5’)

- Mục tiêu: HS có thể dựa vào các hiểu biết về sự ăn mòn KL, điều kiện xảy ra và

các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ ăn mòn KL mà tự đề ra những biện pháp cụ thể để bảo vệ đồ vật bằng KL không bị ăn mòn

- Hình thức tổ chức: Hoạt động cả lớp.Hoạt động cá nhân.

- Phương pháp dạy học: Thuyết trình - đàm thoại - trực quan Phương pháp

phát hiện và giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi Kĩ thuật hỏi và trả lời.

- Thời gian: 15 phút

* GV yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời câu

hỏi:

+ Từ nội dung 1 và 2 và trong thực tế đời

sống, hãy nêu biện pháp bảo vệ KL khỏi bị

ăn mòn mà em biết? Giải thích cơ sở khoa

học của các BP đó ?

- HS theo dõi yêu cầu của GV và tiến hành

trao đổi nhóm:

( Thảo luận trong 2 phút)

+ Có những biện pháp nào có thể áp dụng để

bảo vệ KL không bị ăn mòn? (Nhóm 1)

Nhóm 1: có 2 biện pháp là: ngăn không cho

KL tiếp xúc với môi trường; và chế tạo hợp

1 Ngăn không cho KL tiếp xúc với môi trường (vì ăn mòn

KL xảy ra do tác dụng của KL với các chất trong MT):

- Phủ lên bề mặt KL một lớp bảo vệ: sơn, mạ, bôi dầu mỡ

- Để đồ vật nơi khô ráo, lau chùi và tra dầu mỡ thường xuyên, rửa sạch, lau khô sau khi sử dụng

kim không hoặc ít bị ăn mòn.

+ Cơ sở khoa học của biện pháp ngăn không

cho KL tiếp xúc với môi trường? (Nhóm 2)

Nhóm 2: vì KL bị ăn mòn là do tác dụng với

các chất trong môi trường, nên tránh tiếp

xúc với MT tức là tránh tiếp xúc với các

chất phản ứng.

+ Sơn và mạ có gì khác nhau? (Nhóm 3)

Nhóm 3: Sơn là phủ một loại hoá chất đã

qua chế tạo đặc biệt có tác dụng ngăn cản

sự tiếp xúc của KL với MT.

Còn mạ là phủ lên bề mặt KL này một lớp

KL khác là loại không hoặc ít bị ăn mòn.

+ nêu ví dụ 1 số đồ dùng bằng KL được sơn,

mạ, tráng men, bôi dầu mỡ? (Nhóm 4)

Nhóm 4: khung cửa bằng sắt ; bát sắt tráng

men ; ổ đĩa bi xe đạp, xe máy được bôi dầu

mỡ

+ Bản thân mỗi chúng ta có thể làm gì để

bảo quản đồ dùng KL ở gia đình được bền

hơn? (Nhóm 5)

Nhóm 5: để đồ vật nơi khô ráo, lau chùi

thường xuyên, rửa sạch dụng cụ sau khi sử

dụng, tra dầu mỡ thường xuyên.

+ Nêu ví dụ về chế tạo hợp kim ít bị ăn

mòn? ( Nhóm 6) Nhóm 6: Hợp kim ít bị ăn

mòn: thép không gỉ (inox)

Giáo dục đạo đức:

? Em làm thế nào để hạn chế các đồ dùng

của bản thân và gia đình bị ăn mòn ?

? Trách nhiệm của em ?

2 Chế tạo hợp kim ít bị ăn mòn

VD: thép không gỉ(inox)

4 Củng cố: (3’)

1) GV đặt câu hỏi: Qua bài học này, em thu nhận được những nội dung KT nào? 2) GV treo bảng phụ BT sau:

Hiện nay trên thị trường có nhiều loại tôn như: tôn lạnh, tôn màu, tôn giả ngói Tuy nhiên chúng đều được làm từ sắt

Theo bạn, tại sao những tấm tôn này lại lâu bị gỉ ?

3) GV phát phiếu học tập cho các nhóm, BT trắc nghiệm:

Hãy khoanh tròn vào đầu câu trả lời em lựa chọn:

Câu 1: Sự ăn mòn kim loại là:

Câu 2: Con dao làm bằng thép không bị gỉ nếu:

A Là sự phá huỷ KL hay hợp kim do tác

dụng hoá học của MT

B Là sự cũ dần của KL hay hợp kim

C Là sự giảm khối lượng của KL hay hợp kim

D Là làm cho KL hay hợp kim không

phản ứng với axit

A Sau khi dùng, rửa sạch, lau khô

B Cắt chanh rồi không rửa

C Ngâm trong nước tự nhiên hoặc nước máy lâu ngày

D Ngâm trong nước muối một thời gian

* GV yêu cầu các nhóm thảo luận làm bài trong 1 phút, sau đó trao đổi chéo cho nhau GV treo bảng phụ có KQ đúng và thang điểm (mỗi câu 2 điểm) Các nhóm chấm chéo cho nhau và báo cáo điểm của nhóm bạn GV tuyên dương nhóm có điểm cao nhất

* Đáp án: Câu 1: B ; Câu 2: A ; Câu 3: A

5 Dặn dò

- Y/c HS làm BT 1, 2, 3, 4 (SGK)

- Đọc phần " Em có biết"

- Ôn lại kiến thức trong chương chuẩn bị cho bài luyện tập chương 2

V.Rút kinh nghiệm:

Ngày giảng: 04/12/2019

Tiết: 28

LUYỆN TẬP CHƯƠNG 2 KIM LOẠI

I Mục tiêu:

1 Kiến thức: HS ôn tập hệ thống lại:

- Dãy hoạt động hoá học của KL

- Tính chất hoá học của KL nói chung

- Tính chất giống và khác nhau giữa nhôm và sắt

- Thành phần, tính chất và sản xuất gang, thép

- Sản xuất nhôm bằng phương pháp điện phân nóng chảy

- Sự ăn mòn KL và bịên pháp bảo vệ KL khỏi bị ăn mòn

2 Kỹ năng

- Biết hệ thống hoá KT, rút ra những KT cơ bản của chương

- Biết so sánh để rút ra tính chất giống và khác nhau giữa nhôm và sắt

- Biết vận dụng ý nghĩa dãy hoạt động hoá học của KL để viết các PTPƯ và xét các PTHH có xảy ra hay không Giải thích hiện tượng xảy ra trong thực tế

- Vận dụng để giải các bài toán hoá học có liên quan

3.Tư duy

- Rèn khả năng quan sát , diễn đạt chính xác , rõ ràng ý tưởng của bản thân và hiểu được ý tưởng của người khác

- Rèn khả năng tư duy linh hoạt độc lập , sáng tạo

- Rèn khả năng khái quát hóa , trừu tượng

4.Thái độ

- Giáo dục thái độ yêu thích môn học

5.Định hướng phát triển năng lực

*Năng lực chung: năng lực giao tiếp, năng lực tự học, năng lực hợp tác

*Năng lực riêng: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thực hành hóa học

II Chuẩn bị :

1.Giáo viên

- Bảng phụ: Tính chất hoá học khác nhau giữa nhôm và sắt

Hợp kim của sắt: thành phần, tính chất và sản xuất gang, thép

2.Học sinh

- Chuẩn bị trước nội dung bài học

III Phương pháp:

- Phương pháp chủ đạo sử dụng trong bài là đàm thoại, vấn đáp gợi mở, thảo luận nhóm làm bài tập tổng hợp KT và rèn luyện kỹ năng

IV.Tiến trình bài giảng:

1 ổn định tổ chức: (1’)

2 Kiểm tra bài cũ:

- Có thể không KT, sẽ lồng ghép trong quá trình luyện tập

3 Nội dung bài mới:

- Sau khi giới thiệu bài luyện tập, GV yêu cầu HS gấp SGK lại và đem vở bài tập ra

Hoạt động 1: Tính chất hoá học của kim loại

- Mục tiêu: HS nhớ lại và vận dụng tính chất hoá học của KL, dãy hoạt động hoá

học của KL để xét khả năng phản ứng của các chất và viết PTHH minh hoạ

- Hình thức tổ chức: Hoạt động cả lớp.Hoạt động cá nhân.

- Phương pháp dạy học: Thuyết trình - đàm thoại - trực quan Phương pháp

phát hiện và giải quyết vấn đề

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi Kĩ thuật hỏi và trả lời.

- Thời gian: 15 phút

+ Hãy liệt kê các nguyên tố KL trong dãy

hoạt động hoá học của KL theo chiều giảm

dần độ hoạt động hóa học của các KL

* Dãy hoạt động hoá học của KL:

K , Na , Mg , Al , Zn , Fe , Pb , (H) , Cu , Ag

, Au.

( Khả năng hoạt động hoá học giảm dần từ

trái sang phải).

+ Nêu ý nghĩa của dãy?

* ý nghĩa của dãy:

+ KL đứng trước hoạt động hoá học mạnh

hơn KL đứng sau.

+ KL đứng trước H trong dãy có thể đẩy

được H 2 ra khỏi dd axit KL đứng sau H

trong dãy không tác dụng với HCl và dd

H 2 SO 4 loãng.

+ Kl đứng trước ( Trừ Na và K ) có thể

đẩy được KL đứng sau nó ra khỏi dd muối

để tạo thành muối mới và KL mới.

+ KL đứng trước Mg ( Na , K ) có thể tác

* Dãy hoạt động hoá học của KL:

K , Na , Mg , Al , Zn , Fe , Pb , (H) , Cu , Ag , Au

* ý nghĩa của dãy: