- Nêu được ảnh hưởng của môi trường đến tính trạng số lượng và mức phản ứng của chúng để ứng dụng trong nâng cao năng suất vật nuôi, cây trồng.. 2.Kỹ năng:.[r]
Trang 1Ngày soạn: 19 /11/ 2017 Tiết 27
Ngày giảng: / 11/2017
Bài 25 : THƯỜNG BIẾN
A.Mục tiêu: Sau khi học xong bài này hs đạt được các mục tiêu sau:
1.Kiến thức:
- Giúp hs định nghĩa được khái niệm thường biến
- Phân biệt sự khác nhau giữa thường biến và đột biến về phương diện: Khái niệm, khả năng di truyền và sự biểu hiện kiểu hình
- Trình bày được khái niệm mức phản ứng và ý nghĩa của nó trong chăn nuôi và trồng trọt,
- Nêu được mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và kiểu hình, lấy được ví dụ
- Nêu được ảnh hưởng của môi trường đến tính trạng số lượng và mức phản ứng của chúng để ứng dụng trong nâng cao năng suất vật nuôi, cây trồng
2.Kỹ năng:
- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích kênh hình, hoạt động nhóm
3.Giáo dục:
- Giáo dục cho hs ý thức tìm hiểu khoa học, giải thích hiện tượng tự nhiên
4 Năng lực cần đạt
- Phát triển năng lực tự học, năng lực hợp tác Năng lực phân tích nhận biết sự sai khác của các sinh vật trong các điều kiện môi trường khác nhau
B Chuẩn bị:
1 GV: Tranh thường biến
2 HS: Phiếu học tập: Tìm hiểu sự biến đổi kiểu hình.Mẫu vật cây rau mũi mác sống ở các môi trường khác nhau
C Phương pháp giảng dạy:
- Sử dụng phương pháp thực hành, trực quan, đàm thoại và hoạt động nhóm
D Tiến trình lên lớp:
I Ổn định tổ chức: ( 1 phút)
II Kiểm tra bài cũ: ( 3 phút)
Câu1: HSK
1 Thể đa bội là gì ? lấy VD ? Nguyên nhân
và cơ chế hình thành thể đa bội ?
-Khái niệm: 4đ
- Ví dụ: 2đ
- Cơ chế: 4đ
III Bài mới :
1 Đặt vấn đề: ( 1 phút)
Trang 2Chúng ta đã biết kiểu gen qui định tính trạng Trong thực tế người ta gặp hiện tượng 1 kiểu gen cho nhiều kiểu hình khác nhau khi sống trong nhiều điều kiện khác nhau
2.Các hoạt động:
HĐ 1 : Tìm hiểu sự biến đổi kiểu hình do tác động của môi trường ( 20 phút)
Mục tiêu: HS trình bày được thường biến là gì, đặc điểm của thường biến, phân biệt được thường biến với đột biến
- Hình thức tổ chức: Hoạt động nhóm
-Phương pháp dạy học: trực quan, đàm thoại, dạy học nhóm
-Kỹ thuật dạy học được sử dụng: kỹ thuật đặt câu hỏi, kỹ thuật chia nhóm,
Tiến trình
Hoạt động của thầy và trò
Gv Chúng ta biết kiểu gen quy định tính trạng Thực
tế người ta gặp hiện tượng 1 kiếu gen cho nhiều kiểu
hình khác nhau khi sống ở các điều kiện môi trường
khác nhau
- Gv Chiếu H 25 sgk, yêu cầu hs tìm hiểu các ví dụ
hoàn thành phiếu học tập
Hs Thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập
GV Gọi đại diện các nhóm lên hoàn thành phiếu
Hs Đại diện nhóm báo cáo
Gv Chốt lại đáp án đúng
Đối tượng
quan sát
ĐK môi trường Mô tả kiểu hình tương
ứng.
H25: Lá
cây mác - Mọc trongnước
-Trên mặt nước
-Trong không khí
- Lá hình dải tránh sống ngầm.
- Phiến rộng nổi trên mặt nước
-Hình mũi mác nhỏ, ngắn
Tránh tác động của gió VD1: Cây
rau dừa
nước
- Mọc trên bờ
- Mọc ven bờ
- Mọc trên mặt nước
- Thân: đk nhỏ, chắc, lá nhỏ.
- Thân và lá lớn hơn(mtbờ)
- Thân có đk lớn, mỗi đốt
1 phần rễ phao
VD2:
Luống xu
hào
Trồng đúng qui trình
-Trồng không đúng qui trình
- Củ to, đều
- Củ nhỏ, không đều
Nội dung kiến thức
I Sự biến đổi kiểu hình do tác động của môi trường.
Trang 3GV: -Lá cây rau mác mọc trong môi trường nước có
hình : dài, mảnh do được nước nâng đỡ và tránh tác
động của sóng
-Lá cây rau mác mọc trên mặt nước : bề mặt phiến lá
rộng giúp lá dễ nổi, tăng diện tích tiếp xúc với ánh sáng
- Lá cây rau mác mọc trong không khí : có hình mũi
mác nhỏ và ngắn do không được nước nâng đỡ và tránh
tác động của gió
- ở phần: Lá cây mác: ? nhận xét kiểu gen của cây rau
mác mọc trong 2 môi trường?
HS: kiểu gen giống nhau
? Tại sao lá cây mác có sự biến đổi kiểu hình?
Hs Sự biến đổi kiểu hình dễ thích nghi với điều kiện
sống
Ba đoạn thân của cây rau dừa nước có cùng kiểu gen
không ? Tại sao có sự khác nhau đó ?
- Cùng kiểu gen , do điều kiện môi trường ( độ ẩm )
- Gv Cho hs thảo luận:
? Sự biến đổi kiểu hình của cùng một kiểu gen phụ
thuộc vào những yếu tố nào ? Trong các yếu tố đó, yếu
tố nào được xem như không biến đổi ?
- Phụ thuộc vào cả kiểu gen và môi trường Trong các
yếu tố đó , yếu tố kiểu gen coi như không đổi
? Thường biến là gì ?
HS:Trả lời
GV: Ghi kết luận
? Các củ su hào ở luống được bón phân, tưới nước và
phòng trừ sâu bệnh đúng quy trình kĩ thuật thì có củ to
hơn so với luống không đúng quy trình kĩ thuật , điều
đó nói lên điều gì ?
- Tính đồng loạt theo một hướng, ứng với điều kiện
môi trường
? Thường biến có đặc điểm và vai trò gì ?
- Biến đổi đồng loạt theo một hướng xác định, tương
ứng với diều kiện ngoại cảnh, không di truyền được
- Vai trò : Giúp SV thích nghi được sự thay đổi nhất
thời hoặc theo chu kì của điều kiện sống, có ý nghĩa
gián tiếp đói với quá trình tiến hoá
? Phân biệt thường biến với đột biến ?
Đ/n :Là những biến đổi
trong vật chất di truyền: ở Là những biến đổi ở kiểuhìnhd của cùng một kiểu
- Thường biến: Là những biến đổi kiểu hình phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng trực tiếp của môi trường
- Đặc điểm : Biến đổi đồng loạt theo một hướng xác định, tương ứng với diều kiện ngoại cảnh, không di truyền được
Trang 4cấp độ phân tử là biến đổi
AND, ở cấp độ TB là biến
đổi NST
gen, phát sinh trong quá trình phát triển cá thể dưới ảnh hưởng của môi trường
- Nguyên nhân:
+ Bên ngoài: ảnh hưởng
của các tác nhân lí vật lý,
hoá học
+Bên trong: Rối loạn quá
trình sinh lí sinh hoá trong
nội bào.
- ảnh hưởng trực tiếp của điều kiện sống thông qua trao đổi chất
Tính chất: Riêng lẻ,
không xác định , di truyền
được đa số có hại , một số
trung tính, số ít có lợi.
Đồng loạt, xác định, tương ứng với ngoại cảnh, không
di truyền được, có lợi
Vai trò:Là nguyên liệu
của quá trình tiến hoá và
chọn giống
Giúp SV thích nghi được sự thay đổi nhất thời hoặc theo chu kì của điều kiện sống, có
ý nghĩa gián tiếp đói với quá trình tiến hoá.
HĐ 2 : Tìm hiểu mối quan hệ kiểu gen, môi trường và kiểu hình.( 11 phút )
Mục tiêu: HS nắm được sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 kiểu gen phụ thuộc vào kiểu gen và môi trường
- Hình thức tổ chức: Hoạt động nhóm
-Phương pháp dạy học: Đàm thoại, dạy học nhóm
-Kỹ thuật dạy học được sử dụng: kỹ thuật đọc tích cực
Tiến trình
Gv Yêu cầu hs nghiên cứu thông tin sgk thảo luận:
? Sự biểu hiện ra kiểu hình của 1 gen phụ thuộc những
yếu tố nào?
HS: do tương tác giữa kiểu gen với môi trường
? Nhận xét mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường và
kiểu hình? Hãy cho sơ đồ mối quan hệ đó ?
HS :- Kiểu hình là kết quả tương tác giữa kiểu gen và
môI trường
Kiểu gen môi trường kiểu hình
? Vậy bố mẹ có truyền cho con những tính trạng( kiểu
hình ) không ? mà các gen đó phản ứng như thế nào ?
- bố mẹ có truyền cho con những tính trạng( kiểu hình )
đã được hình thành sẵn mà truyền một kiểu gen quy
định cách phản ưng trước môi trường
? Điều kiện môi trường có vai trò gì trong sự biểu hiện
II Mối quan hệ kiểu gen, môi trường và kiểu hình.
- Kiểu hình là kết quả tương tác giữa kiểu gen và môi trường
- Bố mẹ có truyền cho con những tính trạng( kiểu hình )
đã được hình thành sẵn mà truyền một kiểu gen quy định cách phản ưng trước
Trang 5tính trạng màu sắc hạt gạo nếp cẩm và màu lông của
lợn ỉ Nam Định?
- Không ảnh hưởng các tính trạng này phụ thuộc vào
kiểu gen Tính trạng chất lượng
? Những tính trạng loại nào chịu ảnh hưởng của môi
trường? Tính trạng này được xác định như thế nào?
HS: +tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng của môi
trường
+ Thông qua cân, đong , đo , đếm
GV:Tính trạng số lượng thường chịu a/hưởng của môi
trường tợ nhiên hoặc điều kiện trồng trọt và chăn nuôi
nên biểu hiện rất khác nhau VD; sgk/73
- GVgọi đại diện nhóm phát biểu
? Tính dễ biến dị của tính trạng số lượng liên quan trực
tiếp đến năng suất vật nuôi và cây trồng ? ( có lợi và
tác hại gì trong sản xuất)
HS : đúng qui trình tăng năng suất; sai qui trình thì
năng suất giảm
môi trường
- Các tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu gen
- Các tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng của môi trường
Rút kinh nghiệm
HĐ 3: Tìm hiểu mức phản ứng ( 5 phút)
- Mục tiêu: HS nắm được mức phản ứng là gì ? cho VD về mức phản ứng ở cây trồng
- Hình thức tổ chức: Hoạt động nhóm
-Phương pháp dạy học: Đàm thoại, vận dụng kiến thức thực tế
-Kỹ thuật dạy học được sử dụng: kỹ thuật đọc tích cực
Tiến trình
GV: Vật nuôi và cây trồng dù chăm sóc rất tốt năng
suất không thay đổi Mức phản ứng
Khi môi trường thay đổi kiểu hình của sinh vật biến
đổi đó là thường biến, tuy nhiên sợ biến đổi kiểu hình
không phảI vô hạn mà chỉ đến một giới hạn nhất định :
vượt quá giới hạn này kiẻu hình SV không biến đổi
nữa hoặc SV sẽ cxhết vì không thích nghi được, Giới
hạn này người ta gọi là mức phản ứng
GV: đưa VD như sgk
- GV thông báo: Mức phản ứng đề cập đến giới hạn
thường biến của tính trạng số lượng
- GV y/c hs tìm hiểu ví dụ sgk
? Giới hạn năng suất của giống lúa DR2 do giống hay
do kĩ thuật trồng trọt quy định ?
III Mức phản ứng
Trang 6- Kiểu gen quy định
? Sự khác nhau giữa năng suất bình quân và năng suất
tối đa của giống DR2 do đâu ?
HS : do kĩ thuật chăm sóc, do kiểu gen qui định
? Tại sao trong điều kiện gieo trồng tốt nhất, giống
DR2 chỉ cho 8 tấn/ha/vụ ?
- Vì giới hạn năng suất do kiểu gen của giống đó quy
định
? Mức phản ứng là gì ?
HS: Suy nghĩ trả lời
GV: Khái niệm mức phản ứng được áp dụng cho cả 1
kiểu gen hoặc cho từng gen trong kiểu gen
GV: tiểu kết
? Có 2 loại tính trạng số lượng và tính trạng chất lượng
Trong 2 loại này loại nào có mức phản ứng rộng, loại
nào có mức phản ứng hẹp ?
tính trạng số lượng có mức phản ứng rộng và tính trạng
chất lượng có mức phản ứng hẹp
- HS tự rút ra kết luận
- Mức phản ứng là giới hạn thường biến của 1 gen trước môi trường khác nhau
- Mức phản ứng do kiểu gen qui định
do kĩ thuật trồng trọt quy định ( kĩ thuật chăm sóc )
Rút kinh nghiệm
IV Kiểm tra, đánh giá: (( 3 phút)
1.Hoàn thành bảng sau: So sánh thường biến và đột biến
2 Ông cha ta tổng kết: “ Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” Theo em tổng kết trên đúng hay sai Tại sao?
3 Người ta đã vận dụng những hiểu biết về ảnh hưởng của môi trường đối với tính trạng
số lượng , về mức phản ứng để nâng cao năng năng suất cây trồng như thế nào ?
- Các tính trạng số lượng trong trường hợp tạo điều kiện thuận lợi nhất để đạt kiểu hình tối đa nhằm tăng năng suất và hạn chế các điều kiện ảnh hưởng xấu, làm giảm năng suất
- Mức phản ứng để nâng cao năng năng suất cây trồng, vật nuôi theo 2 cách: áp dụng chăn nuôi trồng trọt thích hợp hoặc cải tạo, thay thế giống cũ bằng giống mới có tiềm năng năng suất cao hơn
V Dặn dò: ( 1 phút)
- Học bài theo câu hỏi sgk
- Làm bài tập câu hỏi 1, 3 vào vở bài tập và sưu tầm tranh, ảnh , mẫu vật về hiện tượng thường biến