ĐẠI CƯƠNG ANTHRANOID ppt _ DƯỢC LIỆU

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916. Slide dược liệu ppt dành cho sinh viên chuyên ngành dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn dược liệu bậc cao đẳng đại học chuyên ngành dược

DƯỢC LIỆU CHỨA ANTHRANOID

1

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược

hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”;

https://123doc.net/users/home/user_home.php?

use_id=7046916

2 Các tính chất căn bản của anthranoid

3 Nguyên tắc chiết xuất anthranoid từ

dược liệu

4 Các phương pháp định tính, định lượng

anthranoid trong dược liệu

5 Tác dụng sinh học – Công dụng của anthranoid

6 06 dược liệu chứa anthranoid chính

(Cassia, Đại hoàng, Lô hội …)

1 ĐỊNH NGHĨA

Anthranoid là những glycosid có phần aglycon là Δ’ của 9,10 diceton-anthracen

5 6

7

8

α

α α

α β

β

β β

9 10

Trong cấu trúc có 2 nhóm chức ceton

(thường là para).

Các nhóm chức ceton này có thể ở

dạng oxy hóa hay dạng khử

THUẬT NGỮ

nhóm 1,8 di-OH AQ : ở C3, C6 thường có nhóm thế

CH3, CH3O, CH2OH, CHO, COOH, OH

→ gọi chung là Oxy Methyl Anthraquinon

(OMA)

anthraquinon

anthron, anthranol

dihydroanthranol

AQ oxy hóa

AQ khử

dạng aglycon

anthraglycosid (AG)

anthraquinon (AQ)

dạng O-/C-glycosiddạng aglycon

ANTHRANOID

anthraquinon anthron anthranol dihydroanthranol

AQ

1 dạng oxy-hóa 3 dạng khử

anthraquinon anthron anthranol dihydroanthranol

glycosid glycosid glycosid glycosid

AG+ oseANTHRANOID

5 6

7

8

9 10

3 PHÂN LOẠI ANTHRAQUINON

O OR

OR

1 2 8

O

O

OH OH

O OH OH

O

màu vàng tươi, vàng cam, đỏ cam đến tía.

thường gặp / họ Rubiaceae; trong côn

acid ruberythric

O

O

OH OH

O

OH OH

OH OH

O OH

NHÓM NHUỘM MÀU TỔNG HỢP

(R = C2H4OH)

O OR OR

R

3.2 NHÓM NHUẬN TẨY

3

O

O OH OH

Me RO

H → Chrysophanol

HO → EmodinMeO → Physcion3.2 NHÓM NHUẬN TẨY

3.3 NHÓM DIMER

O OH OH

OH Me

O

OH OH

O OH O

COOH COOH

dehydro vài trường hợp là dianthraquinon.

dạng khử của (emodin + rhein)

O

O

OH OH

OH OH

OH OH

Me

Me

4 CÁC LOẠI GLYCOSID

O-glycosid

O OH OH

CH 2 OH

3

glucose

O OH OH

CH 2 O

3

O OH OH

Me O

ĐƯỜNG (OSES)

Phần ose trong AG thì đơn giản

- Loại ose hay gặp : Glc, Rha, Xyl

- Ít khi gặp 2 mạch đường (gắn vào 2

5.5 Phản ứng với Mg acetat / MeOH,

5.6 Phản ứng với Pyridin / MeOH (1 : 1) 5.7 SKLM (bản silica gel)

5.8 Quang phổ IR

5.9 Phổ UV của anthraquinon

5 TÍNH CHẤT – ĐỊNH TÍNH

(OMA)

glycosid : - khó tan / dmhcơ kém phân

cực

- không thăng hoa được

aglycon : - dễ tan / dung môi hữu cơ kém phân cực

- khó tan / acid

- thăng hoa được

cả 2 dạng : - dễ tan trong dd kiềm, ROH

- tan được / nước nóng, bền nhiệt

- kém tan / dd NaHSO3 (≠

naphthoquinon)

5.1 Lý tính chung (chủ yếu của các OMA)

chỉ có –OH α : chỉ tan / kiềm mạnh

có –OH β : tan được / kiềm yếu

có –COOH : tan được / kiềm rất yếu (bi)carbonat, ammoniac (Loãng)

5.2 Tính acid

-OH β(tính acid mạnh

hơn)

-OH α (tính acid yếu hơn)

O

O OH

tạp phân cực

RheinEmodin

5.3 Thử nghiệm vi thăng hoa

có thể làm trực tiếp với bột dược liệu chứa AQ

tự do

Rbột dược liệu

tinh thể AQ

5 TÍNH CHẤT – ĐỊNH TÍNH

(OMA)

- trên bản mỏng, lame

- trên mô thực vật .Thực hiện

5 TÍNH CHẤT – ĐỊNH TÍNH

(OMA)

Bột DL + acid + thủy phân

để nguội, lắc với benzen

lớp benzen

lắc với kiềm loãng

lớp kiềm lớp benzen lớp kiềm → đỏ, lớp benzen mất màu AQ

lớp kiềm → vàng, huỳnh quang lục

+H2O2 màu đỏdẫn chất khử

Trong

ống nghiệ

m

XÁC ĐỊNH ACID CHRYSOPHANICdịch AQ / benzen

Sơ bộ KL: có acid chrysophanic

(tính acid yếu, không tan / NH4OH)

1 8

4 6

8

β

α α

β - cơ chế : tạo chelat

5.6 Phản ứng với Pyridin / MeOH (1 : 1)

Δ’ oxy hóa → vàng camΔ’ khử → tím violet

→ phân biệt dạng oxy hóa // dạng khử

(làm thuốc thử hiện màu / SKLM)

5 TÍNH CHẤT – ĐỊNH TÍNH

(OMA)

orange

5.7 SKLM (bản silica gel)

Để khảo sát toàn bộ các anthranoid trong dược

liệu:

- chiết bằng MeOH, EtOH (hay ROH + H2O)

- lấy dịch chiết ROH chấm lên bản mỏng

Để khảo sát các aglycon mới sinh + có sẵn:

- chiết (+ th.phân + oxy hóa) với H2SO4 25% +

H2O2

- lắc với CHCl3, lấy dịch CHCl3 chấm lên bản

mỏng

Để khảo sát các aglycon tự do (có sẵn):

- chiết bằng MeOH, EtOH (hay ROH + H2O), cô

- lắc với CHCl3, lấy dịch CHCl3 chấm lên bản

mỏng

DUNG MÔI SKLM ANTHRANOID

Bz – EtOH – AcOH

SẮC KÝ ĐỒ ANTHRANOID TỪ CASSIA TORA

1,8 di-OH, 3-CH2OH1,8 di-OH, 3-COOH1,8,6 tri-OH, 3-COOH

Rf cao

Rf thấp

COOH > CH2OH >

CH3 tri-OH > di-OHtính phân cực :

băng này mạnh, khá đặc trưng

nhiều trường hợp : tạo doublet

- OH α → thường rất yếu, khó thấy

- C–O (carbinol) cho băng rõ rệt ở vùng 1100 cm− 1

anthraquinon

O O

1670 3400

O OH OH

O

1630 3400

Emodin

O

O OH OH

3400

O OH OH

CH 2 OH glucose

3400

435.9 Phổ UV của anthraquinon

hRf Hợp chất các cực đại hấp thu (EtOH, nm)

6 CHIẾT XUẤT ANTHRANOID6.1 Cơ sở lý luận

6.2 Chiết các dạng khử

6.3 Chiết dạng Oxy-hóa

6.4 Chiết glycosid (AG)

6.5 Chiết aglycon (AQ)

- AQ có sẵn trong dược liệu

- AQ mới sinh từ glycosid

glycosid aglycon

xuống ruột già

xuất hiệntác dụng

bị ruột nonhấp thu

không còntác dụng 6.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

- thực hiện trong khí quyển N2, CO2 lỏng

- tránh dùng dung môi ở nhiệt độ cao

- tránh để mẫu tiếp xúc lâu với silica gel

6.3 CHIẾT XUẤT DẠNG OXY HÓA

Có ý nghĩa thực tế hơn

Dạng Oxy hóa dễ chiết hơn dạng khử

Dạng AQ dễ chiết hơn dạng AG

nhưng tác dụng nhuận tẩy của AQ << AG

Tùy mục đích nghiên cứu mà chọn mục tiêu cụ thể

(AG hay AQ; dạng Oxy hóa hay dạng khử)

6.4 CHIẾT XUẤT GLYCOSID

- Chiết bằng 1 dung môi phân cực (ROH + H2O)

- Loại các tạp chất liên quan (đặc biệt là Tannin)

- Cô thu hồi dung môi

- Thu được AG thô toàn phần + ít tạp

AG tinh khiết

SKC

bã dược liệu

các AQ kém ph.cực

các AG phân cực(alizarin, purpurin)

6.5 CHIẾT XUẤT AGLYCON

a Dạng aglycon có sẵn / dược liệu

-chiết anthranoid với cồn,(hoặc dung môi kém phân cực)

- cô thu hồi cồn

- thêm nước, → tủa AQ thô

-để lắng, lọc, thu tủa AQ thô

(Nếu dm kém phân cực thì cô đến cắn- Tinh chế qua cột)

- tinh chế (SKC silica gel) để loại tạp phân cực

→ hỗn hợp các AQ khá sạch → SKC → các AQ pure

b Dạng AQ mới sinh từ AG

- Chiết AG bằng 1 dung môi phân cực

- Loại các tạp liên quan (đặc biệt là tannin)

- Thủy phân bằng acid (sulfuric 20%, acetic) nóng

- Tách riêng phần AQ bằng dm hcơ kém phân cực

- Tiếp tục tinh chế (acid – base; cột silica gel …)

- Cô dung môi, thu sản phẩm (AQ toàn phần)

- SKC → các AQ tinh khiết

6.5 CHIẾT XUẤT AGLYCON

7 PHÂN LẬP OMA

Dạng aglycon : kém phân cực hơn dạng

glycosid

→ dễ phân lập hơn dạng glycosid

Dạng monomer : dễ phân lập hơn dạng dimer

7.1 Phương pháp sắc ký cột

Cột hấp phụ (Silica gel, Nhôm oxyt) Dung môi khai triển :

- dạng AQ : dùng hệ dung môi kém phân cực

- dạng AG : dùng hệ dung môi phân cực hơn

Đại

hoàng

tạp phân cực

RheinEmodin

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA8.1 Phương pháp cân (Deals Kroeber)

8.2 Phương pháp so màu (Auterhoff)

8.1 Phương pháp cân (Deals Kroeber)

- Thủy phân AG bằng H2SO4 25% nóng

- Tách riêng AQ (có sẵn + mới sinh) bằng CHCl3

- Loại tạp (naphthoquinon ) với NaHSO3 thừa

- Loại NaHSO3 thừa bằng HCl loãng

- Bốc hơi dung môi CHCl3 đến cắn, sấy 60OC →

80OC

- Cân, tính hàm lượng %

Nguyên tắc

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA

8.2 Phương pháp so màu (Auterhoff)

Nguyên tắc

- Vừa thủy phân (với AcOH băng)

vừa chiết AQ (với Et2O) trực tiếp từ bột

- So sánh với đường cong chuẩn :

* istizin hay chrysophanol / (NaOH +

NH4OH)

* CoCl2 6H2O / H2O

- Suy ra hàm lượng AQ / mẫu

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA

Chú ý trong phương pháp so màu

(Auterhoff)

• Các dẫn chất khử → vàng / môi trường kiềm

(cản trở sự đo màu) → cần Oxy hóa (BM 20’),

để nguội rồi mới đo

8.4 Phương pháp tạo phức màu với Mg acetat

0,5% / MeOH, đo quang

- chiết AG bằng nước nóng + NaHCO3

- oxy hóa + thủy phân (= FeCl3 + HCl) nóng →

AQ

- chiết AQ tự do bằng Et2O

- cắn Et2O + Mg acetat 0,5% / MeOH → màu

- đo quang ở 515 nm (mẫu trắng = MeOH)

- → [anthranoid] / mẫu

(thường áp dụng / Đại hoàng, kết quả quy về

Rhein)

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA

8.6 Phương pháp HPLC

Tin cậy, thông dụng

Nguyên tắc : Trong cùng 1 điều kiện,

chuẩn (X) và (X/mẫu) → peak có cùng thời gian

lưu

[X] sẽ tỷ lệ thuận với S (diện tích peak)

biết nồng độ chuẩn, từ S đo được ở (X) và

(X/mẫu)

→ [X]% trong M

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA

Phương pháp HPLC

mẫu thử M (chứa X)

8.7 Phương pháp sinh vật

- Dựa trên tác động làm tăng nhu động ruột

→ làm tăng tốc độ bài xuất phân

- Thực hiện trên chuột / nhuyễn thể

- Làm song song với lô chứng, lô trắng

Lưu ý :

 Sự đáp ứng của chuột có thể rất khác nhau

(Sennosid / Phan tả diệp >> Aloin / Lô hội)

 Thực tế ít sử dụng

8 ĐỊNH LƯỢNG OMA

9 TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA OMA

9.1 Của nhóm 1,2 di-OH AQ

Chủ yếu : chất nhuộm màu Các chất thông

dụng :

alizarin *, purpurin *,

acid carminic, đỏ carmin

acid kermesic, acid laccaic A, B, C, D

acid ruberythric

một số : Kháng khối u (antitumor)

Damnacanthal, nor-damnacanthal trong Morinda

dạng AG (chủ yếu là các β-glucosid)

- không bị chuyển hóa tại ruột non

- tại ruột già : bị thủy phân → AQ (dạng

oxy-hóa)

- tiếp tục bị khử → anthron, anthranol (có hoạt tính)

- làm tăng nhu động cơ trơn → nhuận tẩy

dạng AQ : bị hấp thu ở ruột non → không nhuận tẩy

9.2 của nhóm 1,8 di-OH AQ

9 TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA OMA

AQ bị

hấp thu !

NHUẬN TẨY

AQ gâykích ứng !TÁC DỤNG DƯỢC LỰC CỦA OMA

O O

in!

9 TÁC DỤNG CỦA OMA Tăng nhu động ruột và co bóp cơ trơn ( bàng

quang, tử cung )

tác dụng chậm (uống : sau 6 – 10 h) : nhuận xổ

tẩy

phụ trợ điều trị sỏi thận (liều trung bình !)

bài tiết qua phân, nước tiểu, sữa, mồ hôi (nhuộm

màu)

tránh dùng lâu dài (lệ thuộc thuốc, giảm

Kali-huyết)

không dùng cho phụ nữ có thai, cho con bú

không dùng liều cao đối với người có sỏi (gan mật, niệu)

thận trọng : người già, trẻ nhỏ, bệnh trĩ

một số có tác dụng kháng nấm da (hắc lào), thông mật

một số có tác dụng điều hòa / kích thích miễn dịch (aK)

- Polygonaceae (chi Rheum, Rumex)

- Rhamnaceae (chi Rhamnus)

p 369 (Hà thủ ô), p 401 (Lô hội),

p 420 (Muồng trâu), p 470 (Thảo quyết

minh)

TÀI LiỆU THAM KHẢO CHÍNH