Những đổi mới giảng dạy văn học Pháp

ớ cuôì thế ký XX, trên thế giỏi, giảng dạy văn học trong nhà trường đà có một cuộc cách mạng thực sự khi không những nhấn mạnh bản chất hiện thực, mà còn chú trọng bàn chấỉ n[r]

Tạp chí Khoa học ĐHQGHN Ngoại ngữ 24 (2008) 112-119

Những đổi mới giảng dạy văn học Pháp

N guyễn Thị Bình*

Khoa Ngôn n g ữ và Văn hóa Pháp, Trường Dại học Ngoại ngữ, Dại học Q uôc gia H à N ộ i D irờng Phạm Văn Dông, Cđu Ciấỵ, H à N ộ i Việt N am

Nhận ngày 10 tháng 01 nãm 2008

Tóm ÚI ớ cuôì thế ký XX, trên thế giỏi, giảng dạy văn học trong nhà trường đà có một cuộc cách

mạng thực sự khi không những nhấn mạnh bản chất hiện thực, mà còn chú trọng bàn chấỉ ngòn

ngữ của tác phẩm văn học và đẽ cao vai trò trung tâm của nguời học đi từ hiểu tác phấm tien đến

cùng vỏi nhà văn sáng tạo tác phẩm Đài viỗ't giói thiệu nhừng thử nghíộm và áp dựng các phtrong

pháp Uòp cận thi pháp học phưcmg pháp dệy • học vàn bản văn học theo đặc đicm thỏ loại và loại

hình và phương pháp giao tiô'p trong khai thác vân bản văn học Pháp

1 Đ ặt v ấn d é

Tác p h ẫ m v ã n học k h ô n g chi m an g tính

hiện ỉh ự c m à còn m a n g lính kí h iệu , nó đ ư ợ c

đ ặ t tro n g m ôì q u a n h ệ Tác g iả - V ăn b ản -

N gư òi đọc Vãn b ản là sản p h ẵ m sá n g tạo

củ a n h à văn, là m ộ t h ệ th ô n g kí hiộu m ở, có

k h ã n ă n g n ễ n n h i ể i i lA p n g h ĩ a , n h i m g đ ó

chi là bư ó c đ ẩu tién cù a q u á trìn h trở th à n h

tác phẫm Văn b à n chi trò th à n h tác p h ẩm

v ăn học ỉh ô n g q u a q u á trình cụ th ế hóa văn

b ả n cùa n g u ò i đọc (1) T ừ đ â y , m ò rộ n g khái

niệm cúa h àn h đ ộ n g đọc, n ó k h ô n g phải chi

ỉà việc hiếu văn b án m à là c ù n g với n h à v ăn

sáng tạo n ên lác p h ẵ m v ản học N h ữ n g công

trìn h n g h iê n cứ u v ể m ôi q u a n h ệ Tác giả •

V ăn b ản - N g ư ờ i đọc, d iễn ra tro n g suo't thê'

kỷ XX cho đ ế n n g ày nay, đ i từ m ĩ học sáng

tạo đ ẽn m ĩ học tiẽp n h ận , trê n co sở đ ó xây

d ự n g đ ư ợ c n h ữ n g n g u y èn lí c ủ a p h ê bình,

n g h iê n cứ u v à g iản g d ạ y v ă n học là m ụ c tiêu

• ĐT: 84-4-7912221

E*mail: ngtbinhl301^ahoo,com.vn

vô c ù n g q u a n trọ n g tro n g giai đ o ạ n hiộn nay

ớ Việt N am

N êu p h ê b ìn h M ói có cái n h in m ới vào

m ôi q u a n hệ g iử a văn b ản v à '"cái ngoài văn

b ản ", v ào tâ m linh con n g u ò i n g h ệ sĩ (thê' giới tiểm thức, vô thức, trự c giác, b ê n cạn h ý thửc)^ v ào v ă n b ả n (với hộ th ố n g kí h iệu đ ư ợ c

LUU u ú c đ ặ t h ìĩỉi, n h i e u ịù p n ^ h i a ch o ván

b ản ), v à o vị trí n h à p h ê bìn h , n g ư ò i sán g tạo

th ứ hai b ên cạn h ngư ời sáng tác, n g ư ờ i viê't

n cn siêu v ă n b ản ĩTiâng tin h sá n g iạo ricngr [2) thì tro n g n g h ic n c ứ u v ă n h ọ c c h ú n g ta có

th ế sử d ụ n g đ ổ n g thời các p h ư ơ n g p h á p khác

n h a u khai thác v ăn b á n v ăn học; p h ư ơ n g

p h ả p tiếp cận th i p h á p học, p h ư a n g p h á p xằ hội học, p h ư ơ n g p h á p n g h iê n cứ u tiểu sử, tro n g đ ó ư u tiê n h à n g đ ẩ u p h â n tích cẫ'u trúc

v ăn bản

D ự a trê n n h ữ n g th à n h tự u của p h ê binh

v à n g h iê n c ứ u v ă n học lây m ĩ học tiếp nhận làm n ể n tản g , ỏ cuôl th ê 'k ỷ XX, trẽ n thê'giới,

g iả n g d ạ y v ă n h ọ c tro n g n h à trư ờ n g đ ã có

m ộ t cu ộ c cách m ạn g th ự c 5Ự k h i khỏng

n h ữ n g n h â h m ạ n h b ả n cha't h iện th ự c, mà 112

N guỵỉn Thị Bình Ị Tạp chi Khoa học DHQGHN, Ngoại ngữ 24 (2008) II2 -1 15 113

còn ch ú ừ ọ n g b ản ch à i n g ô n n g ữ của tác

p h ẩ m v ả n h ọ c v à đ ễ cao vai trò tru n g tâm

c ủ a n g ư ờ i học, đ i tù hiếu tác p h ẩ m t i l h đ êh

c ù n g với n h à v ăn sán g tạo tác p h ẩ m Chửửi

VI v ậy, việc á p d ụ n g p h ư ơ n g p h á p tiếp cận ứ\i

p h á p học, phưcm g p h á p dạy - học v ăn bản văn

học theo đặc điểm th ế loại v à loại hình và

p h ư ơ n g p h á p giao tie'p trong d ạy - học văn học

cho sinh viên chuyên P háp là cẩn thiêt và m ang

lại hiệu q u ả cao C h ú n g tòi đ ẵ th ù nghiệm và

á p d ụ n g n h ữ n g phưcmg p h áp trên đôì với mọi

ứ\ẽ loại và loại hìn h văn bản v ăn học

2 Đ ố i tư ợ n g g iả n g d ạy

Khi xây d ự n g các bài g iả n g v ă n học Pháp,

c h ú n g tôi p h ải tiến h àn h xem xét đ ô l tư ợ n g

học là ai T ro n g ỉrư ờ n g h ọ p cụ ỉh ê này, đ ỏ là

n h ữ n g sinh v iên K hoa N gôn n g ữ và V ăn hóa

P h áp , T rư ò n g Đại học N goại ngữ , Đại học

Q u ố c gia H à N ội (Đ H N N , Đ H Q G H N ) đ a n g

ỉh eo h ọ c c h ư ơ n g trìn h cử n h ã n n g ô n ngữ

P h áp v ó i h a i c h u y ê n ng àn h s ư p h ạ m v à biên^

p h iê n dịch T ro n g hai aả m đ ẩ u , sin h viên

đ ư ợ c rèn lu y ện bôV\ kỹ n ă n g cơ b ả n nghe^

nỏỉ, đọLV vỉè't v à nãiii ih ú bd, \\ọ b ál d d u tUco

học các m ôn: lý th u y ế t tiếng, g iáo học Pháp,

c h u y ê n n g à n h biên, p h iên d ịch v à các m ôn

văn h ọ c v à v ă n m in h P háp N ăm cuôì của

kh ỏ a học, n h ữ n g sinh viên h ọ c loại k h á đ ư ợ c

q u y ế n làm lu ậ n v ăn tô't n g h iệp v ể các ch u y ên

n g à n h trê n T ro n g lư c n g lai, h ọ có th ể trò

th à n h giáo v iên tiến g Pháp, n h à n g h iê n cứ u

n g ô n n g ữ , v ăn hoá v ăn học, làm n g h ế biên,

p h iê n d ịc h tiến g P h áp ĐÔI với họ, m ô n văn

họ c P h á p g iử vị tri đặc b iệ t tro n g ch ư ơ n g

trìn h d à o tạo liên q u a n trự c tiế p các hư ớ n g

n g h ể n g h iệ p k h ác n h a u tro n g tư ơ n g lai Văn

bản v ă n h ọ c k h ô n g n h ữ n g là p h ư ơ n g tiện

n â n g cao trìn h đ ộ ng o ại n g ữ m à còn làm giàu

khôi k iế n th ứ c v ễ n h â n loại, lịch sử, xẵ hội,

triê t h ọ c đ ô i với n h ữ n g g iáo viên, nhà

n g h iê n c ứ u tro n g tư ơ n g lai N g o ài ra^ m ột

cô n g việc râ í q u a n trọ n g tro n g việc học các

v ă n b ả n v ản học đôì v ỏ i sinh v iên ng àn h

n g ô n n g ữ v à v ă n h ó a P h áp là h ư ớ n g tới công tác dịch th u ậ t sa u này C ác sách n g h iên cửu

v ể khoa h ọ c xằ hội v à n h â n v ă n n ư ỏ c ngoài

đ ò i hỏi các n h ả dịch th u ậ t m ộ t trìn h đ ộ ngoại

n g ữ cao, đ ặc b iệt vốn v ăn h ó a sâ u sắc m ới có

th ể tiêp cận v à ch u y ể n dịch C ác n h à xuâ't bản

nh ư : N h à xuất b ả n Đ H Q G H N , N h à xuâ't bản

G iáo d ụ c N h à x u ât bản T h ế g ió i ĩã t cẩn m ột

độ i ngũ biên dịch có trình đ ộ chuyên m ôn cao đôi với m ảng dịch sách v ăn học v à sách nghiên

cứ u vế khoa học xã hội và nh ân văn

3 T iêu chi lự a chọn các b àỉ v ă n d ư a váo chương trình giảng d ệ y v ả n học cho sinh vĩẻn

ch u y ên n g à n h n g ô n n g ữ vả v iỉi h ó a Pháp

Q u a th ự c tê' g iàn g d ạ y và n g h iên cứu

c h ú n g tôi c6 n h ữ n g đ ể x u ấ t v ề các tiêu chí

tu y ể n ch ọ n các b ài v ăn đ ư a v ào các giáo trình

d ạ y cho sin h v iên n g à n h n g ô n n g ữ v à văn

h ó a Pháp

+ Các bài v ă n lự a ch ọ n p h ả i th u ộ c các

sá n g ỉác cúa các n h à v ăn tiêu biểuy có giá trị lUtữa v à n Cdo %:ầ, pỉiản óỉil\ n h ử n g vôn đ c lón

CŨ a ỉhcri đ ại, c u n g cap ch o n g ư ò i học n h ừ n g hiếu b iế t sầu sắc v ế đ ò i sô h g xẵ hội, v ăn hoa, triè't học củâ n h â n loại, ư u tiên lựa ch ọ n các tác gia đ ư ơ n g đ ạ i vớí n h ữ n g tác p h ấm m ang tín h thờ i s ự liên q u a n m ật th iế t đ ế n các vân

đ ể b ử c ihÌQt của t h ế h ệ trẻ

+ Các bài v á n nên là m ộ t tố n g th ế hoàn chinh, đ ô i v ó i các bài tập p h â n b iệ t th ế loại

n ó b a o gom : m ộ t bài thơ< m ộ ỉ tru y ệ n ngăn,

m ộ t tiếu th u y ê í n g ă n h o ặc m ộ t c h ư ơ n g cúa tiế u th u y êỉ Bàỉ tậ p v ẽ loại h ìn h g ổ m các trích

đ o ạ n k h ác n h a u (m iẽu tả, t ụ sự, v v ) N êu

là m ộ t đ o ạ n trích tiểu th u y ê l h o ặc v ờ kịch

cũ n g p h ải b ảo đáỉTt có chù đế, n ộ i d u n g tư

tư ở n g ho ặc th ể h iện m ộ t th ủ p h á p n g h ệ th u ậ t

n à o đ ó đ ế sin h v iên có th ế n ắ m b ắ t v à đ ư a ra

n h ữ n g đ á n h g iá của cá n h â n m ìn h Các bài

114 Nguỵễn Thị Bitih / Tạp chí Khoa học D H Q CH N, Ngoai ngữ 24 (2008) IĨ2 -II9

v ăn có tín h n g h ệ th u ậ t Cdo, n g ô n n g ư ỉro n g

sảng^ sinh đ ộ n g v ề nội d u n g kích thích h ứ n g

th ú th ư ớ n g th ứ c tác p h ẫ m n g h ệ th u ậ t cú a

sinh viên, từ đ ỏ cu ố n h ú t h ọ v à o n iếm đ am

m ê đọ c sách v ăn học

+ N h ữ n g trích đ o ạ n v ă n h ọ c p h ả n án h

n h ừ n g n é t đ ặ c tr u T ìg v ẽ v ă n p h o n g b ú t p h á p

của n h à văn c ỏ th ế lự a ch ọ n th eo chủ đ ể

(người trẻ tuồĩ trong x ã hội phư ơngT ây hiện đ ạ i

người nhập cư mrớc ngoài v v ) th eo kỹ

th u ậ t xây d ự n g (n h ân v ậ t k h ô n g gian, thòi

g ia n ) củ a m ộ t loạt tác p h ẩm của n h iẽu tác

giá đ ể sinh viên th ảo lu ậ r, đôì chiêu so sá n h

v à đ ư a ra n h ữ n g n h ặ n xét củ a riên g m ình

4 N h ữ n g đ ố i m ới kỹ th u ậ t tiế p cận vả g iin g

d ạ y v ỉ n b ả n v ã n học

Trong q u á trìn h g iả n g dạy ticng P h áp cho

n g ư ò i nư ớc ngoài, v ăn b ản v ă n học đ ư ợ c sử

d ụ n g n h ư n h ữ n g tài liệu giáng d ạ y b ắ t buộc

T uy n h iên vai trò củ a n ó th ay đ ố i th eo n h ử n g

q u a n niệm khác n h a u củâ các n h à s ư p h ạm

"siêu đ ộ c giả", n g ư ờ i khai th ác tác phâiTì v ăn

học tro n g g iản g dạy

T heo p h ư ơ n g p h á p tn iy ế n th ố n g , v ăn b ản

văn học là tài liệu ư u tiên d ế g iả n g d ạ y n g ữ

p h á p và dịch N h ũ n g đ o ạn trích các lác p h ẩ m

văn học là tài liệu đ ể xây d ự n g các bài tậ p ve

từ vựng, n g ữ p h áp , d ịch n g ư ợ c v à d ịch xuôi

Kỹ n ă n g g iao tiếp bị xem nh ẹ, kỹ n ă n g viêt

đ ư ợ c đ ặ t lên h à n g đ ẩ u K hông ch ú trọ n g đ êh

y ếu tố n g ô n ngữ , các kỹ th u ậ t Ih ể h iện tác

p h ẩm v ăn h ọ c m à chi chú trọ n g đ ê h k h ả

n ă n g cu n g cằíp các kiêh th ử c v ể văn hóa và xã

hội P h ư ơ n g p h á p n ày k h ô n g ch o p h é p ngư ời

đọc khá n ă n g hiểu n h iề u cẩch khác n h au v ăn

b ản v ăn học, b ó i lẽ chỉ có m ộ ỉ b ả n dịch hay

nhất, m ộ t nghĩa d u y n h ấ t khi c h u y ế n sa n g

n g ô n n g ữ của ngư ời học

Đ ôì lậ p với p h ư ơ n g p h á p tru y ề n thôhg,

p h ư ơ n g p h á p n g h e n h ìn q u a n tâm ch ủ yếu

đ ẽ h n g ô n n g ữ nó i Tài liệu h ọ c tập chii yc'u là các b ài h ộ i th o ậi với các n h â n v ật n h ư tro n g các đ o ạ n kịch C ác v ăn b ả n v ă n h ọ c cò n b ị gọt

g iũ a, s ử a đ ổ i c h o p h ù h ọ p với n g ư ờ i học

N h iể u tác p h ẩ m n ố i tiến g đ ư ợ c viêt lại theo

h ư ớ n g đoTì g iả n hóa N h ư v ậy n h ữ n g tác

p h ẩ m đ ã b ị " g ọ t g iũ a " có cò n đ ư ợ c coi là lác

p h ẩ m v ă n h ọ c n ử a không?

T h ê' k ỳ XX v ó i n h ừ n g th à n h tự u c ú a lí

lu ậ n tiế p n h ậ n đ â m ờ rộ n g q u a n n iệm v ể tác

p h ẩ m v ă n học V ăn b ản chi trở th à n h tác

p h ẩ m v ă n h ọ c th ô n g q u a q u á trìn h cụ th ế hóa

v ă n b ả n c ủ a n g ư ờ i đọc K hi đ ư a m ộ t v ă n bản

v ă n h ọ c v à o tro n g g ián g d ạ y n g o ại ngư, trư ó c h ế t c h ú n g ta p h ải n h ìn n h ậ n n g ư ờ i học

là m ộ t n g ư ờ i đ ọ c k h ô n g chi tiế p n h ậ n th ô n g tìn m ộ t cách th ụ đ ộ n g m à p h ả i k h u y ẽh khích

v ai trò sá n g tạ o ở n g ư ò i đọc S ự giao iic p vói

v à n h ọ c c ù a n g ư ờ i đ ọ c ở đ à y trư ớ c liê n là

g iao tiê'p v ó i v ă n bản^ họ p h ải ỉim hiếu

n h ữ n g tín h iộ u n g ô n n g ữ p h á t ra tù v ă n bàn

v ă n học S ự g ia o tiế p đ ó m a n g lại cho ngưòi

đ ọ c s ự cả m th ụ th ầ m m ĩ m a n g tín h cá th ế

hó a, k h ỏ n g g iô n g n h â u từ n g ư ờ i đ ọ c này

sa n g n g ư ờ i đ ọ c khác T ừ đ ây , các v ản bản

v ă n h ọ r á ò i h<Si V ìu ó n g k h a i t h á c tK c o

p h ư ơ n g p h á p g ia o tiê p lây n g ư ờ i h ọ c làm tru n g tâm

K hoa h ọ c n g h iẽ n cứ u v ản b ả n đ ể cao vai trò tiẻ'p th u c ù a n g ư ò i đ ọ c n h ư m ộ t ch ủ th ế

đ ộ c lập h o à n ch in h C h ín h vì vậy , tro n g quá trìn h g iả n g d ạ y , g iáo v iên k h ô n g n ên tự m ình giải th íc h v à á p đ ặ t các ý n g h ĩa của v ă n bản

v ă n h ọ c m à n ê n gợi m ò và k h u y ẻ h khích

n h ử n g ý k iến , lu ậ n c ứ c ủ a n g ư ờ i học trong

q u á trìn h tiế p x ú c với v ă n b ản Đ iểu này

h o à n to à n đ ô ì lậ p với n h ữ n g b u ổ i học m à ờ

đ ó chỉ m ộ t m ìn h g iáo v iên tru y ể n đ ạ t n h ử n g

k iến th ứ c c u a m ìn h

T ro n g q u á trìn h g iả n g d ạ y , cãn p h ải chú trọ n g n ă n g lự c v ă n h ó a củ a n g ư ờ i đọc N gưòi

đ ọ c (sin h v iê n - n g ư ờ i học) g iữ v ị trí tru n g

tâ m c ú a h o ạ t đ ộ n g đ ọ c v à d ự a v ào n h ữ n g

Nguyền Thị Bình / Tạp chi K)ioa học Đ H Q CH N, Ngoại n g ữ 24 <2008) ĩ I2-IIS 115

đặc thù vàn h ó a riên g cúa m ìn h tro n g việc

cảm thụ giá trị th ẩ m m ĩ c ủ a lác p h ẩ m v ăn

học Thực c h ấ t g iả n g d ạ y v ă n b ả n v ả n học

hư ớ n g ỉới m ụ c đ íc h trao đối^ đ ô i th o ại g iữ a

các nẽn v ăn hóa, n g ư ờ i d ạ y k h ô n g th ể bó q u a

nển vân hóa v à v ắ n h ọ c cùa n g ư ờ i học Đ ó là

nen văn học nói h o ặc viẽt? N g ư ờ i h ọ c có thói

q u e n đợc khòng và có cách ỉ h ứ c đ ọ c n h ư t h ế

nào? Đọc loại sách nào? T rìn h đ ộ v ă n h ó a cao

hay thâ*p? N h ữ n g h iếu biết th â u đ ả o v ể ng ư ờ i

học g iú p n g ư ờ i d ạ y lự a c h ọ n p h ư ơ n g p h á p

và tố chức hiệu q u ả việc g iả n g d ạ y v ă n học

+ Tiê'p cận thi p h á p h ọ c v à p h ư a n g p h á p

d ạy • học văn bản v ă n học th e o đ ặ c đ iế m th ể

loại và loại h ìn h cho sinh v iê n c h u y ê n P h á p

T ro n g q u á trìn h g iản g d ạ y v ă n h ọ c P h á p

cho đôì tư ợ n g là sin h v iên n g à n h n g ữ văn

n ư ó c ngoài, c h ủ n g tôi đ ả s ừ d ụ n g phư ơng

pháp hình ịhừc n h ư là ỉỉỉột tron*Ị ìth ữ n g phư ơ ng

thức titỳ cậỉt q u a ìĩ frọn»ị nhâì đ ò ì với v ă n b ản

vản học nư ó c ngoài N g o ài th a o lá c tiẽ p cận

văn bản và thi p h á p h ọ c c h ú n g tòi cò n s ù

d ụ n g n h ữ n g phưcm g p h á p k h á c (p h ư ơ n g

p h á p xă hội học, th a m k h á o tieu s ử c ủ a n h à

vản), tu v th eo từ n g loại v àn b à n k h ác n h au , ò

đ a y ch ú n g tôi chi m u ố n n h ấ n m ạ n h ìãĩTì

q u an trọ n g của p h â n tỉch cấu (rú c v ă n b ả n

T u y nhiên, tu ỳ th e o trin h đ ộ h ọ c v ân , vôh

v ăn hóa, n g u ồ n g ố c xã hội, k h ả n ă n g c ả m th ụ

th ẩm m ĩ cúa ngư ời tic'p n h ậ n (sin h v iên và

giáo viẽn) m à khả n ă n g tạo nghĩa^ ẫán g tạo

n ên giá trị củ a tác p h ẩ m k h á c n h a u Đ iếu

q u an trọ n g tro n g g iả n g d ạ y v ă n hợc là tra n g

bị ch o n g u ờ i học n h ữ n g cô n g cụ c ẩ n thiê^t và

p h ư a n g p h á p k h o a h ọ c đ ế h ọ có th ế đ ộ c lập

tiếp c ậ a n ắm b ắ t n h ữ n g g iá trị đ ỉc h th ự c C ĨI3

tác p h ấ m v ă n học

K hoa N g ô n n g ữ v à V ă n h ó a P h áp ,

T rư ờ n g Đ H N N , Đ H Q G H N đ a có n h ữ n g ứ n g

d ụ n g bư ớc đ ẩ u lì lu ậ n tiê p n h ậ n v ă n h ọ c v ào

g iả n g d ạy v ă n h ọ c P háp Đ ó là c ô n g trìn h

n g h iê n cứu c ủ a N g u y ễ n T h ị H u y ể n "N ghiên

cứu phương pháp dạy - học văn bàn văn học theo đặc điểm th ể loại và loại hình cho sinh viên chuyên Phảp" đ ã đ ư ợ c n g h iệ m th u n ăm 2005 Xua't p h á t từ n h ữ n g q u a n niệm m ới v ề bản châ't c ủ a v ă n b ản văn học, tác giả đ ể ng h ị áp

d ụ n g p h u ơ n g p h á p d ạ y - học v ă n b ản vản học th eo đ ặ c trư n g loại h ìn h v à th ế loạỉ Khi

đ ể cao vị th ê 'tr u n g tâ m củ a ng ư ò i học, ngư ời

th ẵy cẩn p h ải g iú p n g ư ờ i học tự k h ám p h á ý

n g h ĩa v ă p b ả n bẳỉig việc c u n g c ap cho họ hệ

th ô n g "H ộp công cụ" p h â n tích v ă n b ản (le réíéren tiel d 'an aly se): "n ó b a o g ổ m m ộ t tập

h ợ p kiêh th ứ c sắ p x ẽ p theo h ệ thôVig các đặc

d iế m c ủ a m ộ t loại h ìn h h o ặc m ộ t th ể loại văn

b á n n h ư các biện p h áp tu từ, các p h ạm trù ngôn n g ữ , n g ữ âm, k ế ch u y ện , sân khấu,

p h o n g cách, logic, m ỹ học ." [3] N g ư ò i học

đ ư ọ c tra n g b ị nhŨTìg k iế n th ứ c c o b à n v ể v ă n

b ả n v ă n học • v ớ i hộp công cụ họ có th ể độc

lậ p tiếp c ậ a giải m ã v à đi đ ế n p h á t hiện các

g iá tri n h â n v ẳn , thẩm m ĩ của v ă n b àn vản học N h ư vậy, g iản g d ạ y v ăn b ản v ăn học còn

đ ư ợ c hiểu n h ư D ạỵ đọc theo phư ang pháp khắc

p h ụ c cách h iẽu chủ quan^ ch o p h é p ngư ời

h ọ c Hêp cận v ản b án v ă n học m ộ t cách khách

q u a n v ả sán g tạo

C ô n g trìn h nghiên cứ u của lác giá [4] v ể

Không gian tiểu thuỵêl trong tác phẩm cùa Le

C ỉẻĩio {cấp Đ H Q G H N , n g h iệm th u th á n g 8/ 2007) đ ã cô' g ă n g làm sán g tỏ lu ậ n đ iếm sau đây: n h ữ n g cách tân, đổi m ớ i đ ộ c đ ả o không

g ian tiểu th u y ê t củ a Le C lézio đ ò i hòi n h ữ n g

p h ư ơ n g th ứ c tiê p cận k h o a h ọ c v à h iện đại Khi n g h iên cứ u k h ô n g gian, c h ú n g tôi khảo sát n h ữ n g công cụ xẳy d ự n g không gian: hệ

th ô h g đ ộ n g từ th ể hiện trạ n g thái, cám xúc; hệ Ihôhg tu từ so sánh; ẫ n d ụ trv ờ n g từ vựng, gicắí từ đ ịn h v ị không gian; cấu trú c v à n h ịp điệu câu; cách trưứì b ẩy câu c h ữ trê n trang giây, th ô n g q u a n h ữ n g p h ư ơ n g tiện biểu đ ạ t này, p h á t hiện n h ử n g giá trị xã h ộ i v à văn hóa

đ ậm châ't n h â n văn của tác p h ẩ m Q ú n h vì

116 Nguyễn Thị Bìtìh / Tạp chi Khoa học ĐHQGHN, Ngoại ngừ 24 (2008) 122-219

vậy các k ẽ \ q u ả k h ảo sát k h ô n g gian sẽ đ ư ợ c

đ ư a vào giảng dạy, m ột m ặ t nó c ập n h ật

n h ữ n g th àn h tự u m ỏi cúa n ển v ă n học đ ư ơ n g

đại Phảp^ củ n g c ố n h ữ n g kiêh th ứ c v ể v ăn

hóa, m ặt khác g ó p p h ẩ n đ ặ t non m ó n g cho

việc đổi m ỏi p h ư ơ n g p h á p d ạ y các v ăn bản

v ăn học tro n g ch ư ơ n g ừ'm h v ăn học nư ớc

ngoài của các tn rò n g C ao đ ă n g và Đ ại học

+ K hai thác v ă n b ả n v ăn h ọ c th eo p h ư a n g

p h á p g iao tiếp

Việc khai thác m ộ t v àn b ả n v ă n học tro n g

lớp ch u y ên ngoại n g ữ n h ư m ộ t đ ô ì tư ợ n g

g iao tiếp đ ò i hòi p h ải tính tói các ch ứ c n àn g

v à tin h chất của v ă n học Sự g iao tiê'p với v ăn

h ọ c cúa n g ư ờ i họ c là s ự giao tiế p với v ă n bản,

tìm hiểu n h ữ n g tín h iệu ngôn n g ữ p h á t ra từ

v ă n bán, tháo d ỡ cấu trú c v ă n b án đ ế đi đ ến

p h á t h iện n h ử n g v ẻ đ ẹ p th ẩ m m ỹ đ ậ m ch ấ t

n h â n văn

V ă n b ả n v ă n h ọ c có t h ể đ ư ợ c s ử d ụ n g d ể

rèn lu y ệ n k ỹ n à n g n ó i

Đ ẽ n ả n g cao n ă n g lực g ia o tiê p nói^ c h ú n g

ta có th ể s ử d ụ n g n h ữ n g k ỹ th u ậ t: h ò i - d á p

g iữ a giáo viên - h ọ c viên, g iử a h ọ c v iên - học

viên, g iữ a h ọ c viên - giáo viên Bời lẽ, tín h

c h ấ t Ttìơ, đ a n g h ĩa cùa vản b ản lu ô n d á n d ắ t

ngư ơi học đ êh n h ử n g k h ám p h á k h ác n h au ,

ngư ời d ạ y gợi m ờ, tra o đ ố i với n g ư ờ i học,

g iú p họ bộc lộ n h ữ n g ý kiến m a n g tín h cá thê

hóa Tuy nhiên h ệ th ô n g câu h ỏ i p h ải h ư ớ n g

đ ê h n h ư n g đ ặc trư n g của v ă n b ả n v ăn học

C h ú n g ta có th ể xây d ự n g tậ p h ợ p câu hỏi

tù y Iheo th ế loại (tiểu thuyêí, th o , kịch) hoặc

th eo loại h ìn h v ẳ n b ả n (m iêu tả, tự sự )*

T rịn h Thị T hu H ổ n g [5], tác giả của đ ế tài

n g h iên cứu c ap Đ H Q G H N Vãn học và giao tiẽp

trong giảng dạy ngoại n g ữ tại T rư ờng Đại học

Khoa học X ã hội và N hân văn (2006) đ ă đ ư a ra

n h ữ n g m ẫ u bài tậ p lu y ện kỹ n ă n g n ó i rẵ't

p h o n g p h ú g iú p cho n g ư ờ i h ọ c n ân g cao kỹ

n ă n g nói (giáo v iên có th ể ch o sin h viên d iễn

lại m ộ t đ o ạ n kịch đ ă học ) T u y nhiên, với

đ ô ì tư ợ n g là sin h v iên c h u y ên n g ữ tiêVig

P h áp n ảm th ử IIĨ, khá n ả n g ứ n g d ụ a g các

h o ạt đ ộ n g n ày rất khả thi, th ích h ợ p và đòi hỏi ò m ứ c đ ộ cao h ơ n so với sin h v iên ng àn h

K hoa h ọ c Xẵ hội và N h â n v ă n với tiêh g P háp chi là n g o ại n g ử hai

N g o ài ra có th ê tổ c h ứ c b u ổ i th ả o luận

n h ò v ề m ộ t tác p h ấ m v ả n hc?c xoay qu an h

m ộ t ch ũ đ ể nội d u n g đ ư ọ c th ế h iện q u a các

th ủ p h á p n g h ệ th u ật Đ ể tạo h ứ n g th ú cho sinh viên, có th ể chọn b ộ p h im đ ă d ự n g theo tác p h ẩ m v ă n học cho h ọ c sin h xeiri/ sau đó yêu cẩu họ trìn h bẩy các n h ậ n xét v ể n h ân

v ậ t kỹ th u ậ t m iêu tả k h ô n g gian^ thờ i g ian

và p h á t b iếu cảm xúc, âh tư ợ n g c ủ a riông

m ình N h ư vậy, v ó i hình th ứ c này, ngư ời học

có th ế rèn lu y ện đ ổ n g th ờ i hai kỹ n ă n g nghe

v à nói

V ă n b ả n v ă n h ọ c có t h ể đ ư ợ c s ử d ụ tíỊ d ể rèn lu y ệ n k ỹ ttă n g v iế t

X uất p h á i từ các tìn h h u ố n g g iao tiếp nói

và n g h e đ ằ đ ư ợ c khai th á c n h ằ m d ẫ n d ắ t

n g ư ò i h ọ c tói việc làm các bài tậ p vic't: viết

tó m tắt câu c h u y ện d ự a trê n s o đ ổ tụ sự (shém a narratìO / vièỉ p h a n m ó đ ẩ u b ài bình

g ia n g v ă n học (T in tro d u c tio n du

co m m en taire littéraire) Sinh viên ở n ăm cuôì

có th ể p h ải v ic t trọ n vẹn bài b ìn h g iả n g văn học v ể m ộ t v ấn đ ể n ào đ ó th u ộ c nội dung hoặc các th ủ p h á p n g h ệ th u ậ t (n g h ệ th u ậ t xây

d ự n g k h ô n g gian, n h ân v ậ t ) v à b ài lậ p này

cỏ th ể đ u ọ c coi n h ư bài kiếm tra đ iể u kiệr, có

ch o đ iế m ho ặc n h ư bàỉ kicm tra g iữ a học kỳ

Đ ôi với các lớ p biên đ ịch , cỏ th ế y ê u cẩu

d ạ n g bài tậ p d ịch từ tru y ệ n n g ắ n d ư o n g đ ạ i

đ ể cập đ ẽ h cuộc sô n g c ủ a t h ế hệ trẻ, bài tho

có câ'u trủ c cãu c h u ẩ n m ự c sa n g tiếng Việt

C ó th ể th à n h lập các n h ó m v iẽ ỉ văn , sá n g tác làm thơ, viết tru y ệ n n g ắ n b ằ n g tiến g Pháp, ừi

tu y ể n tậ p các bài vie't và p h ổ b iêh tro n g sinh viên C ác h o ạ t đ ộ n g n ày râ't th iế t th ự c vừa rèn lu y ện kỹ n ă n g viêl, vòra tạ o n ên h ứ n g thú

Nguyễn Thị Binh / Tạp chí Khoa học ĐHQCHN, Ngoại ngữ 24 (2008) 112-129 117

ch o sin h viên, g iảm th ieu n h ữ n g đ ịn h kiến về

v ă n b ả n v ăn học rấ t khó hiểu, c ủ n g c ố niểm

lin vào n ăn g lực cảm thụ tác p h ẩ m v ăn học

c ủ a ng ư ò i học

G iản g d ạ y bài v ă n m ẫu

Với p h ạ m vỉ c ủ a m ộ t b à i báo, c h ú n g tôi

xin d ư a ra m ộ t kiếu k h ai thác loại h ìn h m iêu

là k h ô n g g ian tiều thuye't:

M ă u c â u h ỏ i c h o v ã n b ả n m iê u tả k h ô n g

g ia n tiê u th u y ế t

' M iêu tá đ ịa đ iể m nào?

- Đ ôì tư ợ n g m iê u tả hoặc c h ủ đ iểm lớn

b ao trù m to à n b ộ v ă n b ản là gì?

- C h ù đ iế m lớn b a o gõm n h ữ n g chủ điếm

n h ỏ nào?

• Bô' cụ c cùa m iẽu tả (từ n g o ài v ào Irong,

hoặc từ trê n x u ố n g đ ư ó i )?

- T rư ờ n g từ v ự n g , các b iện p h á p tu từ (so

sánh^ ẩ n d ụ , h o án d ụ , n h ân cách hóa, v v )

- Á n h sáng, m àu sắc, h ìn h d ạn g , chất liệu

• A i q u a n sát? k h ô n g g ian d o ai n h ìn và

càm n h ậ n N g ư ờ i m iêu tả (d escrip teu r) đ ổ n g

n h ấ t với kiếu n g ư ờ i k ể chu y ộ n nào

(narratcu r)?

• Xổc đ ịn h h iệu q u ả của kỹ th u ậ t m iêu tả

M icu tá đ ê làm gì? Xác đ ịn h m ò i trư ờ n g hoạt

đ ộ n g c ù a n h â n v ậ t th e h iện t h ế giói quan,

m ộ t q u a n d iẻ m m ỹ h ọ c cùa n h à văn

- Ý n g h ĩa h rợ n g trư n g của m iêu lả không

g ian tro n g m ôl tư ơ n g q u an với tiểu thuyét

C ác b ư ớ c tiế n h à n h p h â n tíc h m ộ t trích

đ o ạ n tro n g tiế u t h u y ế t C u ốn s á c h của n h ữ n g

cu ộ c c h ạ y tr ố n (1969) của J M G L e C lezto

(D ay là m ột tác phầni đương d ạ i có tihiểu cách

tân k ỳ thuật m ới lợ).

+ Yẽu c ẩu sin h v iên đọc b ài trư ớ c ở nh à

+ Yêu cău m ộ t sin h vỉên đ ọ c to trư ó c lớp

lại ỉo à n bài (kiếm tra sự tác đ ộ n g của đ o ạ n

hội th o ại đ ư ợ c x ây d ự n g từ n h ữ n g tên gọi

của các sả n p h ẩ m , n g ư ờ i đ ọ c sẽ có cảm giác

n h ư n g h e m ộ t tìn q u ả n g cáo n ào đó)

+ T rả lời các câu hỏi:

Câu hỏi chung:

1 H ẵ y xác đ ịn h loại h ìn h v ăn b ản và

c h ứ n g m in h câu trả lời c ủ a m ỉn h trê n bình

d iệ n n g ô n ngữ! (thời của đ ộ n g từ , đại từ

q u a n hệ^ tín h từ )

2 Đoì hrọng m iêu tả là gị? N h ữ n g thành tô' nào ỉiẽn qu an đõl tu ụ n g miẽu tả ừ u n g tâỉTì?

Các cấu hỏi chuỵễn sâu:

3 Đ ư ờ n g p h o 'b j th ô n g trị b ờ i n h ữ n g loại

n h ãn , m ác n ào ? Bện có n h ậ n xét gì v ể cấu trú c v à cách trin h b ày câu^ n g ô n từ đ ư ợ c sử

d ụ n g tro n g đ o ạ n hội th o ại v à chỉ rõ hiệu q u ả

cù a b iện p h á p kỹ th u ậ t n à y tro n g m iêu tả

k h ô n g g ian đ ô thị?

4 N g ư ờ i k ể c h u y ệ n xua't h iệ n tro n g

đ o ậ n tríc h d ư ó i d â u h iệ u n à o ? C h ứ c n ă n g

c ủ a nó là gì?

5 Q u a n h ữ n g cách trìn h b à y tên các sản

p h ẫ m trên đ ư ờ n g phô' v à âm lư ợng khác

n h a u cú a n g ô n từ q u ả n g cáo, n g ư ờ i đ ọ c có

th ê xác đ ịn h k h ô n g g ian th à n h phô' th u ộ c v ề

xẵ hội nào?

6 Q u a n h ữ n g th ủ p h á p kỹ th u ậ t m iêu (ả

k h ô n g g ian đ ô thị, bạn đ ọ c sẽ cảm n h ậ n gì vẽ

vị trí c ú a co n n g ư ò i tro n g xẵ h ộ i đ ỏ v à thái

d ộ của n h a v án dỏl vớí xầ hội h ỉện đại? Xác

đ jn h giá trị b iểu tư ợ n g củ a k h ô n g gian đó!

7 V iế t m ộ t đ o ạn v ă n n g ắ n {180-200 từ)

m ièu tã k h u p h ố cố củ a H à N ội (1'ancien

q u a rtic r d c 36 rues) ở ỉhời kỳ đ ư ơ n g đại

La ru e é ta it pl€Ìne d e nom s, p arỉo u t IIs

é tin celaien t a u -d essu s d e s p o rtes, s u r les

v itrín es tra n sp a rentes, ils flam boyaicnt âu fond d e s c h am b res som bres, íls s'allu m aien t

e t s 'e te in g n a ie n t sa n s arrẽt, ils étaient exhíbés, p e n d u s su r d e s p la q u e s d e carton, taillés d a n s d u íer^blanc^ p eừ its en rouge sang^ collés au m u rs, au x p o rtes, aux

m o rceau x d e trottoir Parfois, u n avion

p a ssa it à tra v e rs le d e l en tíra n t u n m in ce fil

d e h im ée b lan ch e et í a v o u la it d ire " R odeo"

ou bien " Solex" O n p o u v ait p arler avec ces

118 Nguyễìỉ Thị Bình ỉ Tạp chí Khoa học ĐHQCHN, Ngoại ngữ 24 (2008) 122-119

nom s-là, o n p>ouvait lire chacun d e ces signes et

répondre C 'etait un dialogue bizarre, com m e

avec des íantôm es O n d isa it p a r exemple:

" C altex?"

E t la ré p o n se vena it to u t d e suite, en

b eu g lan t:

^T o led o !! Toledo!"

"M in o lta? Y ashica Topcon?"

"K elv in ato r"

"A lcoa?"

" B reeze M ars Flam inaire"

"M artin i a n d Rossi Im p o rte d V e rm o u th /'

"S chw eppes! In d ia n Tonic!"

Bar d u Soleil Snack G iaces."

"E va?''

" 100.10 000.100000/ '

" P an A m "

Birley G reen Spot M ekong.D ino A litalia

M iam i C o o k R onson L una -P a rk "

" R a n k Xerox! Xerox! Xerox!"

" C A L O R "

D es m o ts, p a r to u t des m o ts écrits p a r des

h o m m e s e t qui, d e p u is, s 'e ta ie n t d éb arassés

d 'e u x D es cris, d e s a p p e ls solitaires,

d 'in le rm in a b ie s incan tatio n s q u i voyageaient

sa n s b u t au ras d e la terre C é ta it

a u jo u rd 'h u i, ainsi, à cette h e u re avec ce d e l

ce soleil e t ces n u ages Des le ttre s ro u g es ou

no ires, o u blanches, o u bleues, é ta ie n t fixees

s u r les lieux, elles sig n a ie n t Tespace e l le

tem p s O n n e p o u v a it rie n arrach er, rien

voler Elies étaien t là, e t d isaien t sa n s fatigue,

c 'e st à m o i , c 'e st à m oi e t v o u s n e p o u v e z pas

le p re n d re , essay ez d o n e u n p e u d e le

p re n d re e t v o u s verrez, essay e z d e m ettre

v o tre n o m , d e v o u s installer id , d 'h a b ite r à

m a place Essayez! Et vo u s v e rre z

M ais p e rso n n e n 'e ssay ait S u r la ru e plate^

les g en s b o u g e a ie n t d a n s to u s les sens Ils ne

p e n s a ie n t p a s aux m o t s

Ị.M C Le Clezw, Le iiure desfuites, p 26-27 [6]

5 K ết luậỉi

H iện nay, tại K hoa N g ô n n g ữ và V ăn hóa

P h áp , T rư ờ n g Đ H N N , Đ H Q G H N , tro n g các

b u ố i h ọ c khai th á c v ă n b ả n v ăn học, ch ú n g tôi s ử d ụ n g h ộ p công cụ p h â n tích p h â n bản,

h ệ th ô n g câu h ỏ i đ a d ạ n g k h ai thác v ă n bán

v ăn học, Đ ó là hệ th ô h g n h ữ n g câu hỏi

h ư ớ n g đ ế n cấu trú c v ă n bản , đ ẽ íì y ếu tô' ngôn

ng ữ ; câu h ỏ i y ê u cau các th a o tác th ô n g kê,

đ ô ì chiếu liên v ă n bán, so sả n h các v ă n bân

tu ỳ theo v ô n kiêh th ứ c v ă n h ó a củ a ngưòi học; câu hỏi đ ò i hòi n g ư ờ i h ọ c đ á n h giá tác

p h ẩ m th eo k h ả n ằn g c ú a riên g m ìn h là loại câu hỏi đ ể cao n ă n g lực s á n g tạo của ngưòi học N g o ài ra, c h ú n g tôi còn đ ể x u ất các bài tập theo h ư ớ n g giao tiếp, rèn luyện các kỹ

n ă n g nói v à viê't cho đ ô ì tư ợ n g sin h vion

ch u y ên P háp

Việc áp d ụ n g p h ư o n g p h á p tiêp cận thi

p h á p học, p h ư ơ n g p h á p d ạ y - học v à n bản

v ăn học th eo đ ặ c điếm th e loại và loại hình

v à p h ư ơ n g p h á p giao tiế p tro n g d ạ y - học

v ăn h ọ c ch o sinh viên c h u y ê n P h áp là m ộl

h ư ớ n g đ i cẩn th iết và câ'p b ách n h ằ m th á o gỡ

n h ữ n g b ê' tắc tro n g g iả n g d a y v ăn h ọ r hiện nay, m ặ l k h ác đ ó n g g ó p đ ố i m ói ph ư ơ n g

p h á p g iá n g d ạ y v ăn h ọ c tro n g các trư ờ n g

C ao đ ẳ n g v à Đ ại học Viột N a m H ư ớ n g khai thác v ăn b ản v ă n h ọ c n à y đ ò i hòi ở người giáo v iên - ''siê u độc g iả c h u y ê n nghiệp"

n h ữ n g am h iểu sâu sắc v ể n g ô n n g ữ , triết học, v ăn h ó a củ a d â n tộ c th e gicd v à n ăn g lực hiện đ ại h ó a b á n thân

T àỉ liệ u th a m k h ả ộ

[ l j T n rc m g D ă n g D u a g , Tác phẩm văn hộc như ỉà (Ịuả tn n h , N X B K h o a h ọ c X ã h ộ i, 2004.

|2 ] DỒ Đ ứ c H iể u , Thi pháp hiện đại, N XB H ộ í n h ả

v ă n 2000.

[3] N g u y ễ n T h ị H u y ẽ n , C ô n g t r ì n h N g h iê n c ứ u

K h o a h ọ c câ'p Đ ạ i h ọ c Q u ổ c g ia H à N ộ í "N^hiẽn cứu phương pháp dạy - hộc văn bản vãn học iheo

Nguỵễĩi Thị Bình Ị Tạp dti Khũú học ĐHQGHN, Ngoại ngữ 24 (200S) ĩ I2-119 119

đặc đi/m th/Ioại và h ạ i hinh cho sinh viên chuyên [5] T r ịn h T h i T h u H ã ì g ; Vữn học và gìứO Htp trong

|4 ) N g u y ề n T h ị B ìn h , C ô n g í r i n h N g h iê n c ứ u K h o a Xã hội và Nhản v in , Đ ễ tà i N g h iồ n c ứ u K h o a

h ọ c c ấ p Đ ạ i h ọ c Q u ố c g ia H à N ộ i "Không gian h ọ c c ấ p Đ ạ í h ọ c Q u ố c g ia H à Nộiỵ 2006.

ịiâu thuyêì trong tác phăm của Ì4 C \ézìo", 2007 [6] J M G L e O é z io , I x Ỉỉvns desftdtes, G allim a itL 1969.

Renovation m teachmg French literature

N g u y e n T h i B in h

D q ja rtm en t o f French Language and CulturBr College o f Foreign Languages, Vietnam N ational U niversity, Hanoi, Pham Van D ong Street, Cau Giaỵ, Hanoi, V ừ tnam

A t the e n d of th e 20*^ century, th ere w as a rev o lu tio n in teach in g literatu re in m an y schools m

th e w o rld th a t focused not on ly on th e n a tu re of reality b u t a lso o n lan g u a g e of th e literary w o rk s

a n d h ig h lig h te d th e cen tral role of th e learn er ừ o m u n d e rs ta n d in g th e literary w o rk s to c reatin g them w ith th eir a u th o rs This w ritin g in tro d u ce s so m e experiences a n d ap p lication of m e th o d s of

ap p ro ach in g p o etry , m e th o d s of teach in g literary d isco u rse b ase d on characteristics of d ifferen t

g en res an d m o d els a n d m eth o d s of c o m m u n icatio n in e x p lo itin g F ren ch literary discourse