Cho học sinh xem đoạn video ngắn về quy trình nuôi cấy mô tế bào trong nhân giống cây trồng ở Việt Nam và yêu cầu học sinh trình bày về các bước trong quy trình nhân giống, ý nghĩa của [r]
Trang 1TIẾT 5 - Bài 6
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO TRONG NHÂN GIỐNG CÂY TRỒNG NÔNG, LÂM NGHIỆP
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Nêu được khái niệm về phương pháp nuôi cấy mô tế bào
- Trình bày được cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô, tế bào
- Nêu các bước và biện pháp kỹ thuật từng bước trong quy trình nhân giống bằng nuôi cấy mô, tế bào
2 Kỹ năng
Rèn luyện kỹ năng phân tích, thuyết minh
3 Thái độ
Tạo được niềm tin và gợi được lòng say mê hứng thú với việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất cũng như trong thực tiễn cuộc sống
4 Năng lực hướng tới
- Rèn luyện năng lực sử dụng công nghệ tế bào trong nhân giống cây trồng
- Rèn luyện năng lực tự học, hợp tác và sử dụng ngôn ngữ
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sơ đồ quy trình công nghệ nuôi cấy mô tế bào, các tranh ảnh, video liên quan
- Máy chiếu, bài dạy điện tử, phiếu học tập
2 Học sinh
Nghiên cứu SGK và tìm hiểu các giống cây đang sản xuất ở địa phương được nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào
III PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ THUẬT DẠY HỌC
- Giảng giải - Vấn đáp
- Trực quan - Thảo luận nhóm
- Kỹ thuật động não
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Hoạt động khởi động/Tạo tình huống
- GV sử dụng kỹ thuật động não để học sinh phát hiện các vấn đề nảy sinh và phát biểu vấn đề dưới dạng câu hỏi:
+ Em hãy nhận xét về thời gian, diện tích gieo trồng, sâu bệnh hại cây trồng, năng suất, chất lượng của giống khi tiến hành sản xuất giống cây trồng theo phuơng pháp truyền thống
(Thời gian dài, tốn nhiều diện tích, dễ bị nhiễm sâu bệnh, giống bị thoái hóa)
+ Để khắc phục các nhược điểm trên, theo em nên làm gì?
(Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào trong nhân giống cây trồng)
=> Giáo viên chiếu một số hình ảnh minh họa => Bài mới
2 Hoạt động hình thành kiến thức
* Nội dung 1: Khái niệm về phương pháp nuôi cấy mô tế bào
- Chuyển giao nhiệm vụ:
Trang 2Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK và kiến thức sinh học để làm việc theo nhóm bàn các câu hỏi sau đây:
+ Cơ thể thực vật được cấu tạo từ những đơn vị tổ chức cơ bản nào? (Tế bào)
+ Tế bào khi tách khỏi cơ thể thì có sống được không? Nếu được thì cần điều kiện gì? + Thế nào là nuôi cấy mô tế bào?
- Thực hiện nhiệm vụ:
Học sinh nghiên cứu SGK và thảo luận theo bàn
- Trình bày, báo cáo, thảo luận các kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Đại diện một nhóm báo cáo, các nhóm khác lắng nghe, đặt câu hỏi, bổ sung và thống nhất ý kiến
- Kết luận những nội dung chính và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:
I KHÁI NIỆM VỀ PHƯƠNG PHÁP NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO
Nuôi cấy mô tế bào là phương pháp đưa mô tế bào vào trong môi trường thích hợp và cung cấp đủ chất dinh dưỡng gần giống như trong cơ thể sống để mô tế bào phát triển thành cây hoàn chỉnh
+ GV dùng hình ảnh minh họa để giải thích
+ Giáo viên nhận xét chung, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh + Học sinh đánh giá và tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ: Học sinh đối chiếu kết quả làm việc của cá nhân, nhóm với kết quả thảo luận chung và kết luận để tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
* Nội dung 2: Cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô tế bào
- Chuyển giao nhiệm vụ:
Yêu cầu học sinh nghiên cứu SGK, thảo luận theo bàn và hoàn thành phiếu học tập sau:
- Thực hiện nhiệm vụ:
Hoàn thành phiếu học tập
- Trình bày, báo cáo, thảo luận các kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Đại diện một nhóm báo cáo, các nhóm còn lại nhận xét, bổ sung
- Kết luận những nội dung chính và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
II CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO
1 Tế bào thực vật có tính toàn năng
Mỗi tế bào đều chứa toàn bộ hệ gen quy định của loài đó, khi gặp điều kiện thích hợp
nó có thể phát triển thành cây hoàn chỉnh
2 Sự phân hoá và phản phân hoá tế bào
- Sự phân hóa tế bào: Tế bào hợp tử phân chia thành các tế bào chuyên hoá đảm nhận chức năng khác nhau
- Sự phản phân hóa tế bào: Tế bào đã phân hoá thành các tế bào chuyên biệt có chức năng khác nhau đó ở điều kiện thích hợp, chúng lại trở về dạng phôi sinh và phân chia mạnh mẽ
+ Giáo viên đánh giá học sinh; học sinh tự đánh giá
Trang 3* Nội dung 3: Quy trình công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào
- Chuyển giao nhiệm vụ:
Cho học sinh xem đoạn video ngắn về quy trình nuôi cấy mô tế bào trong nhân giống cây trồng ở Việt Nam và yêu cầu học sinh trình bày về các bước trong quy trình nhân giống,
ý nghĩa của ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào trong nhân giống cây trồng
- Thực hiện nhiệm vụ:
Học sinh xem video, nghiên cứu SGK và động não để trả lời
- Trình bày, báo cáo, thảo luận các kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Đại diện một nhóm báo cáo, các nhóm khác lắng nghe, đặt câu hỏi, bổ sung và thống nhất
ý kiến
Một số câu hỏi gợi ý:
+ Giải thích biện pháp kỹ thuật từng bước trong quy trình thông qua hình ảnh minh họa + Tại sao tạo chồi trước tạo rễ?
- Kết luận những nội dung chính và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:
III QUY TRÌNH CÔNG NGHỆ NHÂN GIỐNG BẰNG NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO
1 Quy trình công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào
a Chọn vật liệu nuôi cấy
b Khử trùng
c Tạo chồi trong môi trường nhân tạo
d Tạo rễ
e Cấy cây vào môi trường thích ứng
f Trồng cây trong vườn ươm
2 Ý nghĩa
- Nhân giống cây trồng ở quy mô công nghiệp
- Có hệ số nhân giống cao
- Cho ra sản phẩm đồng nhất về mặt di truyền
- Nguyên liệu sạch bệnh sẽ cho ra sản phẩm nhân giống sạch bệnh
+ GV dùng hình ảnh minh họa để giải thích từng bước
+ Giáo viên nhận xét chung, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của học sinh
+ Học sinh căn cứ kết quả làm việc của cá nhân, nhóm đối chiếu với kết luận để tự đánh giá
3 Hoạt động luyện tập
- Chuyển giao nhiệm vụ:
Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1 Để giúp nhân nhanh các giống cây trồng quý hiếm có kiểu gen giống một cây ban
đầu, người ta sử dụng:
A Lai giống cây trồng
B Gây đột biến
C Công nghệ nuôi cấy tế bào
D Công nghệ gen
Câu 2 Quy trình công nghệ nuôi cấy mô tế bào được thực hiện theo trình tự sau:
A Chọn vật liệu – Tạo chồi – Sát trùng - Tạo rễ
Trang 4B Chọn vật liệu – Tạo rễ - Tạo chồi – Cấy cây trong môi trường thích ứng
C Chọn vật liệu - Tạo chồi – Tạo rễ – Cấy cây trong môi trường thích ứng
D Chọn vật liệu – Khử trùng - Tạo chồi – Tạo rễ – Cấy cây trong môi trường thích ứng
Câu 3 Vật liệu để nuôi cấy mô tế bào là:
A Củ, quả đã chin
B Củ, quả còn non
C Mô phân sinh đỉnh của thân, cành, rễ
D Cả 3 phương án trên đều đúng
Câu 4 Nuôi cấy mô tế bào:
1 Tạo ra nhiều giống cây trồng mới
2 Tạo ra quần thể cây trồng đồng loạt giống nhau về kiểu gen
3 Nhân nhanh giống cây trồng trong một thời gian ngắn
4 Góp phần bảo tồn các giống cây quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng
Có bao nhiêu phát biểu đúng khi nói về nuôi cấy mô – tế bào?
Câu 5 Để nhanh các giống lan quý, các nhà nghiên cứu cây cảnh đã áp dụng phương
pháp:
A Nhân bản vô tính
B Nuôi cấy tế bào, mô thực vật
C Dung hợp tế bào trần
D Nuôi cấy hạt phấn
- Thực hiện nhiệm vụ:
Học sinh tái hiện lại các kiến thức vừa học
- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Giáo viên gọi học sinh trả lời từng câu hỏi
- Đánh giá và tự đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ:
Dựa vào kết quả trả lời của học sinh để giáo viên nhận xét, đánh giá
4 Hoạt động vận dụng
Bài học này không vận dụng được ở gia đình, địa phương
5 Hoạt động mở rộng
Tìm hiểu các giống cây trồng ở điạ phương được sản xuất bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào
V HƯỚNG DẪN HS TỰ HỌC
1 HD học bài cũ
- Nêu được khái niệm về phương pháp nuôi cấy mô tế bào
- Trình bày được cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô, tế bào
- Nêu các bước và biện pháp kỹ thuật từng bước trong quy trình nhân giống bằng nuôi cấy mô, tế bào
2 HD chuẩn bị bài mới
Chuẩn bị bài 7: Một số tính chất của đất trồng
- Phân biệt được hạt keo âm, hạt keo dương về cấu tạo và hoạt động trao đổi ion
- Nêu được các phản ứng của dung dịch đất
- Nêu được ý nghĩa của việc nắm vững phản ứng của dung dịch đất trong sản xuất
Trang 5- Xác định được các dấu hiệu bản chất về khái niệm độ phì nhiêu của đất.
- Phân biệt được độ phì nhiêu tự nhiên và độ phì nhiêu nhân tạo