ÔN TẬP MÔN HIẾN PHÁP NƯỚC NGOÀI

có đồng ý hay không; đối với các dự luật khác khi được Hạ viện thông qua thì Thượng viện có thể trì hoãn tối đa1 năm, hết thời hạn luật đó đương nhiên có hiệu lực bất chấp Thượng viện có

LUẬT HIẾN PHÁP NƯỚC NGOÀI

I NHẬN ĐỊNH

1 Quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của Hội đồng Bảo hiến Cộng hòa Pháp giống với Tòa

án Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức.

Nhận định sai Vì quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của Hội đồng Bảo hiến Pháp không giống với

Tòa án Hiến pháp Đức

 Quyền khởi kiện giám sát Hiến pháp lên HĐBH của Pháp ban đầu chỉ thuộc về Tổng Thống sau này dần được tư pháp hóa mở rộng cho công dân CH Pháp cũng được quyền này

 Còn ở Đức, quyền này được trao rộng rãi cho các bên tranh chấp trong vụ án cụ thể, một nhóm chủ thể nhất định theo quy định pháp luật (TT, TTg, nhóm Thượng NS, nhóm Hạ NS nhất định) và từng cá nhân công dân

Về thủ tục giám sát, HĐBH xem xét theo thủ tục hành chính mệnh lệnh, họp kín còn TAHP giám sát theo thủ tục

tố tụng Hiến pháp riêng độc lập với thủ tục thông thường

 Như vậy cả về quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của hai mô hình bảo hiến này hoàn toàn khác nhau

2 Hiến pháp Hợp chúng quốc Hoa Kỳ 1787 đã chính thức trao cho hệ thống Toà án thẩm quyền tuyên bố một đạo luật do Nghị viện ban hành là vi hiến.

Nhận định sai Bởi Hiến pháp Hoa Kỳ 1787 không trao cho hệ thống TA thẩm quyền tuyên bố một đạo luật do Nghị viện ban hành là vi hiến

 Hiến pháp 1787 không có một điều khoản nào để cho Tối cao Pháp viện Mỹ được quyền tuyên bố đạo luật

Nghị viên ban hành là vi hiến và từ chối áp dụng

 Tối cao pháp viện chỉ có quyền này từ năm 1803 trong vụ lệ nổi tiếng Mabury kiện Madison Phán quyết của Chánh án tối cao pháp viện đầu tiên của Mỹ John Macshall đã đặt nền móng kiến tạo cho Tòa án Mỹ quyền tuyên bố một đạo luật do Nghị viện ban hành là vi hiến khi từ chối một thẩm quyền mà luật 1789 trao cho tòa án nhưng đổi lại ông tạo ra cho Tòa án Mỹ một thẩm quyền quan trọng hơn rất nhiều là tuyên bố một đạo luật do Nghị viện ban hành là vi hiến

3 Quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của hệ thống Tòa án Hợp chúng quốc Hoa Kỳ giống với Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức.

Nhận định sai Bởi quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của Mỹ khác với TAHP của Đức

 Quyền khởi kiện lên HT-TA Mỹ chỉ thuộc về các bên tranh chấp trong vụ án cụ thể còn ở Đức, quyền này được trao rộng rãi cho các bên tranh chấp trong vụ án cụ thể, một nhóm chủ thể nhất định theo quy định pháp luật (TT, TTg, nhóm Thượng NS, nhóm Hạ NS nhất định) và từng cá nhân công dân Về thủ tục giám sát, Mỹ không có thủ tục tố tụng Hiến pháp riêng mà vụ việc Hiến pháp được giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường,

 Còn Đức có thủ tục tố tụng Hiến pháp riêng độc lập với thủ tục tố tụng thông thường quy định trong Luật về Tòa án Hiến pháp

Như vậy quyền khởi kiện và thủ tục giám sát Hiến pháp của Mỹ và Đức hoàn toàn khác nhau

4 Phương pháp bảo hiến của hệ thống Tòa án Hợp chúng quốc Hoa Kỳ giống với Hội đồng Bảo hiến Cộng hòa Pháp.

Nhận định sai

Vì hai phương pháp bảo hiến của hệ thống Tòa án Hợp chúng quốc Hoa Kỳ không giống với Hội đồng Bảo

hiến Cộng hòa Pháp

 Mỹ bảo hiến theo phương pháp giám sát sau khi đạo luật được ban hành và giám sát cụ thể trong các tranh

chấp trong vụ án cụ thể

 Pháp lại giám sát trước khi dự luật còn ở Nghị viên chưa ban hành, áp dụng và giám sát trừu tượng

5 Các phán quyết về Hiến pháp của hệ thống Tòa án Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức đều có giá trị chung thẩm và có cơ quan cưỡng chế thi hành.

Nhận định sai

 Phán quyết của Tòa án Mỹ chỉ có giá trị đối với các bên trong tranh chấp và không có giá trị chung thẩm

mà có thể bị kháng nghị lên Tòa án cấp trên và cũng có cơ quan cưỡng chế vụ án thông thường.

 Còn TAHP Đức, các phán quyết của thẩm phán có giá trị chung thẩm nhưng không có cơ quan cưỡng chế

thi hành mà thi hành bằng chuyên môn, danh dự, uy tín của người ra phán quyết và bằng văn minh chính trị của

các chủ thể trong đời sống chính trị

 Như vậy không phải tất cả phán quyết về Hiến pháp của hệ thống Tòa án Hợp chúng quốc Hoa Kỳ và Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức đều có giá trị chung thẩm và có cơ quan cưỡng chế thi hành

6 Phương pháp bảo hiến của Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Liên bang Đức giống với Hội đồng Bảo hiến Cộng hòa Pháp.

Nhận định sai

Tòa án Hiến pháp Đức bảo hiến bằng phương pháp giám sát sau khi đạo luật đã ban hành và giám sát cụ thể trong các tranh chấp trong vụ án cụ thể tại tòa, giám sát trừu tượng khi có nghi ngờ về tính hợp hiến của các đạo luật Còn HĐBH tuy có giám sát trừu tượng nhưng lại thêm cơ chế giám sát trước và không có giám sát cụ thể hoàn toàn không giống với Đức Như vậy phương pháp bảo hiến của TAHP và HĐBH không giống nhau hoàn toàn

7 Trong các cuộc bầu bử Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, người trúng cử Tổng thống luôn nhận được sự ủng hộ của số đông cử tri.

Nhận định sai Vì Mỹ theo cơ chế cử tri bầu ra đại cử tri và đại cử tri bầu Tổng thống qua ba giai đoạn.

Cuộc bầu cử Tổng thổng Mỹ tiến hành theo từng tiểu bang và mỗi bang có một số lượng đại cử tri nhất định tương ứng với số dân bang đó Ứng cử viên Tổng thống nào được quá nửa số phiếu hợp lệ ở tiểu bang thì toàn bộ

số lượng đại cử tri thuộc về ứng cử viên đó, đặc biệt khi thắng ở các bang lớn có số lượng đại cử tri nhiều Trong giai đoạn 2 khi cử tri đi bầu ra đại cử tri, các ứng cử viên đi vận động tranh cử ở các bang chỉ cần có chiến lược tranh cử hợp lý thì hoàn toàn có thể thắng cử Làm cho người trúng cử Tổng thống Mỹ chắc chắn nhận được sự ủng hộ của số đông đại cử tri nhưng chưa chắc nhận được sự ủng hộ của số đông cử tri Cụ thể trong lịch sử bầu

cử Tổng thống Mỹ đã có 3 vị Tổng thống trúng củ nhưng không đại diện cho số đông nhân dân Mỹ

8 Theo quy định của Hiến pháp Hợp chúng quốc Hoa Kỳ 1787, Tổng thống là do cử tri trực tiếp bầu ra.

Nhận định sai Vì theo Hiến pháp Hoa Kỳ 1787, Tổng thống do đại cử tri bầu ra qua cuộc bẩu cử 3 giai đoạn Cử tri Mỹ bầu ra đại cử tri và đại cử tri bầu ra Tổng thống Tuy nhiên trên thực tế, khi cuộc bầu cử đang ở giai đoạn 2 khi cử tri bầu ra đại cử tri thì các ứng cử viên vận động tranh cử ở các bang và chỉ cần giành được quá nửa số phiếu hợp lệ của tiểu bang thì toàn bộ số lượng đại cử tri của bang thuộc về ứng cử viên đó Như vậy, trên thực tế cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ không khác gì bầu cử trực tiếp nhưng theo Hiến pháp Mỹ 1787 ghi nhận đại cử tri bầu ra Tổng thống mà không phải do cử tri trực tiếp bầu ra

9 Thụy Sĩ là quốc gia điển hình cho chính thể đại nghị ở Châu âu lục địa.

Nhận định sai Vì Thụy Sĩ không phải là quốc gia điển hình cho chính thể đại nghị ở Châu Âu lục địa Thụy Sĩ

theo một chính thể riêng khác biệt với quyền lập pháp thuộc về QHLB ngoài nắm quyền làm luật còn có nhiều

quyền khác như bầu ra HĐLB Quyền hành pháp giao cho HĐLB và do HĐQG bầu gồm 7 thành viên trong 7 lĩnh vực, nhiệm kỳ 7 năm, 1 năm 1 trong 7 người sẽ luân phiên thay nhau làm Chủ tịch HĐLB Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp thể hiện thông qua cơ quan lập pháp có quyền xét báo cáo chất vấn, phê bình và bỏ phiếu bất tín nhiệm với HĐLB nhưng chỉ nhằm mục đích nhắc nhở, cảnh cáo HĐLB không bao giờ bị lật đổ ngược lại Chủ tịch HĐLB không có quyền giải tán QHLB trước hạn

10 Theo Hiến pháp Liên bang Nga 1993, Tổng thống Liên bang có thể sử dụng quyền giải tán Đuma quốc gia trong mọi trường hợp.

Nhận định sai

Vì Theo Hiến pháp Liên bang Nga 1993, Tổng thống Liên bang chỉ có thể sử dụng quyền giải tán Đuma quốc gia trong 3 trường hợp

 Thứ nhất, sau ba lần mà Đuma Quốc gia không chịu phê chuẩn ứng cử viên Thủ tướng do Tổng thống đề cử

 Thứ hai, trường hợp Đuma Quốc gia tuyên bố bất tín nhiệm Chính phủ, Tổng thống có thể chấp nhận cho Chính phủ từ chức hoặc đề nghị Đuma cho Chính phủ 3 tháng, nếu hết thời hạn này mà Đuma vẫn chưa ra quyết định thì Tổng thống có quyền hoặc cho chính phủ từ chức hoặc ký sắc lệnh giải tán Đuma

 Thứ ba, trường hợp Chính phủ tự chủ động đặt vấn đề tín nhiệm ra trước Đuma mà nhận được kết quả Đuma bất tín nhiệm

11 Theo Hiến pháp Liên bang Nga 1993, Toà án Hiến pháp là cơ quan có thẩm quyền kết tội và phế truất Tổng thống Liên Bang.

Nhận định sai Vì theo Hiến pháp Liên bang Nga 1993 để kết tội và phế truất Tổng thống Liên Bang phải có sự tham gia của 4 cơ quan:

 Đuma Quốc gia Nga;  Tòa án Hiến pháp LB Nga;

 Tòa án tối cao LB Nga;  Hội đồng Liên Bang Nga (Thượng viện)

Mỗi cơ quan có nhiệm vụ riêng Cho nên Tòa án Hiến pháp không phải cơ quan có thẩm quyền kết tội và phế truất Tổng thống Liên Bang theo HP 1993

12 Chủ tịch Thượng viện Hợp chúng quốc Hoa Kỳ là Chủ tọa phiên đàn hạch Tổng thống tại Thượng viện.

Nhận định sai Vì Chủ tịch Thương viện Mỹ không là chủ tọa phiên đàn hạch Tổng thống tại Thượng viện mà là Chánh án Tối cao Pháp viện Mỹ

13 Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Cộng hòa Pháp thì Hạ viện yếu thế hơn so với Thượng viện.

Nhận định sai Vì Hạ viện Pháp do dân trực tiếp bầu ra thông qua hai vòng Một dự luật phải được hai viện thông qua nhưng nếu có bất đồng thì Uỷ ban hỗn hợp được thành lập do Chủ tịch Hạ viện làm chủ tịch Nếu hòa giải

không thành thì Thủ tướng CH Pháp sẽ đề nghị Hạ viện chung quyết với tỷ lệ ít nhất 2/3 có mặt Ngoài ra tất cả

các vấn đề liên quan đến thành lập Chính phủ, chất vấn, phê bình, lật đổ do Hạ viện quyết, Thượng viện không có quyền Do đó, xét tương quan lực lượng giữa hai viện thì Hạ viện có ưu thế hơn Thượng viện

14 Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Vương quốc Anh thì Hạ viện yếu thế hơn so với Thượng viện.

Nhận định sai

Vì Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức Nghị viện của Vương quốc Anh thì Hạ viện hoàn toàn thắng thế và hoàn toàn áp đảo Thượng viện Do luật liên quan thuế khóa, tài chính,… chỉ trì hoãn dự luật của Hạ viện trong 1 tháng tại Thượng viện sau đó đương nhiên trở thành có hiệu lực bất chấp Thượng viện

có đồng ý hay không; đối với các dự luật khác khi được Hạ viện thông qua thì Thượng viện có thể trì hoãn tối đa

1 năm, hết thời hạn luật đó đương nhiên có hiệu lực bất chấp Thượng viện có đồng ý hay không; Hạ viện có toàn quyền trong vấn đề liên quan thành lập, chất vấn, lật đổ Chính phủ mà thượng viện không có quyền Như vậy ở Anh Hạ viện áp đảo Thượng viện chứ không hề yếu thế hơn

15 Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Hợp chúng quốc Hoa

Kỳ thì Thượng viện yếu thế hơn so với Hạ viện.

Nhận định sai Vì Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Hợp chúng quốc Hoa Kỳ thì Thượng viện và Hạ viện ngang quyền nhau Điều này thể hiện ở việc một đạo luật muốn được thông qua phải có sự đồng ý ở cả hai viện; Hạ viện nắm độc quyền về tài chính, tiền bạc, ngân sách còn Thượng

viện độc quyền về nhân sự, vũ khí và đối ngoại Như vậy ở Mỹ Thượng viện ngang quyền với Hạ viện chứ

không phải yếu thể hơn

16 Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Nhật bản trên thực tế hiện nay thì Hạ viện hoàn toàn thắng thế so với Thượng viện.

Nhận định đúng

Vì Xét về tương quan lực lượng giữa hai viện trong cơ cấu tổ chức của Nghị viện Nhật bản trên thực tế hiện nay thì Hạ viện hoàn toàn thắng thế so với Thượng viện

Điều này thể hiện ở chỗ: một dự luật liên quan đến ĐUQT và ngân sách nếu Hạ viện thông qua và Thượng viện không đồng ý thì UB hỗn hợp được thành lập để hòa giải do Chủ tịch Hạ viện cầm đầu nếu không thành thì Hạ viện chung quyết; đối với các dự luật khác nếu có bất đồng thì UB hỗn hợp do Chủ tịch Hạ viện cầm đầu để hòa giải và không thành thì Thủ tướng Nhật Bản đề nghi Hạ viện chung quyết; trong vấn đề bầu Thủ tướng phải có

sự đồng ý của quá bán mỗi viện tuy nhiên nếu không đạt được tỷ lệ này, mỗi viện sẽ bầu độc lập nếu thành 2 người khác nhau thì UB hỗn hợp sẽ được thành lập do Chủ tịch Hạ viện đứng đầu, nếu không thành người được

Hạ viện bầu sẽ là Thủ tướng; nếu Hạ viện bất tín nhiệm Chính phủ mà trong 10 ngày Thượng viện không ý kiến thì Chính phủ sẽ bị lật đổ

17 Các quốc gia tổ chức Nghị viện theo mô hình lưỡng viện thì cả Thượng Nghị viện và Hạ Nghị viện đều

do cử tri trực tiếp bầu ra.

Nhận định sai Vì Các quốc gia tổ chức Nghị viện theo mô hình lưỡng viện thì không phải cả Thượng Nghị viện

và Hạ Nghị viện đều do cử tri trực tiếp bầu ra Trường hợp Nghị viện Anh, Thượng viện không do dân trực tiếp bầu mà hình thành theo các cách thức như cha truyền con nối, do Nữ hoàng bổ nhiệm,…

18 Hiến pháp 1946 của Nhật Bản đã chính thức xác lập ưu thế của Thượng Nghị viện so với Hạ Nghị Viện.

Nhận định sai Vì Hiến pháp 1946 của Nhật Bản đã chính thức xác lập ưu thế của Hạ viện so với Thượng viện chứ không phải ưu thế cho Thượng viện

19 Theo Hiến pháp 1946 của Nhật Bản, Thủ tướng là do Hạ Nghị Viện bầu ra.

Nhận định sai Vì Theo Hiến pháp 1946 của Nhật Bản, Thủ tướng do cả hai viện bầu ra theo tỷ lệ quá bán mỗi

viện Trường hợp không có ứng cử viện đạt được tỷ lệ này thì mỗi viện sẽ tiến hành độc lập bầu trong số 2 ứng

cử viên có số phiếu cao nhất và nếu bầu ra hai người khác nhau thì một UB hỗn hợp sẽ được thành lập do Chủ tịch Hạ viện đứng đầu để hòa giải Nếu hòa giải không thành người được Hạ viện bầu sẽ thành Thủ tướng Như vậy theo Hiến pháp Nhật Bản Thủ tướng không chỉ do Hạ viện bầu

20 Trong chính thể đại nghị, trách nhiệm của Chính phủ trước Nghị viện là trách nhiệm pháp lý.

Nhận định sai Vì Trong chính thể đại nghị, trách nhiệm của Chính phủ trước Nghị viện là trách nhiệm chính trị

Vì các nước này thực hiện kiểm soát Chính phủ theo cơ chế bất tín nhiệm mà cơ chế này đặt ra trách nhiệm chính

trị không phải là trách nhiệm pháp lý với đặc điểm như: quy kết trách nhiệm trên cơ sở niềm tin, thông qua thủ tục bỏ phiểu, do Nghị viện tiến hành

21 Trong chính thể cộng hòa hỗn hợp, Nghị viện có quyền bất tín nhiệm tất cả các thành viên của Chính phủ.

Nhận định sai Vì Trong chính thể công hòa hỗn hợp, Nghị viện chỉ có quyền bất tín nhiệm đối với các chức danh của Chính phủ thành lập trên cơ sở Nghị viện chứ không phải tất cả các chức danh của Chính phủ

22 Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức tiến hành luận tội Tổng thống theo một thủ tục giống nhau.

NĐ sai: Vì trên thế gới có 3 mô hinh luận tội với những thủ tục khác nhau Hoa Kỳ, Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức đã áp dụng những mô hình luận tội khác nhau để luận tội TT của mình

 Mỹ chọn MH1: Toàn bộ quá trình giao cho NV với sự hỗ trợ của Chánh án Pháp viện Hạ viện đóng vai trò viết cáo trạng, Thượng viện đóng vai trò là kết luận Chánh án Tối cao Pháp viện chủ tọa phiên dàn hạch tại thượng viện Mỹ

 CHP chọn MH2: Hạ viện đóng vai trò viết cáo trạng TV sẽ lập ra một Tòa án đặc biệt để xét xử

 CH LBĐ chọn MH3: NV đóng vai trò viết cáo trạng TA Hiến pháp sẽ ra phán quyết có tội hay không có tội

23 Vương quốc Anh tổ chức Nghị viện theo mô hình lưỡng viện nhằm để dung hoà quyền lợi giữa bang lớn và bang nhỏ trong Nhà nước liên bang.

Nhận định sai

Vương quốc Anh tổ chức Nghị viện theo mô hình lưỡng viện không phải nhằm dung hòa quyền lợi giữa bang lớn và bang nhỏ trong nhà nước liên bang mà do lịch sử hình thành Nghị viện ở Anh Do nhu cầu mở rộng chiến tranh xấm lược và thuộc địa, Vua Anh triệu tập hội nghị gồm quý tộc và thị dân với mục đích tăng thuế và đóng góp thêm vào ngân sách nhưng bị những người này mặc cả để giành quyền làm ra luật lệ Ban đầu quy tộc và thị dân đồng ý họp chung nhưng sau này nảy sinh sự phân biệt đẳng cấp giữa quý tộc và thị dân nên họ tách ra họp riêng Dần dần những quý tộc này hình thành Qúy tộc viện (Thượng viện) và những thị dân này thành Thứ dân viện (Hạ viện) Như vậy, mô hình lưỡng viện của Anh hình thành trên đặc trưng lịch sử không phải qua việc dung hòa quyền lợi giữa các bang và Anh không phải nhà nước liên bang

II LÝ THUYẾT

1 Anh (Chị) hãy phân tích điểm khác nhau cơ bản trong mối quan hệ giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp theo các chính thể đại nghị, cộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp.

Lập pháp có quyền thành lập ra hành pháp

cụ thể:

- Đối với những quốc gia theo cơ chế lưỡng

Đảng hoặc đa đảng mà có Đảng nổi trội,

Đảng nào chiếm đa số trong Nghị viện (nếu

quốc gia theo mô hình lưỡng viện thi đó là

Hạ Viện) tất cả những quốc gia theo chính

thể đại nghị thì chính phủ đều thành lập trên

cơ sở hạ viện tuy chỉ có nước duy nhất là

Nhật Bản thì chính phủ phải do cả Thượng

viện và Hạ viện bầu ra) thì sẽ đứng ra thành

Hai nhánh quyền lực này không thành lập trên cơ sở của nhau, được thành lập độc lập với nhau, do dân bầu Tổng thống, bầu Nghị viện riêng theo hai cuộc bầu cử khác nhau, nhiệm kỳ khác nhau

Vì thành lập trên cơ sở

của nhau nên phân định

Chính phủ trong Cộng hòa hỗn hợp

có 2 phần:

Phần tổng thống: do dân trực tiếp bầu

ra, độc lập không chịu trách nhiệm gì trước Nghị viện nhưng ngược lại có quyền phủ quyết luật của Nghị viện, giải tán Nghị viện, đề nghị Nghị viện xem lại quyết định của mình, đem trưng cầu dân ý luật,…;

- Vai trò: hoạch định chính sách hành

pháp

lập chính phủ, chủ tịch thủ lĩnh Đảng đó trở

thành Thủ tướng và các bộ trưởng, phó thủ

tướng là người cùng Đảng với thủ tướng

- Đối với những Quốc gia đa Đảng không

có Đảng nổi trội như Đức, Ý, Ấn Độ,… thì

Đảng nào chiếm được nhiều số ghế nhất

trong Nghị viện (Hạ viện) sẽ đứng ra tìm

kiếm liên minh với các Đảng chính trị khác,

chủ tịch của Đảng này sẽ trở thành thủ

tướng, phó thủ tướng và bộ trưởng thì chia

theo tỷ lệ

- Về Nghị viện thành lập ra Chính phủ cho

nên Nghị viện có quyền dung túng, bao che

và Nghị viện được coi là nền tảng cho

Chính phủ hoạt động Nghị viện (Hạ viện)

có quyền xét báo có công tác, chất vấn phê

bình Chính phủ -> Đỉnh cao mỗi mâu thuẫn

này Nghị viện (hạ viện) có quyền tuyên bố

bất tín nhiệm Chính phủ -> tập thể Chính

phủ phải từ chức, giải tán, ra đi

- Tuy nhiên để lấy độc trị độc, kìm hãm sự

ra độc tài của Nghị viện, cho phép Thủ

tướng được đề nghị Nguyên thủ quốc gia

ký sắc lệnh giải tán trước hạn để tiến hành

tổng tuyển cử sớm, để bầu ra Nghị viện mới

ôn hòa dễ thở hơn

Đặc điểm riêng có của chính thể đại nghị:

- Nguyên thủ quốc gia nhạt nhòa có cũng

như không, thủ tướng mới là người nắm

toàn bộ hành pháp, thủ tướng điều hành

quản lý đất nước -> Gọi là thủ tướng chế,

nội các chế, )

- Hành pháp và lập pháp lập ra trên cơ sở

của nhau, khi không thể sống chung với

nhau nữa thì có quyền lật đổ nhau, giải tán

nhau

quyền lực rạch ròi, không được xen vào công việc của nhau, Nghị viện (Hạ viện) không có quyền xét báo cáo công tác, không có chất vấn, phe bình, bất tín nhiệm chính phủ

Tổng thống không có quyền giải tán Nghị viện -> Tạo ra trạng thái cân bằng, kiểm soát chéo nhau

Đặc trưng: Tổng thống

là trung tâm của Bộ máy nhà nước, rất thực quyền nắm trọn hành pháp Trong cộng hòa tổng thống không bao giờ tổn tại chức danh Thủ tướng

- Trực tiếp nắm 3 lực quan trọng của

hành pháp: Công an, Quốc phòng, Ngoại giao

Phần thủ tướng và nội các nắm ½ Hành pháp còn lại: thực thi chính sách hành pháp do thủ tướng hoạch định, nắm những mảng còn lại

Thủ tướng và nội các được thành lập trên cơ sở nghị viện, cho nên Nghị viện (hạ viện) có quyền xét báo cáo, phe bình, bất tín nhiệm chính phủ và ngược lại Thủ tướng có quyền đề nghị tổng thống ra sắc lệnh giải tán Nghị viện trước hạn -> Chỉ một phần chính phủ trong Cộng hòa hỗn hợp mơi phải chịu trách nhiệm trước nghị viện

Đặc điểm riêng có của chính thể cộng hòa hỗn hợp:

- Một Chính phủ có hai người đứng

đầu, Chính phủ lưỡng đầu, siêu tổng thống

- Môt phần chính phủ là chịu trách

nhiệm trước Nghị viện, có thể bị Nghị viện bất tín nhiệm (thủ tướng và nội các)

2 Anh (Chị) hãy phân tích điểm cơ sở hình thành các mô hình chính thể nêu trên và vai trò của Charles

De Gaulle trong việc sáng tạo ra chính thể cộng hòa hỗn hợp?

C s hình thành các mô hình chính th đ i ngh , c ng hòa t ng th ng và c ng hòa h n h p:ể đại nghị, cộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ại nghị, cộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ị, cộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ống và cộng hòa hỗn hợp: ộng hòa tổng thống và cộng hòa hỗn hợp: ỗn hợp: ợp:

Ba lý do: Nước Mỹ không trải Là sự sáng tạo của De Gaulle giúp cho

- Trên cơ sở mối tương quan lực lượng

giữa giai cấp phong kiến và tư sản khi

làm CMTS Chừng nào và ở đâu mà giai

cấp tư sản hoàn toàn đủ mạnh, được sự

hậu thuẫn từ phía bên ngoài và có kinh

nghiệm quản lý đất nước và hoàn toàn

thay thế giai cấp phong kiến thì cuộc

CMTS đó trở nên triệt để thông qua nền

chính thể được thiết lập Còn chừng nào

giai cấp tư sản chưa đủ mạnh, chưa có

nhiều kinh nghiệm trong quản lý đất

nước chưa được sự hậu thuẫn từ thế giới

bên ngoài (CMTS Anh) thì CMTS chưa

triệt để -> trên cơ sở thỏa hiệp giai cấp,

nền quân chủ đại nghị được thiết lập trở

lại Theo thế giới giai cấp tư sản dần lớn

mạnh tước bỏ quyền lực của Vương

triều, cho đến ngày nay Vương triều chỉ

còn là bình bông

- Cơ sở văn hóa lịch sử, tâm lý dân tộc ở

Châu Âu, chế độ phong kiến đã từng tồn

tại hàng ngàn năm, nên người Châu Âu

có hai thái cực:

1 Chế độ phong kiến đã để lại dấu ấn

sâu đậm trong lòng dân chúng, tạo

tâm lý sùng bái, vương vấn không nỡ

từ bỏ vương triều (Anh) Khi làm

CMTS dù có những lúc đưa vua lên

đoạn đầu đài nhưng vương vấn Vương

triều -> Quân chủ đại nghị thiết lập trở

lại chia sẽ quyền lực

2 Vì chế độ phong kiến tồn tại hàng

ngàn năm nên người dân bị ám ảnh

bởi sự độc tài của vua chúa Vì vậy

làm CMTS quyết tâm thủ tiêu Vương

triều, thiết lập nền Cộng hòa Nhưng do

tâm lý sợ sự độc tài cá nhân của người

đứng đầu nhà nước và tâm lí sùng bái

Nghị viện, nên khi thiết lập nền Cộng

hòa thì người dân Châu Âu có xu hướng

xây dựng một tổng thống nhạt nhòa để

Nghị viện lập Chính phủ, kiểm soát, phê

qua chế độ phong kiến

-> không có sự nhung nhớ vương triều, hơn nữa nước Mỹ là vùng đất mới đa sắc tộc, đa văn hóa, đa ngôn ngữ ->

Người Mỹ cần trao quyền lực cho 1 vị tổng thống như 1 nhạc trưởng, trung tâm của đất nước để dân tộc Mỹ nhìn về 1 hướng đưa đất nước tiến lên phía trước

Tâm lý sòng phẳng, rạch ròi Vì vậy, có cách dùng học thuyết phân quyền của Montesquieu như đúng tính chất của người Mỹ: 2 nhánh quyền lực độc lập, tạo ra

sự cân bằng, kiểm soát chéo -> phân quyền cứng rắn

chính trường của Pháp ổn định hơn lấy lại đúng vị trí vai trò của 1 quốc gia khai sáng

Nước Pháp trước năm 1858, 169 năm bất ổn, triền miên, Pháp quá đề cao Nghị viện, đi theo Đại Nghị chế, Đại Nghị chế

là một điều thành công với Anh nhưng thất bại với Pháp Vì nước Anh theo cơ chế lưỡng Đảng luôn có một Đảng chiếm đa số ghế Nghị viện (Hạ viện), Đảng đó đứng ra lập Chính phủ, các Phó thủ tướng, bộ trưởng là người cùng phe của Thủ tướng Nhưng đối với Pháp đó

là điều bất hạnh vì Pháp là quốc gia đa Đảng không có Đảng nổi trội nên chính phủ phải thành lập trên cơ sở liên minh giữa các Đảng -> chia ghế, đồng sàng dị mộng, rất bất hạnh cho thủ tướng, liên minh rạn nứt -> nghị viện ra tuyên bố bất tín nhiệm chính phủ -> thủ tướng và nội các tan rã -> Như vậy, Pháp đề cao Nghị viện làm cho Nghị viên trở nên độc tài, bất cẩn, chính phủ suy yếu, bấp bênh, thủ tướng pháp không ổn định 16 bản hiến pháp, 5 nền cộng hòa khác nhau, uy tín của Pháp bị suy sụp nghiêm trọng Trước bối cảnh đó, De Gaulle lên làm tổng thống, thiết lập nên cộng hòa thứ 5, quyết tâm đoạn tuyệt với Cộng hòa đại nghị truyền thống và mang hình ảnh tổng thống Mỹ ở bên kia đại dương vào nước Pháp, tăng cường quyền lực của tổng thống pha trộn nền đại nghị truyền thống tạo ra cái gọi là Cộng hòa lưỡng tính

 Chính trường Pháp ổn định, tổng thống trở nên thực quyền, nước Pháp có hướng di riêng và gây dựng lại 1 quốc gia khai sáng (hiện nay đã có 54 quốc gia theo chính thể cộng hòa đại nghị)

 Nếu ai đó lo sợ về sự độc tài, số đông Nghị viện thì cộng hòa tổng thống là

bình, bất tín nhiệm, lật đổ Chính phủ ->

là yếu tố căn bản của chính thể đại nghị

- Cơ sở ba, người dân Châu Âu nhìn

chung có tính cách ôn hòa mềm dẻo nên

có cách áp dụng học thuyết phân quyền

của Montesquieu một cách mềm dẻo: để

hai nhánh quyền lực thành lập trên cơ sở

của nhau, dung túng, bao che cho nhau,

chất vấn phê bình nhau, lật đổ, giải tán

nhau -> phân quyền mềm

thích hợp Nếu lo sợ sự độc tài của tổng thống thì chính thể đại nghị là thích hợp Nếu lo sợ cả 2 thì cộng hòa hỗn hợp

Vai trò của Charles De Gaulle trong việc sáng tạo ra chính thể cộng hòa hỗn hợp:

Nước Pháp trước năm 1858, 169 năm bất ổn, triền miên, Pháp quá đề cao Nghị viện, đi theo Đại Nghị chế, Đại Nghị chế là một điều thành công với Anh nhưng thất bại với Pháp Vì nước Anh theo cơ chế lưỡng Đảng luôn

có một Đảng chiếm đa số ghế Nghị viện (Hạ viện), Đảng đó đứng ra lập Chính phủ, các Phó thủ tướng, bộ trưởng là người cùng phe của Thủ tướng Nhưng đối với Pháp đó là điều bất hạnh vì Pháp là quốc gia đa Đảng không có Đảng nổi trội nên chính phủ phải thành lập trên cơ sở liên minh giữa các Đảng -> chia ghế, đồng sàng

dị mộng, rất bất hạnh cho thủ tướng, liên minh rạn nứt -> nghị viện ra tuyên bố bất tín nhiệm chính phủ -> thủ tướng và nội các tan rã -> Như vậy, Pháp đề cao Nghị viện làm cho Nghị viên trở nên độc tài, bất cẩn, chính phủ suy yếu, bấp bênh, thủ tướng pháp không ổn định 16 bản hiến pháp, 5 nền cộng hòa khác nhau, lật đổ 24 Thủ tướng, làm uy tín của Pháp bị suy sụp nghiêm trọng

Trước bối cảnh đó, De Gaulle lên làm tổng thống, thiết lập nên cộng hòa thứ 5, quyết tâm đoạn tuyệt với Cộng hòa đại nghị truyền thống và mang hình ảnh tổng thống Mỹ ở bên kia đại dương vào nước Pháp, tăng cường quyền lực của tổng thống pha trộn nền đại nghị truyền thống tạo ra cái gọi là Cộng hòa lưỡng tính

 Chính trường Pháp ổn định, tổng thống trở nên thực quyền, nước Pháp có hướng di riêng và gây dựng lại 1 quốc gia khai sáng (hiện nay đã có 54 quốc gia theo chính thể cộng hòa đại nghị)

Như vậy, có thể nói công hòa hỗn hợp là sự sáng tạo của De Gaulle giúp cho chính trường của Pháp ổn định hơn lấy lại đúng vị trí vai trò của 1 quốc gia khai sáng

3 Vì sao nói chính thể cộng hòa hỗn hợp là sự sáng tạo của Charles De Gaulle nhưng cũng tiềm ẩn nguy

cơ bất trắc?

Chính thể cộng hòa hỗn hợp là sự sáng tạo của Charles De Gaulle: Vì

Charles De Gaulle đã tạo ra một chính thể vừa có những nét của cộng hòa tổng thông vừa có những nét của cộng hòa đại nghị là một sự sáng tạo nhằm hạn chế những nhược điểm của hai chính thể truyền thống giúp cho chính trường của Pháp ổn định hơn lấy lại đúng vị trí vai trò của 1 quốc gia khai sáng

Đem Hiến pháp ra trưng cầu dân ý, trả lại quyền lực lập hiến cho dân, thủ tiêu quyền lập hiến của nghị viện Làm cho bản hiến pháp 1958 là bản hiến pháp đầu tiên được trưng cầu dân ý

Thành lập Hội đồng bảo hiến mang đậm chất chính trị để tránh phải đối đầu trực tiếp với nghị viện De Gaulle

đã thành lập Hội đồng Bảo hiến như một công cụ trong tay nhằm tăng quyền cho Tổng thống và làm suy yếu nghị viện

Mang hình ảnh tổng thống Mỹ vào nước Pháp kết hợp pha trộn với chính thể đại nghị truyền thống tạo ra công hòa hỗn hợp Sự sáng tạo này đã từ bỏ cộng hòa nghị viện tồn tại 169 năm ở Pháp, cũng như là chấm dứt tư tưởng nghị viện tối cao, tôn sung nghị viện tồn tại từ lâu

Hiến pháp 1958 còn trao cho thủ tướng Pháp vai trò như nhà làm luật thứ hai Nghị viện không còn là cơ quan duy nhất được làm luật

Chính thể cộng hòa hỗn hợp tiềm ẩn nguy cơ bất trắc vì:

Một là: chính thể này mong muốn tạo ra một Tổng thống thực quyền để tạo nên sự ổn định bên cạnh nghị viện

phức tạp Nhưng thực tế chính Tổng thống lại tạo ra sự bất ổn Vì Tổng tổng thống có quá nhiều quyền hành dẫn tới sự chuyên quyền, tùy tiện và nhiều khi làm lu mờ nghị viện Cụ thể, Tổng Thống có hai vị trí trong bộ máy nhà nước:

 Là người đứng đầu nhà nước thay mặt nhà nước về đối nội đối ngoại

 Nắm quyền hành pháp (một nửa vì bị chia sẻ với TTg) Tổng thống có vai trò khá lớn, khá thực quyền: là Tổng chỉ huy quân đội và được trang bị vũ khí đối phó với nghị viện; Có quyền phủ quyết luật, giải tán nghị viện trước hạn; đề nghị xx lại các quyết định của nghị viện; QĐ đem một đạo luật ra Trưng cầu dân ý  “Siêu tổngSiêu tổng thống”

Hai là: Quyền hành pháp bị chia cắt một cách vô lý giữa Tổng thống và thủ tướng nhiều khi chỉ mang lại sự mâu

thuẫn, sự tranh giành quyền lực Chỉnh phủ trong cộng hòa HH chia 2 phần:

 Phần 1: TT do nhân dân trực tiếp bầu nên TT rất độc lập không chịu trách nhiệm vs Nghị viện Hiến pháp P trao cho TT nhiều quyền lực như phủ quyết luật, giải tán nghị viện trước hạn; đề nghị xx lại các quyết định của nghị viện; QĐ đem một đạo luật ra Trưng cầu dân ý và TT giữa vai trog hoạch định chính sách hành pháp và nắm giữ ba mảng: Bộ CA, Bộ QP, Bộ Ngoại giao

 Phần 2: Thủ tướng và bộ trưởng nắm ½ quyền hành còn lại: thi hành những chính sách do TT quyết định và nắm các mảng còn lại Nghị viện có quyền xem xét, báo cáo, phê bình TT và nội các

 Chỉ có một phần chính phủ trong CHHH, nền Hành pháp trở nên bất ổn

Ba là: Một số yếu tố đại nghị trong chính thể này không làm giảm vai trò của Tông thống mà còn tăng quyền hạn

một cái quá đáng cho người đứng đâu hành pháp (Sự chịu trách nhiệm của Chính phủ trướcNghị viện là một đặc trưng của chính thể đại nghị Tuy nhiên, tính đại nghị ở chính thể CHHH rất mờ nhạt vì thực tế nghị viện hiếm khi bất tín nhiệm Chính phủ vì e ngại Tống thống giái tán ngược lại)

Tóm lại Trong chính thể này Tổng thống như một nhà “Siêu tổngquân chủ”, ngược lại với vai trò của nghị viện, chính phủ

mờ nhạt, hơn nữa sự mâu thuẫn trong nền hành pháp tạo ra sự bất ổn chính trị tiềm ẩn nguy cơ bất trắc

4 Đảng chính trị đã làm biến dạng các chính thể này như thế nào và quy luật chung của những sự biến dạng này là gì?

1 Thứ nhất, đối với chính thể đại nghị:

Mục đích của người sáng tạo: đề cao nghị viện, trói buộc chính phủ vào Nghị viện vì họ lo sợ và dè trừng nhánh quyền hành pháp (dễ tha hóa, nắm quyền lực) Tuy nhiên, yếu tố Đảng chính trị đã làm biến dạng sai lệch mục đích ban đầu của những người sáng tạo ra chính thể đại nghị theo 2 hướng:

 Hướng 1: Với những quốc gia lưỡng Đảng (Anh), quốc gia đa Đảng có Đảng nổi trội (Nhật, Singapo) thì thủ tướng nắm quyền lực lớn, thực quyền Vì thủ tướng là thủ lĩnh Đảng chiếm đa số ghế trong Nghị viện, kiểm saots chính phủ, khống chế Nghị viện Trong trường hợp này thì thủ tướng rất mạnh kiểm soát ngược trở lại Nghị viện Nghị viện (hạ viện) chẳng những không chất vấn, phê bình chính phủ cho đến cùng, không bao giờ bất tín nhiệm, lật đổ chính phủ mà trái lại thủ tướng lại kiểm soát ngược lại Nghị viện, thường sử dụng quyền giải tán Nghị viện (hạ viện) trước hạn Sự giải tán này không phải vì giữa thủ tướng và Nghị viện có mâu thuẫn với nhau mà vì những toan tính chính trị của thủ tướng Giải tán Nghị viện một thời điểm có lợi cho Đảng của ông ta, ông ta tin rằng có bầu Nghị viện (hạ viện) mới thì Đảng ông ta vẫn chiếm ưu thế và vẫn giữ chắc ghế thủ tướng mới giải tán

-> đây cũng là con dao hai lưỡi vì thủ tướng chỉ quyết định việc giải tán nghị viện (hạ viên) còn việc dân bầu là việc của dân Từ sau chiến tranh thế giới thứ hai thủ tướng Anh đã giải tán Hạ viện 6 lần nhưng chỉ có 3 lần thành công

 Hướng 2: Quốc gia đa Đảng không có Đảng nổi trội (Đức, Ý,…) Chính phủ là sự liên minh giữa các Đảng phải sống chung, tự đồng sàng dị mộng Nghị viện thường xuyên bất tín nhiệm Chính phủ, lật đổ chính phủ Nhưng ngay cả trong trường hợp này mục đích của Chính thể đại nghị không đạt được ở chỗ: Nghị viện bất tín nhiệm lật đổ chính phủ không phải vì Chính phủ yếu kém mất niềm tin mà vì lợi ích các Đảng phái chi phối – chính trường bất ổn

2 Cộng hòa tổng thống

Mục đích: để hai nhánh quyền lực hoàn toàn độc lập nhau, tọa sự cân bằng, kiểm soát chéo Nhưng bị biến dạng

thành hai hướng:

 Hướng 1: Nếu giữa tổng thống Mỹ và Nghị viện Mỹ cùng Đảng (trường hợp này hiếm xảy ra ở Mỹ vì dân Mỹ luôn có xu hướng bầu tổng thống Mỹ 1 Đảng , lưỡng viện Mỹ 1 Đảng khác để kiểm soát được khách quan) Giữa tổng thống và Nghị viện luôn luôn có sự thống nhất, bàn bạc và sự kiểm soát chéo chỉ còn là hình thức Tổng thống không phủ quyết luật của Nghị viện, Nghị viện phê duyệt quyết định của tổng thống -> không có sự giám sát hiệu quả, rất may mắn, thuận lợi cho Tổng thống Mỹ

 Hướng 2: Tổng thống Mỹ và Nghị viện Mỹ không cùng Đảng (thường xảy ra) Giữa tổng thống và hai viện ở

Mỹ vẫn có sự trao đổi thỏa thuận ngầm với nhau, không diễn ra chính thức trong nghị trường, thường xảy ra bằng những cuộc thương thuyết riêng Vì tổng thống Mỹ luôn có những vũ khí để có thể thỏa hiệp mặc cả với Nghị viện, vũ khí đó được ví như là “Siêu tổngcây gậy và củ cà rốt”

 Chế độ cộng hòa tổng thống bị biến dạng thành chính thể đại nghị ở hành lang, về cơ bản tổng thống Mỹ muốn gì được nấy

3 Chính thể Cộng hòa hỗn hợp

Là sự sáng tạo của De Gaulle, Đảng chính trị cũng làm sai lệch mục đích ban đầu tiềm ẩn những bất trắc theo 1 trong hai hướng:

 Hướng 1: giữa tổng thống và nghị viện (hạ viện) cùng một Đảng, tổng thống dễ dàng chọn thủ tướng và các bộ trưởng là người cùng 1 Đảng với tổng tống và Nghị viện (hạ viện) -> tổng tống quyền lực lớn (nắm chính phủ và kiểm soát ngước trở lại Nghị viện) -> thủ tưởng tồn tại như phó tổng thống, mờ nhạt -> cộng hòa hỗn hợp trở thành cộng hòa tổng thống, thậm trí tổng thống còn có những quyền mà tổng thống trong cộng hòa tổng thống không có, cho nên trong cộng hòa hỗn hợp tổng thống trở thành siêu tổng thống

 Hướng 2: tổng thống và Nghị viện khác Đảng Tổng thống có hai lựa chọn:

Một là, nhượng bộ Nghị viện bằng cách chọn một thủ tướng cũng Đảng với nghị viện, thủ tướng lại chọn bộ

trưởng cùng Đảng cùng phe với nghị viện -> thủ tướng và bộ trưởng khác Đảng với tổng thống -> khác phe chính phủ bị cô lập, suy yếu -> thành cộng hòa đại nghị

Hai là, tổng thống đương đầu với Nghị viện, chọn thủ tướng cùng Đảng cùng phe -> nhiều khả năng Nghị viện

(hạ viện) không phê chuẩn -> tổng thống có thể lựa chọn phương án giải tán Nghị viện trước hạn – mạo hiểm (nếu bầu Nghị viện mới khác Đảng với tổng thống (nghị viện mới được thành lập thì Tổng thống không được giải tán nữa) mà vẫn đương đầu với Nghị viện thì Nghị viện có quyền luận tội tổng thống vì lạm quyền

Mục đích muốn cân bằng quyền lực nhưng thực tế không bao giờ đạt được cân bằng thuần túy mà chuyển thành cộng hòa tổng thống, siêu tổng thống chế

4 Quy luật chung của sự biến dạng: