Bài giảng Những vấn đề chung về Luật Dân sự được biên soạn bởi ThS. Lê Thị Minh Nguyệt nhằm tìm hiểu kiến thức tổng quan về Luật Dân sự; phân biệt được các loại giao dịch dân sự, các loại đại diện, thời hạn và thời hiệu; vận dụng các quy định pháp luật dân sự hiện hành để giải quyết các tình huống phát sinh cụ thể; tôn trọng pháp luật dân sự và những nguyên tắc chung của Luật Dân sự.
Trang 1Những vấn đề chung về
Luật dân sự
Ths LÊ THỊ MINH NGUYỆT
DĐ: 0908 316 129 Email: minhnguyetle@huflit.edu.vn
Mục tiêu của môn học
• Nắm được kiến thức tổng quan về LDS
• Phân biệt được các loại gdds, các loại đại diện,
thời hạn và thời hiệu
• Vận dụng các quy định PLDS hiện hành để giải
quyết các tình huống phát sinh cụ thể
• Tôn trọng PLDS và những nguyên tắc chung của
LDS
• Bộ luật DS 2015
• Luật hộ tịch 2014
• Luật cư trú 2006 sửa đổi
bổ sung 2013
• …
Trường ĐH Luật TP.HCM, Giáo trình những quy định chung
về LDS, NXB Hồng Đức – Hội luật gia VN, 2016.
Trang 2Nội dung chính của môn học
1 Khái quát về Luật dân sự
2 Quan hệ pháp luật dân sự
3 Đại diện
4 Giao dịch dân sự
5 Thời hạn, thời hiệu
Mục tiêu
• Nhận biết được ví trí và vai trò của LDS trong hệ
thống PLVN
• Trình bày được những kiến thức cơ bản của LDS:
đối tượng điều chỉnh, phương pháp điều chỉnh,
nguồn và các nguyên tắc cơ bản của LDS
LDS là một ngành luật trong hệ thống pháp luật
Việt Nam, gồm những qppl điều chỉnh:
ứng xử của các chủ thể
quyền và nghĩa vụ
tiêu chí về cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc
lập về TS, tự chịu trách nhiệm của các chủ
thể tham gia trong các QHDS
Về hình thức, PLDS gồm
Quy định chung: chủ thể, đại diện, TS, GDDS, thời hạn, thời hiệu
Quy định cụ thể: quyền đối với TS, HĐ, BTTH ngoài HĐ, TK
Trang 3Về nội dung, PLDS gồm các chế định:
Quyền đ.với TS
Nghĩa vụ và hợp đồng
Thừa kế
Về phạm vi, PLDS ngày càng mở rộng
điều chỉnh từ tiêu dùng => quan hệ dân sự =>
gồm cả lao động, HNGĐ, kinh doanh thương mại => quan hệ trên cơ sở bình đẳng
quan hệ với các luật khác: LDS là luật chung
Đối tương điều chỉnh của LDS là các ứng xử của các chủ thể và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể với nhau, gồm
Quan hệ về tài sản
Quan hệ nhân thân
Quan hệ tài sản
Là quan hệ giữa người với người gắn liền với tài sản
Các nhóm quan hệ tài sản chủ yếu
Quan hệ nghĩa vụ
và hợp đồng DS Quan hệ BTTH ngoài hợp
Quan hệ
về thừa kế
Quan hệ về
sở hữu tài sản
Trang 4Đặc điểm QHTS
mang tính chất hàng hóa-tiền tệ
thể hiện sự đền bù ngang giá
mang ý chí chủ quan của các chủ thể
Quan hệ nhân thân
Là quan hệ giữa người với người gắn liền với yếu
tố nhân thân, gồm các nhóm
QHNT phi tài sản
QHNT gắn với TS
Đặc điểm QHNT
không mang nội dung kinh tế, không tính ra
được thành tiền
gắn liền với chủ thể nhất định không thể
chuyển giao cho người khác trừ khi PL cho
phép chuyển giao
Phương pháp điều chỉnh của PLDS là những
cách thức mà PLDS tác động lên đối tượng điều
chỉnh của mình để hướng chúng tới trật tự nhất
định
Các PPĐC của PLDS
Trang 5Đặc điểm của phương pháp điều chỉnh LDS
các chủ thể bình đẳng về địa vi pháp lý
đảm bảo quyền tự lựa chọn, định đoạt của các
chủ thể
quyền khởi kiện để đảm bảo lợi ích hợp pháp
quy định trách nhiệm ds của các bên
A cho B vay 1 tỷ đồng, đến hạn B không trả A có thể yêu cầu CQCA khởi tố hình sự được không?
C lái xe mô tô vượt quá tốc độ cho phép,
gây tai nạn làm cho D bị gãy chân và là m
hư hỏng hoàn toàn xe ba gác máy của D
Vụ việc này có thuộc đối tượng điều chỉnh
của Luật dân sự không
?
Nguyên tắc là những tư tưởng chỉ đạo xuyên
suốt toàn bộ quá trình xây dựng và áp dụng
các QPPL Dân sự vào trong thực tế. NT
bình đẳng
NT thiện chí, trung thực
NT tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của
NT tự
do cam kết, thỏa
Các NT cơ bản của LDS 201
NT tự chịu trách nhiệm khi vi phạm
Trang 6Vị thế của nguyên tắc cơ bản
Nếu PLDS ko có quy định cụ thể => áp
dụng nguyên tắc cơ bản
Nếu luật chuyên ngành có quy định mà trái
với nguyên tắc cơ bản của PLDS => áp dụng
quy định của PLDS
1.5 Vị trí của LDS
Luật chung
Luật chuyên ngành với điều kiện không được trái với các nguyên tắc cơ bản của PLDS
Áp dụng ĐƯQT khi có sự khác nhau với ĐƯQT
1.6 Nguồn của LDS
Nguồn văn bản
Nguồn thực tiễn
Nguồn khác
Nguồn văn bản
Luật: Hiến pháp; BLDS; Luật HNGĐ; Luật Nhà ở; Luật Thương mại, kinh doanh bảo hiểm, hàng hải, Luật trách nhiệm bồi thường của NN,…
Văn bản dưới luật: NĐ, TT, NQ của HĐTP, …
Điều ước quốc tế
Áp dụng tương tự PL
Nguồn thực tiễn
Tập quán
Đạo đức xã hội
Án lệ
Nguồn khác
Các nguyên tắc cơ bản của PLDS
Lẽ phải, lẽ công bằng
Trang 7Áp dụng nguồn của PLDS
Áp dụng trực tiếp VBPL
Áp dụng tập quán
Áp dụng quy định tương tự của PL
Áp dụng nguyên tắc cơ bản của LDS, án lệ, lẽ
công bằng
Áp dụng trực tiếp VBPL
Là hoạt động của CQNN có thẩm quyền căn cứ vào quy định plds để giải quyết sự kiện thực tế xảy ra nhằm đưa ra các quyết định phù hợp
Áp dụng trực tiếp VBPL
Là quá trình
Xác định sự kiện xảy ra
Chọn qppl cần áp dụng
Ra văn bản giải quyết
Điều kiện áp dụng trực tiếp VBPL
Tranh chấp phải thuộc lĩnh vực dân sự
Đã có qpplds trực tiếp điều chỉnh tranh chấp đó
Tập quán
Là quy tắc xử sự có nội dụng rõ ràng để xác định
quyền và nghĩa vụ của các bên trong QHDS cụ thể,
được hình thành và lặp đi lặp lại nhiều lần trong một
thời gian dài được công đồng cư dân thừa nhận và áp
dụng
Tập quán địa phương
Tập quán dân tộc
Áp dụng tập quán
Là việc CQNN có thẩm quyền căn cứ vào tập quán địa phương/ dân tộc để giải quyết tranh chấp phát sinh tại địa phương/dân tộc đó nếu trong plds chưa có sẳn qp để ad trực tiếp
Trang 8Điều kiện áp dụng tập quán
Tranh chấp phải thuộc lĩnh vực ds
Chưa có qpplds trực tiếp điều chỉnh tranh chấp đó
Tranh chấp đó đã có tập quán được thừa nhận và
áp dụng
Tập quán không trái với những nguyên tắc cơ bản
của BLDS
Áp dụng tương tự pháp luật
Là việc CQNN có thẩm quyền căn cứ vào những qpplds đã có để giải quyết tranh chấp đang xảy ra
mà tranh chấp đó có tính chất tương tự với qhds được điều chỉnh bằng các qpplds đó
Điều kiện áp dụng tương tự pháp luật
Tranh chấp phải thuộc lĩnh vực ds
Không có qpplds trực tiếp điều chỉnh
Không có tập quán để áp dụng hoặc không thể áp
dụng tập quán
Có quy định điều chỉnh qhds có tính chất tương tự
Quy đinh tương tự không trái với những nguyên
tắc cơ bản của BLDS
Điều kiện áp dụng các nguyên tắc cơ bản của PLDS, án lệ, lẽ công bằng khi không có đủ điều kiện để áp dụng các nguồn trên
=> TA không được từ chối giải quyết vụ việc có tranh chấp
Câu hỏi ôn tập
1 Phân tích cấu trúc của PLDS VN
2 Trình bày các đối tượng điều chỉnh và phương
pháp điều chỉnh của PLDSVN
3 Phân biệt luật dân sự và luật hành chính, hình sự
4 Nêu các nguyên tăc cơ bản của PLDSVN
5 Phân tích nguyên tắc bình đẳng trong QHPLDS
Câu hỏi ôn tập (tt)
6 Phân tích nguyên tắc tự định đoạt và giới hạn quyền tự định đoạt trong QHDS
7 Trình bày các loại nguồn của PLDSVN
8 Điều kiện áp dụng án lệ và lẽ công bằng?
9 Điều kiện áp dụng tương tự pháp luật dân sự?
10 Điều áp dụng tập quán trong giải quyết tranh chấp dân sự?
Trang 9Áp dụng NT cơ bản của PLDS, án lệ và lẽ
công bằng
khi không đủ điều kiện để áp dụng các hình thức
trên
TA áp dụng NT có bản của PLDS, án lệ, lẽ công
bằng để giải quyết tranh chấp
TA không được từ chối gq tranh chấp ds khi được
yêu cầu