Chùa Tháp - Đền Trần ở tỉnh Nam Định: Phần 2

Ebook Di tích lịch sử - văn hoá đền Trần, Chùa Tháp tỉnh Nam Định: Phần 2 giới thiệu đến bạn đọc một số di tích thờ các vua Trần và các vị danh tướng, danh thần nổi tiếng như: Đình Bái, Chùa Cả, Chùa Côi Sơn, Đình Cả (cung Đệ Nhị), Đình Đông Đệ Tam, Đình Đồng Mai, Đền Hậu Bồi,... Mời các bạn cùng tham khảo.

C H Ù A Đ Ệ T ứ

Thuộc khu dân cư Đệ Tứ, phường Lộc Hạ, thành phố Nam Định

Chùa Đệ Tứ có tên tự là “Đại Thánh Quán” được xây dựng

ở phía tây bắc thôn Đệ Tứ, cách trung tâm thành phố Nam Định khoảng 2km vế phía đông

Từ khu di tích lịch sử - văn hoá đền Trần - chùa Tháp theo quốc lộ 10 qua cầu Vĩnh Giang đến ngã tư Cửa Kho rẽ trái khoảng 200m là đến chùa Đệ Tứ Đây là một ngôi chùa xây dựng trên nền móng cung Đệ Tứ thuộc hành cung Thiên Trường được các vua Trần xây dựng vào thế kỷ XIII dành cho các vương phi, công chúa, hoàng thân quốc thích nghỉ ngơi Sách Đại Nam nhất thống chí viết; “Chùa Đại Thánh Quán ở

xã Đệ Tứ, huyện Mỹ Lộc là hành cung thứ tư (Đệ Tứ hành cung) do nhà Trần xây dựng Sau dân sở tại dùng chữ Đệ Tứ làm tên xã, lại dựng chùa ở đấy”

Chùa thờ phật, thờ Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật và tướng quân Phạm Ngũ Lão là những danh tướng, danh thần nổi tiếng có công trong 3 cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông

Câu đối ghi lại địa danh Đệ Tứ thuộc hành cung thiên Trường xưa:

“Đệ Tứ, dữ Đệ Nhất, Đệ Nhị, Đệ Tam, đ ế vương cung hiển tích.

Trang Ngoại, cập Trang Thượng, Trang Trung, Trang Hạ cung hậu điện dữ linh ”

Dấu vết thời Trần ở Đệ Tứ khá rõ nét với trung tâm là khu vực chùa

Đại Thánh quán Đây là nơi có phế tích cung điện thời Trần như nội dung câu đối ở chùa đã ghi:

“Địa hoán Trần cung vạn c ổ danh lam lưu thắng tích

Di đà bảo hiệu, thập phương chư hiệu tất xưng danh ”

Tạm dịch;

(Hàng vạn năm còn thắng tích trên đất cung điện thời TrầnBảo hiệu chốn phật đường của thập phương chính là đây)

thấy những mảng thóc cháy, Nền Quán là nơi đã phát hiện thấy một con sóc đá thời Trần, một số đầu rồng, đầu chim phượng, mô hình tháp đất nung

Phía nam chùa có khá nhiều đá chân tảng chạm bông hoa sen nở rộ, còn cả đôi sóc đá là tác phẩm điêu khắc công phu của thời Trần Phía bắc chùa là cánh đồng mang tên “Thượng Viên” tức là Vườn Trên, phía đông chùa là khu vực ao có nhiều đá hộc, và loại đá cuội khó tìm với nhiều mảnh gạch, mảnh gốm cổ Rồi trên cánh đồng “Viên VT’ tức là đuôi vườn

ở phía nam chùa với các khu “Cồn Xăng”, “Mả Nghệ” còn vương lại trên và trong lòng đất, những bao nung là phương tiện để bảo vệ đổ gốm, khi nung trong lò Những hòn đá chân tảng có chạm hoa sen, nhiều mảnh gốm cổ thời Trần, nhiều mảnh ngói có thể đây là nơi sản xuất vật liệu và làm gốm phục vụ cho sinh hoạt của hoàng thành

Trên cơ sở địa thế cũng như dấu vết thời Trần, ở Đệ Tứ tháng 12 năm 1975 Viện bảo tàng lịch sử Việt Nam và Ty văn hóa Nam Hà đã tiến hành đào hố thám sát tại sân chùa, đã đào trúng những viên gạch hoa lát thành hàng như một sân gạch hoa cổ, kết quả này đã dẫn đến quyết định khai quật khảo cổ học tại khu chùa này để nghiên cứu di tích thời Trần

Đợt khai quật này tiến hành từ ngày 23 - 1 - 1976 đến ngày

18 - 3 - 1976

Hố khai quật hoạch định tại sân chùa Đệ Tứ và má ngoài cổng phía nam chùa Diện tích khai quật là phía nam chùa Ngoài ra còn đào một hố thám sát 2m X Im trong phạm vi chùa

Kết quả khai quật như sau:

Dưới độ sâu từ 0,5m đến l,lm do lớp đất dầy mỏng khác nhau, ngoài lớp đất canh tác, lớp mảnh gạch ngói hiện đại, dưới đó là lớp chứa đựng nhiều hiện vật của phế tích như mảnh gạch, ngói, mảnh lá đề, mảnh đầu rồng, đầu chim phượng đất nung Đặc biệt đã tìm thấy công trình kiến trúc;

- Lớp gạch vỉa như bó thềm nhà

- Lớp gạch mỏng như đá kê chân cột

- Ba mảng sân lát bằng gạch vuông có hoa văn và lát bằng gạch vuông trơn, kích cỡ, họa tiết có khác nhau

*Nghiên cứu p h ế tích này, có th ể xác định n h ư sau:

Đây là phế tích của công trình kiến trúc cổ, được xây dựng chếch bắc 15 độ Từ ngoài vào trong có các hạng mục công trình:

+ Sân mặt trên lát bằng gạch vuông có cạnh là 34cm, loại gạch hoa này màu sắc đỏ tươi, họa tiết là những hoa dây cách điệu

+ Tiếp đó là một nền nhà hình vuông

+ Sau nền nhà này là sân giữa, sân này lát gạch vuông có cạnh lớn hơn 30 cm Họa tiết trang trí là hoa cúc, đường triện chạy xung quanh, loại họa tiết này công phu hơn, bề thế hơn.+ Tiếp đến là một nền nhà hình chữ nhật, rồi đến sân sau lát bằng gạch vuông trơn, chỉ lẫn vào ít viên gạch vuông có hoa văn

Điều lưu tâm ở đây là hai sân gạch hoa, tuy hai sân này không còn đầy đủ, nhưng với mảng lớn rất đẹp, được lát theo

họa tiết phong phú, đường nét mềm mại, tinh tế thể hiộn tài nghệ đồng thời thể hiện giá trị, tầm vóc của sân rồng từ đó mà suy ra sự kỳ công của cung điện.

Các nền nhà đều có nhánh thông sang hai bên, nhánh đó có

lẽ là nhà cầu, nối công trình phụ với cung điện chính Ngói lọp

ở đây là ngói mũi hài nhưng có cả hai loại là mũi hài đcm và mũi hài kép Cạnh đó còn có những hiện vật trang trí trên bờ nóc bờ chẩy là những hình chim phượng, hình rồng, hình lá đề

có lưỡng long chầu nguyệt gắn trên ngói nóc cong cong đủ biết sự kiến tạo cung điện về phần mái như thế nào

Ngoài ra phế tích còn một số hiện vật gốm vỡ như bát đĩa, men ngọc, men trắng, men lưcm, cách làm và họa tiết cầu kỳ đẹp đẽ cũng minh chứng cho trình độ chế tác cũng như sự hoành tráng của cung điện xưa

Chùa Độ Tứ là một di tích khảo cổ học giúp cho viộc nghiên cứu các cung điộn phủ đệ thời Trần

Công trình kiến trúc chùa hiộn nay được xây dựng trên một khu đất cao ráo rộng 3000m^ thiết kế kiểu nội công ngoại quốc gồm: Bái đường 5 gian 2 chái, tam bảo 4 gian và thượng điện 3 gian

Bái đường 5 gian, bộ khung làm bằng gỗ lim, 6 bộ vì kèo gia công theo phong cách chồng rường giá chiêng, bẩy tiền bẩy hậu Tại đây, trên các cấu kiện kiến trúc đều soi chỉ tạo dáng má chai và trang trí hoạ tiết lá lật Để mở rộng không gian nơi thờ cúng, toà tiền đường trốn một hàng cột cái Theo nội dung dòng chữ Hán khắc trên Thượng lương thì công trình được trùng tu vào năm Thành Thái 18 (1906)

Tam bảo 4 gian xây quay dọc nối mái với tiền đường và thượng điộn Bộ khung công trình làm bằng gỗ lim kiểu bốn hàng chân cột, vì kèo kiểu chổng rường bẩy kẻ Tại các nghé

+ Công trình phủ thờ mẫu xây hìiứi chữ điiưi gồm: Tiền đường 3 gian, hậu cung 2 gian Bộ khung tiền đường làm bằng gỗ lim vì kèo chồng rường bẩy tiền bẩy hậu Toà hậu cung 2 gian khung lim bốn hàng chân cột vì kèo mê cốn

Tất cả các hạng mục công trình kiến trúc của chùa tuy đã được trùng tu tôn tạo nhiều lần, lần gần đây nhất năm 2006 -

2007 rứiưng vẫn giữ được phong cách kiến ưúc truyền thống:

Bộ khung bằng gỗ lim, mái lợp ngói nam, phần nền lát gạch Bát Tràng Hệ thống cánh cửa bằng gỗ lim được làm theo kiểu thượng song hạ bản đặt trên ngưỡng bằng gỗ có chân quay.Trước cách mạng tháng 8, hàng năm từ ngày 20 đến ngày

22 tháng 8 hàng năm đình chùa Đệ Tứ tổ chức lễ hội Trong hội có tổ chức đua thuyền Trong những năm gần đây chùa Đệ

Tứ tổ chức lễ hội từ 15 đến 20 tháng 8 như lễ hội ở đền Trần - chùa Tháp, phưcmg Lộc Vượng, đền Bảo Lộc xã Mỹ Phúc

- Đại tự; 13

- Bia đá: 06 (niên hiệu Tự Đức 34 (1881), Thành Thái 13 (1901), bia Duy Tân 10 (1916), Khải Định 4 (1919), Khải Định 7 (1922)

- Chuông: 01, niên hiệu Tự Đức 20 (1876)

- Tượng thờ: 28

Quần thể di tích văn hoá thời Trần đang được Nhà nước tập trung đầu tư tôn tạo m ở rộng đường giao thông và cải tạo cảnh quan môi trường Tương lai di tích chùa Đệ Tứ sẽ có nhà trưng

bày cổ vật thời Trần đã tìm thấy ở đây Sân lát gạch hoa trước

sân chùa cũng sẽ được khai quật lại và làm nhà che mưa che nắng để phục vụ đón khách tham quan Do vậy chùa Độ Tứ sẽ

có nhiều điều kiện thuận lợi để phát huy các giá trị lịch sử - văn hoá trong quần thể di tích Trần ở Nam Định

Từ đường Trần Hưng Đạo theo đường vành đai hồ Truyền Thống khoảng 300m là tới di tích.

Đình Bái thờ tướng Lư Cao Mang (1248 - 1328) ồ n g là một trong những vị tướng giỏi dưód quyền của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, đã có nhiều công lao trong cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông lần thứ 2 (1285) Làng Bái xưa là nơi tướng Lư Cao Mang chiêu mộ dân binh, huy động vật lực lập phòng tuyến bảo vệ hành cung Thiên Trường và hoàng tộc nhà Trần

Quy mô kiến trúc đình Bái hiện nay rất nhỏ, dựng kiểu chữ đinh gồm 2 toà: Tiền đường và cung cấm Toà tiền đường 3

hiên đắp trang trí hoạ tiết lưỡng long chầu nguyột Cung cấm 2 gian làm kiểu tiền đao hậu đốc, mái lợp ngói nam.

Theo thống kê, đình Bái còn lưu giữ được:

Theo “Thành Nam xưa” của nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Lý thì tại chùa có một quả chuông niên hiệu Cảnh Lịch thứ 6 thời Mạc Phúc Nguyên (1553) có ghi lại lịch sử hình thành ngôi chùa như sau: Chùa trước đây xây dựng ở phố Bến Ngự, đến thời Mạc Đăng Chính (1530 - 1539) nước sông Vị Hoàng dâng cao, bờ sông bị lở, có người họ Trần ở đất làng Vị Hoàng đã chuyển ngôi chùa về một khoảng đất rộng ở vị trí hiện nay.Theo nội dung văn bia hiên dựng tại tam bảo thì chùa có tên chữ là “Thánh Ân tự” , được xây dựng từ thời Trần, là nơi

tu hành của một số hoàng phi, công chúa thời Trần

Hiện nay chùa thờ Riật và là trụ sở của Giáo hội Phật giáo tỉnh Nam Định

Chùa trước đây kiến trúc theo kiểu chữ đinh, mặt quay về phía Tây Đến thời Nguyễn chùa được trùng tu lại theo kiểu tiền chữ nhất hậu chữ đinh: Bái đường 5 gian, Trung đường 7

Chùa hiện nay đã được xây mới hoàn toàn với chất liệu bê tông cốt thép theo kiểu chữ đinh hai tầng tám mái Theo thống kê, chùa

Cả hiện còn lưu giữ được:

- Câu đối: 03

- Đại tự: 04

- Tượng thờ: 07

- Đồ thờ khác: văn bia 26, khánh đồng 01, chuông đồng 02

Lễ hội truyền thống: Chùa tổ chức theo các ngày lễ trọngcủa Phật giáo trong năm Ngày lễ Phật đản ( 1 5 - 4 ) , ngày lễ Vu Lan (15 - 7) và các ngày sóc (mồng 1), ngày vọng (ngày 15) hàng tháng

CHÙA CÔI SƠN

Chùa thờ Phật Tương truyền, dưới thời Trần, chùa là nơi tiếp nhận và nuôi dưỡng con em của các binh sĩ tử trận trong kháng chống quân xâm lược Nguyên - Mông nên có tên gọi là Cồi Sơn tự

Tổng thể công trình kiến trúc của chùa gồm nhiều hạng mục phân bổ như sau: Chùa chính, nhà tổ, phủ mẫu, nhà khách Các hạng mục trên được xây dựng trên một khuôn viên rộng

Chùa chính xây kiểu chữ đinh gồm: Tiền đường và tam bảo 5 gian tiền đường xây cuốn vòm, trước hiên tiền đường là gác chuông xây 2 tầng 8 mái Tam bảo 2 gian, bộ khung bằng

Phủ mẫu xây kiểu chữ đinh quay về hướng đông gồm: Tiền đường 3 gian bộ vì bằng gỗ lim kiểu quá giang kèo cầu Cung cấm 1 gian xây cuốn vòm, mái gắn ngói nam.

Nhà tổ xây quay hướng tây nam kiểu chữ đinh: Gồm tiền đường 3 gian và hiên đổ mái bằng, cung cấm 3 gian xây cuốn

Nhà khách 5 gian, 3 gian giữa vì kèo quá giang bằng bê tông, 2 gian bên đổ mái bằng, hiên tây

Theo thống kê, Chùa Đệ Tam còn lưu giữ được: 02 câu đối;

02 bức đại tự; 19 pho tượng thờ; 02 quả chuông (1 có niên hiệu Bảo Đại 17 (1942), 1 chuông mới)

Lễ hội truyền thống và các sinh hoạt văn hoá dân gian tại

di tích:

Tổ chức theo các ngày lễ trọng của Phật giáo trong năm: Ngày lễ Phật đản là (15 - 4), ngày lễ Vu Lan (15 - 7) và các ngày sóc (mồng 1), ngày vọng (15 hàng tháng), nhà chùa và nhân dân tổ chức cúng âm hồn binh sĩ nhà Trần đã tử trận

ĐÌNH CẢ

(Đình Chạ, đinh Đệ Nhất)

Đình Cả nằm trên địa bàn thôn Đệ Nhất, xã Mỹ Trung, huyện Mỹ Lộc, địa điểm xây dựng cung Đệ Nhất thuộc hành cung Thiên Trường xưa của nhà Trần Do vậy trong tương lai

di tích đình Cả sẽ cùng vói các di tích: Đền Trần, chùa Tháp, đền Bảo Lộc, chùa Đệ Tứ tạo thành một quần thể tham quan

du lịch, góp phần phát huy giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống của địa phương

Từ thành phố Nam Định đi theo đường Trần Thái Tông (đường 38A cũ) lên chợ Viềng xã Mỹ Phúc (5 km) Đến đây rẽ phải theo đường liên xã về cầu Bơi, sau đó rẽ trái khoảng 300m là tói di tích

Đình Cả thờ Dũng Dược đại vương, ô n g là vị tướng có công phò giúp Hùng Duệ vương đánh giặc, giữ nước Sau khi ông mất, nhân dân địa phương đã xây dựng đền thờ ngay trên khu đất lúc sinh thời ông cùng gia đình sinh sống và lập nghiệp để tri ân công đức

Đặc biệt, đình Cả còn là nơi phối thờ Long Khánh đại vương, Uy Linh đại vương Theo ngọc phả và truyền thuyết địa phương thì Long Khánh đại vương tên thật là Phạm Ngộ ngưòi

chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông, từng được cử giữ chức Đồng tri thượng thư Tả ti sự Khi nhận nhiệm vụ chỉ huy đạo quân bảo vệ phía đông hành cung Thiên Trường, Phạm Ngộ đã tuyển chọn hai con trai của ông Dương Thành ở trang

Đệ Nhất làm tướng tả, hữu trông nom việc quân, ô n g còn cho lập ba đồn binh tạo thế chân vạc trấn giữ vùng đất phía bắc phủ Thiên Trường, giúp nhân dân Đệ Nhất và các làng xã lân cận xây dựng cuộc sống bình yên, no ấm

Những năm cuối đời, Thượng tướng Phạm Ngộ và hai vị tướng họ Dương về sống tại trang Đệ Nhất Sau khi ba ông mất, nhân dân địa phương cho lập ba ngôi đình: Đình Tây thờ Thượng tướng Phạm Ngộ (duệ hiệu là Long Khánh đại vương), đình Đông và đình Trần thờ hai vị tướng họ Dương (duệ hiệu là: Vĩnh Hựu đại vương và Uy linh đại vương) Sau này do thời gian và chiến tranh tàn phá, ba ngôi đình này đều đã không còn nên nhân dân Đệ Nhất đã rước bài vị, tượng ba ông về phối thờ tại đình Cả,

Công trình kiến trúc của đình Cả gồm 3 toà làm theo kiểu tiền chữ nhất hậu chữ đinh

Toà tiền đường có 5 gian khung lim kiểu bốn hàng chân C Ộ L

Hệ thống vì kiểu chồng rường Công trình được tu sửa lớn vào năm Thành Thái tứ niên (1892) Mặc dù qua nhiều lần tu sửa nhưng hên các cấu kiện kiến trúc gỗ của công trình vẫn còn bảo lưu nhiều giá trị nghệ thuật thời Hậu Lê thế kỷ x v n - x v in

Toà trung đường gồm 5 gian bộ khung bằng gỗ lim bốn hàng chân cột, hệ thống vì kèo gia công kiểu chồng rường bẩy tiền, bẩy hậu Toà trung đường được trùng tu tôn tạo năm

Thành Thái 11 (1899) Trên các cấu kiện kiến trúc của công trình đều được chạm khắc các đề tài “Lá lật”, “lá hoả” công phu.

Cung cấm đình Cả xây quay dọc giao mái vói toà trung đường, và chia thành hai cung, cung ngoài 3 gian, cung trong 2 gian Bộ khung công trình làm kiểu chồng rường, bốn hàng chân cột Đây là hạng mục kiến trúc còn giữ nhiều mảng chạm khắc mang đậm dấu ấn văn hoá thế kỷ XVIII góp phần khẳng định giá trị nghệ thuật cho tổng thổ công trình kiến trúc

Tượng Dũng Dược đại vương đặt tại khám giữa, gian chính tẩm được làm bằng gỗ, khám cao l,90m , tỷ lệ cân đối dáng vẻ oai phong Các họa tiết trên mũ, áo, đai rồng cầu kỳ với các đề tài long chầu, phượng múa, sóng nước hoa chanh Tượng đặt trong long ngai cao l,3m tạo dáng chắc khoẻ với các mảng chạm mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn (thế kỷ X IX ).Hai khám thờ hai bên đặt tượng Long Khánh đại vương (tướng quân Phạm Ngộ) và Uy Linh đại vương Hai pho tượng này cao l,63m ngồi trên ngai rồng vói các hoạ tiết được chạm khắc tinh xảo

Hàng năm vào ngày kỵ của các vị thành hoàng và công chúa Quang Mỹ, nhân dân địa phương đều tổ chức tế lễ theo nghi thức truyền thống

Ngày 15 tháng 4 là dịp kỷ niệm ngày sinh của Thánh cả Dũng Dược đại vương ra đời, làng mở hội trong 3 ngày: 14,

15, 16 Trong dịp này, phần lễ có nghi thức dâng dương, rước,

Hiện nay, di tích đình Đông nằm ở vị trí có nhiều di tích đã xếp hạng như: Đền - chùa Lựu Phố nơi thờ Thái sư Trần Thủ

Độ, đình Cả Độ Nhất, chùa Đệ Nhất (xã Mỹ Trung) nơi thờ các danh tướng của nhà Trần Đình Đông Đệ Tam nằm sát đường 38A đi Lý Nhân - Hà Nam có nhiều điều kiện để phát huy giá trị

Căn cứ vào ngọc phả, sắc phong lưu giữ tại di tích, đình Đông Đệ Tam thờ Sứ quân Trần Lãm (Trần Minh Công) và tướng Trần Dũng Lược (hiệu là Dũng Lược đại vương), người con của quê hương Đệ Tam Việc thờ tự tại di tích xuất phát từ

ý tri ân công đức tới Sứ quân Trần Lãm cùng với tướng Trần Dũng Lược đã về đất Đệ Tam xưa chiêu mộ dân binh, huy động sức ngưòi, sức của theo giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12

sứ quân, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước ở thế kỷ X

Địa điểm xây dựng đền nằm trong cung Đệ Tam thuộc hành cung Thiên Trường xưa Hiện nay tại di tích còn lưu giữ được một số hiện vật như: Đầu rồng đất nung, gạch, ngói mang phong cách nghệ thuật thời Trần.

Đình được xây dựng theo kiểu tiền chữ nhất hậu chữ đinh, mặt quay về hướng nam trong một khuôn viên rộng, kề sát đường 38A đi Hữu Bị

Toà tiền đường có kết cấu ba gian 2 chái, bộ khung bằng bê tông kiểu kèo cầu quá giang, mái gắn ngói nam, nền lát gạch

đỏ 30 X 30cm Công trình vừa được dân làng phục dựng lại trên cơ sở dấu vết kiến trúc trước đây

Trung đường 3 giần bộ khung bằng gỗ lim, vì kèo quá giang cánh ác, nền lát gạch đỏ Tại đây, trên tăm ván bưng của gian giữa còn có mảng chạm hoạ tiết tứ linh mang phong cách nghệ thuật thòi Hậu Lê thế kỷ XVIII

Cung cấm 1 gian bộ khung bằng gỗ lim, vì kèo chồng rường

Theo thống kê, đền Đông Đệ Tam còn lưu giữ được: 05 câu đối; một bức đại tự; 03 đạo sắc phong (Niên hiệu: Tự Đức

33 (1880), Khải Định 2 (1917), Khải Định 9 (1924)); pho tượng thờ Trần Minh Công với đặc điểm mất một tay)

Đặc biệt tại đình còn lưu giữ được viên ngói nóc kiểu lá đề bằng đất nung mang phong cách độc đáo của thời Trần

Hàng năm vào ngày 9, 10 tháng 4 âm lịch, dân làng tổ chức lễ dâng hương, tế tưởng nhớ công lao của Trần Minh Công Trước đây, có tổ chức rước kiệu và một số trò chơi dân gian như: Đánh vật, chọi gà, đánh c ờ

ĐÌNH ĐỔNG MAI

Đình Đồng Mai nằm ở đầu thôn Đồng Mai xã Mỹ Thắng,

huyện Mỹ Lộc gần đường đê Á Họd Đình Đồng Mai là địa

điểm có lịch sử xây dựng liên quan đến các danh tướng của nhà Trần

Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông đến ngã ba đền Trần (3km), rẽ trái qua chùa Tháp, sau đó rẽ phải lên dốc Lốc (l,5km ) Đến đây rẽ trái theo đê Ất Hợi khoảng 500m, đến dốc Mai rẽ trái theo đường vào thôn khoảng 400m

là tới di tích

Di tích đình Đồng Mai và địa bàn thôn Đồng Mai xưa

có liên quan khá mật thiết đến cuộc đời và công tích của tướng

Lư Cao Mang (1248 - 1328) ô n g là tuỳ tướng thân cận của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc TuỂùi, lập được nhiều công trạng đối vói đất nước

Trong cuốn “Ngọc phả Cao Mang Đại Vương công thần tướng thòi Trần” viết bằng chữ Hán, hiện còn lưu giữ tại đình Đồng Mai ghi rõ: Cao Mang sinh ngày 15 tháng 2 năm Kỷ Dậu (1248), là con ông Lư Thuỷ Châu và bà Hàn Thi Xuân, quê ở xã Cự Xá, huyện Đông Triều (Quảng Ninh)

Ngay từ năm lên 6 tuổi Lư Cao Mang đã được cha mẹ tìm thầy giỏi cho học nên đã sớm trưcmg thành một người văn võ toàn tài Năm Cao Mang 18 tuổi, ông được quan phủ Trần Thì

Kiến tiến cử vào chức Chu Tào tuỳ vận sứ Sau đó, ông được Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn chọn làm nha tướng, tuỳ tướng cận thần Dưới trướng của Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, ông đã cùng với các tướng Yết Kiêu, Dã Tượng, Nguyên Địa Lô chuẩn bị tốt cho cuộc kháng chiến chống đế quốc Nguyên Mông dành thắng lợi.Năm 1269, Lư Cao Mang đã từng chỉ huy đoàn sứ bộ Lê

Đà, Đinh Củng Viên sang nước Nguyên bàn việc biên giới Ông còn chỉ huy bảo vệ các đoàn sứ bộ sang Nguyên vào các năm 1272, 1275 Cả ba lần sang Nguyên, ông đều bảo vệ an toàn cho sứ bộ Lư cao Mang còn giúp Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật lên đạo Đà Giang để dẹp nội loạn và giúp Trần Thì Kiến giữ gìn bình an ở phủ Thiên Trường

Năm Tân Tỵ (1281) Cao Mang lấy vợ ngưctì xã Như Thức (nay là xã Mỹ Thắng, huyện Mỹ Lộc), tên là Lê Thị Thuý Sau

đó ông được Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn chọn làm tuỳ tướng thân cận Từ đó, Hưng Đạo vương đi đâu đều có ông đi theo như việc tiếp đón sứ Nguyên, điều hành quân đội ở các lộ Hải Đông, chống giặc ở Gia Lâm, Trường Yên cũng như bảo

vệ Thượng hoàng nhà Trần khi rút lui cũng như việc phản công , việc nào ông cũng lập được nhiều công lớn

Giai đoạn kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ

ba, Lư Cao Mang trực tiếp điều quân tại Yên Hưng, phản công địch giành nhiều thắng lợi ô n g còn cùng vói Trần Địa Lô, Nguyễn Chế Nghĩa dưới sự chỉ huy của Phạm Ngũ Lão đánh

Chi Lăng; giúp Vưcfng triều Trần tổ chức kháng chiến tự vệ giành thắng lợi và giữ gìn bình yên trong đất nước.

Trong thời gian làm quan và sinh sống tại phủ Thiên Trường, Lư Cao Mang có nhiều đóng góp với vưcmg triều Trần

và quê hương Đối với nhân dân Đồng Mai, Như Thức (xã Mỹ Thắng - Mỹ Lộc), ông khuyến khích nhân dân phát triển sản xuất, làm thuỷ lợi, tạo điều kiện cho dân xây đền - chùa, giữ gìn thuần phong mỹ tục nơi làng quê Sau khi ông mất, nhân dân địa phương đã lập đền thờ ông tại khu cư dinh cũ của gia đình ông ở làng Đồng Mai để phụng sự

Truyền thuyết ở Đồng Mai và các làng xã quanh đó có nhắc tới khu dinh trong, dinh ngoài rộng trên 2 mẫu (tại cánh đồng thôn Đồng Mai hiện nay) là nền nhà của tướng Lư Cao Mang Tại đây, nhân dân địa phương đã phát hiện thấy nhiều mảnh sành, gạch, gốm, chân tảng đá, đầu rồng, đất nung thời Trần Đây có thể là những phế tích của công trình kiến trúc cổ thời Trần, giúp cho việc nghiên cứu về thời Trần và quê hương nhà Trần toàn diện hơn

Đình Đồng Mai nằm chung với công trình chùa trên khu đất rộng với diện tích 2.235m^ Di tích làm kiểu chữ đinh gồm tiền đường 5 gian, cung cấm 2 gian

Theo dòng chữ Hán khắc trên thượng lương thì tiền đường được trùng tu vào năm Thành Thái 6 (1894) Bộ khung công trình làm bằng gỗ lim kiéu bốn hàng cột, hệ thống vì kèo gia công kiểu thượng chồng rường, hạ kẻ truyền, bẩy tiền, bẩy hậu Trên các đầu xà, bẩy và các con rưcfng chạm hoạ tiết mai hoá long, lá lật đường nét mềm mại

Toà cung cấm 2 gian, bộ khung làm kiểu quá giang kèo cầu, mái lợp ngói nam Ban thờ chính giữa đặt ngai và bài vị thờ tướng Lư Cao Mang.

Bên cạnh đình còn có công trình chùa, phủ mẫu có mặt bằng hình chữ đinh gồm: 7 công trình vói 18 gian lớn nhỏ tạo thành thế khép kứi bảo vệ công trình

Theo thống kê, đình Đồng Mai hiện còn lưu giữ được 03 câu đối; 02 bức đại tự; 65 đồ thờ Đặc biệt tại di tích còn lưu giữ được bản thần tích viết vào năm Thành Thái 2 (1890), nội dung ca ngợi công đức của tướng Lư Cao Mang

Hàng năm tại di tích diễn ra những kỳ lễ hội sau:

- 15 tháng 2 và 12 tháng 12 âm lịch, nhân dân địa phương

tổ chức lễ kỷ niệm ngày sinh và ngày mất của thành hoàng Lư Cao Mang

- Ngày 9 tháng 3 tổ chức tế thần trong dịp này thường tổ chức trong 2 ngày Ngoài việc tế lễ còn có rước nước từ sông Châu về đình để tế lễ cầu may,

- Ngày 5 tháng 5 tổ chức lễ thượng điền Ngày 25 tháng 10

lễ hạ điền

ĐỂN HẬU BỔI

(Đền Thái Sư)

Đền Hậu Bồi tọa lạc trên khu đất cao ở cánh đồng “Vườn Nhiên” Thuộc thôn Hậu Bổi Đông, xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc, trước mặt là dòng sông Vĩnh và khu di tích lịch sử - văn hoá đền Trần - chùa Tháp Do vậy, di tích đền Hậu Bồi hiện nay nằm trong khu vực có nhiều điều kiện để phát triển tiềm năng văn hoá du lịch trong quần thể di tích Trần ở Nam Định

Từ thành phố Nam Định, theo đường Trần Thái Tông, đến cầu đá Vĩnh Giang rẽ trái theo quốc lộ 10 khoảng 500m, sau

đó rẽ phải qua chùa Phổ Minh, đến cầu Bùi rẽ phải theo đường trục xã khoảng lOOm là tới di tích

Đền Hậu Bồi thờ Thượng Tướng Thái sư Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải (1240 - 1294) và vợ ông là Phụng Dương công chúa (1244 - 1291) Hậu Bổi cũng là một vùng đất có liên quan mật thiết đến cuộc đcd và sự nghiệp của Thái

sư và phu nhân

Sách “Thái vi quốc tế ngọc ký” - phần ngọc phả nhà Trần cho biết: “Sau gia M iễu thì khu Lộc Quý dành cho Trung Vũ đại vương Thủ Độ, khu Thiên Bồi (Hậu Bồi) dành cho Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải, khu Bảo Lộc dành cho Hưng Đạo vương Quốc Tuấn Tất cả đều đặt dân tạo lệ, ấp thang mộc” Như vậy, ngoài khu vực Thái ấp Độc Lập (Cao

Đài - Mỹ Thành), khu vực Thiên Bồi (Hậu Bồi - Mỹ Phúc) cũng có thể coi là đất thang mộc mà vua Trần ban cấp cho Thái sư Trần Quang Khải và phu nhân Nhưng có thổ, việc ban cấp đất ở vị trí sát hành cung Thiên Trường cho các quý tộc quan lại cao cấp còn mang những ý nghĩa khác.

Chúng ta biết rằng, thái ấp Độc Lập (Mỹ Thành - Mỹ Lộc) của Thái sư Trần Quang Khải cách hành cung Thiên Trường (Lộc Vượng - thành phố Nam Định) khoảng 10 km về phía nam Tư liệu lịch sử và truyền thuyết địa phương cho biết, vì là người nắm giữ cương vị trọng thần trong triều nên Thái sư Trần Quang Khải thường xuyên không có mặt tại Độc Lập Người chủ nhân thực sự cai quản và quán xuyến mọi công việc nơi thái ấp là Phụng Dương công chúa Mỗi khi Thái sư Trần Quang Khải và các quan lại cao cấp khác tới hành cung Thiên Trường yết kiến Thái thượng hoàng và vua để bàn việc nước cần phải có nơi nghỉ ngơi, tĩnh dưỡng Vì vậy rất có thé Thái

sư đã lập tư diiưi tại đất Thiên Bồi (Hậu Bổi) để ở mỗi khi hội triều Điều này hoàn toàn phù hợp với truyền thuyết địa phương Các cụ cao niên trong làng Hậu Bổi còn truyền lại, noi dựng đền chính là tư dinh của Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải Và hướng của ngôi đền cũng trùng vód hướng của ngôi nhà xưa kia Thái sư đã chọn trông về cung Trùng Quang, Trùng Hoa để bày tỏ lòng trung hiếu của mình đối với vua cha và vương triều Trần

Công trình kiến trúc đền Hậu Bồi được xây dựng theo kiểu

làm bằng gỗ lim theo kiểu 4 hàng chân, vì nóc kiểu chồng rường giá chiêng, vì nách kiểu kẻ trường bẩy tiền, bẩy hậu Hiện nay trên thượng lương của tiền đường ghi dòng chữ:

“Duy Tân thập bát niên thập nhất nguyệt”, có nghĩa thượng lương công trình đặt vào tháng 11 năm 1914 Như vậy, tiền đường ngôi đền đã được tu sửa vào năm 1914

Cung cấm xây trên nền đất cao trội hơn tiền đường 30cm nối mái với tiền đường

Bộ khung thiết k ế kiểu kèo cầu trốn cột, riêng phần hiên tạo dáng mê cốn bẩy tiền Trên các tâừn ván mê của gian giữa chạm kiểu triện tàu lá dắt, hai gian bên chạm hoạ tiết phượng hàm thư

Theo thống kê, đền Hậu Bồi còn lưu giữ được 02 bức đại tự; 12 đạo Sắc phong (Từ niên hiệu: Thiệu Trị 6 (1846) đến niên hiệu Duy Tân 9 (1924) Đồ thờ khác: 62 trong đó tiêu biểu nhất là tượng thờ Thái sư Chiêu Minh đại vương Trần Quang Khải và Phụng Dương công ch ú a

Hàng năm tại di tích diễn ra các^kỳ lễ hội;

- Lễ khai ấn 14, 15 tháng giêng, dân làng tổ chức lễ rước sang đền Trần để cùng tham gia lễ hội

- Ngày 3 tháng 7, ngày 22 tháng 3 âm lịch là ngày kỵ giỗ của Thái sư Trần Quang Khải và công chúa Phụng Dương, tại đền Hậu Bồi, nhân dân địa phương tổ chức linh đình để tưởng nhớ công lao của các vị thần Ngoài nghi thức, dâng hương, rước, còn có nhiều hoạt động văn hoá, văn nghệ như: Hát chèo, múa “Bài bông” tương truyền do Thái sư sáng tác mừng đất nước thoát khỏi nạn ngoại xâm

CHÙA HÓP

(Tiên Sa tự)

Chùa Hóp nằm ở vị trí đầu thôn, cạnh đường trục xã, thuộc thôn Hóp, xã Mỹ Trung, huyện Mỹ Lộc Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông đến cầu đá Vĩnh Giang, rẽ trái theo quốc lộ 10 khoảng 500m, sau đó rẽ phải về cầu Bùi (xã Mỹ Phúc), Đến đây, đi tiếp theo đường liên xã khoảng 2km sau đó rẽ trái theo đường vào thôn khoảng 200m là tới di tích

Chùa thờ Phật Chùa xây quay về hướng nam ttong khuôn viên rộng gồm nhiều hạng mục:

+ Chùa chúủi dựng kiểu chữ đinh gồm: Tiền đường, tam bảo

Ba gian tiền đường có bộ vì quá giang chồng rường bẩy tiền Tam bảo 2 gian xây cuốn vòm

+ Nhà tổ 3 gian khung gỗ lim bộ vì chồng rường

+ Nhà khách xây dựng hai bên tiền đường chùa chính, có 2 phòng đổ mái bằng nền lát gạch men

Theo thống kê, hiện nay chùa Hóp còn lưu giữ được:

ĐÌNH KÊNH

Đình Kênh còn có tên gọi là đình Động Kính thuộc thôn Kênh, phường Lộc Vượng, thành phố Nam Định Di tích kề sát đường Kênh gần đô thị mới Hoà Vượng nên có nhiều điều kiện

Cuộc đời của Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng gắn với trọng trách trấn giữ vùng cửa Suốt (Cẩm Phả - Quảng Ninh) nơi địa đầu đông bắc của tổ quốc Sách “Trần triều hiển thánh chính kinh tập biên” cho biêt: Trần Quốc Tảng ra trấn giữ vùng cửa Suốt từ sau cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ 2 (1285) vód lý do ông đã làm phật ý cha “không theo đúng đạo làm con” Năm 1286, trước khi cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ ba nổ ra, ông đã xin về triều lập công chuộc tội Sau chiến thắng giặc Nguyên - Mông (tháng 4 năm 1289) Trần Quốc Tảng được phong chức Tiết độ sứ và tiếp tục được nhà Trần giao phó trọng trách trấn giữ miền Đông Bắc

Sau khi Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng qua đời, nhân dân vùng Cửa Suốt nơi ông gắn bó phần lớn cuộc đời đã lập đền thờ ông Sau ngôi đền được gọi là đền Cửa ô n g (nay thuộc địa phận phưèfng Cửa ô n g , thị xã cẩm Phả - tỉnh Quảng Ninh).

Cùng với đền Cửa ô n g , ngày nay trên cả nước đã có nhiều

di tích thờ Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng Đình Kênh

là một trong những di tích đầu tiên trên quê hương nhà Trần thờ Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng

Ngôi đình làm quay hướng đông trong một khuôn viên hẹp,

kề sát với chùa Kênh Đình làm kiểu chữ đinh: Tiền đường 5 gian, bộ khung bằng gỗ lim, bộ vì làm kiểu chồng rường giá chiêng Cung cấm 3 gian, mái cuốn vòm nối mái với tiền đưòmg Chính giữa cung cấm là nhang án, bài vị thờ Hưng Nhượng vương Trần Quốc Tảng

Theo thống kê, đình Kênh hiện còn lưu giữ:

ĐỂN KHỔNG TỬ

(Văn M iếu, Thánh M iếu)

Đền Khổng Tử hiện nay thuộc thôn Liễu Nha, xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc Di tích nằm xa khu dân cư, giữa cánh đồng, cách di tích đền Trần - chùa Tháp khoảng l,5km về phía đông nam

Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông qua ngã ba đền Trần khoảng 200m rồi rẽ trái theo đường liên thôn khoảng 50m là tới di tích

Di tích thờ Khổng Tử và Tứ phối (là bốn học trò xuất sắc của Khổng Tử: Mạnh Tử, Tử Tư, Nhan Hồi, Tăng Sâm) Nhiều tài liệu xác nhận, đền Khổng Tử (Văn Miếu) tại Liễu Nha được dựng từ thời Trần Ngọc phả đền Thái Vi (Hoa Lư - Ninh Bình) đã cho biết việc xây dựng các công trình tại hành cung Thiên Trường và các làng xã ven hành cung như sau: “Làm nội cung để các hậu ở, làm nội khố để trữ tiền lưcfng phía sau cung ở bờ bắc sông Vĩnh lập cung Hoa Nha và đặt Văn Miếu”

Sách “Nam Định tỉnh c h f ’ của Nguyễn ô n Ngọc nêu cụ thể hơn: “Văn miếu của huyện (Mỹ Lộc) được xây từ thời Trần Thái Tông tại địa phận xã Hoa Nha nay là làng Liễu Nha, tạc tượng thánh và tượng tiên hiền để vua thân hành đến lễ Đến thời Lê dùng làm cung phủ Thiên Trường Khi Gia Long làm vua cũng dùng đình này làm Văn miếu của tỉnh để tế”

Như vậy, việc lập Văn miếu thờ Khổng Tử tại khu vực làng Liễu Nha (Mỹ Phúc - Mỹ Lộc) từ thời Trần đã cho thấy sự trân trọng, hiếu lễ của nhà Trần đối vói đạo nho trong đường lối trị quốc, an dân, xây dựng nên một triều đại phong kiến thịnh trị.Công trình kiến trúc: Đền nằm trong khuôn viên rộng sát đường liên thôn trong một không gian thoáng đãng Công trình kiến trúc của đền hiện nay còn lại dấu vết kiến trúc của toà tiền đường gồm 5 gian, bộ khung bằng gỗ lim kiểu bốn hàng chân cột, vì bằng gỗ lim kiểu kẻ trường, chồng rường Trên các cấu kiện kiến trúc còn có nhiều mảng kiến trúc chạm khắc thời Nguyên.

Theo thống kê, đền Khổng Tử còn lưu giữ được:

- Bia thờ: 01 niên hiệu Duy Tân 1 (1907)

- Đồ thờ khác: 10

Hàng năm vào ngày 17 tháng 2 âm lịch, nhân dân địa phưcmg có tổ chức làm lễ dâng hương đức Khổng Tử và bốn học trò xuất sắc của ông Trước đây vào dịp này các chức sắc hàng huyện phải về tổ chức tế lễ

CHÙA LA

(P h ổ Quang tự)

Chùa nằm giữa cánh đổng về phía bắc thôn La, xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc Di tích nằm cách đền Trần - chùa Tháp khoảng 2km về phía tây bắc

Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông đến cầu đá Vĩnh Giang rẽ trái theo quốc lộ 10 khoảng 500m, sau

đó rẽ phải về cầu Bùi (xã Mỹ Phúc), Từ đây rẽ trái theo đường trục xã khoảng Ikm rồi rẽ phải theo đường vào làng khoảng 500m là tới di tích

Chùa La thờ Riật Vị trí xây dựng chùa sát với khu vực hành cung Thiên Trường xưa của nhà Trần Rất có thể đây là ngôi chùa được xây dựng dưói thòi Trần và có liên quan đến hoạt động của Thiền phái Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập Hiện tại chùa có một số cổ vật mang phong cách thời Trần

Chùa được xây dựng trên một khu đất rộng nằm giữa cánh đồng xa khu dân cư Chùa chính xây quay hướng tây theo kiểu chữ đinh, công trình được khởi công xây dựng lại vào ngày 16/10/2005 Toàn bộ các cấu kiện kiến trúc gỗ của chùa cũ được hạ giải và bảo quản tại nhà kho phía sau chùa

Công trình kiến trúc của chùa La hiện nay gồm 2 toà: Bái đường và tam bảo Toà bái đường 5 gian, tam bảo 3 gian được xây theo kiểu cổ đẳng hai lớp mái, khung bê tông

Phía sau chùa chính còn có các hạng mục: Nhà tổ, phủ mẫu, nhà khách, tăng phòng tạo thành thế khép kín.

Nhà tổ xây kiểu chữ đinh gồm: Tiền đường 3 gian, hậu cung 1 gian xây cuốn vòm, nền lát gạch men

+ Phủ mẫu xây chữ đinh gồm: Tiền đường 3 gian đổ mái bằng, cung cấm 1 gian xây cuốn

+ Nhà khách 5 gian, 3 gian giữa lợp ngói tây, hiên mái bằng, 2 gian bên đổ mái bằng

Theo thống kê, hiện nay chùa còn lưu giữ được:

ĐỂN LAN HOA

(Đ ền P h ù N gh ĩa)

Đền Lan Hoa nằm ở trung tâm của phường Lộc Hạ, cách thành phố Nam Định khoảng 2 km về phía đông nam Hiện nay di tích nằm trong một khu vực có nhiều trường học, bệnh viện và các cơ quan của tỉnh, rất thuận tiện đường giao thông nên việc tuyên truyền phát huy giá trị của di tích rất thuận lợi

+ Từ trung tâm thành phố Nam Định đi theo đường Trường Chinh đến ngã tư Phù Nghĩa, rẽ trái khoảng 1 km, sau đó rẽ phải theo đường liên thôn 200m là tới di tích

+ Từ khu di tích đền Trần - chùa Tháp theo quốc lộ 10 đi qua cầu Vĩnh Giang đến ngã tư Đệ Tứ, rẽ phải theo đường Phù Nghĩa Ikm là đến di tích

Đền Lan Hoa thờ Lệ Trinh nguyên phi, thiếp yêu của vua Trần Thái Tông Bà tên thật là Lê Thị Tuyết, sinh ngày 5 tháng

5 năm 1219, tại xã Mai Sơn (nay là thôn Mai Thanh, xã Yên Tân, huyện Ý Yên)

Tháng 10 năm 1255, vua Trần Thái Tông sai người lập cung Lan Hoa thuộc thôn Phù Hoa (Phù Nghĩa) cho Lệ Trinh nguyên phi cai quản Trong hơn 30 năm (1255 - 1290) sinh sống tại đây, bà đã khuyến khích nhân dân phát triển sản xuất, chăn nuôi, mở chợ, tích luỹ lương thực phục vụ đời sống và triều đình Tại đây, Nguyên phi sai dựng chùa Phổ Quang (chùa Phù Nghĩa) và mở chợ Phù Hoa Sau khi bà mất, nhân dân đã lập đền thờ suy tôn bà là thành hoàng làng

Trước đây đền Lan Hoa có 3 toà; Tiền đường, trung đường

và cung cấm Qua thời gian, chiến tranh, thiên tai giặc dã đến nay di tích còn lại 2 toà: Trung đường và cung cấm, kết cấu mặt bằng kiểu chữ đinh

Toà tiền đường 5 gian, bộ khung bằng gỗ lim có bốn hàng chân cột, công trình có 6 bộ vì gia công kiểu kẻ truyền, chồng rường Trên các cấu kiện kiến trúc đều được soi chỉ, chạm khắc hoa văn lá lật mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX.Cung cấm gồm 4 gian xây quay dọc, giao mái với toà tiền đường, công trình xây cuốn vòm, mái gắn ngói nam

Theo thống kê, di tích đền Lan Hoa phưcíng Lộc Hạ còn lưu giữ được:

- Tượng: 03

- Bia: 01, niên hiệu Khải Định 10 (1925),

- Ngọc phả: 01, soạn vào niên hiệu Thành Thái 1 (1889)

- Đổ thờ khác: 77 Đặc biệt nhất là ngai và bài vị thờ Lệ Trinh Nguyên phi mang phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê thế kỷ XVII

Di tích còn bảo lưu được một số sinh hoạt văn hoá diễn ra vào các ngày:

Ngày 15 tháng 1 âm lịch: Dân làng tổ chức lễ đầu năm (tết Nguyên Tiêu)

Mồng 10 tháng 12 âm lịch: Dân làng tổ chức lễ hạ điền, kỷ niệm ngày Lệ Trinh nguyên phi về mở đất Phù Hoa sinh sống.Ngoài các kỳ lễ quan trọng trên, vào ngày sinh, ngày kỵ của các vị thần thờ tại di tích và ngày 20 tháng 8 là ngày mất

ĐÌNH LIỄU NHA

(Đình Đỏ)

Đình Liễu Nha thuộc thôn Liễu Nha, xã Mỹ Phúc, huyện

Mỹ Lộc Di tích nằm giữa cánh đồng trong khuôn viên rộng, cách di tích đền Trần - chùa Tháp khoảng l,5km về phía tây nam

Từ thành phố Nam Định theo đưcmg Trần Thái Tông qua ngã ba đền Trần khoảng 200m, rẽ trái theo đường vào thôn khoảng lOOm là tới di tích

Đình Liễu Nha thờ Sứ quân Trần Lãm (Trần Minh Công) Ông là vị tướng có công lớn giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước vào thế kỷ X Tương truyền, làng Liễu Nha xưa là địa bàn hoạt động của Sứ quân Trần Lãm, vì vậy sau khi ông mất, nhân dân địa phương

đã lập đền thờ để tri ân công đức

Dưới thời Trần, Liễu Nha là một làng cổ thuộc ngoại vi của hành Cung Thiên Trường

Đình xây kiểu chữ đinh quay hướng nam Toà tiền đường 3 gian 2 chái, bộ khung làm bằng bê tông cốt sắt, bộ vì quá giang bằng bê tông giả gỗ, mái chảy đổ bê tông

Cung cấm xây 1 gian, làm kiểu mái chảy gắn ngói nam.Theo thống kê, đình Liễu Nha còn lưu giữ được:

- Đại tự: 01

- Đồ thờ khác: 21

Địa phương tổ chức dâng hương kỷ niệm ngày mất của Sứ quân Trần Lãm vào ngày 10 - 4 âm lịch hàng năm

ĐỂN LỘC QUÝ

(Đ ền Lốc)

Đền Lộc Quý còn có tên gọi là đền Lốc thuộc thôn Lốc xã

Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc Theo các nguồn tư liệu lịch sử, đây chính là vùng đất mà triều đình nhà Trần đã giành cho Trung

Vũ đại vương Trần Thủ Độ Di tích nằm trong khu vực có liên quan đến hành cung Thiên Trường xưa của nhà Trần nên trong tương lai di tích sẽ có nhiều điều kiện để phát huy tốt các giá trị

Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông đến cầu đá Vĩnh Giang, rẽ trái theo quốc lộ 10 khoảng 500m, sau

đó rẽ phải về cầu Bùi (xã Mỹ Phúc) Đến đây, đi tiếp theo đường trục xã khoảng l,5km là tới di tích

Đền Lộc Quý thờ Thống quốc Thái sư Trần Thủ Độ (1194 - 1264) Ồng là bậc khai quốc công thần, góp công đầu giúp nhà Trẩn dựng nên vương nghiệp Theo sách “Thái vi quốc tế ngọc ký” - phần ngọc phả nhà Trần thì ngoài khu gia Miêu ở Quắc Hương (Bình Lục - Hà Nam), Thái sư Trần Thủ Độ còn được vua Trần ban cấp đất thang mộc ở khu Lộc Quý (Mỹ Phúc -

Mỹ Lộc) Làng Lộc Quý (Lốc) có vị trí kề sát hành cung Thiên Trường, vì vậy cũng giống như việc xây dựng khu dinh thự tại

Quắc Hương (Bình Lục - Hà Nam), nhưng hẳn mỗi khi có việc nơi triều chính ông lại về ở tại Lộc Quý nghỉ ngơi.

Ngoài Thống quốc Thái sư Trần Thủ Độ, đền còn phối thờ phu nhân của ông là Linh Từ quốc mẫu Trần Thi Dung và tướng Lư Cao Mang là những nhân vật lịch sử thời Trần có mối liên quan với quê hương Lộc Quý (Lốc)

Công trình kiến trúc: Đền Lộc Quý xây quay về hướng tây nam, trước mặt là ao đền bên phải là đường liên xã

Đền được dựng theo kiểu chữ nhị gồm: Tiền đường và cung

cấm 5 gian tiền đường vừa được dân làng hưng công xây dựng

đầu năm 2004 với vật liộu bê tông cốt sắt Tại đây các cấu kiện đều được kẻ vẽ trang trí đề tài lá lật, mây tản, theo phong cách nghê thuật truyền thống

Cung cấm gồm 3 gian bộ khung làm bằng gỗ lim kiểu quá giang, kèo cầu cánh ác Trên vì hiên là các cấu kiện kiểu chồng rường bẩy tiền, mái lợp ngói nam

-Tượng thờ: 03 (Tượng Thái sư Trần Thủ Độ, Linh Từ quốc mẫu Trần Thị Dung và tướng Lư Cao Mang)

Hàng năm, tại di tích diễn ra hai kỳ lễ trọng: Ngày 7 tháng

7 âm lịch là ngày kỵ của Thái sư Trần Thủ Độ, nhân dân tổ chức dâng hương

Ngày 15 đến ngày 20 tháng 8 dịp lễ hội đền Trần Trước đây làng cho rước kiệu lên đền Trần tế giao hiếu, hiện nay chỉ

tổ chức lễ dâng hương

ĐỂN Lựu PHỐ

Đền Lựu Phố thuộc thôn Lựu Phố, xã Mỹ Phúc, huyện Mỹ Lộc Trước đây, Lựu Phố là đơn vị hành chính cấp xã thuộc huyện Mỹ Lộc Hiện nay, Lựu Phố là một trong 15 thôn của xã

Mỹ Phúc

Từ thành phố Nam Định theo đường Trần Thái Tông đến chợ Viềng khoảng (4km), sau đó đi tiếp khoảng 200m, rồi rẽ trái theo đường làng khoảng 200m là tói di tích

Xung quanh đền Lựu Phố trong vòng bán kính 1,5 km có đền Bảo Lộc, đền Thiên Trường, chùa Tháp là những di tích lịch sử - văn hoá thời Trần đã được Nhà nước xếp hạng Với vị trí trên di tích đền - chùa Lựu Phố sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi để phát huy tốt các giá trị lịch sử - văn hoá trong quần thể

di tích Trần ở Nam Định

Đền Lựu Phố thờ Thống quốc Thái sư Trần Thủ Độ (1194 - 1264) Ông là một nhà chính trị, quân sự tài giỏi, góp nhiều công lao giúp nhà Trần dựng nên đế nghiệp Với chức vị Điện tiền chỉ huy sứ dưới triều Lý, Trần Thủ Độ đã dần thâu tóm mọi quyền lực trong tay, rồi sắp đặt cho cháu là Trần Cảnh vào cung kết duyên cùng Lý Chiêu Hoàng, vị vua cuối cùng của nhà Lý Ngày 12 tháng 12 năm 1225, cũng do sự sắp đặt của

Đền Lựu Phố thờ Thống quốc Thái sư Trần Thủ Độ vói ý nghĩa ông đã về đây xây dựng vườn Lựu (Lựu viên) khi nhà Trần lập hành cung Thiên Trường Truyền thuyết địa phương cho biết, sau khi đất nước thanh bình, mặc dù được phong thái

ấp ở Quắc Hương (Bình Lục - Hà Nam) nhưng Trần Thủ Độ vẫn về đây khai hoang củng cố ấp An Lạc ô n g cũng về chùa Lựu Phố ban phát vàng bạc để nhân dân tôn tạo chốn cửa thiền Tại đền Lựu Phố hiện còn câu đối nói về sự gắn bó của ông vói quê hương:

‘T h á i sư lựu trạch thiền niên đại,

Lựu P h ố tân từ vọng c ổ phương”.

(Nền cũ nhà Thái sư ngàn năm vẫn thế,

Đền mới nơi Lựu Phố muôn thuở còn vang)

Cùng với Thái sư Trần Thủ Độ, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn cũng được nhân dân phối thờ tại đền Trần Quốc Tuấn (1228 - 1300) là danh tướng kiệt xuất trong cả 3 lần kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông thế kỷ XIII Khi ông mất được vua Trần truy tặng là Thái sư Thượng phụ, Thượng quốc công nhân vũ Hưng Đạo Đại vương Dân gian suy tôn ông là bậc Thánh (Đức Thánh Trần) Đền Lựu Phố cùng với đền Bảo Lộc, đền Cố Trạch và khoảng hai trăm

di tích trên địa bàn tỉnh Nam Định thờ Trần Quốc Tuấn đã nói lên lòng thành kính, biết ơn của nhân dân đối với vị anh hùng dân tộc - người con của quê hương nhà Trần

Ngoài thờ hai nhân vật lịch sử thời Trần, đền Lựu Phố còn thờ hai cha con Thám hoa Hà Nhân Giả Theo truyền thuyết

địa phương thì vào thời Hậu Lê có ông Nguyễn Tân Thanh người sứ Kinh Bắc cùng với con trai là Nguyên Mạnh Trinh về đất Lựu Phố xin trú ngụ Sau đó, Nguyên Mạnh Trinh thi đỗ Thám hoa rồi đổi tên là Hà Nhân Giả Sau khi hai cha con Thám hoa mất, nhân dân thờ làm thành hoàng làng.

Đền Lựu Phố được xây dựng trên khu đất rộng hơn 5 sào Bắc Bô, kề sát đường liên thôn Xung quanh di tích còn có nhiều cây lưu niên, cây bóng mát tạo cho di tích một không khí trong lành

Đền Lựu Phố làm quay hướng tây, Công trình được xây dựng theo kiểu tiền nhất, hậu đinh Toà tiền đường 5 gian dài

14 m, rộng 8 m, bộ khung làm bằng gỗ lim kiểu bốn hàng chân cột, vì kèo kiểu chồng rường giá chiêng kẻ bẩy

Toà trung đường dài 8m, rộng 4m, bộ khung thiết kế kiểu thượng mê cốn hạ bẩy kẻ, được soi chỉ tạo dáng ống tơ mềm mại

Cung cấm 2 gian xây quay dọc kích thước dài 4,5m, rộng 3,5m nối mái trung đưcmg Công trình gồm 3 vì kèo làm theo kiểu cuốn vành mai, trên đó nhấn tỉa hoạ tiết “tứ linh, tứ quý”.Theo dòng chữ Hán khắc trên thượng lương của toà tiền đường thì đền Lựu Phố được trùng tu vào năm Bảo Đại 2 (1927) Đặc biệt nhưng năm gần đây đền Lựu Phố đã được Nhà nước đầu tư kinh phí và tu bổ công trình như hiện nay

Bên cạnh đền có ngôi chùa Lựu Phố Chùa xây dựng cạnh

đền Công trình làm kiểu chữ đinh gồm bái đường 5 gian, tam