LỄ HỘI TRUYỂN THỐNG TẠI ĐỂN TRẦN - CHÙA THÁP
4. Văn tán Phạm Điện Suý thượng tướng quân
Buổi giời đất xây nền thiềm thái, Trên thánh quân dưới lại hiền thần.
Tao phùng long hổ phong vân,
Ngoài biên trong nước kinh luân của ngưcd.
Hoàng Trần thủơ thay giờ ngự thế, Vững âu vàng kế kế thừa thừa.
Võ công qua vượt nghìn xưa,
Sông Đằng tăm ngạc quyết trừ sạch trong.
Thiên tử mới khoan lòng cán thực, Thượng phụ vừa nghỉ sức ưng dương.
Cơ giời sâu sắc khôn lường,
Lại gây ngoại hoạn, để cường quân tâm.
Khói lang chợt âm thầm ngoài ải, Chiêm, Lào quen phong mại thói xưa.
Ấy ai chém tướng giật cờ?
Nối thơm thượng phụ bấy giờ chưa ai.
Đời có loạn sinh tài dẹp loạn, Sá chi bàn Lý Quảng, Á Phu.
Hải Dương này đất Đường Phù, Địa hình ngũ mã, ngũ phù tú chung.
Mạch Văn Khúc hồi long cố tổ.
Cánh hữu sa bạch hổ chiển kì.
Đất thiêng sinh bậc anh kì.
Kén tài thượng tướng giời kia đã dành.
Gánh non sông, thu hoành đất sáo, Thét hùm beo, khí tảo thiên quân.
Tài cao ngụ bốn câu thần,
Tôn, Ngôn, Lý, Đõ võ văn gồm tài.
Mắt sô tốt biết ai quốc sĩ, Mũi kim qua chạm vế Tô công.
Lặng ngồi chẳng chút động dong, Mặc ai xe ngựa ruổi rong trên đường Đứng thượng phụ có gương Đức Tháo, Coi tu5ng người dong mạo hiên ngang.
Hỏi ra tài học phi thường.
Lỗi Thượng Hồng xe ngựa Tề Khương.
Quán sanh êm khúc loan hoàng,
Trong quân Nương tử chủ trương có người.
Lượng sương hải yêu tài bảo chướng, Cửa tử vân kén tướng can thành.
Tự khi đánh phá Nguyên binh,
Lĩnh quân Dực thánh tuần hành nam cương.
Y kỉ luật, cờ giương trống gióng, Chỉnh uy dung, đai rộng cừu khinh.
Tràng An thiên tử tri danh,
Trao tướng ấn, tới biên thành đổng binh.
Hộ thánh giá thân chinh Lao khấu, Cứu thân vương phá thấu trùng vi.
Trúc can lẫm liệt ra uy,
Dư muôn tuần tượng xô về một tay.
Cờ đại tướng tuyết bay sao ruổi, Sông Tràng Long kình nổi sóng êm.
Tiệp thư hai thứ dâng lên.
Cố cương đem lại thốn kim sơn hà.
Chiếu ngọc bệ khen tay kham bát, Trải ba triều gánh vác gian lao.
Năm lần phù ấn vinh bao,
Tiến phong Điệu Suý dự vào sủng chương.
5. Bài văn tán các quan văn võ bộ hạ.
Trên ngọc điện chín lần mây phủ, Cõi Việt Nam địa tú chung linh, Trần triều đang thủơ thanh bình,
Nửa nghìn năm, gặp hội lành minh lương.
Đức vương phụ thiên hoàng diễn phải, Ngọc phổ trong dòng dõi thần minh.
Thử xem tạo hoá hữu tình, Bể non đúc cả tú linh một nhà.
Cửa vương mẫu gió hoà mưu thụy, Mộng Thanh bào tiên tử giáng sinh.
Tài văn võ, đức thông minh,
Biên cương thành vững, triều đình cột cao.
Nghe Nguyên khấu tàu vào cửa bể, Tờ hịch trong chín bệ ban ra.
Khâm truyền hoàng thúc hưng qua,
Thánh vương trao lệnh ấn cờ Nguyên nhung.
Bên vương tử quốc công tiết độ, Bên tiếp tuỳ phò mã thượng công.
Vĩnh lâm là tướng tiên phong, Tả Yết, hữu Dã hai ông chu toàn.
Ba quân vâng lệnh chỉ huy,
Gia thần giả nghĩa chủ tri phen này.
Đã được kẻ chém cây, khoan ván, Lại sai người bắn đạn buông tên.
Hoàng thân quốc thích quý quyền,
Giương uy cũng giận giặc Nguyên quật cường.
Khắp miếu đưòfng lưỡng ban văn võ, Liệt quan quân đội ngũ chư doanh.
Đều cùng khâm mệnh đế đình,
Đồng cừu một niệm tiến chinh cõi ngoài.
Thây Mã Nhi chôn nơi bụng cá, Xác Bá Linh ba ngả chia phanh.
Sơn hà rửa sạch hôi tanh,
Tiếng ca lừng lẫy quân thanh khải hoàn.
Trên bệ ngọc long nhan hớn hở.
Nhạc Thiều tâu tiệc mở thưởng công.
Vương, công, hầu, tướng vinh phong, Nổi danh hai nước anh hùng nội uy.
Hải nhạc đã thi về chính khí, Đền Dược Sơn tụ tụy tinh anh.
Trong thời gian diễn ra lễ hội tại khu di tích ở các cung, các toà đều cố cung văn hát đ ể phục vụ du khách.
HÁT VĂN ĐỨC THÁNH TRAN Quốc sử kí Việt Nam Trần Thị
Lịch đế vương kế thế trị bình Thiên Trưòíng - Bảo Lộc địa linh Sơn hà dục tú chung anh thậm kì Ngoại man di uy nghi củng phục Trung Hoa nội mộ đức tôn thân Thượng minh quân, hạ lương thần
Nhất đường ngư thuỷ, long vân tao phùng Hội kim phong hà thanh hải yến
Chủ phúc tinh giáng hiển Nam bang Tường vân ái đại lưu quang
Hoàng thiên tích phúc Nam bang giáng thần ứng mộng long mãn tuần xuất thế
Thác cảnh tinh Trần thị tôn vương Oai phong tướng mạo đường đường Khoa trương vĩ khí đống lương đại tài Võ thao lược hùng tài quán cổ
Văn kinh luân khí độ Việt nhân Triều ban vĩ cực hoàng thân
Nội tham bỉnh chính, ngoại cần đổng binh Mưu quyết thắng - Khổng minh tích khí
Thiên văn Thái ất tung hoành Tứ duy bát chí quán tinh trận đồ Tác miếu đường quy mô đại bị Lập triều đình cương kỉ hưng long Uy danh cái thế anh hùng
Bắc - Nam tôn Thánh, Tây - Đông xưng Thần Niên Bính Tuất trùng hưng chi nhị
Văn nguyên ưu chí để Đằng giang Vạn ninh, hải động, ba dương
Mã Nhi kì hiệu tướng đường nan dương Bá Linh trát Ngô cương đại hội
Quá Nam thành đới tội lập công Nhất phương nỗ lực khởi phong Biên quan cáo cấp, cửu trùng viễn văn Phán triều đìiưi thuỳ năng đảm định Cứu lương dân thụ mạnh trừ tàn Bách quan thượng tấu thiên nhan Đồng cư kì lí tiễu an tặc đổ Anh tôn hạ long phê bát tự Chiếu đặc sai đại cử tiên phong Phong đình bái mạnh cửu trùng
Lĩnh ban ấn kiếm Nguyên nhung phát hành Thống vạn binh chính nghiêm Tiết chế Quản tiền sư tiến chí Đằng giang
Bài khai thuỷ trận quang mang
Cổ minh lục điểm quỹ tương ngũ hành Bá Linh khất kì binh ngũ trí
Thị hùng tài bất uý vương sư Mộc thông thánh xuất mưu kì
Mật truyền mai phục thuỷ trì thuyền lan Tiền quân Vĩnh Lâm Hầu đại tướng Tả quân ông Dã Tượng giáp công Hữu quân ông Yết Kiêu hùng
Hậu quân Hùng Thắng - Đức ông tiếp tuỳ Chuyển quân đi Hoàng kì hiệu phát Lệnh chỉ huy điều bát ngũ quân Uy phong lẫm liệt như thần
Sơn băng thanh đĩ, hải trần ba dương Kiếm nhất chỉ - thần dương, quỷ thảm Pháo liên thanh, thiên ám, địa hôn Trương phàm bách bá giang môn Thuyền tàu phá tán chỉ còn hạ lưu Ô Mã Nhi nan đào thoát mạnh Tốc sinh cầm hiến thánh kế công Bạch đằng nhất trận giao phong
Tặc binh đại phá huyết hồng mãn giang
Trung quân vô trận hoàn hồi
Ngân hà tống giáp kiếm bài thụ linh Dấu đại nghịch Bá Linh hành kiếm Gia trọng hình vụ tiễn vân lan Khí bô, khí thuỷ, khí giang Quắc di mãn tán, trí tàn lự uy Khải hồi tấu đan trì ngự chỉ
Lệnh chiếu truyền tướng sĩ lai kinh Thánh hội bái tạ Thiên đình
Cửu trùng khai tích yến quỳnh ngọc dao Tài hộ quốc công cao đệ nhất
Sắc gia phong lục trật tiền công Nhất tiên hoà khí xuân phong Kình ghê thác tích, giao long đắc kì Kỉ niên hậu tình di vật hoán
Định chí kì mãn hạn quy tiên Thiên đình chiếu triệu, hồi thiên
Minh không thoát liễu nghiệp duyên phàm trần Giá hành vân liễn qua bách bích
Ánh hào quang hiển thánh linh thông Quang thiên tế nguyệt thu trung
Nhị thập nhật thánh hoàn cung thăng đằng Mộc quốc ấn phong thăng thượng đẳng Chức Đại Vương gia tặng Thái sư
Tôn vinh ẩn hiện Nam quy
Sinh vi danh tướng hoá vi linh thần Phù Nam Việt, Phong an hải tĩnh Bảo lê dân cường thịnh khang ninh Bắc nam cảnh trí diệu linh
Vạn an địa khí chung anh dị thường Cát lãng giả Dược som chính vị Tiền minh đường thuỷ lục hợp giao Song phong Bắc Đẩu - Nam Tào Hồi linh bái tướng quần sao hồi hình Tàng sinh thuỷ nhập thu thiên đáo Khẩu thuỷ thông chính đạo quảng khai Ngự ban chiếu lập lâu đài
Tứ thcd phụng sự ngưỡng bài vạn niên Uy nghi chấn Nam thiên quốc tế Hiển thánh năng cứu thế độ dân Bá Linh tử trận dâm thần
Dạ thường quyến luyến phụ thân thai bào Biến nam nữ cường yên tác nghiệt
Nhân dân thường bị kết oan khiên Đa sinh tiểu dưỡng mộng triền
Bệnh hành khinh trọng liên miên tịch sàng
Lệnh sai bộ hạ các quan
Trình kì cầm tóc Phạm Nhan gia hình Chấn uy thanh tà tinh thất sắc
Vạn nhân giai cảm đức mộc ân Hữu kì sinh dục gian truân
Lĩnh kì khoán phọc nhân dân thọ trường Danh dương dương tối linh thiên cổ Thang miếu tiền khể thủ quy tâm Ngưỡng chiêm thánh đức hoàng thân Sở cầu tất ứng giáng lâm đền đài Kim đệ trử thời thượng vọng tưởng Dốc thành tâm tin tưcmg đạo cao Tuân quốc sử Trần triều
Soạn thành tất ứng lưu truyền ức niên
(Sưu tầm trong tín ngưỡng dân gian)
VĂN KHẤN ĐỨC THÁNH TRẦN ở đền C ố Trạch và đền Bảo Lộc, M ỹ P húc
Hương tử chúng con kính lạy Đức Trần triều hiển thánh Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương, Đại Nguyên soái, tổng quốc chính Thái sư thượng phụ Thượng quốc công tiết chế, lịch triều tấn tặng, khai quốc an chinh hồng đồ tá trị hiệu linh trách vĩ, minh đức trí nhân, phong huân hiển liệt, chí trung đại nghĩa, dục bảo trung hưng, thượng đẳng tôn thần, ngọc bệ tiền.
Con lạy:
- Vương khảo An Sinh thân sinh vương, truy phong là Khâm Minh đại vương thần vị. Kỵ ngày 01/4.
- Vương tỉ An Sinh vương phi truy phong là Thiện Đạo Quốc Mẫu thần vị, kỵ ngày 01/6.
- Tứ vị thánh tử đại vương, nhị vị vương cô Hoàng thánh.
- Đức ông Phạm Điện Súy tôn thần, tả quan Nam Tào, hữu quan Bắc Đẩu, lục bộ thượng từ, chư vị bách quan chấp kỳ lễ bái phù hộ độ trì cho.
Hương tử con là;
Ngụ tại:
Cùng toàn gia quyến cầu xin luôn mạnh khoẻ. Đầu năm chí giữa nửa năm chí cuối được tai qua nạn khỏi, điều lành đem đến, điều giữ đem đi, cầu tài được tài, cầu lộc được lộc, được an nhân vật thịnh đi đến nơi về đến chốn, làm ăn được thông đồng bén giọt, vạn sự như ý.
Dãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.
V Ă N K H Ấ N N H Ị V Ị V Ư Ơ N G cô
{2 con gái của đức thánh Trần) Hôm nay là n g à y...th á n g...n ă m...
Con tên là:
ở số n h à :...đường (x ó m )... phường (xã) thành phố (h u y ện )...tỉnh:
Xưa nay vẫn nhờ đức cả, kính thành xin tỏ nỗi niềm.
Xin đem trầu rượu hương hoa, nón, áo, giày hài đặt trước ngôi thiêng, lạy quỳ dưới án.
Cúi trông Trần triều, nhị vị Vương cô, Vương tế từ chốn cao soi xét kẻ phàm dân, ở vị cả chở che lòng cái kiến. Giúp cho tấm thân luôn khoẻ mạnh, đi về hăng hái với việc làm;
khiến cho sự nghĩ được hợp tình, tuỳ tiện lo toan điều thuận lợi. Làm lành ắt gặp điều lành, không thẹn đội trời đạp đất, làm ác tránh sao điều ác tất nhiên vướng lưới sa giàm. Bệnh tật mau lành nhờ công che chở, lo-toan may mắn, cậy đức vụ trồng.
Kính lạy, muôn trông!
(Lễ Vương cồ ở đền phủ đều dùng mãn này.)
BÀI KHẤN ở CHÙA TH Á P
(Khấn L ễ phật, lễ Trúc Lâm tam tổ, lễ mẫu) Hôm nay là n g à y...th á n g...n ă m...
Chúng con l à :... vợ (hoặc chổng) l à : ...
con l à : ... và gia đình già trẻ, lớn bé trong nhà ở số n h à :... đường (xóm )...
phường (xã), thành phố (huyện)... tỉnh:
Từ noi trần thế rối bời, xin đặt rượu trầu nhỏ mọn.
Cúi trông:
Thập phưomg chư phật thưòíig trụ tam bảo, Nam Hải quan âm bồ tát.
Ngọc hoàng thượng đế, Nam Tào, Bắc Đẩu, Nhị thập bát tú.
Trần triểu Trúc lâm tam tổ, trần triều liệt vị văn võ quan liêu.
Tam toà thánh mẫu, nhị vị vương cô, thập nhị sơn trang tiên nương, bản mệnh tiên chúa tôn thần.
Trên ngôi cao cả, cúi xét hạ dân. Phò cho bệnh tật, khó khăn đều không vương vấp, giúp để ấm no thịnh đạt liên tiếp vui vầy. Quế lan xuân lại thêm xuân, cửa nhà sáng sủa, ăn ở đẹp càng *bôm đẹp, người của sinh sôi. Làm lành gặp lành chẳng có oan khiên quấy nhiễu, kẻ ác gặp ác không qua phép tắc nghiêm minh.
K H ẤN LỄ MẪU, LỄ BẢN M ỆNH Hôm nay là n g à y...th á n g...n ă m...
Con tên l à : ...
Sinh vào năm (thí dụ tuổi Định H ợ i...)
ở số nhà:...đường (xóm)... phường (xã)...
thị xã, thành phố (h u y ện )... tỉnh:
Từ lâu ngưỡng mộ bậc chí tôn, từng đã nương nhờ ơn che chở.
Cúi trông bề trên, con xin đặt lễ nhỏ mọn trầu rượu, quẩn áo, nón giày, vàng tiền ở nơi đền phủ, nhờ bóng oai linh.
Xin bề trên Tam toàn Thánh mẫu, thượng đế chi nữ nhi, lục thập hoa giáp, trên linh chi đại đức, con xin sám hối, làm điều nhân thiện góp lấy âm công, con xin kêu cầu, làm sự thẳng ngay, gây nên duyên phúc. Khiến cho bệnh tật chẳng quấy nhiễu tấm thân nơi trần thế, cốt sao đinh tài thêm thịnh vượng nơi nhà ở dương gian.
Cúi trông bề trên đức lớn, soi xét thân con. Để được kẻ dưới khang cường, yên vui gặp gỡ.
Muôn lạy, muôn lạy!
L ễ ỏ phủ, lễ bản mệnh, lễ tôn lô nhang bản mệnh đều được.
L ễ sám hối, lễ trình.... cũng thế. L ễ ở Phủ Dày, đền V ỉ N h u ế (Phủ Nấp), đền Sông đều được.
V Ă N K H Ấ N ở Đ Ể N T H IÊ N TR Ư Ờ N G , Đ Ề N T R Ù N G H O A
(Đền Thiên Trường cồn gọi là đền Thượng,
đền Trùng Hoa nơi có tượng đồng tại bên phải đền Thượng) Hôm nay là n g à y...th á n g...n ă m...
Tín chủ l à : ..., vợ là:...
con l à : ...cùng mọi ngưcd già trẻ trong gia quyến.
ở tại số nhà:...đường (x ó m )...phường (xã) thành phố (huyện)... tỉnh:
Xin bày hoa quả, rượu trầu ở dưói án thờ ngôi chín bệ tỏ rõ tấm lòng trần thế, mong bề trên soi thấu dân lành
Cúi trông:
Đức vua Trần Thái Tông và 13 vị vua k ế tiếp trên ngôi chí tôn, xét lòng hạ giới. Bênh vực chúng con thân phận yếu hèn, mong được đinh tài lưỡng vượng; trừ phạt loài người cậy mình mạnh mẽ khiến cho quẫn bách vô an. Già trẻ khang cường, cầy cấy đầy bồ đầy cót, đi về buôn bán yên vui nhiều của nhiều tiền. Bệnh tật dần dần khỏi hẳn, khó khăn sẽ sẽ thôi đi.
Mong rằng liệt miếu thể đức hiếu sinh, thực được chư linh đem lòng nhân ái
Muôn lạy ofn trông!
L ễ ở Yên Tử, Kiếp Bạc, Trần Thương đều dùng bài này.
T À I L IỆ U T H A M K H Ả O
- Đại việt Sử ký toàn thư
(NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội - 1972) - Lịch triều hiến chương loại chí
(NXB Sử học, H à Nội -1961) - Thơ văn Lý - Trần
(NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội - 1998) - Đạo Mẫu Việt Nam
(NXB Văn Hoá Thông Tin, Hà nội - 2002) - Di tích và danh thắng Quảng Ninh.
(Ban quản lý di tích thắng cảnh Quảng Ninh) - Chùa Việt.
(NXB Văn Hoá Thông tin, Hà Nội - 1996) - Nghi lễ thờ cúng truyền thống.
(NXB Văn Hoá Dân tộc, Hà Nội - 2002)
- Văn Hoá dân gian và sự phát triển văn hoá đô thị (NXB Đại học Quốc gia, Hà nội - 2002)
- Văn miếu Quốc tử giám Thăng Long, Hà Nội
(Trung tâm hoạt động văn hoá khoa học Văn miếu Quốc tử giám HàNội-1998)
- Ngọc phả nhà Trần - bản chữ Hán
- Tượng phật sự tích và các bài trí tiêu biểu (NXB Thế giới)
- Thế thứ các triều vua Việt Nam (NXB Giáo dục)
- Danh nhân văn hoá Nam Định tập 1 (Sở Văn hoá thông tin Nam Định - 2000) - Lệ làng Việt Nam
(NXB Hà Nội)
- 744 năm kiến trúc thành phố Nam Định (Ths. KTS Phan Đăng Trình)
- Chùa Tháp Phổ Minh
(Sở Văn hoá thông tin Nam Định - 2002) - Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn
(Sở Văn hoá thông tin Nam Định - 2000)
- Báo cáo tổng kết đề tài khoa học công nghệ “Lễ hội và các giải pháp quản lý lễ hội trên địa bàn tỉnh Nam Định”
(UBND tỉnh Nam Định, sở Văn hoá Thông tin) - Đình chùa lăng tẩm nổi tiếng Việt Nam (NXB Văn hoá Thông tin - 1998)
- Lễ hội Hải Hưng
(Sở Văn hoá Thông tin Hải Hưng) - Thành Nam xưa
(Sở Văn hoá Thông tin Nam Định - 1997) - Trần Miếu
(NXB Văn Hoá dân tộc - 2006)
- Tân biên Nam Định tỉnh địa dư chí lược
- Kỷ yếu hội thảo thời Trần và Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn trên quê hương Nam Hà
(Sở Văn hoá thông tin Nam Hà - 1996) - Lịch sử tư tưởng Việt Nam tập 4 (NXB thành phố Hồ Chí Minh - 1998)
- Tư liệu Hán Nôm đền Thiên Trường Nam Định (Bản chép tay - dịch giả Dương Văn Vượng) - Tư liệu Hán Nôm đền Cố Trạch
(Bản chép tay - dịch giả Dương Văn Vượng).
- Tư liệu Hán Nôm chùa Phổ Minh. Phường Lộc Vượng, Nam Định.
(Bản chép tay - dịch giả Dương Văn Vượng) - Đại Việt lịch triều đăng khoa lục
(NXB Bộ Giáo dục trung tâm học liệu - 1968) - Trần Thị Đại Tông từ đường
(Bản chép tay họ Trần Tức Mặc)
- Những phát hiện mód về khảo cổ học năm 2006.
( Nhà xuất bản khoa học xã hội)
- Báo cáo khai quật khảo cổ học tại các di tích: Đền Trần, :hùa Tháp, chùa Đệ Tứ, đền Bảo Lộc.
- Hưng Đạo Đại vương
(Phan k ế Bính, NXB Văn hóa Thông tin - 2006)
-Thống kê di tích thành phố Nam Định năm 1962, 1978, 2004