BÀI: PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH - THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH.
Trang 1Tuần 13- Tiết 53
NS:2/12/2020 PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
ND: 5/12/2020 ( Tích hợp (tích hợp giáo dục quốc phòng an ninh- Luyện tập)
A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Kiến thức về văn bản thuyết minh (trong cụm các bài học về văn bản thuyết minh
đã học và sẽ học)
- Đặc điểm, tác dụng của các phương pháp thuyết minh
2 Năng lực:
- Năng lực giao tiếp: nghe, đọc, hợp tác, tổng hợp
- Tư duy, sáng tạo, hợp tác
3 Phẩm chất:
- Yêu nước: yêu lịch sử, cảnh quan thiên nhiên của đất nước
- Ham học, chăm làm
- Trách nhiệm: Xây dựng và thực hiện chế độ sinh hoạt, học tập hợp lí
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN
- Giáo án/ thiết kế bài học.
- Các slide trình chiếu.
- Phiếu học tập, bảng nhóm.
- Máy chiếu.
2.CHUẨN BỊ CỦA HỌC SINH
Chuẩn bị bài ở nhà theo các yêu cầu sau:
- Đọc ví dụ và trả lời các câu hỏi đọc hiểu SGK.
C.TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
Hoạt động của GV – HS Yêu cầu cần đạt
I Hoạt động 1:Khởi động
GV đưa ra clip giới thiệu về một địa danh/ món
ăn
? Theo em, để có đoạn văn giới thiệu trên, người
Trang 2viết phải làm gì?
- GV: Từ câu trả lời của HS, GV dẫn dắt vào bài mới…
Hoạt động 2: hình thành kiến thức
Gọi hs đọc các vb thuyết minh : Cây dừa Bình Định,
Tại sao lá cây có màu xanh lục, Huế, Khởi nghĩa Nông
Văn Vân, Con giun đất)
Thảo luận nhóm 4 HS
Thời gian 4p
1. Cho biết các vb ấy đã sử dụng các tri thức
gì ? Làm thế nào để có tri thức ấy?
2. Vai trò của quan sát, học tập, tích luỹ là
ntn?
3. ? Bằng tưởng tượng và suy luận có thể có
tri thức để làm bài văn thuyết minh được
không? Vì sao?
HS trình bày-> Nhận xét lẫn nhau-> GV nhận xét và
chốt ý
1 Các tri thức về : Sự vật (cây dừa), khoa học (lá cây,
con giun đất), lịch sử (khởi nghĩa Nông Văn Vân), Văn
hoá (Huế)
- Để có tri thức ấy cần:
- Là phải biết quan sát, học tập, tích luỹ kiến thức
- Quan sát : là nhìn sư vật có những đặc trưng gì, có
mấy bộ phận ….
- Tra cứu : tìm hiểu đối tượng trong sach báo, tài liệu.
- Tham quan : tìm hiểu đối tượng bằng cách trực tiếp
ghi nhớ thông qua giác quan, các ấn tượng
- Phân tích: chính là thao tác chia đối tượng theo cấu
tạo của nó
- Vai trò quan sát, học tập, tích luỹ ở đây rất quan trọng
- Bằng tưởng tượng, suy luận không thể có tri thức để
làm bài văn thuyết minh.
? Vậy muốn có tri thức để làm tốt bài văn thuyết
minh, đòi hỏi người viết phải làm gì? ( ghi nhớ ý 1
sgk)
Thao tác 2 hướng dẫn HS tìm hiểu phương pháp
thuyết minh:
Gọi hs đọc vd a phần 2 sgk
? Các câu định nghĩa, giải thích thường đứng ở vị trí ntn
trong bài văn thuyết minh ?
- Phần lớn là có vị trí ở đầu bài, đầu đoạn, giữ vai trò
I TÌM HIỂU CHUNG :
1 Các phương pháp thuyết minh:
1.1 Quan sát, học tập, tích luỹ tri thức để làm bài văn thuyết minh :
a) Ví dụ: Các văn bản :
- Cây dừa Bình Định : kiến thức Địa lý và
Sinh học
- Tại sao lá cây có màu xanh lục? : kiến
thức Sinh học
- Huế : kiến thức Địa lý, vốn văn hóa.
- Khởi nghĩa Nông Văn Vân: kiến thức Lịch
sử
- Con giun đất : kiến thức Sinh học.
-> biết quan sát, học tập, tích luỹ kiến thức.
-> Rất quan trọng, giúp ta tìm hiểu, nắm bắt được bản chất, đặc trưng của sự vật.
b Ghi nhớ 1: (sgk) 1.2 Phương pháp thuyết minh:
a Ví dụ:
a1 Hai câu văn : + Thường có từ là Sau từ ấy sẽ chỉ ra đặc
điểm công dụng chủ yếu của đối tượng + Kiểu câu này thường nằm đầu bài, đầu đoạn,
Trang 3giới thiệu
? Trong các câu trên ta thường gặp từ gì? Sau từ ấy,
người ta thường cung cấp 1 kiến thức ntn? (Bắt gặp từ
“ là” , sau từ “ là” người ta cung cấp 1 phán đoán)
? Phương pháp nêu định nghĩa , giải thích có yêu cầu gì
và diễn đạt ntn?
- Quy sự vật được định nghĩa vào loại của nó và chỉ ra
đặc điểm , công dụng riêng
? Hãy định nghĩa “sách là gì?”, “bút là gì?”, “bàn là gì?”
- Sách là phương tiện giữ gìn và truyền bá kiến thức
Gọi hs đọc đoạn 2
? Từ đoạn văn hãy nhắc lại những tác hại của bao ni
lông.
? Tác dụng của việc liệt kê những tác hại đó?
? Em hiểu như thế nào là phương pháp liệt kê?
? Phương pháp liệt kê có tác dụng như thế nào đối với
việc trình bày tính chất của sự việc ?
->tạo ra sự phong phú trong nội dung thuyết minh, làm
tăng thuyết phục đối với người đọc, người nghe
Gọi hs đọc vd 3
? Em hiểu gì về phương pháp nêu vd ?
? Chỉ ra vd trong đoạn văn và nêu tác dụng của nó đối
với việc trình bày cách xử phạt những người hút thuốc
lá ở nơi công cộng ?
- Tác dụng tạo nên những căn cứ chân thực, xác đáng,
làm cho vấn đề trừu tượng trở nên cụ thể, dễ hiểu, giúp
người đọc người nghe dễ liên hệ thực tế, dễ nắm bắt
thông tin.
Gọi hs đọc vd d
? Đoạn văn đó cung cấp những số liệu nào ? Nếu không
có số liệu, có thể làm sáng tỏ được vai trò của cỏ trong
thành phố không ?
- không khí chiếm 20%, thán khí chiếm 30%; 500 con
người và động vật …mỗi héc ta có …9000kg…
- Nếu không có số liệu thì không thể làm sáng tỏ vai trò
của cỏ trong thành phố
Gọi hs đọc vd e
? Câu văn thuyết minh cho đối tượng nào? Đối tượng
cần thuyết minh được đưa ra so sánh với đối tượng nào?
? Cho biết tác dụng của phương pháp so sánh ? Nó đạt
được hiệu quả gì trong việc diễn đạt?
- Làm nổi bật bản chất của vấn đề cần được thuyết
minh
Gọi hs đọc vd g
? Hãy cho biết bài Huế đã trình bày các đặc điểm của
=> Phương pháp nêu định nghĩa, thuyết minh.
a2 Hai đoạn văn :
- Liệt kê : thân cây, lá, cọng lá, gốc, nước dừa
- Liệt kê : bao bì ni lông lẫn vào đất, bị vứt xuống cống, trôi ra biển, …
=> Phương pháp liệt kê
a3 Đoạn văn :
- Ví dụ : câu trong ngoặc đơn, ví dụ ở Bỉ
=> Phương pháp nêu ví dụ
a4 Đoạn văn :
- Số liệu về dưỡng khí, thán khí
=> Phương pháp dùng số liệu (con số)
a5 Câu văn :
- So sánh biển Thái Bình Dương với các biển khác
=> Phương pháp so sánh
a6 Nhận xét bài văn “Huế” :
- Giới thiệu Huế theo từng mặt
=> Phương pháp phân loại, phân tích
Trang 4thành phố Huế theo những mặt nào?
- Là sư kết hợp hài hoà của núi, sông , biển
- Huế có những công trình kiến trúc nổi tiếng
- Huế có những sản phẩm đặc biệt , nổi tiếng với những
món ăn.
- Huế còn là thành phố đấu tranh kiên cường
? Khi nào thì dùng phương pháp phân loại?
? Dùng phương thức thuyết minh này có tác dụng gì?
- Giúp cho người đọc hiểu dần từng mặt của đối tượng
một cách có hệ thống, cơ sở để hiểu đối tượng một cách
đầy đủ, toàn diện
? Vậy muốn bài văn thuyết minh có sức thuyết phục, dễ
hiểu, sáng rõ người ta sử dụng những phương pháp
thuyết minh nào ?
( Hs đọc Ghi nhớ ý 2 sgk)
b Ghi nhớ 2: (sgk)
Hoạt động 3: Luyện tập
HS thảo luận nhóm Tổ 1 bài 1
Tổ 2: Bài 2 Tổ 3 Bài 3
Bài 1: Tác giả của bài Ôn dịch thuốc lá đã nghiên cứu,
tìm hiểu rất nhiều để nêu lên yêu cầu chống nạn hút
thuốc lá? Em hãy chỉ ra phạm vi tìm hiểu vấn đề thể
hiện trong bài viết? (Người viết đã vận dụng những kiến
thức nào?)
Bài 2: Bài viết đã sử dụng phương pháp thuyết minh
nào để nêu bật tác hại của việc hút thuốc lá?
Bài 3: Đọc văn bản thuyết minh: Ngã ba Đồng Lộc
thuyết minh đòi hỏi những kiến thức ntn?
? Văn bản này đã sử dụng những phương pháp thuyết
minh nào?
+ PP: dùng số liệu, nêu sự kiện cụ thể
Tích hợp giáo dục ANQP
GV chiếu tư liệu lên qua đến 10 cô gái ở Ngã 3 Đồng
Lộc
- Em có cảm nhận gì về những nữ thanh niên ấy?
- Nêu thêm những tấm gương anh dũng hy
sinh của phụ nữ Việt Nam?
- Nguyễn Thị Minh Khai - Võ Thị Sáu -
Nguyễn Thị Chiên - Đinh Thị Vân -> GV giáo dục
HS
II LUYỆN TẬP : Bài 1 :
-Bài viết thể hiện kiến thức của một bác sĩ : + Khoa học: Tác hại của khói thuốc lá đối với sức khoẻ và cơ chế di truyền giống nòi của con người
+ Kiến thức về xh : tâm lí lệch lạc của 1 người coi hút thuốc lá là lịch sự
Bài 2 :
- Các phương pháp thuyết minh trong bài:
so sánh đối chiếu, phân tích từng tác hại, nêu số liệu
Bài 3:
- Kiến thức: về lịch sử, về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước; về quân sự; về cuộc sống của nữ thanh niên xung phong thời chống Mĩ cứu nước
- Phương pháp thuyết minh: dùng số liệu và các sự kiện
Trang 5? Viết một đoạn văn ngắn (8 - 10dòng) giới
thiệu về một đồ dùng học tập của em?
H hoàn thành phiếu học tập (5’)
G thu 10 phiếu, G chiếu đoạn văn của H, yêu
cầu H khác nhận xét.
G chữa trước lớp 1-2 phiếu.
Hoạt động 5: Tìm tòi mở rộng
? Đoạn văn sau sử dụng phương pháp
thuyết minh nào là chủ yếu?
Ngày trước Trần Hưng Đạo căn dặn nhà vua:
“Nếu giặc đánh như vũ bão thì không đáng sợ,
đáng sợ là giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu”
Hẳn rằng người hút thuốc lá không lăn đùng ra
chết, không say bê bết như người uống rượu.
A- Phân tích B- Định nghĩa
C- Liệt kê D- So sánh
- Sưu tầm, đọc thêm các văn bản thuyết minh sử dụng
phong phú các phương pháp thuyết minh để học tập
- Đọc kĩ một đoạn văn thuyết minh hay
Bài toán dân số (tích hợp môi trường)